Pomoc prawna w postępowaniach karnych

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Zakres

Przepisy dotyczą:

• podejrzanych i oskarżonych w postępowaniu karnym, którzy:
  • zostali pozbawieni wolności;
  • muszą mieć adwokata zgodnie z prawem Unii lub prawem krajowym i nie stać ich na niego; lub
  • są zobowiązani do uczestniczenia w czynnościach dochodzeniowo-śledczych lub dowodowych, lub mają prawo w nich uczestniczyć, w tym przynajmniej w: okazaniu osoby (osoby ustawione w rzędzie, w tym osoba, co do której istnieje podejrzenie, że popełniła czyn zabroniony, pokazywane świadkowi w celu identyfikacji), konfrontacji, odtworzeniu przebiegu czynu zabronionego oraz
• osoby objęte europejskim nakazem aresztowania.

Mają one zastosowanie do wszystkich obywateli UE oraz do wszystkich krajów UE z wyjątkiem Danii, Irlandii i Zjednoczonego Królestwa (¹).

Prawo do pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu karnym

Kraje UE:

• muszą zapewnić, aby podejrzani i oskarżeni, którzy nie posiadają wystarczających środków na pokrycie kosztów pomocy adwokata, mieli prawo do pomocy prawnej z urzędu, gdy wymaga tego interes wymiaru sprawiedliwości;
• mają możliwość zastosowania różnych ocen, aby ustalić, czy należy przyznać pomoc prawną z urzędu:
  • oceny sytuacji majątkowej (w oparciu o zasoby danej osoby, w tym dochody i majątek) lub
  • oceny zasadności (w oparciu o potrzebę zapewnienia skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości w świetle okoliczności sprawy);
• muszą przestrzegać kryteriów ustanowionych w celu stworzenia ocen, w szczególności w uzasadnionym przypadku, gdy dana osoba jest postawiona przed sądem w celu podjęcia decyzji w sprawie pozbawienia wolności oraz w czasie pozbawienia wolności;
• muszą zapewnić przyznanie pomocy prawnej z urzędu bez zbędnej zwłoki – najpóźniej przed przesłuchaniem przez policję, inny organ ścigania lub organ sądowy, lub przed przeprowadzeniem czynności dochodzeniowo-śledczych lub dowodowych.

Pomoc prawna z urzędu w ramach postępowania dotyczącego europejskiego nakazu aresztowania

Osoby, których dotyczy wniosek³, mają prawo do pomocy prawnej z urzędu:

• od kraju UE wykonującego nakaz² – od chwili ich zatrzymania do momentu przekazania państwu UE wydającemu nakaz⁴ lub do czasu uprawomocnienia się decyzji o odmowie ich przekazania;
• od kraju wydającego nakaz – w przypadku gdy korzystają z przysługującego im prawa do ustanowienia adwokata w kraju wydającym nakaz, by wspomóc adwokata w kraju wykonującym, zgodnie z przepisami UE dotyczącymi prawa dostępu do adwokata, o ile taka pomoc prawna z urzędu jest niezbędna, aby zapewnić skuteczny dostęp do wymiaru sprawiedliwości.

Prawo to może być uzależnione od oceny sytuacji majątkowej według tych samych kryteriów co w przypadku postępowań karnych.

Decyzje, środki naprawcze i osoby wymagające szczególnego traktowania

Podejrzani, oskarżeni i osoby, których dotyczy wniosek, muszą:

• zostać poinformowani na piśmie w przypadku nieuwzględnienia ich wniosku o pomoc prawną z urzędu;
• mieć prawo do skutecznego środka naprawczego na mocy prawa krajowego w przypadku naruszenia ich praw wynikających z niniejszej dyrektywy;
• mieć zapewnione uwzględnienie szczególnych potrzeb, jeśli są osobami wymagającymi szczególnego traktowania.