9.8.2008   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 204/57

1.1

Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι έχει στρατηγική σημασία να ανοίξει εκ νέου και να εμβαθυνθεί ο διάλογος σχετικά με το σύνολο της πολιτικής της ΕΕ για την ποιότητα, με στόχο την διασφάλιση μιας αρμονικής συνύπαρξης των κανονιστικών απαιτήσεων όσον αφορά την ασφάλεια των τροφίμων, το περιβάλλον και τα κοινωνικά προβλήματα και, ενδεχομένως, την καθιέρωση μιας ευρωπαϊκής σήμανσης ποιότητας, και των ρυθμίσεων που αποσκοπούν στην αξιοποίηση των ιδιαιτεροτήτων της παραγωγής και των τροφίμων των διαφόρων περιφερειών της Ένωσης με βάση υψηλά πρότυπα.

1.1.1

Όσον αφορά το ζήτημα της αποτελεσματικότητας των ονομασιών προέλευσης και των γεωγραφικών ενδείξεων (ΓΕ), η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι απαραίτητα τα εξής:

Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι δυσλειτουργίες αυτού του τύπου ελήφθησαν μόνον εν μέρει υπόψη κατά την διαδικασία επανεξέτασης που κατέληξε στην έκδοση του κανονισμού ΕΚ 510/06 και ότι θα πρέπει να εξομαλυνθούν διότι, σε αντίθετη περίπτωση, ενδέχεται να αποδειχθούν ακόμη πιο σοβαρές όταν το σύστημα επεκταθεί σε χώρες που δεν είναι μέλη της ΕΕ.

1.1.2

Όσον αφορά την αποτελεσματικότητα, η ΕΟΚΕ προτείνει να προβλεφθούν μέτρα για την εξασφάλιση της φήμης των προϊόντων στην αγορά, μέσω της ενίσχυσης των οργανισμών που διαχειρίζονται τις ΓΕ και για την υιοθέτηση σαφώς καθορισμένων και αξιόπιστων προδιαγραφών, η τήρηση των οποίων θα πρέπει να υποστηρίζεται από πραγματικά ανεξάρτητες, αποτελεσματικές και αποδοτικές δράσεις ελέγχου.

1.1.3

Η ΕΟΚΕ συνιστά, εξάλλου, η απαιτούμενη συναίνεση όσον αφορά το περιεχόμενο των προδιαγραφών να διασφαλίζεται κατά τη στιγμή που υποβάλλονται οι αιτήσεις εγγραφής με βάση συγκεκριμένα κριτήρια αντιπροσωπευτικότητας τα οποία θα πρέπει να πληροί η οργάνωση που υποβάλλει την αίτηση, ώστε να μπορεί να διασφαλιστεί ότι ακόμη και πτυχές περίπλοκες και αμφισβητούμενες να έχουν την απαραίτητη συγκέντρωση.

1.1.4

Εξάλλου, σχετικά με την αποτελεσματικότητα επίσης, η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι οι ΓΕ πρέπει να συμπεριλαμβάνονται, ολοένα και περισσότερο, μεταξύ των βασικών μέσων αγροτικής ανάπτυξης στα κράτη μέλη και η υιοθέτησή τους να συσχετίζεται με κάθε δυνατό τρόπο με τις δράσεις που προβλέπονται σχετικά με τον δεύτερο πυλώνα, με ιδιαίτερη έμφαση στα νέα κράτη μέλη και γενικά στις μειονεκτικές περιοχές.

1.1.5

Τέλος, και πάλι όσον αφορά την αποτελεσματικότητα, η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι το σύστημα ΓΕ — το οποίο πρέπει να νοείται ως μία ευκαιρία ανάπτυξης των αγροτικών περιοχών — πρέπει να μπορέσει να ανταποκριθεί στις αυξανόμενες προσδοκίες, ακόμη και δεοντολογικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής φύσεως, των καταναλωτών. Η προσέγγιση αυτή, εάν μετατραπεί σε μία στρατηγική ανάπτυξης εταιρικών σχέσεων με άλλες περιοχές της υφηλίου, θα μπορούσε να συμβάλει σε μία αύξηση της συναίνεσης στον τομέα των ονομασιών προέλευσης και να αποδειχθεί θετική για τις πολυμερείς διαπραγματεύσεις.

1.1.6

Όσον αφορά το ζήτημα της αξιοποίησης των προϊόντων που φέρουν ΓΕ, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι πρέπει να υποστηρίζονται οι δράσεις προώθησης των κοινοτικών σημάτων, παρέχοντας περισσότερες πληροφορίες στους σχετικούς φορείς και διασφαλίζοντας μία αποτελεσματικότερη επικοινωνία με τους καταναλωτές, κυρίως στις χώρες εκείνες όπου η ανάπτυξη των προϊόντων αυτών είναι πιο περιορισμένη, ώστε τα προϊόντα ΓΕ να αυξηθούν, να διασφαλιστεί μία πιο ομοιογενής διάδοσή τους στην ΕΕ και να αυξηθεί η σχετική ζήτηση της αγοράς.

1.1.7

Όσον αφορά την έρευνα και την διάδοση των γνώσεων που σχετίζονται με τον αντίκτυπο του συστήματος στις περιφέρειες της Ένωσης και στις αγορές, η ΕΟΚΕ συνιστά την κατάλληλη και ενιαία διάδοση των θετικών αποτελεσμάτων των ερευνών που έχουν διεξαγάγει διάφορες υπηρεσίες της Επιτροπής, σε όλα τα κράτη μέλη και σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη.

1.1.8

Η ΕΟΚΕ προτείνει, επιπλέον, οι δράσεις που αναλαμβάνονται στον τομέα των διαπραγματεύσεων με αντικείμενο τις διεθνείς συναλλαγές και αφορούν τις ονομασίες προέλευσης και τις γεωγραφικές ενδείξεις, να ενταχθούν στο πλαίσιο μιας ευρύτερης πολιτικής διεθνούς συνεργασίας. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΟΚΕ κρίνει απαραίτητο να προωθηθεί με ακόμη μεγαλύτερο δυναμισμό και αποφασιστικότητα το σχετικό διαπραγματευτικό 'πακέτο' σε πολυμερή κλίμακα (επέκταση του άρθρου 23 της Συμφωνίας για τα Δικαιώματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας στον Τομέα του Εμπορίου, TRIPS, σε όλα τα προϊόντα ΓΕ· διεθνές μητρώο· παροχή τεχνικής βοήθειας στις αναπτυσσόμενες χώρες), ενώ ταυτόχρονα θα συνεχίζονται κατά τρόπο αποτελεσματικό οι διμερείς διαπραγματεύσεις.

1.2

Με ιδιαίτερη αναφορά στα ακόλουθα έξι θέματα που αναφέρθηκαν στη Δήλωση της Επιτροπής για την μελλοντική επανεξέταση της πολιτικής (πβλ. την 2720η σύνοδο του Συμβουλίου της ΕΕ — 20 Μαρτίου 2006):

1.2.1

Πρώτο θέμα: «Προσδιορισμός προστατευόμενων γεωγραφικών ενδείξεων και προστατευόμενων ονομασιών προέλευσης ως συστατικών στοιχείων». Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι είναι απαραίτητο να καθοριστούν, σε συνεργασία με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη (κοινοπραξίες, κλπ.), κριτήρια και παράμετροι για το περιεχόμενο των συστατικών ΓΕ ώστε να είναι δυνατή η χρήση των σημάτων ονομασίας προέλευσης και γεωγραφικής ένδειξης στο τελικό προϊόν.

1.2.2

Δεύτερο θέμα: «Χρήση εναλλακτικών μέσων όπως τα σήματα για την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προέλευσης». Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η χρήση καταχωρισμένων σημάτων για την προστασία των ΓΕ εκτός της ΕΕ είναι σαφώς μία αποδεκτή και ενδιαφέρουσα πρακτική, δεν μπορεί, ωστόσο, να αποτελέσει τη λύση στο πρόβλημα της διεθνούς προστασίας των ονομασιών εφόσον πρόκειται για μία περίπλοκη πρακτική (εάν ληφθεί υπόψη ο αριθμός των χωρών που θα μπορούσαν να εκδηλώσουν το ενδιαφέρον τους σχετικά), πολυδάπανη (εφόσον μπορεί να εφαρμοστεί μόνον από μεγάλες εμπορικές οργανώσεις με επαρκή οικονομική επιφάνεια) και όχι εντελώς ασφαλής.

1.2.3

Τρίτο θέμα: «Δέσμη των προϊόντων που καλύπτονται από τον κανονισμό, με ιδιαίτερη προσοχή στο αλάτι, τα μείγματα χορταρικών, τα προϊόντα λυγαριάς και τα καρυκεύματα». Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει το γεγονός ότι το κοινοτικό σύστημα ταξινόμησης εξελίσσεται κατά τρόπο που να γίνεται πλέον αποδεκτή η υποβολή αιτήσεων πιστοποίησης προέλευσης και για προϊόντα που δεν είναι αποκλειστικά γεωργικά (αλάτι, μείγματα χορταρικών, προϊόντα από λυγαριά, καρυκεύματα, κλπ), στο πλαίσιο μίας αξιοποίησης του αγροτικού πλούτου ενός τόπου. Συνιστά δε να επεκταθεί σε όλα τα γεωργικά προϊόντα που δεν έχουν ακόμη εξεταστεί.

1.2.4

Τέταρτο θέμα: «Προσδιορισμός της προέλευσης πρώτων υλών». Η ΕΟΚΕ, στο ευρύτερο πλαίσιο των εθελούσιων διεπαγγελματικών συμφωνιών μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων μερών όπως προβλέπεται από την τρέχουσα διαδικασία υποβολής αιτήσεων για τις ονομασίες προέλευσης, προτείνει, στην περίπτωση των ΠΟΠ να αξιολογηθούν προσεκτικότερα οι πτυχές που αφορούν τη χρήση των πρώτων υλών, ακόμη και με την υποχρέωση να προέρχονται όλες από συγκεκριμένες περιοχές με ονομασία προέλευσης.

1.2.5

Πέμπτο θέμα: «Κριτήρια που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση του γενικού καθεστώτος της ονομασίας προέλευσης». Η ΕΟΚΕ, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών που έχουν προκύψει μέχρι σήμερα, προτείνει να θεσπιστούν καταλληλότερα μέσα ώστε να διασφαλιστεί ο ευκολότερος προσδιορισμός της παράδοσης και/ή της φήμης μιας ονομασίας προέλευσης όπως, για παράδειγμα, η σύσταση μιας αρχής (μιας εξεταστικής επιτροπής), η οποία να λειτουργεί ως κέντρο προώθησης και/ή παρακολούθησης των πιθανών ονομασιών προέλευσης που ήδη υφίστανται στα διάφορα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή η σύσταση άλλων εξωδικαστικών οργάνων επίλυσης διαφορών.

1.2.6

Έκτο θέμα: «Σχεδιασμός των κοινοτικών συμβόλων που δηλώνουν γεωγραφικές ενδείξεις και προστατευόμενες ονομασίες προέλευσης». Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει ότι η ενοποίηση των σημάτων ΠΟΠ και ΠΓΕ πιθανόν να οδηγήσει στην εδραίωση μιας ανισότητας μεταξύ δύο πραγματικοτήτων με ίσο κύρος, οι οποίες υφίστανται και είναι ριζωμένες στις επιμέρους περιφέρειες της ΕΕ. Ωστόσο, δεδομένης της ανάγκης της αποτελεσματικότερης επικοινωνίας με τους καταναλωτές, ενδείκνυται να ενθαρρυνθεί η διαφοροποίηση της γραφικής απεικόνισης των ΠΟΠ και ΠΓΕ από αυτή που ισχύει σήμερα (για παράδειγμα, διαφορετικά χρώματα), ενώ για τα άλλα εμπορικά σήματα (ΕΠΙΠ {εγγυημένα παραδοσιακά ιδιότυπα προϊόντα} και Βιολογική Γεωργία), η διαφοροποίηση της γραφικής τους απεικόνισης θα πρέπει να είναι ακόμη πιο έντονη (ακόμη και με διαφορετικά σήματα).

1.3

Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί, συνεπώς, ότι κατά την επανέναρξη, περί το 2013, της συζήτησης σχετικά με την εξέλιξη της ΚΓΠ, η συνολική στρατηγική της ΕΕ να βασιστεί σε μία ολοκληρωμένη και οργανική θεώρηση όλων των προκλήσεων τις οποίες θα κληθεί να αντιμετωπίσει ο κλάδος της γεωργίας και των τροφίμων της ΕΕ: μία πολιτική αγοράς η οποία να παραμείνει κοινή και να επιδιώκει επίσης την αντιμετώπιση των αυξανόμενων κινδύνων που τίθενται στο εισόδημα εξαιτίας της αστάθειας των γεωργικών αγορών, καθώς αποκτούν ολοένα πιο ανοικτό και παγκοσμιοποιημένο χαρακτήρα· μία πολιτική αγροτικής ανάπτυξης πιο ισχυρή και πιο αποφασιστική· μία πολιτική για την ποιότητα η οποία να νοείται ως θεμελιώδης πυλώνας για το μέλλον του συνόλου της ευρωπαϊκής γεωργίας· και μία πολιτική για τους φυσικούς και ενεργειακούς πόρους η οποία να είναι ισορροπημένη και σταθερή.

1.4

Τέλος, η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να αναπτύξουν πρωτοβουλίες με στόχο τη μέγιστη αξιοποίηση του ευρωπαϊκού συστήματος των ΠΟΠ και των ΠΓΕ προκειμένου να προωθηθούν καλύτερα τόσο τα γεωργικά προϊόντα τους όσο και το ευρωπαϊκό γεωργικό πρότυπο.

2.1

Στην ευρωπαϊκή κοινωνία των πολιτών διαπιστώνεται από καιρό μία προοδευτική και συνεχής αύξηση της ευαισθησίας των καταναλωτών έναντι των χαρακτηριστικών των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα μία άνοδο της ζήτησης ποιοτικών προϊόντων. Στο αίτημα αυτό των καταναλωτών, η ΕΕ ανταποκρίνεται προτείνοντας μία ρυθμιστική πολιτική αξιοποίησης των ποιοτικών γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, η οποία θα καλύπτει τόσο τις πτυχές που άπτονται της ασφάλειας των τροφίμων («υγειονομική νομοθεσία», ιχνηλασιμότητα, κλπ), όσο και αυτές που άπτονται του διακριτικού χαρακτήρα των εν λόγω προϊόντων (σήματα ποιότητας, βιολογική γεωργία, ΓΕ). Ο όρος 'ποιότητα' νοείται, στην παρούσα γνωμοδότηση, κατ' αυτόν τον τρόπο.

2.2

Στο πλαίσιο αυτό, η ευρωπαϊκή πολιτική θέσπισε ειδικές κανονιστικές διατάξεις με σκοπό την αναγνώριση των τοπικών προϊόντων τα οποία συνδέονται με έναν συγκεκριμένο τόπο προέλευσης: για παράδειγμα, των τοπικών προϊόντων η ποιότητα ή η φήμη των οποίων συνδέεται με μία συγκεκριμένη περιοχή ή περιφέρεια παραγωγής ή με τις πρώτες ύλες ή με τις μεθόδους παραγωγής που χρησιμοποιούνται εντός μιας καθορισμένης γεωγραφικής περιοχής.

2.3

Στις ευρωπαϊκές χώρες του μεσογειακού χώρου, η προστασία των ονομασιών που συνδέονται με τον τόπο προέλευσης ως τρόπος αναγνώρισης ενός προϊόντος διατροφής ανάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα και εφαρμόστηκε αρχικά στον τομέα του οίνου και στη συνέχεια επεκτάθηκε στα γεωργικά προϊόντα και στα τρόφιμα.

2.4

Το 1992, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέσπισε ένα πρώτο κοινό νομοθετικό πλαίσιο σχετικά με τις ονομασίες προέλευσης των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, το οποίο εφαρμόστηκε σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Οι νέες αυτές νομοθετικές ρυθμίσεις δανείστηκαν ορισμούς, απαιτήσεις και διαδικασίες από τις ήδη υφιστάμενες εθνικές νομοθεσίες, όπως φαίνεται εξάλλου από την στενή σχέση μεταξύ του ευρωπαϊκού όρου «Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης» και του αντίστοιχου γαλλικού (appellation d'origine contrôlée), ισπανικού (denominacion de origen) και ιταλικού όρου (denominazione di origine controllata).

2.5

Η νομοθεσία αυτή συνίσταται από τον Κανονισμό (ΕΟΚ) 2081/92 για την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων και των ονομασιών προέλευσης των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων και τον Κανονισμό (ΕΟΚ) 2082/92 για τις βεβαιώσεις ιδιοτυπίας των γεωργικών προϊόντων και τροφίμων. Και οι δύο κανονισμοί αυτοί έχουν αποτελέσει αντικείμενο αναπροσαρμογής στα νέα δεδομένα, τον Μάρτιο του 2006, και φέρουν πλέον τους αριθμούς (ΕΚ) 510/2006 και 509/2006, αντίστοιχα.

2.6

Ο Κανονισμός (ΕΚ) 510/2006 αφορά την προστασία των ονομασιών προέλευσης των προϊόντων εκείνων ο ειδικός χαρακτήρας των οποίων καθορίζεται από την γεωγραφική τους προέλευση, ήτοι των Προστατευόμενων Ονομασιών Προέλευσης (ΠΟΠ) και των Προστατευόμενων Γεωγραφικών Ενδείξεων (ΠΓΕ).

2.6.1

Τα προϊόντα που φέρουν την ετικέτα ΠΟΠ, διαθέτουν χαρακτηριστικά τα οποία οφείλονται αποκλειστικά στο φυσικό περιβάλλον και στις ικανότητες των παραγωγών της περιοχής από την οποία προέρχονται. Συνεπώς, στην περίπτωση των ΠΟΠ, είναι απαραίτητο όλες οι φάσεις της διαδικασίας παραγωγής — παραγωγή πρώτων υλών, μεταποίηση και παρασκευή — να λαμβάνουν χώρα στην εν λόγω ζώνη, πρέπει δε να υφίσταται στενή σχέση μεταξύ των χαρακτηριστικών ενός προϊόντος και της γεωγραφικής του προέλευσης. Το ελαιόλαδο huile d'olive de Nyons, η παρμεζάνα parmigiano reggiano ή το αρνίσιο κρέας shetland lamb είναι παραδείγματα ΠΟΠ.

2.6.2

Όσον αφορά τα προϊόντα με το λογότυπο ΠΓΕ, διαθέτουν και αυτά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τα οποία τα συνδέουν με μία συγκεκριμένη περιοχή, στην περίπτωση αυτή όμως αρκεί μία μόνον φάση της διαδικασίας παραγωγής να έχει λάβει χώρα στην εν λόγω ζώνη, ενώ, π.χ., οι πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται κατά την παραγωγή μπορούν να προέρχονται από άλλη περιοχή. Παραδείγματα ΠΓΕ είναι ο σολομός Clare Island salmon, τα πορτοκάλια arancia rossa di Sicilia και η μπύρα Dortmund Bier.

2.7

Ο Κανονισμός (ΕΚ) 509/2006 αφορά τα εγγυημένα παραδοσιακά ιδιότυπα προϊόντα (ΕΠΙΠ), το δε αντίστοιχο λογότυπο χρησιμοποιείται για την σήμανση προϊόντων που παρουσιάζουν ιδιότυπα χαρακτηριστικά τα οποία οφείλονται, είτε σε ορισμένα συστατικά τους, είτε σε παραδοσιακές μεθόδους παραγωγής, όχι όμως στην γεωγραφική τους προέλευση. Παραδείγματα ΕΠΙΠ είναι το ζαμπόν Jamon Serrano, η μπύρα Kriek και το ψωμί Kalakukko.

2.8

Οι κανονισμοί 509 και 510/2006 υιοθετήθηκαν από το Συμβούλιο στις 20 Μαρτίου 2006. Κατά την ίδια σύνοδο, η Επιτροπή προέβη σε δήλωση για την μελλοντική επανεξέταση της πολιτικής σχετικά με την λειτουργία του κανονισμού 510 και την μελλοντική του εξέλιξη (3).

2.9

Η νέα νομοθεσία για τις ποιοτικές ονομασίες προέλευσης απλοποιεί σημαντικά το σύστημα. Στο παρελθόν, π.χ., οι αιτούντες υπέβαλλαν την αίτηση καταχώρισης στις αρμόδιες αρχές της χώρας τους και αυτές, αφού την εξέταζαν, διαβίβαζαν τον πλήρη φάκελο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία προέβαινε, με τη σειρά της, σε πλήρη εξέταση του φακέλου. Τώρα, αντίθετα, η εξέταση των αιτήσεων αποτελεί καθήκον των κρατών μελών, στο πλαίσιο των κανονισμών και των κατευθυντήριων γραμμών που έχουν καθοριστεί σε κοινοτικό επίπεδο. Ο ρόλος της Επιτροπής περιορίζεται σε μία ανάλυση των βασικών στοιχείων, τα οποία συγκεντρώνονται σε ένα ενιαίο έγγραφο, το οποίο δημοσιεύεται, στη συνέχεια, στην ΕΕΕΚ. Ένας άλλος νεωτερισμός είναι το γεγονός ότι οι παραγωγοί των τρίτων χωρών μπορούν να αποστέλλουν αιτήσεις καταχώρισης απευθείας στην Επιτροπή. Στο παρελθόν, αντίθετα, οι αιτήσεις έπρεπε υποχρεωτικά να υποβάλλονται κατά πρώτο λόγο στις εθνικές αρχές, οι οποίες δεν ήταν πάντοτε διατεθειμένες ή κατάλληλα προετοιμασμένες να τις εξετάσουν.

2.10

Στις 5 Φεβρουαρίου 2007, η Επιτροπή διοργάνωσε διάσκεψη με θέμα «Πιστοποίηση της ποιότητας των τροφίμων», επεκτείνοντας σημαντικά το φάσμα της προς εξέταση θεματολογίας (συστήματα πιστοποίησης, συστήματα επισήμανσης) και, κυρίως, εντάσσοντας σε αυτήν το καίριο ζήτημα της ασφάλειας των τροφίμων, της ποιότητας, δηλαδή, ως συστήματος που εγγυάται την ασφάλεια των τροφίμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι το πρώτο συμπέρασμα της εν λόγω διάσκεψης αναφέρει: «Κάθε είδος τροφίμων, είτε παράγεται στην ΕΕ είτε εισάγεται, πληροί υψηλές προδιαγραφές παραγωγής όσον αφορά την ασφάλεια και την υγιεινή» (4).

2.10.1

Πρέπει να τονιστεί, ωστόσο, ότι η «Μόνιμη επιτροπή για την τροφική αλυσίδα και την υγεία των ζώων», την οποία συνέστησαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη, στις 20 Δεκεμβρίου 2004 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η απαίτηση της ιχνηλασιμότητας δεν αφορά τα εισαγόμενα τρόφιμα. Η ΕΟΚΕ δεν συμφωνεί με αυτήν την δήλωση.

2.11

Με βάση τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματα που προέκυψαν κατά τη λήξη της διάσκεψης του μηνός Φεβρουαρίου 2007, η Επιτροπή αποφάσισε να καταρτίσει μία «Πράσινη Βίβλο σχετικά με την πολιτική για την ποιότητα της ευρωπαϊκής γεωργικής παραγωγής», η οποία προβλέπεται να εκδοθεί τον Οκτώβριο του 2008 και στην οποία το θέμα των ΓΕ θα έχει σημαίνουσα θέση. Μετά την υποβολή της Πράσινης Βίβλου, προβλέπεται η υποβολή νομοθετικών προτάσεων.

2.12

Ταυτόχρονα, η Επιτροπή (και, πιο συγκεκριμένα, η ΓΔ «Γεωργία και Αγροτική ανάπτυξη») προωθεί μία εσωτερική αξιολόγηση του τρέχοντος συστήματος προστασίας των ονομασιών προέλευσης, τα αποτελέσματα της οποίας αναμένονται τον Ιούλιο του 2008.

2.13

Η ΕΟΚΕ συμβάλλει στο γενικό αυτό πλαίσιο με την παρούσα γνωμοδότηση πρωτοβουλίας, η οποία δεν έχει την φιλοδοξία να αναλύσει τις πολλαπλές πτυχές και προβληματικές της πολιτικής για την ποιότητα που προαναφέρθηκαν, παρά επικεντρώνεται στις πτυχές της αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας του ευρωπαϊκού συστήματος ονομασιών προέλευσης και γεωγραφικών ενδείξεων και στο δύσκολο πρόβλημα των πολυμερών και διμερών εμπορικών διαπραγματεύσεων που συνδέονται με τον τομέα αυτό.

2.14

Οι εργασίες που διεξήχθησαν μέχρι σήμερα και η θέση της ΕΟΚΕ επί του θέματος αντικατοπτρίζονται στη γνωμοδότηση πρωτοβουλίας με τίτλο «Η αξιοποίηση των τυπικών γεωργικών προϊόντων ποιότητας ως μέσο ανάπτυξης στο πλαίσιο της νέας ΚΓΠ» (Εισηγήτρια: η κα Santiago) (5). Εξάλλου, στη γνωμοδότησή της με τίτλο «Το μέλλον της ΚΓΠ» (Εισηγητής: ο κ. Ribbe) (6), η ΕΟΚΕ επιμένει ότι είναι αναγκαίο η ευρωπαϊκή γεωργία να προσανατολιστεί προς μία ασφαλή και υψηλής ποιότητας παραγωγή.

3.1.1

Το σύστημα που τέθηκε σε εφαρμογή με τον Κανονισμό (ΕΟΚ) 2081/92 φαίνεται, σε γενικές γραμμές, να είναι αποτελεσματικό. Ωστόσο, από λειτουργική άποψη, η ΕΟΚΕ επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή της Επιτροπής σε ορισμένα κρίσιμα θέματα που προέκυψαν με την πάροδο του χρόνου, ιδιαίτερα δε όσον αφορά τους εξής τρεις τομείς:

3.1.2

Το εν λόγω σύστημα είναι αποδοτικό συνολικά. Τα συγκεκριμένα προϊόντα προέρχονται ουσιαστικά από όλες τις κατηγορίες προϊόντων, πρόκειται δηλ. για προϊόντα τόσο φυτικής όσο και ζωικής προέλευσης, τόσο νωπά όσο και επεξεργασμένα, για ποτά, προϊόντα αλιείας, μπαχαρικά, κλπ., όπως προκύπτει από τον πίνακα που ακολουθεί, τα στοιχεία του οποίου έχουν ενημερωθεί τον Δεκέμβριο του 2007 και από τα οποία προκύπτει ότι ο συνολικός αριθμός των ΠΟΠ και των ΠΓΕ έχει φθάσει τις 772 μονάδες. Η ανάλυση ειδικότερα του αριθμού των προϊόντων που έχουν καταχωρισθεί δείχνει, για παράδειγμα, ότι κατά την περίοδο 2000-2006, οι ΠΟΠ αυξήθηκαν κατά 22 % και οι ΠΓΕ κατά 40 %, με μέση συνολική αύξηση 29 % στο διάστημα μόνον 5 ετών.

ΠΙΝΑΚΑΣ I: Ενδείξεις και ονομασίες που η ΓΔ «Γεωργία» καταχώρισε έως τις 15/12/2007 (http://ec.europa.eu/agriculture/qual/el/1bbaa_fr.htm)

3.1.3

Το σύστημα γεωγραφικών ενδείξεων (ΓΕ) έχει αποτελέσει αντικείμενο ειδικών μελετών και ερευνών, οι οποίες το έχουν αναλύσει από πολλές απόψεις — βλ. π.χ. τα σχέδια DOLPHINS 1999-2003 και SINER-GI 2004-2008, που χρηματοδοτεί η ΓΔ «Έρευνα» (8). Τα σχέδια αυτά, τα οποία τέθηκαν σε εφαρμογή διαδοχικά, έχουν φέρει στο φως σημαντικά στοιχεία όσον αφορά την αποδοτικότητα του κοινοτικού συστήματος ΓΕ.

3.1.3.1

Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ επισημαίνει κυρίως ένα σύνολο προβλημάτων το οποίο έχει σχέση με την οργάνωση και την διαχείριση του συστήματος ΓΕ (για το θέμα αυτό, έχουν πραγματοποιηθεί ειδικές έρευνες και μελέτες, τον συντονισμό των οποίων ανέλαβαν οι καθηγητές Bertil Sylvander του INRA των Παρισίων και Filippo Arfini του Πανεπιστημίου της Πάρμας, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή) και το οποίο καταδεικνύει ότι υφίστανται τρεις τύποι διαχείρισης:

Ωστόσο, για να είναι το σύστημα αποδοτικό, προβλέπεται διάκριση μεταξύ «ισχυρής» και «αδύναμης» διαχείρισης, όπου ισχυρή νοείται μία διαχείριση που είναι σε θέση να εγγυηθεί την φήμη του προϊόντος έναντι των διαφόρων χρηστών και, ιδιαίτερα, των καταναλωτών.

3.1.3.2

Η ΕΟΚΕ παρατηρεί, εξάλλου, ότι η εμπορική επιτυχία των ΓΕ εξακολουθεί να είναι περιορισμένη και κατορθώνει να είναι αξιόλογη μόνον στις περιπτώσεις εκείνες όπου υφίστανται ήδη κατάλληλα διαρθρωμένες πραγματικότητες, με προϊόντα με σημαντικό περιεχόμενο, τις οποίες διαχειρίζονται οργανώσεις οι οποίες είναι σε θέση να συγκροτούν δίκτυα επιχειρήσεων και να υιοθετούν αποτελεσματικές εμπορικές στρατηγικές. Η διάδοση του περιεχόμενου και της ποιότητας ενός προϊόντος ΓΕ, όπως ενδεχομένως και του τοπικού χαρακτήρα του, αποδεικνύεται, πράγματι, καθοριστικό στοιχείο για την επιτυχία μιας ονομασίας προέλευσης. Φυσικά, η ύπαρξη ήδη μιας εδραιωμένης παράδοσης συμβάλλει στην επιτυχία ενός προϊόντος ΓΕ, ωστόσο δεν δύναται να υποκαταστήσει την ανάγκη ανάληψης μιας πιο δυναμικής δράσης για την στήριξη των οργανώσεων και την βελτίωση της επικοινωνίας.

3.1.3.3

Η ΕΟΚΕ, ωστόσο, υπογραμμίζει ότι η σημασία και ο οικονομικός και κοινωνικός αντίκτυπος του συστήματος των ΓΕ δεν είναι δυνατόν να υπολογιστούν αποκλειστικά με τη βοήθεια των αριθμητικών και στατιστικών δεικτών που αφορούν τη συμμετοχή στην ακαθάριστη εμπορεύσιμη παραγωγή, δεδομένου ότι τα αποτελέσματα και ο αντίκτυπος που γίνονται αισθητά, είτε σε τοπικό επίπεδο είτε στο επίπεδο του εμπορικού ισοζυγίου μιας χώρας και της ΕΕ, αφορούν ένα ευρύ φάσμα παραγόντων της εκάστοτε κοινωνικοοικονομικής πραγματικότητας, το οποίο υπερβαίνει κατά πολύ τον γεωργικό τομέα.

3.1.4

Κατά την ΕΟΚΕ, μία πτυχή των ΓΕ που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η σχέση τους με την αγροτική ανάπτυξη. Πράγματι, ενώ αρχικά λειτουργούσαν ως απλά μέσα προστασίας, τα σήματα που δηλώνουν την προέλευση ενός προϊόντος μετατράπηκαν, συχνά, σε πραγματικές ευκαιρίες προβολής των τυπικών πολιτισμικών χαρακτηριστικών μιας ολόκληρης γεωγραφικής περιοχής. Με τον τρόπο αυτό, καθίσταται σαφές πόσες ευκαιρίες μπορούν να δημιουργηθούν με την επέκταση του συστήματος των ΓΕ σε μη γεωργικά προϊόντα και πόσο αυτό είναι απόλυτα συνεπές προς τους προϋπάρχοντες, από σειρά ετών, κοινοτικούς προσανατολισμούς στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης (βλ. την Πράσινη Βίβλο του 1985· την Ανακοίνωση «Το μέλλον του αγροτικού κόσμου» του 1988· την Δήλωση του Cork του 1995).

3.1.4.1

Τα τυπικά προϊόντα ως μέσα προώθησης πολιτισμικών αξιών μπορούν και πρέπει να μετατραπούν σε κινητήρια δύναμη μιας οικονομικής ανάκαμψης των αγροτικών περιοχών, κυρίως δε των λιγότερο προνομιούχων. Το ζήτημα αυτό, ωστόσο, δεν πρέπει να εξεταστεί μόνον από κοινοτική σκοπιά. Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι με βάση το σημερινό ευρωπαϊκό σύστημα και το γεγονός ότι τα ευρωπαϊκά σήματα πιθανόν να χρησιμοποιηθούν και από χώρες που δεν ανήκουν στην Ένωση, ο συσχετισμός των εννοιών ΓΕ και αγροτική ανάπτυξη, και η επακόλουθη εφαρμογή του στην πράξη αποδεικνύεται ιδιαίτερα ελκυστικός για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Έχει όντως διατυπωθεί η έγκυρη άποψη σε διεθνή κλίμακα (FAO, Διεθνής Τράπεζα) ότι υφίσταται ένας εύλογος παραλληλισμός μεταξύ της έννοιας των ΓΕ και της έννοιας αυτής που στις αναπτυσσόμενες χώρες αποκαλείται «τοπική γνώση» ή, απλούστερα, παράδοση. Προς αυτή την κατεύθυνση βαίνουν οι «Οδηγίες χρήσης των ΓΕ» (με βάση τις διαδικασίες και το κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ) τις οποίες καταρτίζουν και διανέμουν στις αναπτυσσόμενες χώρες ο FAO και η Διεθνής Τράπεζα.

3.1.5

Κατά την ΕΟΚΕ, ένα επιπλέον ζήτημα το οποίο δεν θα πρέπει να αποσιωπάται είναι οι θετικές συνέπειες των ΓΕ στο περιβάλλον των περιοχών από τις οποίες τα προϊόντα αυτά προέρχονται. Πράγματι, τα τυπικά προϊόντα συνεπάγονται πρακτικές παραγωγής και/ή επεξεργασίας οι οποίες βασίζονται, σε μεγάλο βαθμό, σε διαδικασίες που, καθώς ανάγονται σε συγκεκριμένες παραδόσεις, προβλέπουν περιορισμένη ή καθόλου χρήση τεχνικών μέσων (τα οποία θα μπορούσαν, ενδεχομένως, να αποδειχθούν ζημιογόνα για το περιβάλλον), και/ή μη εντατικά αγροτικά συστήματα, πράγμα που κατά συνέπεια συμβάλλει στην διασφάλιση της βιοποικιλότητας και στην προστασία του τοπίου και του περιβάλλοντος.

3.1.6

Από την άποψη της αποδοτικότητας, πρέπει να επίσης να ληφθεί υπόψη το ενδεχόμενο αλλαγής των μελλοντικών σεναρίων. Κατά την ΕΟΚΕ, υπάρχουν πράγματι ενδείξεις ότι καταστάσεις που μέχρι σήμερα πιστευόταν ότι δεν είναι δυνατό να αλλάξουν, πιθανόν να εξελιχθούν. Πολλές πολυεθνικές βιομηχανίες και αλυσίδες διανομής του κλάδου των τροφίμων, π.χ., αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες με σκοπό την ένταξη και προϊόντων ΓΕ στο φάσμα των προσφερόμενων προϊόντων τους, υπερβαίνοντας εν μέρει τις διεθνείς πολιτικές στον τομέα των εμπορικών σημάτων και τις στρατηγικές παγκόσμιας αγοράς που μέχρι σήμερα αμφισβητούσαν την ανάγκη, καθώς και το θεμιτό, της υιοθέτησης ενός συστήματος γεωγραφικών ενδείξεων. Το φαινόμενο αυτό συνιστά ένα ιδιαίτερα σημαντικό προηγούμενο, καθώς οι εξελίξεις που πιθανόν προκύψουν από αυτό ενδέχεται να αποδειχθούν πολύ σημαντικές για τους σκοπούς της ανάπτυξης των ΓΕ.

3.1.7

Ως προς το θέμα αυτό, ορισμένες μελέτες αποκαλύπτουν ότι η αντίσταση των ΗΠΑ στο ευρωπαϊκό πρότυπο ΓΕ (η οποία οφείλεται στο γεγονός ότι, στον τομέα των γεωργικών προϊόντων και των προϊόντων διατροφής, η πραγματικότητα στις ΗΠΑ είναι πολύ διαφορετική από αυτήν της ΕΕ και οι εμπορικές στρατηγικές τους συχνά αντίθετες) αρχίζει πλέον να κάμπτεται χάρη στην εξέλιξη της εσωτερικής τυπολογίας προϊόντων. Αρχίζουν τώρα να εμφανίζονται, και στο έδαφος ακόμη των ΗΠΑ, οι πρώτες περιπτώσεις εταιριών παραγωγής οι οποίες συνδέουν πλέον την επιτυχία των προϊόντων τους και με την προέλευσή τους, διαμαρτυρόμενες μάλιστα ότι δεν υφίσταται η κατάλληλη προστασία. Είναι, π.χ., γνωστή η περίπτωση των οίνων της Napa Valley στην Καλιφόρνια, στην οποία προσετέθησαν και οι περιπτώσεις άλλων προϊόντων από διάφορες πολιτείες των ΗΠΑ και του Καναδά (βλ. τα πορτοκάλια «Florida Orange», το φυτό «Bleuet du Lac Saint-Jean»), όπου οι ενδιαφερόμενοι βρίσκονται αντιμέτωποι με πρακτικές σφετερισμού της ονομασίας προέλευσης και στρέβλωσης του εσωτερικού ή του μεθοριακού ανταγωνισμού.

3.1.8

Τέλος, η ΕΟΚΕ παρατηρεί ότι υπάρχει γενικά η τάση οι καταναλωτές να αποδίδουν πλέον σημασία στην προέλευση των προϊόντων, η οποία με τον τρόπο αυτό καθίσταται ένα χαρακτηριστικό το οποίο επηρεάζει τις αγοραστικές επιλογές τους (βλ., π.χ., ορισμένα αποτελέσματα του ευρωπαϊκού σχεδίου TYPIC-2005 και DOLPHINS-2002). Αντίστοιχα, οι καταναλωτές φαίνονται διατεθειμένοι να πληρώσουν μεγαλύτερη τιμή για την πιστοποίηση των προϊόντων προέλευσης τα οποία θεωρείται, γενικά, ότι είναι ποιοτικά και πιο ασφαλή. Στο πλαίσιο αυτό μπορεί να εξεταστεί και το ζήτημα του προσδιορισμού της προέλευσης των πρώτων υλών και η χρήση προϊόντων ΓΕ ως συστατικών των τροφίμων.

3.1.8.1

Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει, ωστόσο, ότι η αναγνώριση των ευρωπαϊκών συστημάτων πιστοποίησης, των αντίστοιχων λογοτύπων και ετικετών, εξακολουθεί να είναι περιορισμένη και πολύ ανομοιογενής. Μία έρευνα του Διεθνούς Κέντρου Ανωτάτων Αγρονομικών Μεσογειακών Σπουδών (CIHEAM) με τίτλο «Ταυτότητα και ποιότητα των μεσογειακών ειδών διατροφής (Παρίσι, 2007)», αποκαλύπτει ότι το 80 % των ευρωπαίων πολιτών δεν είχαν ακούσει ποτέ να γίνεται λόγος για τις ΠΟΠ και το 86 % για τις ΠΓΕ. Ωστόσο, όταν τίθεται το ίδιο ερώτημα με αναφορά στις αντίστοιχες εθνικές ονομασίες (denominación de origen στην Ισπανία ή appellation d'origine contrôlée στη Γαλλία), το ποσοστό αυτό μειώνεται αισθητά. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί στον καταναλωτή ένα προφανές πρόβλημα επικοινωνίας και προώθησης σε κοινοτικό επίπεδο.

3.2.1.1

Τον Σεπτέμβριο του 2003, η διεξαγωγή, και στη συνέχεια, η αρνητική κατάληξη της Υπουργικής Διάσκεψης του Κανκούν κατέδειξαν ότι οι εμπορικές διαπραγματεύσεις δεν αποτελούν πλέον μόνον το πλαίσιο όπου εξετάζονται οι τιμές και τα τιμολόγια με σκοπό την διευκόλυνση της πρόσβασης των ενδιαφερομένων στις διάφορες αντίστοιχες αγορές, αλλά είναι ταυτόχρονα και το πλαίσιο όπου έρχονται αντιμέτωπα παραγωγικά πρότυπα (δηλ. ιστορίες, παραδόσεις και τυπολογίες παραγωγής και επεξεργασίας τροφίμων). Η γνώση και η αμοιβαία αναγνώριση των αντίστοιχων παραδόσεων παραγωγής και επεξεργασίας τροφίμων αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία ακόμη και των εμπορικών διαπραγματεύσεων.

3.2.1.2

Ωστόσο, όταν η Ευρωπαϊκή Κοινότητα παρευρίσκεται στο τραπέζι των εμπορικών διαπραγματεύσεων, συγκρίνει το δικό της κοινωνικό και οικονομικό πρότυπο με άλλα έγκυρα πρότυπα. Η ΕΟΚΕ φρονεί, εντούτοις, ότι οι σημαντικές και αξιοποιήσιμες πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στον τομέα των διαπραγματεύσεων μπορούν να αποφέρουν καρπούς μόνον εάν αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος μιας πολιτικής εξωτερικών σχέσεων στην οποία θα εντάσσεται και το ζήτημα των διαπραγματεύσεων για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και τις εμπορικές συναλλαγές. Εάν οι εν λόγω πρωτοβουλίες ενταχθούν σε αυτό το πλαίσιο, ακόμη και οι πολιτικές για την ποιότητα θα μπορέσουν να διαρθρωθούν σε ένα σύστημα κανόνων συμβατό με μία ευρύτερη και γενικότερη πολιτική διεθνούς συνεργασίας, η οποία είναι σήμερα ολοένα και πιο ζωτικής σημασίας για την σταθερότητα στον κόσμο.

3.2.2.1

Μία από τις αρχές του κοινοτικού συστήματος οργάνωσης αφορά, όπως είναι γνωστό, την ελεύθερη κυκλοφορία των προϊόντων στην ευρωπαϊκή ενιαία αγορά (άρθρο 23 της Συνθήκης ΕΚ). Η εφαρμογή της αρχής έχει αποδειχθεί δυσχερής λόγω των πολλών και διαφορετικών κανονισμών των κρατών μελών. Εξάλλου, η ποικιλομορφία αυτή εντασσόταν ανέκαθεν σε ένα πλαίσιο διεθνών συμφωνιών και κανόνων το οποίο είναι περίπλοκο, αντιφατικό, μη αρμονικό και ιδιαίτερα ανησυχητικό στο πλαίσιο των παγκοσμιοποιημένων αγορών. Ωστόσο είναι στρατηγικής σημασίας η ανάγκη να εξασφαλιστεί θεμιτός ανταγωνισμός μεταξύ των οικονομικών φορέων σε μια ολοένα και πιο ανοικτή αγορά· για τον σκοπό αυτό, μια θετική συνεισφορά μπορεί να προέλθει ακόμη και από μια συνεκτική ρύθμιση των ΓΕ.

3.2.2.2

Στο εσωτερικό επίπεδο, έχει ήδη σημειωθεί, σιγά-σιγά, σημαντική πρόοδος προς μία εναρμόνιση, με τη μέθοδο της νομολογίας, δηλ. των αποφάσεων του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της ΕΕ, οι οποίες βασίζονταν αρχικά στην αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης.

3.2.2.3

Σε διεθνή κλίμακα, η διαδρομή προς μία κοινή προσέγγιση στον τομέα των γεωγραφικών ενδείξεων περνά μέσα από διαπραγματεύσεις και συμφωνίες που αποσκοπούν στην προστασία, κατά πρώτο λόγο, της βιομηχανικής ιδιοκτησίας και, κατά δεύτερο, της πνευματικής. Από την Σύμβαση των Παρισίων (1883 — 169 κράτη μέλη), στην Συμφωνία της Μαδρίτης (1891 — 34 κράτη μέλη), στη Συμφωνία της Λισσαβώνας (1958 — 23 κράτη μέλη) η αρχή ότι το προϊόν συνδέεται με τον τόπο από τον οποίο πηγάζει αναγνωρίζεται μεν, αλλά εντός ενός πλαισίου το οποίο παραμένει κατά πολύ μη ικανοποιητικό από την άποψη της αξιοπιστίας των προτύπων και των ελέγχων, καθώς και των δυνατοτήτων δόλιας απομίμησης.

3.2.3.1

Η Συμφωνία TRIPS συνήφθη το 1994 και περιλαμβάνει ένα ειδικό τμήμα για τις πτυχές των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας που αφορούν το εμπόριο, το οποίο είναι αφιερωμένο στις γεωγραφικές ενδείξεις. Οι πτυχές αυτές είναι οι εξής:

3.2.3.2

Οι διεθνείς συμφωνίες έχουν υιοθετήσει μία ορολογία που αποδίδει τη σχέση μεταξύ ενός «τόπου» κι ενός «προϊόντος», σύμφωνα με την αύξουσα διαβάθμιση του «βαθμού σχέσης»: την ένδειξη προέλευσης (Μαδρίτη, 1891)· την γεωγραφική ένδειξη (Trips, 1994)· την ονομασία προέλευσης (Λισσαβώνα, 1958). Σε τελική ανάλυση, μπορεί να λεχθεί ότι όλες οι ονομασίες προέλευσης αποτελούν γεωγραφικές ενδείξεις, ενώ οι γεωγραφικές ενδείξεις δεν είναι όλες απαραίτητα ονομασίες προέλευσης. Μία αναδιάρθρωση της ταξινόμησης των διαφόρων τύπων προϊόντων που συνδέονται με τον τόπο προέλευσής τους, με βάση τις διάφορες διεθνείς συμφωνίες, πραγματοποιείται στη διδακτορική διατριβή με τίτλο «Ανάλυση της πολιτικής διεθνούς αναγνώρισης των γεωγραφικών ενδείξεων» της Sabrina Cernicchiaro (Πανεπιστήμιο της Πάρμας).

3.2.3.3

Η Συμφωνία TRIPS αποτέλεσε σημαντικό στάδιο της ιστορίας των συμφωνιών προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας των προϊόντων που κυκλοφορούν διεθνώς αλλά, παράλληλα, άφησε άλυτα πολλά σημαντικά θέματα. Εισήγαγε έναν κοινό ορισμό της ΓΕ, ο οποίος ισχύει σήμερα στις 151 χώρες που την έχουν προσυπογράψει, και καθόρισε ένα ενιαίο σύστημα επίλυσης των διαφορών. Ταυτόχρονα, είναι σκόπιμο να τονιστούν τουλάχιστον τρεις σοβαρές ελλείψεις:

3.2.3.4

Υφίστανται και άλλες περιφερειακές συμφωνίες οι οποίες αφορούν την προστασία των ΓΕ, όπως, π.χ.: η Συμφωνία της Αφρικανικής Οργάνωσης Πνευματικής Ιδιοκτησίας του Μαρτίου 1977 και το Πρωτόκολλο του Banjul για τα σήματα της Περιφερειακής Αφρικανικής Οργάνωσης για την Πνευματική Ιδιοκτησία του Μαρτίου 1997.

3.2.4.1

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι η ακαταλληλότητα των κανόνων που υφίστανται σε διεθνή κλίμακα θέτει σημαντικές δυσκολίες στους ευρωπαίους παραγωγούς προϊόντων ΓΕ. Η ολοένα και πιο ακατάλληλη χρήση σημάτων ΓΕ και το γεγονός ότι το νομικό πλαίσιο διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα έχουν ως αποτέλεσμα την εμφάνιση φαινομένων αθέμιτου ανταγωνισμού και αθέμιτων εμπορικών πρακτικών στις χώρες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ).

3.2.4.2

Συχνά, η πρώτη δυσκολία συνίσταται στην ορθή ερμηνεία των προτύπων που ισχύουν εντός της σχετικής αγοράς. Ορισμένοι ευρωπαίοι παραγωγοί ΓΕ επέτυχαν να εξασφαλίσουν την προστασία του ονόματός τους έξω από την ΕΕ, αλλά και στις περιπτώσεις αυτές εξακολουθούν να υφίστανται περιπτώσεις κατάχρησης και παράνομης απομίμησης καθώς και σημαντικές γραφειοκρατικές δυσκολίες στην διαχείριση του εμπορίου. Οι περιπτώσεις κατάχρησης είναι ανάλογες της φήμης του προϊόντος ΓΕ: οι οικονομικές επιπτώσεις είναι σημαντικές και δεν φαίνεται να είναι δυνατή η υιοθέτηση μιας στρατηγικής εμπορικής προώθησης εκ μέρους της θιγόμενης ευρωπαϊκής επιχείρησης με σκοπό την εξασφάλιση της πίστης του καταναλωτή στο σχετικό προϊόν. Η κατάσταση αυτή αποτελεί, σε γενικές γραμμές, ένας είδος εξαπάτησης των εκτός της ΕΕ καταναλωτών και ζημιώνει γενικότερα την εικόνα του προτύπου της ευρωπαϊκής γεωργίας και των ευρωπαϊκών προϊόντων διατροφής.

3.2.4.3

Στις χώρες με ιδιάζον σύστημα καταχώρισης των προϊόντων ΓΕ, οι ευρωπαίοι παραγωγοί συναντούν λιγότερες δυσκολίες· ωστόσο, παραμένουν σημαντικά προβλήματα όταν η προστασία αφορά ονομασίες που συνδυάζονται με όρους όπως «τύπου», «στυλ» κλπ. Γενικά, οι ευρωπαίοι παραγωγοί χρειάζεται συχνά να καταβάλλουν υψηλό κόστος και να αντιμετωπίσουν σημαντικά νομικά προβλήματα για να αποδείξουν ότι το προϊόν τους ΓΕ δεν φέρει, κατ' ουσία, «κοινή ονομασία».

3.2.4.4

Ελλείψει ενός σαφούς και αναγνωρισμένου διεθνούς νομικού πλαισίου, οι ευρωπαίοι παραγωγοί καταφεύγουν στην πρακτική της πρόσβασης σε αγορές όπου υφίσταται προστασία των σημάτων (ιδιωτικά εταιρικά σήματα, συλλογικά σήματα και σήματα πιστοποίησης). Ωστόσο, ακόμη και αυτή η στρατηγική συναντά σημαντικές δυσκολίες. Πράγματι, συχνά στις διεθνείς αγορές υφίστανται σήματα κατατεθέντα στα οποία ήδη αναγράφεται το όνομα της ΓΕ που οι ευρωπαίοι παραγωγοί επιθυμούν να καταχωρίσουν (στην περίπτωση αυτή, είναι σκόπιμο να ακολουθηθεί η δύσκολη οδός της νομικής αμφισβήτησης της χρήσης του σήματος). Εξάλλου, μολονότι μπορεί να έχουν εξασφαλίσει την καταχώριση του σήματός τους, οι παραγωγοί είναι πιθανό να χάσουν την προστασία του εάν, για υγειονομικούς λόγους, η σχετική αγορά κλείσει ή το σήμα δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε συνεχή βάση.

3.2.5.1

Καθώς οι πολυμερείς διαπραγματεύσεις καταλήγουν ενίοτε σε κρίση ή σε στασιμότητα (πράγμα που καθιστά απαραίτητη την εξεύρεση λύσης), στη σκηνή των διεθνών εμπορικών διαπραγματεύσεων αρχίζουν σιγά-σιγά να κυριαρχούν οι διμερείς συμφωνίες. Σε διεθνή κλίμακα αριθμούνται σήμερα 300 διμερείς συμφωνίες, μέχρι δε το 2010 οι συμφωνίες αυτές πιθανόν να φθάσουν τις 400. Το φαινόμενο γεννά ανησυχίες διότι ο τύπος αυτός συμφωνιών θα έπρεπε, από τη φύση του, να συμπληρώνει, κατ' ουσία, την πολυφωνία που εκφράζεται στο επίπεδο του ΠΟΕ, σύμφωνα με μία στρατηγική κατανομή του εξής τύπου: το πολυμερές σύστημα πρέπει να έχει το καθήκον να επιλύει τα ιδιαίτερα περίπλοκα ζητήματα, όπως οι επιδοτήσεις, το αντιντάμπιγκ και οι κανόνες προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας, το διμερές, αντίθετα, πρέπει να αναλαμβάνει τα απλούστερα ζητήματα και την υιοθέτηση προτιμησιακών κριτήριων στο πλαίσιο των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ κρατών.

3.2.5.2

Η ΕΟΚΕ φρονεί, εξάλλου, ότι η ΕΕ δεν μπορεί να παραμείνει θεατής όταν οι μεγάλοι διεθνείς πρωταγωνιστές πραγματοποιούν διαπραγματεύσεις και «γράφουν» σημαντικές σελίδες που περιλαμβάνουν κανόνες και συναλλαγές, σε διμερές επίπεδο. Όσον αφορά, ιδιαίτερα, τα προϊόντα διατροφής διαπιστώνεται γενικά ότι η ευελιξία που χαρακτηρίζει τις διμερείς σχέσεις αποτελεί μία καλή αφετηρία για την έναρξη διαπραγματεύσεων και την επίτευξη μιας αποδεκτής και επαληθεύσιμης λύσης. Η πείρα, εξάλλου, καταδεικνύει ότι τα αποτελέσματα αυτά μπορούν όντως να επιτευχθούν και για τον πρόσθετο λόγο ότι οι διμερείς συμφωνίες προβλέπουν την παροχή τεχνικής βοήθειας στα ανεπαρκή ακόμη διοικητικά συστήματα ορισμένων από τις χώρες που υπογράφουν τις συμφωνίες για την εκπόνηση των αναγκαίων νομοθετικών πράξεων. Εξάλλου, ανάλογη απαίτηση προβλέπεται και στο πλαίσιο των πολυμερών διαπραγματεύσεων.

3.2.5.3

Η ΕΕ έχει από καιρό αρχίσει να κινεί διαδικασίες διαπραγμάτευσης και να προσυπογράφει διμερείς συμφωνίες για τα γεωργικά προϊόντα και τα προϊόντα διατροφής ΓΕ που σήμερα θεωρούνται ανοικτά σε όλους σχεδόν τους μη ευρωπαίους εμπορικούς εταίρους και σε κάθε κατηγορία προϊόντος διατροφής με την εισαγωγή του θέματος της προστασίας των ΓΕ η οποία πραγματοποιείται συστηματικά.

3.2.6.1

Η δήλωση της Ντόχα (Νοέμβριος 2001) αναφέρεται, στο σημείο 18, σε μία διπλή και διαφοροποιημένη διαπραγματευτική θέση:

3.2.6.2

Σχετικά με το πρώτο σημείο, οι διαπραγματεύσεις της Ντόχα δεν έδωσαν καμία συνέχεια, παρά τη διαπραγματευτική δράση της Επιτροπής της ΕΕ. Εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωπες δύο ξεχωριστές αντιλήψεις αυτής καθαυτής της Δήλωσης: αυτή (την οποία συμμερίζονται η ΕΕ, η Ελβετία, η Ινδία, η Τουρκία και άλλες χώρες) η οποία θεωρεί απαραίτητη την σύναψη συμφωνίας για την υποχρεωτική υιοθέτηση του σχετικού Μητρώου από όλες τις χώρες που είναι μέλη του ΠΟΕ· η άλλη (την οποία συμμερίζονται οι ΗΠΑ, η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία, κ.ά.), η οποία κρίνει ότι οι διαπραγματεύσεις και η αντίστοιχη συμφωνία πρέπει να περιοριστούν στην σύσταση σε εθελοντική βάση του μέσου αυτού, μάλιστα δε μόνον στις χώρες που έχουν θεσπίσει στο εσωτερικό τους ένα νομικό σύστημα προστασίας των ονομασιών προέλευσης: ένα είδος βάσης δεδομένων.

3.2.6.3

Όσον αφορά το δεύτερο σημείο — την επέκταση της προστασίας σε προϊόντα άλλα πλην του οίνου — δεν έχουν ακόμη αρχίσει αυτές καθαυτές οι διαπραγματεύσεις.

3.2.6.4

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ακριβώς πριν από τη Διάσκεψη του Κανκούν το 2003, καθώς δεν φαινόταν να υπάρχει ρεαλιστική προοπτική εξέλιξης των διαπραγματεύσεων TRIPS, επεχείρησε — ανεπιτυχώς — να συμπεριλάβει στην ημερήσια διάταξη των γεωργικών διαπραγματεύσεων την πολυμερή προστασία 41 ονομασιών προέλευσης, με σκοπό την αποκατάσταση της νομιμότητας στην πρόσβαση στην αγορά προϊόντων διατροφής το όνομα των οποίων έχει συχνά αποτελέσει αντικείμενο καταχρήσεων σε διεθνή κλίμακα. Η αποτυχία της Υπουργικής Διάσκεψης του Κανκούν έγινε αιτία οι διαπραγματεύσεις να διακοπούν σε αυτό το σημείο.

3.2.6.5

Οι τελευταίες επίσημες προσπάθειες που κατεβλήθησαν στο επίπεδο του ΠΟΕ με σκοπό την επίτευξη προόδου στον τομέα του πολυμερούς μητρώου και την επέκταση της ενισχυμένης προστασίας που παρέχεται στους οίνους και στα οινοπνευματώδη ποτά και σε άλλα προϊόντα, ανάγονται στο 2005 (9). Οι συζητήσεις τεχνικής φύσεως που συνεχίζονται ακόμη και σήμερα στη βάση ανεπίσημων έγγραφων που υπέβαλε η ΕΕ επικεντρώνονταν στην πρόταση σύμφωνα με την οποία η εγγραφή στο πολυμερές μητρώο να αποτελεί «τεκμήριο» ότι οι ΓΕ προστατεύονται σε όλες τις άλλες χώρες και, παράλληλα, να προβλέπεται προθεσμία 18 μηνών για την διατύπωση αντίθεσης εκ μέρους των ενδιαφερόμενων. Σύμφωνα με το «τεκμήριο» αυτό, το βάρος της αποδείξεως αναλαμβάνει η πλευρά που αμφισβητεί την προστασία. Πιο συγκεκριμένα ωστόσο, όσον αφορά το μητρώο, υφίστανται δύο εμπόδια: οι ΗΠΑ και άλλες αγγλοσαξονικές χώρες θεωρούν ότι τα νομικά του αποτελέσματα αντιτίθενται στην αρχή της εδαφικότητας· ενώ, το πρόβλημα που απαντάται στις αναπτυσσόμενες χώρες είναι η δυσκολία τους, από διοικητική άποψη, να σεβαστούν την προθεσμία που προβλέπεται για την διατύπωση αντίθεσης όσον αφορά την εγγραφή στο μητρώο η οποία περιορίζεται σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ζητήσει επισήμως, τον Δεκέμβριο του 2007, την υποβολή ενός κειμένου που να αποτελέσει τη βάση ενός διεθνούς μητρώου.

3.2.6.6

Η ΕΟΚΕ κρίνει απαραίτητο να προωθηθεί εκ νέου το διαπραγματευτικό 'πακέτο' (επέκταση του άρθρου 23 της συμφωνίας TRIPS σε όλα τα προϊόντα ΓΕ· διεθνές μητρώο· παροχή τεχνικής βοήθειας στις αναπτυσσόμενες χώρες), θεωρώντας ενθαρρυντικό το γεγονός ότι το κοινό εμφανίζεται σήμερα ευαισθητοποιημένο έναντι των προϊόντων ονομασίας προέλευσης που αρχίζουν να εμφανίζονται στις εσωτερικές αγορές ορισμένων τρίτων χωρών και των αναπτυσσόμενων χωρών, καθώς και ότι παρατηρείται ένας κάποιος δυναμισμός στην τράπεζα των διαπραγματεύσεων όπου, π.χ., με πρωτοβουλία της Ελβετίας, συγκροτήθηκε αυθόρμητα μία ομάδα κρατών με την επωνυμία «Φίλοι των ΓΕ», πράγμα που ενδέχεται να οδηγήσει σε λύση του αδιεξόδου.

3.2.6.7

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει, πράγματι, ότι οι γεωγραφικές ενδείξεις αποτελούν την μόνη μορφή πνευματικής ιδιοκτησίας που οι τοπικές κοινότητες, σε οιοδήποτε σημείο του κόσμου, είναι σε θέση να διαθέτουν. Συνεπώς, από την άποψη αυτή φαίνεται αδιανόητο να καθιερωθεί ένας διχασμός Βορρά/Νότου στον ΠΟΕ.