(1)

Στα τέλη Οκτωβρίου 2012 η Δανία, η Σουηδία και η Νορβηγία (εφεξής καλούμενες από κοινού «τα κράτη») ήρθαν σε ανεπίσημη επαφή με την Επιτροπή και την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ («ΕΑΕ») για να γνωστοποιήσουν την πρόθεσή τους να συμμετάσχουν σε μια νέα ανανεούμενη πιστωτική διευκόλυνση («η νέα ΑΠΔ») υπέρ της Scandinavian Airlines («SAS», «ο όμιλος SAS» ή «η εταιρεία»). Στις 12 Νοεμβρίου 2012 τα κράτη αποφάσισαν να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ χωρίς, ωστόσο, να κοινοποιήσουν επισήμως το μέτρο στην Επιτροπή.

(2)

Στις 14 Νοεμβρίου 2012 η Επιτροπή κίνησε διαδικασία αυτεπάγγελτης έρευνας σχετικά με τη νέα ΑΠΔ. Η Επιτροπή απέστειλε στη Δανία και τη Σουηδία αιτήματα παροχής πληροφοριών στις 29 Νοεμβρίου 2012, στις 18 Δεκεμβρίου 2012, στις 28 Ιανουαρίου 2013 και στις 18 Φεβρουαρίου 2013, στα οποία έλαβε αντιστοίχως απαντήσεις στις 6 Δεκεμβρίου 2012, στις 8 Ιανουαρίου 2013, στις 5 και 13 Φεβρουαρίου 2013 και στις 22 Μαρτίου 2013. Η Δανία και η Σουηδία παρείχαν συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της 3ης Ιουνίου 2013.

(3)

Επιπλέον, στις 20 Νοεμβρίου 2012 η Επιτροπή έλαβε καταγγελία από τη Ryanair, την οποία ακολούθησε καταγγελία που υπέβαλε η ευρωπαϊκή ένωση αεροπορικών εταιρειών χαμηλού κόστους (European Low Fares Airline Association, «ELFAA») στις 4 Φεβρουαρίου 2013. Η Δανία και η Σουηδία υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις εν λόγω καταγγελίες με επιστολή της 22ας Μαρτίου 2013.

(4)

Με επιστολή της 19ης Ιουνίου 2013, η Επιτροπή κοινοποίησε στη Δανία και τη Σουηδία την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ΣΛΕΕ») σχετικά με την ενίσχυση (εφεξής «η απόφαση κίνησης της διαδικασίας»). Η Δανία και η Σουηδία υπέβαλαν παρατηρήσεις σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας με επιστολές της 19ης Αυγούστου 2013.

(5)

Η απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2) στις 28 Σεπτεμβρίου 2013. Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τα μέτρα.

(6)

Η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις του ομίλου SAS και της Foundation Asset Management Sweden AB («FAM») (3) στις 28 Οκτωβρίου 2013. Στις 5 Νοεμβρίου 2013 η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις αυτές στη Δανία και τη Σουηδία, στις οποίες δόθηκε η δυνατότητα να απαντήσουν. Με επιστολές της 4ης και 5ης Δεκεμβρίου 2013, οι δανικές και οι σουηδικές αρχές δήλωσαν ότι δεν είχαν κανένα σχόλιο σχετικά με τις παρατηρήσεις του ομίλου SAS και της FAM.

(7)

Η Επιτροπή ζήτησε από τη Δανία και τη Σουηδία συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της 25ης Φεβρουαρίου 2014, στην οποία έλαβε απάντηση και από τα δύο κράτη μέλη στις 25 Μαρτίου 2014. Επιπροσθέτως, με επιστολές της 5ης και 7ης Μαρτίου 2014, οι δανικές και οι σουηδικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι η SAS είχε αποφασίσει να ακυρώσει τη νέα ΑΠΔ και να διερευνήσει εναλλακτικές δυνατότητες για την ενίσχυση της κεφαλαιακής της βάσης. Ως ημερομηνία έναρξης ισχύος της ακύρωσης είχε οριστεί η 4η Μαρτίου 2014.

(8)

Με επιστολές της 4ης και 7ης Ιουλίου 2014 αντιστοίχως, η Σουηδία και η Δανία συμφώνησαν να παραιτηθούν των δικαιωμάτων τους που απορρέουν από το άρθρο 342 της ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 1, και να αποδεχθούν την έκδοση και την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης στην αγγλική γλώσσα.

(9)

Όσον αφορά την παρούσα διαδικασία, αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής είναι η αξιολόγηση της συμμόρφωσης της Δανίας και της Σουηδίας προς τις διατάξεις της ΣΛΕΕ. Από την άλλη πλευρά, δυνάμει του άρθρου 109 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο («συμφωνία για τον ΕΟΧ»), σε συνδυασμό με το άρθρο 24 της συμφωνίας μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου, η ΕΑΕ είναι αρμόδια για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης της Νορβηγίας προς τις διατάξεις της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Επιπλέον, βάσει του άρθρου 109 παράγραφος 2 και του πρωτοκόλλου 27 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, για την εξασφάλιση ομοιόμορφης εφαρμογής σε ολόκληρο τον ΕΟΧ, η ΕΑΕ και η Επιτροπή συνεργάζονται, ανταλλάσσουν πληροφορίες και προβαίνουν σε διαβουλεύσεις για θέματα της πολιτικής εποπτείας και επιμέρους περιπτώσεις.

(10)

Βάσει των προαναφερομένων, και δεδομένης της παράλληλης αρμοδιότητας και των δύο οργάνων στην παρούσα υπόθεση, η Επιτροπή συνεργάστηκε και προέβη σε διαβουλεύσεις με την ΕΑΕ πριν από την έκδοση της παρούσας απόφασης.

(11)

Μεταξύ του 2001 και του 2011 η σκανδιναβική αγορά αερομεταφορών (η οποία περιλαμβάνει τη Δανία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία και τη Νορβηγία) κατέγραψε, σύμφωνα με στοιχεία, ρυθμό ανάπτυξης της τάξης του 126 % υπό όρους ΔΘΧ (4). Το σύνολο σχεδόν της ανάπτυξης της σκανδιναβικής αγοράς μικρών αποστάσεων προήλθε από αερομεταφορείς χαμηλού κόστους, ιδίως από τη Norwegian Air Shuttle και τη Ryanair. Πράγματι, εκτιμάται ότι το 90 % της ανάπτυξης που σημειώθηκε την εν λόγω περίοδο επήλθε από τις δραστηριότητες των αερομεταφορέων χαμηλού κόστους (5).

(12)

Παρά την αύξηση του μεριδίου των αερομεταφορέων χαμηλού κόστους, η SAS εξακολουθεί να αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα στη σκανδιναβική αγορά, με εκτιμώμενο μερίδιο αγοράς το 2011 ύψους 35,6 %, ποσοστό πολύ μικρότερο από τα υψηλά ποσοστά άνω του 50 % που σημείωναν οι εν λόγω αερογραμμές προ δεκαετίας. Κατά το ίδιο έτος, τα μερίδια αγοράς της Norwegian Air Shuttle και της Ryanair ανήλθαν σε 18,7 % και 6,8 % αντιστοίχως.

(13)

Η SAS είναι ο εθνικός αερομεταφορέας των κρατών και αποτελεί τη μεγαλύτερη αεροπορική εταιρεία στη Σκανδιναβία και την όγδοη μεγαλύτερη αεροπορική εταιρεία στην Ευρώπη. Επίσης, είναι ιδρυτικό μέλος της Star Alliance. Η έδρα του ομίλου αερομεταφορών, στον οποίο περιλαμβάνονται η Scandinavian Airlines, η Widerøe (6) και η Blue1, βρίσκεται στη Στοκχόλμη και ο κεντρικός ευρωπαϊκός και διηπειρωτικός αερολιμένας της είναι ο αερολιμένας της Κοπεγχάγης. Το 2013 η SAS εξυπηρέτησε περίπου 28 εκατ. επιβάτες και τα έσοδά της ανήλθαν κατά προσέγγιση σε 42 δισεκατ. σουηδικές κορόνες.

(14)

Τα κράτη κατέχουν επί του παρόντος το 50 % της SAS και, ειδικότερα, η Σουηδία κατέχει το 21,4 %, η Δανία το 14,3 % και η Νορβηγία το 14,3 %. Ο βασικός ιδιώτης μέτοχος είναι το ίδρυμα Knut och Alice Wallenberg («KAW») (7,6 %), ενώ τα μερίδια καθενός από τους υπόλοιπους μετόχους δεν υπερβαίνουν το 1,5 %.

Πίνακας 1

Βασικοί μέτοχοι της SAS AB την 31η Μαρτίου 2012  (7)

(15)

Η SAS βρισκόταν σε δεινή χρηματοοικονομική κατάσταση επί σειρά ετών, παρουσιάζοντας ζημίες σε συνεχή βάση από το 2008 έως το 2013. Τον Νοέμβριο του 2012 ο οίκος Standard and Poor's («S&P») υποβάθμισε την αξιολόγησή του όσον αφορά την πιστοληπτική ικανότητα της εταιρείας από B– σε CCC+ (8). Οι εν λόγω δυσχέρειες επιδεινώθηκαν από το περιβάλλον της αγοράς, το οποίο χαρακτηριζόταν από υψηλό κόστος καυσίμων και αβέβαιη ζήτηση.

(16)

Ειδικότερα, από τις ετήσιες εκθέσεις της εταιρείας προκύπτει ότι, κατά την περίοδο 2008-2012, η SAS παρουσίαζε σημαντικές ζημίες σε ετήσια βάση και κατέγραψε σημαντικά ποσά καθαρού χρηματοοικονομικού χρέους.

Πίνακας 2

Βασικά χρηματοοικονομικά στοιχεία της SAS κατά την περίοδο 2007-2012 (σε εκατ. σουηδικών κορονών)  (9)

(17)

Λόγω της επιδεινούμενης χρηματοοικονομικής κατάστασής της, η SAS ακολούθησε κατά την περίοδο 2009-2010 ένα πρόγραμμα σημαντικών περικοπών των δαπανών («Core SAS»). Κατά την εφαρμογή του προγράμματος αυτού, η SAS έπρεπε να συγκεντρώσει ίδια κεφάλαια από τους μετόχους της προβαίνοντας σε δύο εκδόσεις δικαιωμάτων: i) αξίας 6 δισεκατ. σουηδικών κορονών τον Απρίλιο του 2009· και ii) αξίας 5 δισεκατ. σουηδικών κορονών τον Μάιο του 2010 (*1).

(18)

Οι χρηματοοικονομικές δυσχέρειες της SAS κορυφώθηκαν το 2012, όταν η εταιρεία παρουσίασε το επιχειρηματικό σχέδιο με τίτλο «4 Excellence Next Generation» («σχέδιο 4XNG»), το οποίο αποτελούσε, κατά την κρίση της διοίκησης της αεροπορικής εταιρείας, την «τελευταία ευκαιρία» της SAS (10). Επιπλέον, τον Νοέμβριο του 2012 υπήρξαν δημοσιεύματα στον Τύπο στα οποία αναφερόταν το ενδεχόμενο πτώχευσης της SAS (11).

(19)

Όπως και άλλες αεροπορικές εταιρείες παγκοσμίως, η SAS έχει προσφύγει σε εξωτερικές πιστωτικές διευκολύνσεις προκειμένου να διατηρήσει ένα ελάχιστο επίπεδο ρευστότητας. Από τις 20 Δεκεμβρίου 2006, η SAS βασιζόταν σε μια ΑΠΔ η οποία επρόκειτο να εκπνεύσει τον Ιούνιο του 2013 («η παλαιά ΑΠΔ»). Η παλαιά ΑΠΔ ανερχόταν στο ποσό των 366 εκατ. ευρώ και τροφοδοτούνταν αποκλειστικά από ορισμένες τράπεζες ([…] (12)). Περιελάμβανε επίσης μια σειρά χρηματοοικονομικών ρητρών ή όρων, όπως […].

(20)

Τον Δεκέμβριο του 2011, λόγω της επιδείνωσης των επιχειρηματικών επιδόσεων της εταιρείας, η διοίκηση της SAS αποφάσισε να εξαντλήσει την παλαιά ΑΠΔ. Έπειτα από αίτηση πτώχευσης που υπέβαλε θυγατρική της SAS (και συγκεκριμένα η Spanair) τον Ιανουάριο του 2012, η SAS ξεκίνησε διαπραγματεύσεις με τις τράπεζες, οι οποίες κατέληξαν σε συμφωνία επανακαθορισμού των ρητρών στις 15 Μαρτίου 2012. Στο πλαίσιο του εν λόγω επανακαθορισμού των ρητρών προβλέπονταν η αύξηση του κόστους άντλησης κεφαλαίων από την παλαιά ΑΠΔ, αυστηρότεροι όροι ανάληψης πίστωσης και η υποχρέωση της SAS να αποπληρώσει άμεσα και στο ακέραιο το αντληθέν ποσό. Επιπλέον, η SAS όφειλε να υποβάλει στους δανειστές της σχέδιο ανακεφαλαιοποίησης το οποίο έπρεπε να εγκριθεί από το διοικητικό συμβούλιο και τους βασικούς μετόχους, δηλαδή από τα κράτη και το ίδρυμα KAW.

(21)

Το σχέδιο ανακεφαλαιοποίησης βασιζόταν στο επονομαζόμενο σχέδιο 4XNG, το οποίο βρισκόταν ήδη υπό κατάρτιση στις αρχές του 2012. Στο σχέδιο 4XNG εξετάζονταν επίσης ορισμένοι προβληματισμοί που είχαν εκφράσει τον Μάιο του 2012 οι […] σχετικά με το προϋπάρχον επιχειρηματικό σχέδιο της SAS που ονομαζόταν «4 Excellence» («σχέδιο 4X»). Σύμφωνα με τη SAS, το σχέδιο 4XNG θα καθιστούσε δυνατή την εδραίωση της εταιρείας ως οικονομικά αυτόνομων αερογραμμών. Στο σχέδιο καθορίζονταν διάφοροι χρηματοοικονομικοί στόχοι, τους οποίους η SAS έπρεπε να εκπληρώσει εντός του οικονομικού έτους 2014-2015. Μεταξύ των στόχων αυτών συμπεριλαμβάνονταν περιθώριο EBIT (κέρδη προ φόρων και τόκων) άνω του 8 %, δείκτης οικονομικής ετοιμότητας άνω του 20 % και δείκτης ενεργητικού/μετοχής άνω του 35 %. Με το σχέδιο 4XNG αναμενόταν ότι θα δινόταν η δυνατότητα στη SAS να εξασφαλίσει αύξηση των κερδών προ φόρων της εταιρείας κατά περίπου 3 δισεκατ. σουηδικές κορόνες σε ετήσια βάση, ενώ για την εφαρμογή του σχεδίου θα απαιτούνταν δαπάνες αναδιάρθρωσης και εφάπαξ δαπάνες ύψους περίπου 1,5 δισεκατ. σουηδικών κορονών.

(22)

Ένας ακόμη στόχος του σχεδίου 4XNG ήταν η προετοιμασία της εταιρείας για την έναρξη ισχύος από τον Νοέμβριο του 2013 νέων λογιστικών κανόνων όσον αφορά τις συνταξιοδοτικές παροχές, οι οποίοι αναμενόταν να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην καθαρή θέση του ομίλου SAS. Επιπλέον, το σχέδιο περιελάμβανε δέσμευση για την ολοκλήρωση ενός σχεδίου εκποίησης στοιχείων του ενεργητικού και χρηματοδότησης, το οποίο θα μπορούσε να αποφέρει συνολικά δυνητικά καθαρά έσοδα σε ρευστό ύψους 3 δισεκατ. σουηδικών κορονών. Η εκποίηση των στοιχείων ενεργητικού περιελάμβανε (13): i) την πώληση της Widerøe, μιας θυγατρικής περιφερειακής αεροπορικής εταιρείας στη Νορβηγία (14), ii) την πώληση επένδυσης μειοψηφικής συμμετοχής στην […], iii) την πώληση συμφερόντων επί ακινήτων του αερολιμένα, iv) την εξωτερική ανάθεση της επίγειας εξυπηρέτησης (15), v) την πώληση κινητήρων αεροσκαφών (16), vi) την πώληση και χρηματοδοτική παραχώρηση ή άλλου είδους χρηματοδοτική συναλλαγή όσον αφορά την […], vii) την εξωτερική ανάθεση των συστημάτων διαχείρισης και των τηλεφωνικών κέντρων (17) και viii) την πώληση ή την εξασφάλιση της χρηματοδότησης τριών αεροσκαφών Q400.

(23)

Τα κράτη εμμένουν στην άποψη ότι το σχέδιο 4XNG ήταν αυτοχρηματοδοτούμενο, που σημαίνει ότι η SAS θα μπορούσε να εξασφαλίσει από τις πράξεις και τις εκποιήσεις μη βασικών στοιχείων του ενεργητικού επαρκή ρευστότητα για τη χρηματοδότηση του αρχικού κόστους υλοποίησης του σχεδίου 4XNG. Ωστόσο, η SAS είχε εκφράσει ανησυχίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετώπιζαν οι επενδυτές την ασθενή ταμειακή κατάσταση της εταιρείας λόγω των σημαντικών αρχικών δαπανών υλοποίησης του σχεδίου 4XNG. Ως εκ τούτου, ζήτησε να παραταθεί και η παλαιά ΑΠΔ, παράλληλα με την έγκριση της νέας ΑΠΔ, η οποία λαμβάνει στήριξη από τα κράτη και το ίδρυμα KAW. Μολαταύτα, η SAS ισχυρίστηκε ότι δεν επρόκειτο να προβεί σε ανάληψη πιστώσεων ούτε από την παλαιά ΑΠΔ (μετά την παράταση) ούτε από τη νέα ΑΠΔ.

(24)

Οι διαβουλεύσεις σχετικά με τη νέα ΑΠΔ ξεκίνησαν στις 4 Ιουνίου 2012. (18) Αρχικά, σύμφωνα με το σχέδιο ανακεφαλαιοποίησης (βλέπε αιτιολογικηή σκέψη 20 ανωτέρω), οι τράπεζες που δανειοδότησαν την παλαιά ΑΠΔ προέβαλαν την απαίτηση χορήγησης επιπλέον ιδίων κεφαλαίων από τα κράτη, π.χ. μέσω έκδοσης δικαιωμάτων, δεδομένου ότι δεν προτίθεντο να στηρίξουν από μόνα τους μια νέα ΑΠΔ. Ωστόσο, τα κράτη απέρριψαν τη συγκεκριμένη ιδέα.

(25)

Κατόπιν ορισμένων διαπραγματεύσεων, οι τράπεζες αποδέχθηκαν την έγκριση νέας ΑΠΔ, στη σύσταση της οποίας θα προέβαιναν από κοινού τα κράτη και το ίδρυμα KAW και η οποία θα διαρθρωνόταν αυστηρώς επί ίσοις όροις, χωρίς μειωμένη εξασφάλιση ή δυσανάλογα δικαιώματα εξασφάλισης. Πρέπει να σημειωθεί ότι αρχικός στόχος ήταν η νέα ΑΠΔ να ανέρχεται σε [3-6] δισεκατ. σουηδικές κορόνες, ενώ οι διαθέσιμες εξασφαλίσεις ανέρχονταν μόλις σε [1-4] δισεκατ. σουηδικές κορόνες. Στις 22 Οκτωβρίου 2012, το μέγεθος της νέας ΑΠΔ μειώθηκε τελικά σε 3,5 δισεκατ. σουηδικές κορόνες (περίπου 400 εκατ. ευρώ).

(26)

Η νέα ΑΠΔ χορηγήθηκε από τις ίδιες τράπεζες που είχαν χορηγήσει και την παλαιά ΑΠΔ (εκτός από μία (19)), από κοινού με τα κράτη και το ίδρυμα KAW. Πιο συγκεκριμένα, το 50 % της νέας ΑΠΔ χορηγήθηκε από τα κράτη κατ' αναλογία του ποσοστού συμμετοχής τους στη SAS, ενώ το υπόλοιπο 50 % χορηγήθηκε από τις τράπεζες και το ίδρυμα KAW. Τα κράτη και το ίδρυμα KAW συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ με τους ίδιους όρους (προμήθειες, επιτόκια, ρήτρες) υπό τους οποίους συμμετείχαν και οι τράπεζες.

(27)

Τα κύρια χαρακτηριστικά της νέας ΑΠΔ ήταν τα εξής:

(28)

Οι όροι της νέας ΑΠΔ συμφωνήθηκαν στις 25 Οκτωβρίου 2012. Ωστόσο, η νέα ΑΠΔ υπόκειτο, μεταξύ άλλων, στην κοινοβουλευτική έγκριση όλων των κρατών και στην υπογραφή συμφωνιών με τις συνδικαλιστικές ενώσεις των πληρωμάτων θαλάμου διακυβέρνησης και θαλάμου επιβατών.

(29)

Τα κράτη υπέβαλαν έκθεση, η οποία καταρτίστηκε από τη CITI με ημερομηνία 7ης Νοεμβρίου 2012 («η έκθεση της CITI») και είχε ως στόχο να διερευνηθεί κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής σε μια κατάσταση όσο το δυνατόν πλησιέστερη σε αυτή των κρατών θα συμμετείχε στη νέα ΑΠΔ υπό παρεμφερείς όρους και προϋποθέσεις. Βασιζόμενη στην παραδοχή της επιτυχούς εφαρμογής του βασικού σεναρίου του σχεδίου 4XNG, η έκθεση της CITI κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ αναμενόταν να διασφαλίσει συντελεστή εσωτερικής απόδοσης («IRR») ύψους [90-140] %, συντελεστή επί της επένδυσης περίπου [4-9]x και αύξηση της αξίας των ιδίων κεφαλαίων της τάξης σχεδόν του [700-1 200] % (από τον Νοέμβριο του 2012 έως τον Μάρτιο του 2015). Η έκθεση της CITI κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η απόδοση που απαιτείτο από τα κράτη θα ήταν, συνεπώς, τουλάχιστον ίση με την απόδοση που θα απαιτούσε ένας ιδιώτης επενδυτής σε αντίστοιχη περίπτωση. Εντούτοις, στην έκθεση της CITI δεν περιλαμβανόταν εκτίμηση των πιθανοτήτων επιτυχούς εκτέλεσης του βασικού σεναρίου του σχεδίου 4XNG από τη SAS ούτε εκτίμηση των επιπτώσεων ενδεχόμενων αποκλίσεων από το βασικό σενάριο, όπως, για παράδειγμα, αδυναμία ρευστοποίησης μη βασικών στοιχείων του ενεργητικού.

(30)

Στις 19 Δεκεμβρίου 2012, η SAS ανακοίνωσε ότι πληρούνταν όλες οι απαραίτητες προϋποθέσεις για την έναρξη ισχύος της νέας ΑΠΔ (βλέπε αιτιολογική σκέψη 28 ανωτέρω), συμπεριλαμβανομένης της έγκρισης από τα κοινοβούλια των κρατών. Από την εν λόγω ημερομηνία και έως την 3η Μαρτίου 2014 ίσχυε η νέα ΑΠΔ, η οποία αντικατέστησε την παλαιά ΑΠΔ (21).

(31)

Με επιστολή της 3ης Ιουνίου 2013, η Δανία και η Σουηδία διευκρίνισαν ότι, συνεπεία της πώλησης του 80 % των μετοχών της Widerøe (αιτιολογική σκέψη 22 ανωτέρω), τα κράτη και οι τράπεζες δανειοδότησης είχαν συμφωνήσει με τη SAS την τροποποίηση των όρων και των προϋποθέσεων της νέας ΑΠΔ, παρότι η συμφωνία τροποποίησης δεν είχε ακόμη υπογραφεί επισήμως. Στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν στο πλαίσιο της επίσημης έρευνας, οι δανικές και οι σουηδικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι η τροποποίηση της νέας ΑΠΔ είχε υπογραφεί από όλα τα μέρη και ότι επρόκειτο να τεθεί σε ισχύ μετά την ολοκλήρωση της αγοραπωλησίας της Widerøe, δηλαδή στις 30 Σεπτεμβρίου 2013. Οι σχετικές τροποποιήσεις περιελάμβαναν τα ακόλουθα στοιχεία:

(32)

Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με τη ρήτρα περί ισότιμης συμμετοχής (pari passu) των κρατών, του ιδρύματος KAW και των τραπεζών στη νέα ΑΠΔ, κυρίως για τους κάτωθι λόγους:

(33)

Η Επιτροπή εξέφρασε περαιτέρω αμφιβολίες ως προς το εάν η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ θα μπορούσε να θεωρηθεί εύλογη από τη σκοπιά ενός μετόχου και εάν θα πληρούσε το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, σε περίπτωση μη εφαρμογής της ρήτρας περί ισότιμης συμμετοχής. Ως προς αυτό, η Επιτροπή διερεύνησε κατά πόσον το σχέδιο 4XNG βασιζόταν σε αρκετά ισχυρές παραδοχές ώστε να προσελκύσει τη συμμετοχή ενός ιδιώτη επενδυτή στη νέα ΑΠΔ, καθώς και εάν οι αναλύσεις ευαισθησίας που είχαν εκπονηθεί στο πλαίσιο του σχεδίου ήταν υπερβολικά αισιόδοξες.

(34)

Για παράδειγμα, η Επιτροπή επεσήμανε, μεταξύ άλλων, ορισμένα αισιόδοξα αριθμητικά στοιχεία που συμπεριλαμβάνονταν στο σχέδιο και αφορούσαν την ανάπτυξη της αγοράς υπό όρους ΔΘΧ και ΑΕγχΠ, καθώς και τον εκτιμώμενο πληθωρισμό της τάξης του 0 % για την περίοδο 2015-2017. Ομοίως, εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με το εάν ήταν δυνατόν να προβλεφθεί η επιτυχής υλοποίηση όλων των πρωτοβουλιών εξοικονόμησης κόστους και εκποίησης στοιχείων του ενεργητικού κατά τον χρόνο υπογραφής της νέας ΑΠΔ.

(35)

Όσον αφορά τους όρους και τις προϋποθέσεις της νέας ΑΠΔ και την εκτίμηση της CITI σχετικά με την προβλεπόμενη απόδοση της συμμετοχής των κρατών στη νέα ΑΠΔ, η Επιτροπή υπογράμμισε το γεγονός ότι η έκθεση CITI δεν περιελάμβανε ούτε αξιολόγηση του σχεδίου 4XNG ούτε ανάλυση ευαισθησίας του χρηματοοικονομικού μοντέλου, αλλά βασίστηκε αποκλειστικά και μόνο στις πληροφορίες που της διαβιβάστηκαν. Η Επιτροπή επεσήμανε ακόμη ότι στην έκθεση της CITI δεν αποτιμήθηκαν οι εξασφαλίσεις για τη νέα ΑΠΔ από την πλευρά του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, ούτε εξετάστηκαν οι επιπτώσεις που θα μπορούσαν να έχουν ενδεχομένως στην ανάλυση της απόδοσης πιθανά εναλλακτικά σενάρια με λιγότερο ευνοϊκές παραδοχές (συμπεριλαμβανομένου του κινδύνου αθέτησης υποχρεώσεων). Εν προκειμένω, η Επιτροπή επεσήμανε ότι στην έκθεση της CITI εκτιμήθηκε ότι ο κίνδυνος αθέτησης των υποχρεώσεων της SAS κατά την επόμενη τριετία θα ήταν μηδενικός, εκτίμηση που προφανώς υποτιμούσε τον εν λόγω κίνδυνο.

(36)

Βάσει των προαναφερομένων, η Επιτροπή δεν μπορούσε να αποκλείσει το ενδεχόμενο η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ να συνεπάγεται πλεονέκτημα υπέρ της SAS κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.

(37)

Τέλος, εάν η νέα ΑΠΔ εμπεριείχε εντέλει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον η νέα ΑΠΔ θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά. Ως προς το σημείο αυτό, η Επιτροπή εξέτασε εάν συνέτρεχε ενδεχομένως οιοσδήποτε από τους λόγους συμβιβάσιμου που προβλέπονται στη ΣΛΕΕ. Δεδομένου του χαρακτήρα του μέτρου και των δυσχερειών που αντιμετώπιζε η SAS, η Επιτροπή επεσήμανε ότι τα μοναδικά κριτήρια που φαίνονταν συναφή ήταν εκείνα που αφορούσαν τις ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, βάσει των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (23) («οι κατευθυντήριες γραμμές Δ&Α»). Ωστόσο, η Επιτροπή κατέληξε στο προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση που προβλέπονται στις κατευθυντήριες γραμμές Δ&Α.

(38)

Η Δανία και η Σουηδία ισχυρίζονται ότι η συμμετοχή τους στη νέα ΑΠΔ πραγματοποιήθηκε υπό όρους της αγοράς, δεδομένου ότι συμμετείχαν επί ίσοις όροις με τις τράπεζες και το ίδρυμα KAW, στοιχείο που αποκλείει, συνεπώς, το ενδεχόμενο ύπαρξης κρατικής ενίσχυσης.

(39)

Η Δανία και η Σουηδία προβάλλουν το επιχείρημα ότι η SAS δεν προέβη σε ανάληψη πίστωσης από την παλαιά ΑΠΔ σε καμία χρονική στιγμή κατά τη διάρκεια της περιόδου που οι διαπραγματεύσεις για τη νέα ΑΠΔ βρίσκονταν σε εξέλιξη. Επισημαίνουν τις τροποποιήσεις που επήλθαν στην παλαιά ΑΠΔ τον Μάρτιο του 2012, με τις οποίες καθορίστηκαν ακόμη πιο αυστηροί όροι ανάληψης πιστώσεων, και ισχυρίζονται συνεπώς ότι, από τα τέλη Ιουνίου 2012 οι τράπεζες ήταν πλέον σε θέση να απορρίψουν οποιαδήποτε αίτηση ανάληψης πίστωσης που υπέβαλε η SAS. Το ποσό που αντλήθηκε από τη ΑΠΔ αποπληρώθηκε στο ακέραιο από τη SAS τον Μάρτιο του 2012 και έκτοτε η SAS δεν προέβη σε καμία άλλη ανάληψη πίστωσης από την παλαιά ΑΠΔ. Κατά συνέπεια, οι συγκεκριμένες τράπεζες θα μπορούσαν ευλόγως να θεωρηθούν «εξωτερικοί» επενδυτές που συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ επί ίσοις όροις με τα κράτη (24), χωρίς να εκτίθενται σε σημαντικό κίνδυνο μη εξασφαλισμένου ανοίγματος έναντι της SAS (25).

(40)

Όσον αφορά τη συμμετοχή του ιδρύματος KAW στη νέα ΑΠΔ από κοινού με τις τράπεζες, οι δανικές και οι σουηδικές αρχές είναι της άποψης ότι το χρηματοοικονομικό άνοιγμα του ιδρύματος KAW έναντι της SEB ήταν περιορισμένο και ότι δεν θα μπορούσε να επηρεάσει την απόφαση του ιδρύματος να συμμετάσχει στη νέα ΑΠΔ.

(41)

Επιπλέον, η Δανία και η Σουηδία υποστηρίζουν ότι το σχέδιο 4XNG ήταν ρεαλιστικό και ότι η επιτυχής υλοποίησή του ήταν εφικτή. Ισχυρίζονται ότι όλες οι παράμετροι και οι παραδοχές, μεταξύ άλλων εκείνες που αφορούσαν τις προβλέψεις εσόδων («ΕΔΘΧ») (26), τα μέτρα εξοικονόμησης κόστους και τις προγραμματιζόμενες εκποιήσεις, είχαν εξεταστεί ενδελεχώς, ούτως ώστε να διασφαλίζουν την εκπλήρωση των χρηματοοικονομικών στόχων του σχεδίου 4XNG για την περίοδο 2014-2015. Περαιτέρω, το σχέδιο 4XNG, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου των παραδοχών επί των οποίων βασίστηκε, είχε αποτελέσει αντικείμενο εμπεριστατωμένης ανάλυσης από εξωτερικούς οικονομικούς συμβούλους τόσο των κρατών (Goldman Sachs) όσο και των τραπεζών ([…]) και είχε προσαρμοστεί καταλλήλως με βάση τις παρατηρήσεις και τις συστάσεις τους. Τονίζουν επίσης ότι, κατά τη λήψη της απόφασης συμμετοχής στη νέα ΑΠΔ, η προσδοκώμενη επιτυχής εφαρμογή του σχεδίου ενισχύθηκε από το γεγονός ότι η σύναψη νέων συλλογικών συμβάσεων αποτελούσε προαπαιτούμενο για τη νέα ΑΠΔ. Επιπλέον, σύμφωνα με τη Δανία και τη Σουηδία, οι εξελίξεις μεταξύ του Δεκεμβρίου του 2012 και της ακύρωσης της νέας ΑΠΔ στις 4 Μαρτίου 2014 κατέδειξαν την ικανοποιητική πορεία του σχεδίου όσον αφορά την επίτευξη των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων (27).

(42)

Όσον αφορά τους όρους και τις προϋποθέσεις της νέας ΑΠΔ, η Δανία και η Σουηδία ισχυρίζονται ότι συνάδουν με τους συνήθεις όρους της αγοράς, δεδομένου ότι είναι παρεμφερείς με τους όρους και τις προϋποθέσεις που διέπουν ανάλογες συμφωνίες, και ότι στη νέα ΑΠΔ προβλέπονταν επίσης υψηλότερες προμήθειες για προκαταρκτικές εργασίες και αυστηρότερες προϋποθέσεις για την ανάληψη πιστώσεων από ό,τι στην πλειονότητα των συμφωνιών που υποβλήθηκαν σε ανάλυση. Όσον αφορά τη δέσμη εξασφαλίσεων, η Δανία και η Σουηδία επισημαίνουν ότι οι πραγματικοί χρηματοπιστωτικού κίνδυνοι των τραπεζών δανειοδότησης ήταν αμελητέοι, διότι η εκτιμώμενη αξία των εξασφαλίσεων υπερέβαινε σαφώς το μέγεθος της διευκόλυνσης Α. Κατά συνέπεια, σε ένα σενάριο εκκαθάρισης, όλες οι αξιώσεις των τραπεζών δανειοδότησης θα μπορούσαν να καλυφθούν από τη δέσμη εξασφαλίσεων ή από άλλα στοιχεία του ενεργητικού της SAS, τα οποία θα μπορούσαν να πωληθούν, όπως η […], το μετοχικό της μερίδιο στην […] κ.λπ. Τα ανωτέρω στοιχεία επιβεβαιώνονται από την ακύρωση σημαντικού μέρους των δεσμεύσεων στο πλαίσιο της διευκόλυνσης Α κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2013. Σύμφωνα με τη Δανία και τη Σουηδία, το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι οι τράπεζες ενήργησαν με γνώμονα το εμπορικό συμφέρον και με συνετό τρόπο κατά τη λήψη της απόφασής τους να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ από κοινού με τα κράτη και το ίδρυμα KAW.

(43)

Τέλος, η Δανία και η Σουηδία αναφέρουν ότι η συμμετοχή στη νέα ΑΠΔ απέφερε σημαντικό ποσοστό απόδοσης στους δανειστές της ΑΠΔ, ενώ η SAS δεν χρειάστηκε να προβεί σε ανάληψη πίστωσης από τη διευκόλυνση. Τούτο ενισχύει την άποψη ότι η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ από κοινού με το ίδρυμα KAW και τις τράπεζες πραγματοποιήθηκε τηρουμένης πλήρως της αρχής του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς.

(44)

Ο όμιλος SAS ισχυρίζεται ότι τα κράτη συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ με την ιδιότητά τους ως μετόχων και όχι ως δημόσιων αρχών. Υπό αυτή την έννοια, η συμμετοχή σε ένα χρηματοδοτικό μέσο αυτής της μορφής ήταν προτιμότερη από την εισφορά ιδίων κεφαλαίων, δεδομένης της δημιουργίας σημαντικών εσόδων για τους μετόχους/δανειστές ως προς τις προμήθειες, καθώς και της μελλοντικής αύξησης της αξίας των μετοχών.

(45)

Όσον αφορά το κριτήριο της ισότιμης συμμετοχής (pari passu), ο όμιλος SAS επισημαίνει ότι το συγκεκριμένο κριτήριο πληρούνταν, δεδομένου ότι οι τράπεζες δεν είχαν κανένα άνοιγμα έναντι της SAS και, κατά συνέπεια, έπρεπε να αντιμετωπιστούν ως «εξωτερικοί» επενδυτές. Επιπλέον, η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ δεν είχε αντίκτυπο στη συμπεριφορά των τραπεζών, διότι το αίτημα για τη συμμετοχή των μετόχων στη νέα ΑΠΔ υπεβλήθη από τη SAS και όχι από τις τράπεζες. Επιπροσθέτως, ο όμιλος SAS ισχυρίζεται ότι οι τράπεζες αποφάσισαν να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ επί ίσοις όροις με τα κράτη και το ίδρυμα KAW βάσει των εξαιρετικά θετικών αποτελεσμάτων της ανάλυσης κινδύνου/εσόδων.

(46)

Ο όμιλος SAS υποστηρίζει περαιτέρω τον ισχυρισμό της Δανίας και της Σουηδίας ότι οι παραδοχές στις οποίες βασίστηκε το σχέδιο 4XNG ήταν αξιόπιστες, με ιδιαίτερα ρεαλιστικές προβλέψεις όσον αφορά τους τρεις βασικούς καθοριστικούς παράγοντες, ήτοι την ανάπτυξη της αγοράς υπό όρους ΔΘΧ, την αύξηση του ΑΕγχΠ για την περίοδο 2015-2017 και τον εκτιμώμενο πληθωρισμό της τάξης του 0 %. Επιπλέον, οι συνδεόμενοι κίνδυνοι με την υλοποίηση του σχεδίου εξετάστηκαν ενδελεχώς από όλες τις τράπεζες δανειοδότησης, με ιδιαίτερη έμφαση στα ΕΔΘΧ ως βασικό δείκτη της αποδοτικότητας της επιχείρησης.

(47)

Ταυτόχρονα, ο όμιλος SAS ισχυρίζεται ότι η δέσμη εξασφαλίσεων αποτέλεσε αντικείμενο επαρκούς αξιολόγησης και ότι ο κίνδυνος αθέτησης υποχρεώσεων της SAS όσον αφορά την εφαρμογή του σχεδίου 4XNG ήταν περιορισμένος. Ο ισχυρισμός αυτός ενισχύεται από το γεγονός ότι η εξασφάλιση περικοπής των δαπανών αποτέλεσε προαπαιτούμενο για τη συμμετοχή των δανειστών στη νέα ΑΠΔ και ότι η σύναψη νέων συλλογικών συμβάσεων τον Νοέμβριο του 2012 ήταν παράγοντας καίριας σημασίας για την επιτυχή υλοποίηση του σχεδίου.

(48)

Ο όμιλος SAS επικρίνει επιπλέον το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη το εναλλακτικό σενάριο της πτώχευσης, καθώς και το γεγονός ότι τα κράτη θα είχαν απολέσει την αξία των κοινών μετοχικών μεριδίων τους εάν δεν είχε καταστεί διαθέσιμη η νέα ΑΠΔ. Στο πλαίσιο αυτό, ο όμιλος SAS τονίζει ότι τα κράτη συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ με την ιδιότητά τους ως βασικών μετόχων της SAS, με σκοπό να λάβουν ικανοποιητική απόδοση επί της επένδυσής τους.

(49)

Τέλος, ο όμιλος SAS αναφέρει ότι η εφαρμογή του σχεδίου 4XNG απέφερε στη SAS κέρδη προ φόρων ύψους 3 δισεκατ. σουηδικών κορονών, με αποτέλεσμα η SAS να παρουσιάζει θετικό αποτέλεσμα για την περίοδο μεταξύ του Νοεμβρίου 2012 και του Ιουλίου 2013.

(50)

Σύμφωνα με τη FAM, την αρμόδια εταιρεία για τη διαχείριση των στοιχείων του ενεργητικού του ιδρύματος KAW, η απόφαση του εν λόγω ιδρύματος να συμμετάσχει στη νέα ΑΠΔ ελήφθη ανεξάρτητα από τα συμφέροντά του στη SEB και από το άνοιγμα της SEB έναντι της SAS. Η FAM ισχυρίζεται ότι το ίδρυμα KAW δεν έχει πλειοψηφική συμμετοχή στη SEB ούτε μπορεί να θεωρηθεί ότι ελέγχει τη SEB.

(51)

Η FAM εξέτασε το σχέδιο 4XNG, τους συνδεόμενους με αυτό χρηματοοικονομικούς κινδύνους και τη δέσμη εξασφαλίσεων, και έκρινε ότι η συμμετοχή του ιδρύματος KAW θα απέβαινε προς όφελός του. Σε αυτό το πλαίσιο, συνέκρινε το ενδεχόμενο προστασίας της μακροπρόθεσμης επένδυσης του ιδρύματος KAW στη SAS και τις μελλοντικές πιθανές αποδόσεις επί της επένδυσης αυτής, καθώς και τις υψηλές προμήθειες που θα έπρεπε να καταβάλει η SAS δυνάμει της νέας ΑΠΔ, με το ενδεχόμενο υπαγωγής της SAS σε καθεστώς εκκαθάρισης, το οποίο έκρινε ότι δεν αποτελούσε οικονομικά συμφέρουσα εναλλακτική επιλογή.

(52)

Η FAM συμφωνεί επίσης με τη Δανία, τη Σουηδία και τον όμιλο SAS ότι όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ επί ίσοις όροις, χωρίς καμία μορφή μειωμένης εξασφάλισης, δυσανάλογα δικαιώματα εξασφάλισης ή άλλους ασύμμετρους όρους. Η απόφαση συμμετοχής στη νέα ΑΠΔ βασίστηκε σε εις βάθος ανάλυση των προοπτικών αποδοτικότητας που απορρέουν από τη δραστηριότητα μιας ισχυρής και ανταγωνιστικής SAS στο μέλλον.

(53)

Τέλος, η FAM συμμερίζεται την άποψη της Δανίας και της Σουηδίας ότι η απόφαση των τραπεζών δανειοδότησης να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ βασίστηκε σε εμπορικά κριτήρια, δεδομένου ότι το προϋπάρχον άνοιγμά τους στο πλαίσιο της παλαιάς ΑΠΔ ήταν μόνο θεωρητικό. Προβάλλει δε το επιχείρημα ότι οι τράπεζες είχαν ακόμη λιγότερα κίνητρα να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ από ό,τι τα κράτη και το ίδρυμα KAW, διότι τα κράτη και το ίδρυμα KAW μπορούσαν να υπολογίζουν σε αύξηση της τιμής της μετοχής. Ως εκ τούτου, υποστηρίζει ότι πρέπει να θεωρηθεί ότι πληρούνταν τα κριτήρια περί ισότιμης συμμετοχής.

(54)

Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, «ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές».

(55)

Κατά συνέπεια, η έννοια της κρατικής ενίσχυσης αφορά οιοδήποτε πλεονέκτημα το οποίο χορηγείται άμεσα ή έμμεσα, χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους, από το ίδιο το κράτος ή από ενδιάμεσο φορέα που ενεργεί βάσει των αρμοδιοτήτων που του έχουν εκχωρηθεί.

(56)

Για να θεωρηθεί ότι ένα μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση, πρέπει να χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους και να καταλογίζεται στο κράτος. Κατ' αρχήν, ως κρατικοί πόροι νοούνται οι πόροι ενός κράτους μέλους και των δημόσιων αρχών του, καθώς και οι πόροι των δημόσιων επιχειρήσεων επί των οποίων οι δημόσιες αρχές μπορούν να ασκούν άμεσα ή έμμεσα έλεγχο.

(57)

Είναι αδιαμφισβήτητο το γεγονός τόσο ότι το εν λόγω μέτρο αφορούσε κρατικούς πόρους, δεδομένου ότι χρηματοδοτήθηκε από πόρους που προέρχονταν από τους προϋπολογισμούς των κρατών, όσο και ότι το μέτρο έπρεπε να καταλογιστεί στο κράτος. Ειδικότερα, θα μπορούσε να επισημανθεί ότι τα κοινοβούλια της Δανίας και της Σουηδίας ενέκριναν τη συμμετοχή και των δύο κυβερνήσεων στη νέα ΑΠΔ (αιτιολογική σκέψη 30 ανωτέρω).

(58)

Το υπό εξέταση μέτρο πρέπει να νοθεύει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.

(59)

Σύμφωνα με την πάγια νομολογία, όταν η χρηματοδοτική στήριξη που χορηγείται από ένα κράτος μέλος ενισχύει τη θέση μιας επιχείρησης σε σχέση με άλλες επιχειρήσεις που την ανταγωνίζονται στο ενδοενωσιακό εμπόριο, τότε έχει τουλάχιστον δυνητικές επιπτώσεις στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και στον ανταγωνισμό (28). Εν προκειμένω, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι οιοδήποτε δυνητικό οικονομικό πλεονέκτημα χορηγήθηκε στη SAS μέσω κρατικών πόρων πληροί την εν λόγω προϋπόθεση. Η SAS βρίσκεται σε ανταγωνισμό με άλλες αερογραμμές που δραστηριοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στον ΕΟΧ, ιδίως μετά την έναρξη ισχύος του τρίτου σταδίου της ελευθέρωσης των αερομεταφορών («η τρίτη δέσμη μέτρων») την 1η Ιανουαρίου 1993 (29). Επιπλέον, δεδομένου του ανταγωνισμού μεταξύ των εναέριων μεταφορών και των οδικών και σιδηροδρομικών μεταφορών όσον αφορά τα δρομολόγια σχετικά μικρότερων αποστάσεων στο εσωτερικό της ΕΕ, είναι πιθανόν να επηρεάζονται επίσης οι οδικοί μεταφορείς, και οι σιδηροδρομικές επιχειρήσεις.

(60)

Κατά συνέπεια, το μοναδικό κριτήριο της έννοιας της κρατικής ενίσχυσης το οποίο πρέπει να εξεταστεί εν προκειμένω είναι εάν το μέτρο εκχώρησε αθέμιτο επιλεκτικό οικονομικό πλεονέκτημα στη SAS.

(61)

Λόγω της ακύρωσης της νέας ΑΠΔ από 4ης Μαρτίου 2014, η Επιτροπή διερεύνησε κατά πόσον η νέα ΑΠΔ εκχώρησε αθέμιτο επιλεκτικό οικονομικό πλεονέκτημα στη SAS από την ημερομηνία σύστασής της το 2012 έως την ακύρωσή της το 2014.

(62)

Προκειμένου να αποφανθεί κατά πόσον χορηγήθηκε κρατική ενίσχυση υπέρ της SAS κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή θα εξετάσει εάν η αεροπορική εταιρεία έλαβε οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο δεν θα μπορούσε να αποκτήσει υπό τους συνήθεις όρους της αγοράς. Για την εξέταση του ζητήματος αυτού, η Επιτροπή εφαρμόζει το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, σύμφωνα με το οποίο δεν υφίσταται κρατική ενίσχυση σε περίπτωση που, υπό παρόμοιες συνθήκες, ένας ιδιώτης επενδυτής συγκρίσιμου μεγέθους με τους αρμόδιους φορείς του δημόσιου τομέα, ο οποίος δραστηριοποιείται στην οικονομία της αγοράς υπό τους συνήθεις όρους της αγοράς, θα επέλεγε να χορηγήσει στον δικαιούχο το συγκεκριμένο μέτρο ενίσχυσης.

(63)

Σύμφωνα, συνεπώς, με το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, η Επιτροπή πρέπει να διερευνήσει κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής θα είχε προβεί στην υπό εξέταση συναλλαγή με τους ίδιους όρους. Η στάση του υποθετικού ιδιώτη επενδυτή είναι εκείνη ενός συνετού επενδυτή, του οποίου ο στόχος της μεγιστοποίησης κέρδους μετριάζεται από την επιφύλαξη που πρέπει να επιδείξει όσον αφορά το αποδεκτό επίπεδο κινδύνου για έναν δεδομένο συντελεστή απόδοσης (30).

(64)

Κατ' αρχήν, η εισφορά από δημόσιους πόρους δεν συνεπάγεται τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης, εάν η εισφορά αυτή γίνεται συγχρόνως με σημαντική εισφορά κεφαλαίου εκ μέρους του ιδιώτη επενδυτή που πραγματοποιείται υπό παρόμοιους όρους (pari passu) (31).

(65)

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι τράπεζες δανειοδότησης που συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ συμμετείχαν επίσης και στην παλαιά ΑΠΔ. Στη νέα ΑΠΔ, ωστόσο, τα κράτη αύξησαν το άνοιγμά τους έναντι της SAS, ενώ οι τράπεζες μείωσαν την εισφορά τους περίπου κατά το ήμισυ (από 366 εκατ. ευρώ σε περίπου 200 εκατ. ευρώ), περιορίζοντας με τον τρόπο αυτό περίπου κατά 50 % και το συνολικό άνοιγμά τους έναντι της SAS στο πλαίσιο της ΑΠΔ. Με βάση τα προαναφερόμενα, η Επιτροπή εξέφρασε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον είναι δυνατόν να πληρούται το κριτήριο της ισότιμης συμμετοχής (pari passu,) δεδομένου ότι οι θέσεις των κρατών και των τραπεζών δεν φαινόταν να είναι συγκρίσιμες.

(66)

Η Δανία, η Σουηδία και ο όμιλος SAS ισχυρίζονται ότι οι τράπεζες δανειοδότησης δεν ήταν εκτεθειμένες σε κανέναν κίνδυνο ανοίγματος βάσει της παλαιάς ΑΠΔ κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για τη συμμετοχή τους στη νέα ΑΠΔ. Για τον λόγο αυτό, οι τράπεζες έπρεπε να θεωρηθούν «εξωτερικοί» επενδυτές που βρίσκονταν σε ανάλογη θέση με εκείνη των κρατών και του ιδρύματος KAW.

(67)

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η SAS είχε εξαντλήσει την παλαιά ΑΠΔ τον Ιανουάριο του 2012 (αιτιολογική σκέψη 20 ανωτέρω). Πράγματι, οι τροποποιήσεις που επήλθαν στην παλαιά ΑΠΔ τον Μάρτιο του 2012 περιελάμβαναν, μεταξύ άλλων, έναν όρο περί αποπληρωμής του ποσού της ανάληψης πίστωσης άμεσα και στο ακέραιο. Τα ποσά αποπληρώθηκαν στο ακέραιο τον Μάρτιο του 2012 και έκτοτε η ανάληψη πιστώσεων από τη διευκόλυνση κατέστη εξαιρετικά δύσκολη για τη SAS λόγω των τροποποιήσεων της παλαιάς ΑΠΔ που τέθηκαν σε ισχύ τον ίδιο μήνα (32). Επιπλέον, η SAS ήταν υποχρεωμένη να υποβάλει έως τον Ιούνιο του 2012 σχέδιο ανακεφαλαιοποίησης, το οποίο έπρεπε να εγκριθεί από το διοικητικό συμβούλιο, καθώς και από τα κράτη και το ίδρυμα KAW, που αποτελούσαν και τους βασικούς μετόχους. Οι τράπεζες απέρριψαν αρχικά το εν λόγω σχέδιο. Τα κράτη αποφάσισαν τελικά να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ μόλις τον Νοέμβριο του 2012, αφού εξέτασαν προσεκτικά το αναθεωρημένο σχέδιο 4XNG, και κατόπιν ακολούθησαν οι τράπεζες.

(68)

Επομένως, οι δανικές και οι σουηδικές αρχές και ο όμιλος SAS ισχυρίζονται ότι η SAS απετράπη ουσιαστικά να υποβάλει αίτηση ανάληψη πίστωσης από την παλαιά ΑΠΔ. Έχοντας γνώση της κατάστασης αυτής, οι τράπεζες έπρεπε να αποφασίσουν εάν θα διατηρούσαν την παλαιά ΑΠΔ έως την ημερομηνία λήξης της, τον Ιούνιο του 2013, ή εάν θα συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ επί ίσοις όροις με τα κράτη και το ίδρυμα KAW, παρά το γεγονός ότι, ως μέτοχοι, τα κράτη και το ίδρυμα KAW είχαν ισχυρότερα κίνητρα συμμετοχής, δεδομένης της ενδεχόμενης απόδοσης υψηλότερης αξίας των μετοχών τους μετά την εφαρμογή του σχεδίου 4XNG.

(69)

Παρότι η Επιτροπή θεωρεί πιθανό το ενδεχόμενο οι τράπεζες, τουλάχιστον εκείνες που δεν παρουσίαζαν άλλα μη εξασφαλισμένα διμερή ανοίγματα έναντι της SAS, να μην ήταν εκτεθειμένες σε σημαντικό κίνδυνο στο πλαίσιο της παλαιάς ΑΠΔ κατά τον χρόνο λήψης της απόφασης συμμετοχής στη νέα ΑΠΔ, διατυπώνει επίσης την άποψη ότι εξακολουθούσε να υφίσταται ο κίνδυνος εκπλήρωσης των όρων ανάληψης πίστωσης από τη SAS πριν από την έναρξη ισχύος της νέας ΑΠΔ. Ο κίνδυνος αυτός δεν επαληθεύτηκε και το γεγονός ότι η παλαιά ΑΠΔ δεν χρησιμοποιήθηκε μετά την πλήρη αποπληρωμή της τον Μάρτιο του 2012 είναι άνευ σημασίας από την άποψη αυτή. Βάσει των προαναφερομένων, συνάγεται το συμπέρασμα ότι οι τράπεζες ήταν ως έναν βαθμό εκτεθειμένες σε κίνδυνο ανοίγματος έναντι της SAS στο πλαίσιο της παλαιάς ΑΠΔ, ενώ τα κράτη (και το ίδρυμα KAW) δεν ήταν εκτεθειμένα στον κίνδυνο αυτό. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν μπορεί να κάνει δεκτό το επιχείρημα των δανικών και των σουηδικών αρχών ότι οι τράπεζες συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ ως «εξωτερικοί» επενδυτές, παρά το άνοιγμά τους στο πλαίσιο της παλαιάς ΑΠΔ.

(70)

Επιπλέον, η Επιτροπή δεν δύναται να συμφωνήσει με την άποψη της Δανία και της Σουηδία ότι το άνοιγμα ορισμένων από τις τράπεζες με τη μορφή διμερών διευκολύνσεων σχετικών με την παλαιά ΑΠΔ (33) δεν ενείχε κανέναν χρηματοοικονομικό κίνδυνο για τις τράπεζες κατά τη διάρκεια της περιόδου των διαπραγματεύσεων για τη νέα ΑΠΔ, λόγω του ότι οι διευκολύνσεις αυτές δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν πριν από την εξάντληση της παλαιάς ΑΠΔ. Βάσει των προαναφερομένων, υπήρχε πράγματι κίνδυνος, αν και ομολογουμένως μικρός, να εκπληρωθούν οι όροι ανάληψης πίστωσης, παρά το γεγονός ότι, μετά τις τροποποιήσεις του Μαρτίου του 2012 και τον καθορισμό αυστηρότερων όρων, οι πιθανότητες να προβεί η SAS σε ανάληψη πίστωσης από την παλαιά ΑΠΔ ήταν πολύ περιορισμένες.

(71)

Επιπλέον, προκύπτει ότι ορισμένες τράπεζες είχαν άλλου είδους ανοίγματα έναντι της SAS. Για παράδειγμα, εκτός από τη συμμετοχή στην παλαιά ΑΠΔ, η […] παρουσίαζε, σύμφωνα με στοιχεία της 30ής Σεπτεμβρίου 2012, άνοιγμα σχετικό με μη εξασφαλισμένη διμερή διευκόλυνση (από την οποία δεν είχαν αντληθεί ποσά) ύψους [200-600] εκατ. σουηδικών κορονών, καθώς και άνοιγμα σχετικό με πιστωτικές κάρτες χωρίς εξασφαλίσεις της τάξης των [500-900] εκατ. σουηδικών κορονών. Θα μπορούσε, κατά συνέπεια, να κληθεί να αναλάβει την κάλυψη τυχόν δαπανών επιστροφής ναύλων σε πελάτες, σε περίπτωση ακύρωσης των αντίστοιχων πτήσεων από τη SAS. Παρότι αυτό το μη εξασφαλισμένο άνοιγμα των πιστωτικών καρτών αντιστοιχούσε σε ποσοστό [0-2] % του συνολικού πιστωτικού χαρτοφυλακίου της […] ύψους [1 000-3 000] δισεκατ. σουηδικών κορονών, συνιστούσε παρά ταύτα χρηματοοικονομικό κίνδυνο, και δεν μπορεί, ως εκ τούτου, να γίνει αποδεκτό το επιχείρημα ότι η […] βρισκόταν σε ανάλογη θέση με εκείνη των κρατών κατά τη λήψη της απόφασης συμμετοχής στη νέα ΑΠΔ.

(72)

Επιπλέον, τρεις άλλες τράπεζες ήταν εκτεθειμένες σε κινδύνους σχετικούς με εκκρεμούσες διευκολύνσεις χρηματοδότησης αεροσκαφών (π.χ. η […]). Μολονότι τα κράτη ισχυρίζονται ότι εξασφάλιση για τις εν λόγω χρηματοδοτήσεις αποτελούσαν τα αεροσκάφη και ότι οι διευκολύνσεις δεν συνιστούσαν χρηματοοικονομικό κίνδυνο για τις τράπεζες, δεδομένου ότι θα μπορούσαν εύκολα να πωληθούν στην αγορά, το γεγονός αυτό δεν αποδεικνύεται βάσει πραγματικών περιστατικών. Δεν είναι δυνατόν να διευκρινιστεί κατά πόσον θα μπορούσε πράγματι να ανακτηθεί το πλήρες ποσό, σε περίπτωση εκποίησης των αεροσκαφών σε εξευτελιστικές τιμές.

(73)

Επιπλέον, στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες ως προς κατά πόσον η συμπεριφορά των τραπεζών θα μπορούσε να είχε επηρεαστεί από τη συμπεριφορά των κρατών, δεδομένης της συνεχούς χρηματοδοτικής στήριξης της αεροπορικής εταιρείας από τα κράτη κατά τα προηγούμενα έτη (π.χ. οι εκδόσεις δικαιωμάτων του 2009 και του 2010). Επιπροσθέτως, οι τράπεζες ήταν πρόθυμες να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ μόνο υπό την προϋπόθεση ότι θα συμμετείχαν και τα κράτη, όπως διευκρινίζεται στις αιτιολογικές σκέψεις 23 και 24 ανωτέρω.

(74)

Κατ' αρχήν, η Επιτροπή εκτιμά ότι η ρήτρα περί ισότιμης συμμετοχής (pari passu) δεν μπορεί να εφαρμόζεται σε περιπτώσεις στις οποίες η συμμετοχή των κρατών συνιστά αυστηρή προϋπόθεση για τη συμμετοχή των ιδιωτικών φορέων στη συναλλαγή.

(75)

Κατά τη διάρκεια της επίσημης έρευνας, η Δανία, η Σουηδία και ο όμιλος SAS ισχυρίστηκαν ότι οι τράπεζες δεν επηρεάστηκαν σε κανένα στάδιο των διαπραγματεύσεων για τη νέα ΑΠΔ από την παλαιότερη συμπεριφορά των κρατών και από τη συνεχή τους προθυμία να παρέχουν στήριξη στη SAS, παρά το γεγονός ότι δεν είχαν επιβεβαιωθεί οι προβλέψεις των κρατών σχετικά με τα έσοδα από τις εκδόσεις δικαιωμάτων του 2009 και του 2010.

(76)

Η Επιτροπή δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο οι ιδιωτικοί φορείς να μην ήταν πρόθυμοι να επενδύσουν σε μια επιχείρηση με αυτό το ιστορικό επιδόσεων και με αβέβαιες προβλέψεις, εάν δεν υπήρχε η συμμετοχή των κρατών. Ταυτόχρονα, δεν μπορεί να αποκλείσει επίσης το ενδεχόμενο τα κράτη, τα οποία είχαν αρνηθεί να χορηγήσουν νέα ίδια κεφάλαια και να συμμετάσχουν σε μια ΔΠΑ μειωμένης εξασφάλισης, να μην ήταν πλέον πρόθυμα να συνεισφέρουν συμπληρωματικά κεφάλαια στη SAS. Παρά τις εν λόγω εκτιμήσεις, η Επιτροπή εξακολουθεί να αμφισβητεί ότι η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ πραγματοποιήθηκε επί ίσοις όροις με τις τράπεζες, λαμβανομένου υπόψη ότι η συμμετοχή των κρατών είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του συνολικού ανοίγματος των τραπεζών έναντι της SAS βάσει της ΑΠΔ κατά περίπου 50 %, με την αύξηση ταυτόχρονα του ανοίγματος των κρατών έναντι της SAS.

(77)

Σχετικά με το κατά πόσον η συμπεριφορά του ιδρύματος KAW θα μπορούσε να εκληφθεί ως σημείο αναφοράς για τον καθορισμό της συμπεριφοράς ενός ιδιώτη επενδυτή, από την επίσημη έρευνα προέκυψε ότι το άνοιγμα του ιδρύματος KAW έναντι της SAS μέσω του μετοχικού μεριδίου του στη SEB ήταν μικρότερο από εκείνο που αναφερόταν στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Λαμβάνοντας υπόψη ότι το ίδρυμα KAW αποτελεί απλώς μειοψηφικό μέτοχο της SEB και ότι το άνοιγμα της SEB έναντι της SAS ήταν περιορισμένο, θα μπορούσε να προβληθεί το επιχείρημα ότι κίνητρο για τη συμμετοχή του ιδρύματος KAW στη νέα ΑΠΔ ήταν οι προοπτικές αποδοτικότητας της επένδυσης.

(78)

Επιπροσθέτως, η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να συναγάγει με ασφάλεια από την επίσημη έρευνα το συμπέρασμα ότι η υπό εξέταση πράξη πραγματοποιήθηκε επί ίσοις όροις.

(79)

Ανεξαρτήτως της αξιολόγησης όσον αφορά τη ρήτρα περί ισότιμης συμμετοχής, η Επιτροπή εξέτασε επίσης κατά πόσον η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ θα μπορούσε να θεωρηθεί εύλογη από την πλευρά ενός μετόχου και εάν θα πληρούσε το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς σε περίπτωση που δεν ήταν ισότιμη.

(80)

Το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί είναι κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής που βρίσκεται στην ίδια κατάσταση με εκείνη των κρατών, είναι δηλαδή ήδη μέτοχος της SAS και αντιμετωπίζει παρόμοιες συνθήκες με εκείνες που αντιμετώπιζαν τα κράτη το 2012, θα συμμετείχε στη νέα ΑΠΔ υπό παρεμφερείς όρους και προϋποθέσεις (34).

(81)

Οι ανεξάρτητες αναλύσεις που εκπονήθηκαν από εξωτερικούς χρηματοοικονομικούς συμβούλους (ήτοι από την Goldman Sachs International και τη CITI, υπό την ιδιότητά τους ως συμβούλων των κρατών, και από την […] υπό την ιδιότητά της ως συμβούλου των δανειστών) πριν από τη σύναψη της νέας ΑΠΔ παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες εν προκειμένω. Σύμφωνα με τη Δανία και τη Σουηδία, τα κράτη αποφάσισαν να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ μόνο κατόπιν ενδελεχούς εξέτασης του σχεδίου 4XNG από τους εξωτερικούς συμβούλους και μετά από κατάλληλη προσαρμογή των όρων και των προϋποθέσεων της νέας ΑΠΔ.

(82)

Ενώ η Επιτροπή εξέφρασε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας ορισμένες επιφυλάξεις σχετικά με το εύρος της έκθεσης που καταρτίστηκε από τη CITI, η Δανία και η Σουηδία διευκρίνισαν ότι η απόφασή τους να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ βασίστηκε στο σύνολο των αναλύσεων που εκπόνησαν οι χρηματοοικονομικοί τους σύμβουλοι και ότι η έκθεση της CITI δεν θα πρέπει, κατ' επέκταση, να αξιολογηθεί μεμονωμένα.

(83)

Στους χρηματοοικονομικούς συμβούλους ανατέθηκε, μεταξύ άλλων, η διενέργεια κριτικής ανάλυσης του σχεδίου 4XNG και της νέας ΑΠΔ, καθώς και των συναφών ευαίσθητων σημείων και ελλείψεων αυτών. Στο πλαίσιο της ανάλυσης αυτής μελετήθηκαν διαδοχικές εκθέσεις σχετικά με το ιστορικό επιδόσεων της SAS και άλλες συγκριτικές αναλύσεις του κλάδου. Οι σύμβουλοι διατύπωσαν σειρά συστάσεων σχετικά με στρατηγικές μετριασμού των κινδύνων τόσο για το σχέδιο 4XNG όσο και για τη νέα ΑΠΔ. Ακολουθώντας τις συμβουλές αυτές, τα κράτη ζήτησαν να γίνουν διάφορες προσαρμογές στο σχέδιο 4XNG (για την επίσπευση της εφαρμογής μέτρων περικοπής των δαπανών και την ανάληψη συμπληρωματικών πρωτοβουλιών), καθώς και προσαρμογές στους όρους της νέας ΑΠΔ για τη μείωση της πιθανότητας ανάληψης πιστώσεων.

(84)

Κατά την ανάλυση του σχεδίου 4XNG, οι εξωτερικοί σύμβουλοι εντόπισαν, και επέστησαν σχετικά την προσοχή, βασικούς τομείς ενδεχόμενου κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων των στόχων περικοπής των δαπανών κόστους, των εκποιήσεων και των πιέσεων ΕΔΘΧ. Από αυτή την αξιολόγηση κινδύνου προέκυψαν, μεταξύ άλλων, οι ακόλουθες εκτιμήσεις:

(85)

Όσον αφορά τις αμφιβολίες που διατύπωσε η Επιτροπή στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας σχετικά με τον φιλόδοξο χαρακτήρα συγκεκριμένων καθοριστικών παραγόντων στο σχέδιο 4XNG (δηλαδή της ανάπτυξης της αγοράς σε ΔΘΧ, των προβλέψεων του ΑΕγχΠ και του μηδενικού πληθωρισμού για την περίοδο 2015-2017), από τα στοιχεία που υπέβαλαν η Δανία, η Σουηδία και ο όμιλος SAS κατά τη διάρκεια της επίσημης έρευνας προκύπτει ότι για τις εκτιμήσεις αυτές ελήφθησαν ιδιαιτέρως υπόψη οι κυριότερες αγορές στις οποίες δραστηριοποιείται η SAS, δηλαδή συνεκτιμήθηκε το μεγαλύτερο άνοιγμα της εταιρείας στη Βόρεια και όχι στη Νότια Ευρώπη, καθώς και το άνοιγμά της στις αγορές των ΗΠΑ και της Ασίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υποβλήθηκαν, η εκτίμηση του 0 % για τον πληθωρισμό κόστους ετησίως κατά την περίοδο 2015-2017 είναι το καθαρό αποτέλεσμα ενός υποκείμενου ποσοστού πληθωρισμού της τάξης του 2 % ετησίως (σύμφωνα με το εκτιμώμενο επίπεδο πληθωρισμού της ΕΕ) και της παραδοχής ότι το ποσοστό αυτό θα μπορούσε να εξουδετερωθεί με τη λήψη νέων μέτρων περικοπής των δαπανών.

(86)

Όσον αφορά την απουσία ελέγχου ευαισθησίας σχετικά με την ανάλυση IRR που περιλαμβάνεται στην έκθεση της CITI (βλέπε αιτιολογική σκέψη 35 ανωτέρω), καθώς και τους αρχικούς προβληματισμούς της Επιτροπής σχετικά με τις δυνητικές επιπτώσεις λιγότερο αισιόδοξων σεναρίων, η Επιτροπή έλαβε συμπληρωματικές πληροφορίες από τη Δανία και τη Σουηδία στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας όσον αφορά το εύρος της ανάλυσης ευαισθησίας που διεξήχθη. Ως προς το σημείο αυτό, η Goldman Sachs παρουσίασε σειρά ελέγχων ευαισθησίας κατά τη διάρκεια της κατάρτισης του σχεδίου 4XNG από τον Ιούνιο έως τον Σεπτέμβριο του 2012. Σε αναθεωρημένη ανάλυση του Σεπτεμβρίου του 2012 επισημάνθηκε ότι η SAS δεν θα παρουσίαζε έλλειψη ρευστότητας ακόμη και σε περίπτωση αρνητικής εξέλιξης των σεναρίων που προβλέφθηκαν, δηλαδή σε όλες τις περιπτώσεις που αναλύθηκαν, η ταμειακή κατάσταση της SAS θα εξακολουθούσε να υπερβαίνει το κατώτατο όριο που προβλεπόταν στη ΑΠΔ. Ωστόσο, προκειμένου να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη της αγοράς, κρίθηκε απαραίτητος ένας μηχανισμός στήριξης της ρευστότητας και θεωρήθηκε ότι η ΑΠΔ εξακολουθούσε να αποτελεί την πλέον ρεαλιστική επιλογή για τον σκοπό αυτό.

(87)

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή επισημαίνει τις διαδοχικές χρηματοοικονομικές αναθεωρήσεις του σχεδίου 4XNG (συμπεριλαμβανομένης της διεξοδικής ανάλυσης και δοκιμασίας ποικίλων εκδοχών του σχεδίου). Η Επιτροπή επισημαίνει περαιτέρω τις απορρέουσες απαιτήσεις των κρατών όσον αφορά τη μείωση των κινδύνων υλοποίησης και τη διασφάλιση ολοκληρωμένου σχεδίου αναδιάρθρωσης πριν από τη συμμετοχή τους στη νέα ΑΠΔ. Οι εν λόγω ενέργειες θα ήταν σύμφωνες με τις ενέργειες ενός συνετού ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς. Παρά τα προαναφερόμενα, πρέπει ακόμη να εξεταστεί κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής στην οικονομία της αγοράς, ο οποίος βρισκόταν στην ίδια κατάσταση με τα κράτη, συμπεριλαμβανόταν δηλαδή στους ήδη υπάρχοντες μετόχους μιας εταιρείας, θα είχε αποδεχθεί παρεμφερείς όρους και προϋποθέσεις με τους όρους και τις προϋποθέσεις της νέας ΑΠΔ.

(88)

Η Δανία, η Σουηδία και ο όμιλος SAS διευκρίνισαν ότι ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του τομέα των αερομεταφορών είναι η ανάγκη διατήρησης υψηλού επιπέδου χρηματοοικονομικής ετοιμότητας για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των πελατών και των ενδιαφερόμενων μερών στην ικανότητα της επιχείρησης να συνεχίσει τη δραστηριότητά της. Δεδομένων των χρηματοοικονομικών δυσχερειών που αντιμετώπιζε η SAS το 2012 και της ταμειακής της κατάστασης κατά τη δεδομένη χρονική περίοδο, πιθανό κίνητρο για τη συμμετοχή των κρατών, ως μετόχων της SAS, στη νέα ΑΠΔ ήταν η αποφυγή μεγαλύτερης ζημίας ή του ενδεχομένου πτώχευσης σε περίπτωση κρίσης ρευστότητας της εταιρείας.

(89)

Εν προκειμένω, τα κράτη φαίνεται ότι βασίστηκαν κυρίως στις συστάσεις που διατύπωσαν οι ανεξάρτητοι χρηματοοικονομικοί σύμβουλοι κατά την οριστικοποίηση των όρων και των προϋποθέσεων της νέας ΑΠΔ. Πράγματι, προκύπτει ότι οι όροι και οι προϋποθέσεις της νέας ΑΠΔ στόχευαν συνολικά στον μετριασμό των βασικών εμπορικών κινδύνων που είχαν εντοπιστεί. Για παράδειγμα, όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική σκέψη 84 ανωτέρω, βασικό προαπαιτούμενο για την υλοποίηση της νέας ΑΠΔ ήταν η επιτυχής σύναψη νέων συλλογικών συμβάσεων με τα πληρώματα πτήσης. Επιπλέον, οι εφαρμοστέες προϋποθέσεις για την ανάληψη πίστωσης από τη διευκόλυνση Β καθιστούσαν προφανώς ιδιαιτέρως απίθανο το ενδεχόμενο ανάληψης οποιασδήποτε πίστωσης πριν από τον Μάρτιο του 2015 (36). Οι χρηματοοικονομικές ρήτρες που συνόδευαν τη νέα ΑΠΔ ήταν επίσης διαρθρωμένες κατά τέτοιον τρόπο ώστε, εάν η SAS δεν ήταν σε θέση να υλοποιήσει τις βασικές χρηματοοικονομικές προβλέψεις που περιλαμβάνονταν στο σχέδιο 4XNG, δεν θα είχε πρόσβαση στη ΑΠΔ ή θα έπρεπε να αποπληρώσει πάραυτα οιοδήποτε αντληθέν ποσό από τη ΑΠΔ (37).

(90)

Πέραν των προαναφερομένων παρατηρήσεων, η Επιτροπή έλαβε συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με την καταλληλότητα των υποκείμενων εξασφαλίσεων για τη νέα ΑΠΔ. Σε έκθεση που εκπονήθηκε τον Μάιο 2012, […] περιλαμβανόταν ανεξάρτητη αποτίμηση της Widerøe και ορισμένων ενσώματων στοιχείων του ενεργητικού (συμπεριλαμβανομένων εφεδρικών κινητήρων, σχετικών αεροσκαφών, ορισμένων μικρότερων ακινήτων και κάποιου εξοπλισμού), τα οποία στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν ως εξασφάλιση για τη νέα ΑΠΔ. Ενώ δόθηκε έμφαση στη Widerøe, ως το σημαντικότερο στοιχείο ενεργητικού της δέσμης εξασφαλίσεων, και η αξιολόγηση άλλων στοιχείων του ενεργητικού βασίστηκε σε πιο περιορισμένες πληροφορίες, η συνολική αποτίμηση αντιστοιχούσε σε συνολική αξία στοιχείων του ενεργητικού ύψους σχεδόν [1-4]-[3-6] δισεκατ. σουηδικών κορονών. Κατά συνέπεια, η συνολική εκτιμώμενη αξία των στοιχείων του ενεργητικού που συνιστούσαν εξασφαλίσεις υπερέβαινε το μέγεθος της διευκόλυνσης Α. Σύμφωνα με τη Δανία και τη Σουηδία, τούτο θεωρήθηκε επαρκής διασφάλιση για τους δανειστές της νέας ΑΠΔ εφόσον, όπως επισημαίνεται ανωτέρω, η πιθανότητα η SAS να αντλήσει κεφάλαια από τη διευκόλυνση Β κρίθηκε αμελητέα.

(91)

Οι πραγματικοί χρηματοοικονομικοί κίνδυνοι που συνδέονταν με τη νέα ΑΠΔ μετριάστηκαν περαιτέρω από διατάξεις σχετικά με την υποχρεωτική προπληρωμή και/ή ακύρωση των δεσμεύσεων στο πλαίσιο της νέας ΑΠΔ, σε περίπτωση που η SAS εκποιούσε ορισμένα στοιχεία του ενεργητικού ή προέβαινε σε εναλλακτικές λύσεις χρηματοδότησης. Οι εν λόγω διατάξεις προπληρωμής και ακύρωσης είχαν ως αποτέλεσμα τη μείωση των ενδεχόμενων απωλειών συν τω χρόνω. Πράγματι, λόγω της πώλησης της Widerøe, και βάσει της συμφωνίας που τέθηκε σε ισχύ αμέσως μετά την πώληση τον Σεπτέμβριο του 2013 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 31 ανωτέρω), το συνολικό μέγεθος της νέας ΑΠΔ μειώθηκε από 3,5 δισεκατ. σουηδικές κορόνες σε 2 δισεκατ. σουηδικές κορόνες.

(92)

Έπεται συνεπώς ότι ελήφθη μια ολοκληρωμένη και συνεκτική δέσμη μέτρων, τα οποία αποσκοπούσαν συγκεκριμένα στη διατήρηση της βιωσιμότητας της SAS κατά την περίοδο 2012-2015 και στον περιορισμό των βασικών χρηματοοικονομικών κινδύνων που συνδέονταν με τη νέα ΑΠΔ.

(93)

Επιπλέον, η Επιτροπή αναγνωρίζει την ανάγκη να εξεταστεί κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής σε συγκρίσιμη κατάσταση, ο οποίος αντιμετωπίζει παρόμοιες συνθήκες της αγοράς με εκείνες που αντιμετώπιζαν τα κράτη (ως προϋπάρχοντες, δηλαδή, μέτοχοι της SAS), θα επέλεγε να χορηγήσει το εν λόγω μέτρο στον δικαιούχο. Για τον σκοπό αυτό, είναι επίσης σκόπιμο να εξεταστούν πιθανά αντίστροφα σενάρια, τα οποία προκύπτουν από την απουσία του χορηγούμενου μέτρου.

(94)

Εν προκειμένω, στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Δανία, η Σουηδία και ο όμιλος SAS ισχυρίζονται ότι η πτώχευση αποτελούσε πιθανό ενδεχόμενο σε περίπτωση μη διάθεσης της νέας ΑΠΔ το 2012. Σύμφωνα με τη Δανία και τη Σουηδία, αυτό θα αντιστοιχούσε σε κοινή ζημία 1 044 εκατ. σουηδικών κορονών για τα κράτη, ήτοι στην αξία του αθροίσματος των μετοχικών μεριδίων τους. Μία άλλη παρατήρηση αφορούσε επίσης την προοπτική απώλειας πιθανών μελλοντικών κεφαλαιακών κερδών που θα προέκυπταν σε περίπτωση επιτυχούς εφαρμογής του σχεδίου 4XNG. Συγκριτικά, η Δανία και η Σουηδία εκτιμούν στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν ότι, σε περίπτωση αθέτησης των υποχρεώσεων της SAS στο πλαίσιο της νέας ΑΠΔ, η πιθανή κοινή ζημία που θα προέκυπτε από το σύνολο των μετοχών των κρατών και των εισφορών τους στη ΑΠΔ θα ανερχόταν, στο πλέον ακραίο σενάριο, σε [1-3] δισεκατ. σουηδικές κορόνες (38).

(95)

Κατά συνέπεια, σε περίπτωση πτώχευσης της SAS, η πιθανή πρόσθετη ζημία που συνδέεται με τη συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ (ήτοι περίπου 447,5 εκατ. σουηδικές κορόνες βάσει του παραδείγματος της Δανίας και της Σουηδίας) φαίνεται σχετικά περιορισμένη σε σύγκριση με τη ζημία που θα προέκυπτε σε σχέση με τα μετοχικά μερίδια των κρατών. Η σύγκριση αυτής της σχετικά περιορισμένης αυξητικής αλλαγής στο σενάριο αρνητικής εξέλιξης (πτώχευση) των κρατών με το πιθανό σενάριο θετικής εξέλιξης για τα κράτη που θα προκύψει από την επιτυχή εκτέλεση του σχεδίου 4XNG, φαίνεται ότι ενισχύει περαιτέρω την απόφαση των κρατών να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ. Με βάση το πλέον αισιόδοξο βασικό σενάριο, τα εκτιμώμενα πιθανά κεφαλαιακά κέρδη για τα κράτη ανέρχονταν στην έκθεση της CITI συνολικά σε [7-12] δισεκατ. σουηδικές κορόνες. Ωστόσο, παρότι η Επιτροπή εξέφρασε ορισμένες επιφυλάξεις στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας σχετικά με τον αισιόδοξο χαρακτήρα αυτών των προβλέψεων ανάπτυξης, αναγνωρίζει ότι υπάρχει η πιθανότητα, ακόμη και στα περισσότερο συντηρητικά σενάρια, τα πιθανά κεφαλαιακά κέρδη του σεναρίου θετικής εξέλιξης να υπερέβαιναν μακράν τις δυνητικές ζημίες του αρνητικού σεναρίου.

(96)

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ανωτέρω αξιολόγηση κινδύνου/οφέλους, καθώς και η εκτενής αναθεώρηση και η δοκιμασία του σχεδίου 4XNG, οι συμπληρωματικές επαληθεύσεις που διενεργήθηκαν όσον αφορά τις υποκείμενες εξασφαλίσεις (39), οι διατάξεις ακύρωσης και προπληρωμής για τη μείωση της δυνητικής ζημίας συν τω χρόνω (40) και τα διάφορα άλλα μέτρα μετριασμού του κινδύνου ενσωματώθηκαν στους όρους της νέας ΑΠΔ (41). Λαμβανομένων υπόψη των προαναφερομένων, η απόφαση των κρατών να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ φαίνεται να συνάδει με τις ενέργειες ενός ιδιωτικού φορέα που ενεργεί με σκοπό την εξασφάλιση συνήθους απόδοσης της αγοράς, δεδομένης της ιδιαίτερης κατάστασης της εταιρείας τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.

(97)

Βάσει των προαναφερομένων, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα κράτη, υπό την ιδιότητά τους ως προϋπαρχόντων μετόχων της SAS, ενήργησαν με βάση εύλογες και ρεαλιστικές προοπτικές αποδοτικότητας κατά τη λήψη της απόφασής τους να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ από κοινού με το ίδρυμα KAW και τις τράπεζες δανειοδότησης κατά την περίοδο από τον Δεκέμβριο του 2012 έως τον Μάρτιο του 2014. Επομένως, η συμμετοχή τους αυτή δεν συνεπάγεται κανένα πλεονέκτημα για τη SAS κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.

(98)

Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η συμμετοχή της Δανίας και της Σουηδίας στη νέα ΑΠΔ δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.

(99)

Τέλος, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Δανία και η Σουηδία συμφώνησαν να αποδεχθούν την έκδοση και την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης στην αγγλική γλώσσα.