15.1.2015   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 12/10

Εισηγήτρια:

η κ. Vareikytė

1.1

Το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξαρτάται από την έρευνα και την καινοτομία. Η Ευρώπη χρειάζεται ακόμη 1 εκατομμύριο ερευνητές έως το 2020 προκειμένου να παραμείνει ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο. Η έρευνα θα δημιουργήσει επίσης 3,7 εκατομμύρια θέσεις εργασίας και θα αυξήσει το ετήσιο ΑΕγχΠ της ΕΕ κατά 795 δισεκατομμύρια ευρώ έως το 2025, εάν επιτευχθεί ο στόχος της επένδυσης 3 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ στην Ε&Α έως το 2020 (1).

1.2

Η προώθηση της ισότητας των φύλων και των ίσων ευκαιριών για γυναίκες και άνδρες αποτελεί δέσμευση της ΕΕ σε όλους τους τομείς πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της έρευνας και της καινοτομίας (Ε+K). Τα διαθέσιμα στοιχεία σε ευρωπαϊκό επίπεδο δείχνουν εμφανέστατη ανισορροπία μεταξύ γυναικών και ανδρών στον ευρωπαϊκό ερευνητικό τομέα (2).

1.3

Η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ των φύλων είναι ζωτικής σημασίας για ένα αποτελεσματικό σύστημα έρευνας. Για την επίτευξη των πολιτικών στόχων της έρευνας, τα κράτη μέλη και η ΕΕ στο σύνολό της πρέπει να αξιοποιήσουν όλο το διαθέσιμο ανθρώπινο κεφάλαιο.

1.4

Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει πρόταση σύστασης προς τα κράτη μέλη που θα περιλαμβάνει κοινές κατευθύνσεις για θεσμικές αλλαγές που θα προωθήσουν την ισότητα των φύλων στα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά ιδρύματα, όπως αναφερόταν στην ανακοίνωση του 2012 για τον Ευρωπαϊκό χώρο έρευνας.

1.5

Η σύσταση θα πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να εξαλείψουν τους νομικούς και άλλους φραγμούς στην πρόσληψη, τη διατήρηση και την επαγγελματική πρόοδο των ερευνητριών, να αντιμετωπίζει τις ανισορροπίες μεταξύ των φύλων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και να ενισχύει τη διάσταση των φύλων στα ερευνητικά προγράμματα.

1.6

Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης την Επιτροπή να συνεχίσει την ανάπτυξη και υλοποίηση προγραμμάτων ευαισθητοποίησης για την προσέλκυση περισσότερων γυναικών στους τομείς ΕΤΜΜ (επιστήμη, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά) και στην έρευνα.

1.7

Θα πρέπει να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ των αρμοδίων διευθύνσεων της Επιτροπής (ΓΔ Εκπαίδευση και πολιτισμός και ΓΔ Έρευνα και καινοτομία).

1.8

Η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης τη συλλογή και διάδοση χωριστών δεδομένων ανά φύλο σχετικά με την έρευνα και την καινοτομία στο πλαίσιο της Eurostat.

1.9

Τα κράτη μέλη πρέπει να επιδιώξουν τη βελτίωση του νομικού και πολιτικού τους πλαισίου για την ισότητα των φύλων στην έρευνα, βάσει των συστάσεων της ανακοίνωσης ΕΧΕ και του προγράμματος «Ορίζων 2020».

1.10

Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να εγγυηθούν τη δαπάνη 3 % του ΑΕγχΠ στην έρευνα και την ανάπτυξη, σύμφωνα με όσα προβλέπονται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020».

1.11

Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να καταστήσουν τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά Ταμεία και τους υπόλοιπους μηχανισμούς χρηματοδότησης διαθέσιμα σε πρωτοβουλίες θεσμικών αλλαγών, σύμφωνα με την ανακοίνωση ΕΧΕ.

1.12

Η αξιολόγηση, πιστοποίηση και χρηματοδότηση των ερευνητικών ιδρυμάτων και οργανισμών θα πρέπει να συνδέεται με τις επιδόσεις τους στην ισότητα των φύλων.

1.13

Τα κράτη μέλη, από κοινού με τα δημόσια/εθνικά ερευνητικά ιδρύματα και τους κοινωνικούς εταίρους, θα πρέπει να διερευνήσουν τρόπους διασφάλισης ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, μέσω της ανάπτυξης και της υλοποίησης φιλικών προς τις οικογένειες πολιτικών, τόσο για τις ερευνήτριες όσο για τους ερευνητές.

1.14

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να στηρίξουν και να ενισχύσουν το διάλογο μεταξύ ερευνητικών ιδρυμάτων, επιχειρήσεων και σχετικών κοινωνικών εταίρων.

1.15

Η ΕΟΚΕ καλεί τα ερευνητικά και πανεπιστημιακά ιδρύματα να εξασφαλίσουν ισορροπία των φύλων στους τομείς της λήψης αποφάσεων, της επιλογής και άλλους καίριους τομείς.

1.16

Οι προσπάθειες για ισότητα των φύλων θα πρέπει να ενσωματωθούν στις διαδικασίες προγραμματισμού των ερευνητικών ιδρυμάτων και των πανεπιστημίων και στα αντίστοιχα τμήματά τους.

1.17

Η ΕΟΚΕ ζητεί περισσότερο διάλογο με τους εκδότες και τους συντάκτες επιστημονικών δημοσιεύσεων, προκειμένου να εξαλειφθεί η μεροληψία για λόγους φύλου και να αυξηθεί η συμμετοχή γυναικών επιστημόνων σε επιστημονικές δημοσιεύσεις, εκδοτικά σημειώματα, αξιολογήσεις και ερευνητικά άρθρα.

2.1

Το 2005, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έθεσε στόχο οι γυναίκες να καταλαμβάνουν 25 % των ηγετικών ερευνητικών θέσεων του δημοσίου τομέα. Ωστόσο, η ανισορροπία των φύλων στη λήψη αποφάσεων παραμένει: το 2010, μόλις 15,5 % των επικεφαλής ιδρυμάτων και 10 % των πρυτάνεων ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων ήταν γυναίκες.

2.2

Η οριζόντια διακριτική μεταχείριση παραμένει σε πολυάριθμους οικονομικούς και ερευνητικούς τομείς. Το ποσοστό των γυναικών μεταξύ των ερευνητών είναι υψηλότερο στους τομείς της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της δημόσιας διοίκησης από ό,τι στον τομέα των ιδιωτικών επιχειρήσεων. Σε όλη την Ευρώπη, το ποσοστό γυναικών μεταξύ των καθηγητών (1ης βαθμίδας) είναι υψηλότερο στους τομείς των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών (28,4 % και 19,4 % αντιστοίχως) και χαμηλότερο στη μηχανική και την τεχνολογία (7,9 %).

2.3

Οι πανεπιστημιακές σταδιοδρομίες των γυναικών υφίστανται επίσης σημαντική κάθετη διακριτική μεταχείριση. Το 2010, το ποσοστό γυναικών μεταξύ των φοιτητών (55 %) και των αποφοίτων (59 %) υπερέβαινε αυτό των ανδρών, ωστόσο οι άνδρες υπερτερούσαν των γυναικών μεταξύ των κατόχων διδακτορικών τίτλων (το ποσοστό των γυναικών μεταξύ των φοιτητών έφτανε το 49 % και μεταξύ των Διδακτόρων το 46 %). Επιπλέον, οι γυναίκες αποτελούσαν 44 % του πανεπιστημιακού προσωπικού 3ης βαθμίδας, 37 % του 2ης βαθμίδας και μόλις 20 % του προσωπικού 1ης βαθμίδας. Η υποεκπροσώπηση των γυναικών είναι ακόμα πιο εμφανής στην επιστήμη και τη μηχανική, όπου αποτελούν μόλις 33 % του πανεπιστημιακού προσωπικού 3ης βαθμίδας, 23 % του 2ης βαθμίδας και μόλις 11 % του προσωπικού 1ης βαθμίδας (4).

2.4

Η επίτευξη πραγματικής ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής αποτελεί βασικό παράγοντα για την επίτευξη ισότητας των φύλων. Η σταδιοδρομία των ερευνητριών δεν εμποδίζεται μόνο από αόρατους φραγμούς, την λεγόμενη «γυάλινη οροφή» αλλά και από «τον φραγμό» της μητρότητας, καθώς οι γυναίκες εξακολουθούν να επωμίζονται τα περισσότερα βάρη της φροντίδας και των οικιακών εργασιών.

2.5

Άλλοι σημαντικοί φραγμοί και περιορισμοί στην πρόσληψη, τη διατήρηση και την πρόοδο των γυναικών στο ευρωπαϊκό επιστημονικό σύστημα περιλαμβάνουν: την έλλειψη δημοκρατικότητας και διαφάνειας στις διαδικασίες πρόληψης και προαγωγής, τη μεροληψία ανά φύλο κατά την αξιολόγηση των επιδόσεων, την αδιαφάνεια στους φορείς λήψης αποφάσεων και τη διατήρηση στερεοτύπων σχετικά με τις γυναίκες και την επιστήμη. Τα ευρωπαϊκά ερευνητικά ιδρύματα συνεχίζουν να χρήζουν ουσιαστικού εκσυγχρονισμού προκειμένου να παρέχουν τις διαρθρωτικές συνθήκες που θα επιτρέπουν ίσες ευκαιρίες για γυναίκες και άνδρες.

3.1

Η Ε+Κ αποτελούν βασικούς μοχλούς της ευρωπαϊκής οικονομικής ανάπτυξης. Η Ευρώπη χρειάζεται ακόμη 1 εκατομμύριο ερευνητές έως το 2020 προκειμένου να παραμείνει ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο. Η έρευνα και η καινοτομία δεν αποτελούν απλώς προαπαιτούμενα για να καταστεί η ΕΕ κοινωνία γνώσης, αλλά θα δημιουργήσουν επίσης 3,7 εκατομμύρια θέσεις εργασίας και θα αυξήσουν το ετήσιο ΑΕγχΠ της ΕΕ κατά 795 δισεκατομμύρια ευρώ έως το 2025, εάν επιτευχθεί ο στόχος της επένδυσης 4 % του ΑΕγχΠ της ΕΕ στην Ε&Α έως το 2020 (5).

3.2

Η ισότητα των φύλων είναι ζωτικής σημασίας για ένα αποτελεσματικό σύστημα έρευνας. Για την επίτευξη των πολιτικών στόχων της έρευνας, τα κράτη μέλη και η ΕΕ στο σύνολό της πρέπει να αξιοποιήσουν όλο το διαθέσιμο ανθρώπινο κεφάλαιο, όσον αφορά ταλέντα και πόρους. Η πλήρης αξιοποίηση του δυναμικού των δεξιοτήτων, των γνώσεων και των προσόντων των γυναικών θα συμβάλει στην ενίσχυση της ανάπτυξης, της απασχόλησης και της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, ζωτικής σημασίας παραγόντων για μια ευημερούσα οικονομία.

3.3

Για να έχει σημασία στην κοινωνία η υψηλής ποιότητας έρευνα, πρέπει να εξεταστούν πολλές διαφορετικές επιλογές. Αυτό επιτυγχάνεται καλύτερα όταν οι ερευνητικές κοινότητες χαρακτηρίζονται από πολυμορφία, και είναι ικανές να συνεργαστούν εντός και μεταξύ διαφορετικών πεδίων. Η έρευνα και η εκπαίδευση είναι αναπόσπαστα στοιχεία της χάραξης πολιτικής και της δημόσιας διοίκησης και συμβάλουν σε έναν πιο πολύμορφο και πιο ανοιχτό δημόσιο διάλογο με μεγαλύτερο κριτικό πνεύμα (6).

3.4

Η πρόσληψη περισσότερων γυναικών στον τομέα της έρευνας θα ενισχύσει το γνωσιολογικό δυναμικό, θα βελτιώσει την ποιότητα της παραγόμενης γνώσης και θα καταστήσει τον τομέα πιο ισχυρό και ανταγωνιστικό. Μελέτες καταδεικνύουν πως οι ετερογενείς ερευνητικές ομάδες είναι πιο στιβαρές και καινοτόμες από τις ομοιογενείς (7) και πως η πολυμορφία της γνώσης και του κοινωνικού κεφαλαίου στις ομάδες είναι σημαντική για την παραγωγή νέων ιδεών (8). Επίσης, οι καινοτομίες των φύλων στην επιστήμη, την ιατρική, τη μηχανική και το περιβάλλον χρησιμοποιούν το φύλο και την ανάλυση των φύλων ως μέσο ενθάρρυνσης νέων ιδεών, υπηρεσιών και τεχνολογιών (9).

3.5

Η σύγκριση των δεικτών φύλου των κρατών μελών οδηγεί στο συμπέρασμα πως οι χώρες με τον υψηλότερο Δείκτη ισότητας των φύλων (ΔΙΦ) τείνουν να δαπανούν μεγαλύτερο ποσοστό του ΑΕγχΠ τους στην έρευνα και την ανάπτυξη, καθώς και να επιτυγχάνουν καλύτερα αποτελέσματα στην καινοτομία.

3.6

Η ενσωμάτωση ανάλυσης ανά φύλο στον τομέα της Ε+Κ εγγυάται πως η έρευνα, καθώς και οι σημερινές καινοτομίες, θα λαμβάνουν επαρκώς υπόψη τις ανάγκες, στάσεις και συμπεριφορές γυναικών και ανδρών. Οι μελέτες δείχνουν πως η ενσωμάτωση ανάλυσης ανά φύλο ενισχύει τη σημασία και την ποιότητα της έρευνας και της καινοτομίας. Προσδίδει επίσης αξία στην κοινωνία και τις επιχειρήσεις, επιτρέποντας στην έρευνα να ανταποκριθεί σε ευρεία και ποικίλη βάση χρηστών και δημιουργώντας διαδικασίες καινοτομίας με λιγότερους αποκλεισμούς, όπως αποδεικνύει το έργο «Καινοτομία μέσω φύλου» (10).

4.1

Η ΕΟΚΕ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει πρόταση σύστασης προς τα κράτη μέλη που θα περιλαμβάνει κοινές κατευθύνσεις για θεσμικές αλλαγές που θα προωθήσουν την ισότητα των φύλων στα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά ιδρύματα, όπως αναφέρθηκε στην ανακοίνωση του 2012 για τον Ευρωπαϊκό χώρο έρευνας. Η σύσταση θα πρέπει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να εξαλείψουν τους νομικούς και άλλους φραγμούς στην πρόσληψη, τη διατήρηση και την επαγγελματική πρόοδο των ερευνητριών, να αντιμετωπίζει τις ανισορροπίες μεταξύ των φύλων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και να ενισχύει τη διάσταση των φύλων στα ερευνητικά προγράμματα. Θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει ολοκληρωμένο κατάλογο των αποτελεσματικότερων παραδειγμάτων στις χώρες του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ).

4.2

Η ΕΟΚΕ καλεί επίσης την Επιτροπή να συνεχίσει την ανάπτυξη και υλοποίηση προγραμμάτων ευαισθητοποίησης για την προσέλκυση περισσότερων γυναικών στους τομείς ΕΤΜΜ (επιστήμη, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά) και στην έρευνα, καθώς και ειδικών προγραμμάτων επαγγελματικού προσανατολισμού και συνδρομής. Προς τούτο, θα πρέπει να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ των αρμοδίων διευθύνσεων της Επιτροπής (ΓΔ Εκπαίδευση και πολιτισμός και ΓΔ Έρευνα και καινοτομία). Αυτή η συνεργασία θα επιτρέψει κοινές προσπάθειες για την εξασφάλιση καλύτερων αποτελεσμάτων όσον αφορά την ισότητα των φύλων, την έρευνα και την εκπαίδευση συνολικά.

4.3

Η Επιτροπή πρέπει να εξασφαλίσει ισορροπία των φύλων στα προγράμματα εκπαιδευτικής και ερευνητικής κινητικότητας της ΕΕ.

4.4

Η ΕΟΚΕ συνιστά επίσης τη συλλογή και διάδοση χωριστών δεδομένων ανά φύλο σχετικά με την έρευνα και την καινοτομία στο πλαίσιο της Eurostat, προκειμένου να εξασφαλιστούν πιο αξιόπιστοι και συγκρίσιμοι δείκτες, ομαλότερες διαδικασίες συλλογής και παρακολούθησης δεδομένων, που θα συμβάλουν στην ανάπτυξη της στρατηγικής για την ισότητα των φύλων μετά το 2015.

5.1

Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να ευθυγραμμίσουν τις εθνικές τους πολιτικές για την ισότητα των φύλων στην έρευνα και την καινοτομία με τις αποφάσεις που λαμβάνονται σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας και το Πρόγραμμα «Ορίζων 2020».

5.2

Η ΕΟΚΕ καλεί τα κράτη μέλη να εγγυηθούν τη δαπάνη 3 % του ΑΕγχΠ στην έρευνα και την ανάπτυξη, σύμφωνα με όσα προβλέπονται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Σήμερα, οι μέσες δαπάνες της ΕΕ των 28 για την Ε+Α φτάνει το 2,07 % (11), πράγμα που δυσχεραίνει την οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας και εμποδίζει τα ερευνητικά ιδρύματα να αξιοποιήσουν πλήρως τη δεξαμενή ταλέντων.

5.3

Τα κράτη μέλη πρέπει να αναπτύξουν και να υλοποιήσουν προγράμματα ευαισθητοποίησης ειδικά προσαρμοσμένα για την προσέλκυση περισσότερων γυναικών στους τομείς ΕΤΜΜ και στην έρευνα, ξεκινώντας από την προώθηση αυτών των πεδίων στα σχολεία.

5.4

Η ΕΟΚΕ φρονεί πως ένα από τα αποτελεσματικότερα μέτρα για τη βελτίωση της ισορροπίας των φύλων στην εκπαίδευση και την έρευνα συνίσταται στην παροχή οικονομικών κινήτρων στα εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα που παρουσιάζουν σταθερή πρόοδο προς την κατεύθυνση της ισορροπίας των φύλων. Τα κράτη μέλη πρέπει να συνδέσουν την αξιολόγηση, την πιστοποίηση και τη χρηματοδότηση των ερευνητικών ιδρυμάτων και οργανισμών με τις επιδόσεις τους στον τομέα της ισορροπίας των φύλων.

5.5

Για να χτιστούν ισχυρά θεμέλια για την επειγόντως αναγκαία διαρθρωτική αλλαγή στα ερευνητικά ιδρύματα και οργανισμούς της Ευρώπης, τα κράτη μέλη και οι αρμόδιοι φορείς τους θα πρέπει να αναπτύξουν μεθοδολογία για την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των δράσεών τους ως προς την ισότητα των φύλων.

5.6

Τα κράτη μέλη, από κοινού με τα αντίστοιχα ερευνητικά και εκπαιδευτικά ιδρύματα και τους κοινωνικούς εταίρους, θα πρέπει να διερευνήσουν τρόπους διασφάλισης ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, μέσω της ανάπτυξης και της υλοποίησης φιλικών προς τις οικογένειες πολιτικών, τόσο για τις ερευνήτριες όσο για τους ερευνητές, όπως οι υπηρεσίες φροντίδας παιδιών, η τηλεργασία, η μερική απασχόληση κλπ.

5.7

Η ΕΟΚΕ καλεί τα ερευνητικά ιδρύματα να εξασφαλίσουν την ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων στους τομείς της λήψης αποφάσεων, της επιλογής και άλλους καίριους τομείς.

5.8

Οι προσπάθειες για ισότητα των φύλων θα πρέπει να ενσωματωθούν στις διαδικασίες προγραμματισμού των ερευνητικών ιδρυμάτων και των πανεπιστημίων και στα αντίστοιχα τμήματά τους. Θα πρέπει να αναπτυχθούν σχέδια δράσης σε κάθε επίπεδο, με ετήσιες εκθέσεις επί ποσοτικών στόχων, μέτρων και αποτελεσμάτων. Τα τμήματα θα πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία και να καταστούν υπεύθυνα, μέσω της χάραξης των δικών τους στόχων και μέτρων. Οι γυναίκες θα πρέπει επίσης να συμμετέχουν σε αυτό το σχεδιασμό, προκειμένου να αποφευχθεί η παράβλεψη των ερευνητριών και των συμφερόντων τους.

5.9

Η επιστήμη και η καινοτομία είναι εξαιρετικά επωφελείς για τις επιχειρήσεις. Τα κράτη μέλη θα πρέπει κατά συνέπεια να στηρίξουν και να ενισχύσουν το διάλογο μεταξύ των ερευνητικών ιδρυμάτων, των επιχειρήσεων και των σχετικών κοινωνικών εταίρων. Αυτός ο διάλογος θα εγγυηθεί τη διεξαγωγή πιο χρήσιμων για τις επιχειρήσεις ερευνών και θα επιτρέψει στα ερευνητικά ιδρύματα να διαφοροποιήσουν τους προϋπολογισμούς τους.

5.10

Η ΕΟΚΕ ζητεί περισσότερο διάλογο με τους εκδότες και τους συντάκτες επιστημονικών δημοσιεύσεων, προκειμένου να εξαλειφθεί η μεροληψία για λόγους φύλου και να αυξηθεί η συμμετοχή γυναικών επιστημόνων σε επιστημονικές δημοσιεύσεις, εκδοτικά σημειώματα, αξιολογήσεις και ερευνητικά άρθρα.

5.11

Διάλογος θα πρέπει να διεξαχθεί και μεταξύ επιστημόνων διαφορετικών γενεών, για να ενισχυθεί η συνεργασία στην έρευνα και να δοθούν επιπλέον ευκαιρίες μάθησης στους νέους ερευνητές.

5.12

Η ηγεσία έχει σημαντική επίδραση στην ερευνητική δραστηριότητα και διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στην ανάπτυξη της ποιότητας. Εκτός από τους άνδρες, πρέπει και οι γυναίκες να συμμετέχουν σε δράσεις κατάρτισης για την ανάληψη υψηλόβαθμων θέσεων. Τα ηγετικά στελέχη θα πρέπει να καταρτίζονται για ζητήματα ισότητας των φύλων στην έρευνα, που αποτελεί ξεχωριστό τομέα εμπειρογνωμοσύνης.

5.13

Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει τα διεθνή και εθνικά συστήματα βράβευσης, όπως το πρόγραμμα «Για τις γυναίκες στην επιστήμη» της UNESCO και της L'Oréal (12), το «Athena Swan» (13) και άλλες πρωτοβουλίες, καθώς δεν ενθαρρύνουν απλώς τις γυναίκες να συμμετέχουν σε επιστημονικές δραστηριότητες και καλούν τα ιδρύματα να υλοποιήσουν διαρθρωτικές αλλαγές, αλλά καθίστανται ιδιαίτερα αποτελεσματικό επικοινωνιακό εργαλείο για την προώθηση της ισότητας των φύλων.

6.1

Ένα από τα μέτρα για την προώθηση της ισορροπίας των φύλων είναι η μετριοπαθής θετική δράση, όπως προβλέπεται στη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εντός των ορίων που έχει θέσει η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Αυτές οι δράσεις επιτρέπουν να δίνεται προτεραιότητα στους υποψηφίους φύλου που εκπροσωπεί λιγότερο από 40 % των εργαζομένων σε αυτήν την κατηγορία θέσης, εάν περισσότεροι του ενός υποψήφιοι έχουν τα ίδια περίπου προσόντα.

6.2

Τα ερευνητικά ιδρύματα και τα πανεπιστήμια έχουν δύο τρόπους αντιμετώπισης πιθανής διακριτικής μεταχείρισης λόγω φύλου στην πρόσληψη προσωπικού. Ο πρώτος συνίσταται σε κατευθυντήριες γραμμές που εγγυώνται την εποπτεία των διαδικασιών πρόσληψης από το διοικητικό συμβούλιο της σχολής, το διαμεσολαβητή για την ισότητα των φύλων ή άλλο αρμόδιο φορέα. Ο δεύτερος συνίσταται στην υποχρέωση των σχολών να αναφέρουν τις προσλήψεις τους ώστε να καταρτίζονται στατιστικά στοιχεία ανά φύλο επί των υποψηφίων, των αρχικά επιλεγμένων και των προσληφθέντων. Είναι σημαντικό να αντιμετωπιστεί ο άτυπος χαρακτήρας των πρακτικών πρόσληψης, καθώς τείνει να ευνοεί τους άνδρες. Σε αυτόν περιλαμβάνονται οι «άτυπες προσκλήσεις» υποβολής υποψηφιότητας για μια θέση, και η διατύπωση των αγγελιών για θέσεις εργασίας κατά τρόπον ώστε να συνάδουν καλύτερα με τα προσόντα και τις εμπειρίες των ανδρών.

6.3

Μπορούν να θεσπιστούν προσαρμοσμένα προγράμματα και κέντρα παιδικής φροντίδας. Αυτό μπορεί να αξιοποιείται στις προκηρύξεις θέσεων εργασίας για την προσέλκυση υποψηφίων. Η προσφορά προαιρετικής επέκτασης της περιόδου υποτροφίας μετά από γονική άδεια είναι επίσης αποτελεσματικός τρόπος προσέλκυσης περισσότερων υποψηφίων και από τα δύο φύλα.

6.4

Πολυάριθμες ευρωπαϊκές χώρες έχουν θεσπίσει ξεχωριστές βάσεις δεδομένων για τις γυναίκες επιστήμονες και εμπειρογνώμονες. Αυτές είναι ιδιαίτερα χρήσιμες κατά την αναζήτηση συγκεκριμένου επιστήμονα ή επιστήμονα με συγκεκριμένες δεξιότητες για μια ερευνητική ομάδα ή ίδρυμα όπου οι γυναίκες υποεκπροσωπούνται.

6.5

Θα πρέπει να καλλιεργηθεί η χάραξη προϋπολογισμών με γνώμονα το φύλο προκειμένου να λαμβάνεται υπόψη το φύλο στους προϋπολογισμούς και την κατανομή των πόρων. Αυτό περιλαμβάνει την ενσωμάτωση πτυχής φύλου σε όλα τα επίπεδα της διαδικασίας προϋπολογισμού, πράγμα που επιτρέπει την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της ισότητας και την στοχευμένη παρέμβαση όπου αυτό απαιτείται.

6.6

Θα μπορούσαν να θεσπιστούν ειδικοί εθνικοί και/ή θεσμικοί πόροι ειδικά για την οικονομική στήριξη των ερευνητριών σε πεδία με χαμηλή εκπροσώπηση των γυναικών. Επίσης, τα ιδρύματα και/ή τα τμήματα που δρουν για την προώθηση της ισότητας των φύλων και επιδεικνύουν καλές επιδόσεις μπορούν να επιβραβεύονται μέσω προγραμμάτων παροχής κινήτρων.

6.7

Η ισορροπία των φύλων στη θητεία σε επιτροπές μπορεί να βελτιωθεί μέσω της ενθάρρυνσης των τμημάτων να προσκαλούν γυναίκες επιστήμονες από τρίτες χώρες ως προσκεκλημένες καθηγήτριες και μέλη επιτροπών.

6.8

Οι εργοδότες θα πρέπει να αποφεύγουν να ζητούν υψηλό βαθμό εξειδίκευσης στην αναζήτηση ερευνητικών συνεργατών και μεταδιδακτορικών ερευνητικών συνεργατών, προκειμένου να προσελκύουν περισσότερους υποψηφίους και να αποφεύγεται η πρόωρη απόρριψη υποψηφίων.

6.9

Όλες οι επιτροπές πρόσληψης πρέπει να περιλαμβάνουν γυναίκες μέλη και να είναι ισορροπημένες ως προς το φύλο. Αυτό ενδέχεται να συμβάλει στην υποβολή υποψηφιότητας και την πρόσληψη γυναικών υποψηφίων.

6.10

Η ευαισθητοποίηση για το φύλο και η γνώση γύρω από την ισότητα των φύλων θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στα προγράμματα κατάρτισης διευθυντικών στελεχών. Οι δεξιότητες ισότητας των φύλων μπορούν να αποτελούν κριτήριο για την πλήρωση διευθυντικών θέσεων και μέρος της αξιολόγησης των διευθυντικών στελεχών (14).

6.11

Είναι καθοριστικής σημασίας η παρακολούθηση της ισότητας των φύλων μέσω κατάλληλων δεικτών για τους ανθρώπινους πόρους και τη διάθεση των δημοσιονομικών πόρων. Η συλλογή δεδομένων θα πρέπει να εγγυάται τη συμμόρφωση με το διαχωρισμό των στοιχείων ανά φύλο.

6.12

Οι ερευνητικές ομάδες τονώνουν το ερευνητικό περιβάλλον. Μελέτες έχουν δείξει πως ομάδες με άτομα από διαφορετικά υπόβαθρα είναι πιθανότερο να έχουν ευρύτερη ερευνητική προοπτική. Μελέτες δείχνουν επίσης πως η θέσπιση μικτών ερευνητικών ομάδων δημιουργεί καλύτερες συνθήκες για τη δημιουργικότητα και την καινοτομία και ενισχύει τη συχνότητα των δημοσιεύσεων (15).

6.13

Πακέτα εκκίνησης (που θα αποτελούνται από πόρους για τη λειτουργία προγραμμάτων, την εύρεση εξοπλισμού και την καταβολή μισθών για ερευνητικούς βοηθούς) μπορούν να διευκολύνουν νεοπροσληφθείσες γυναίκες να καταξιωθούν ως ερευνήτριες. Η εμπειρία έχει δείξει ότι οι γυναίκες δεν διαπραγματεύονται εξίσου καλές ερευνητικές συνθήκες με τους άνδρες. Τα πακέτα εκκίνησης αποτελούν προσπάθεια να αντιμετωπιστεί αυτό το ζήτημα, και θα πρέπει να εξεταστούν.