Zasady dotyczące gazu odnawialnego, gazu ziemnego i wodoru na rynku wewnętrznym

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Dyrektywa ta stanowi wersję przekształconą dyrektywy 2009/73/WE (będącej częścią trzeciego pakietu energetycznego). Koncentruje się ona na rynkach gazu ziemnego i wodoru oraz jest częścią szerszej inicjatywy, która obejmuje również powiązane rozporządzenie (UE) 2024/1789 i której celem jest dekarbonizacja systemów energetycznych UE. Jest ona zasadniczym elementem pakietu „Gotowi na 55”, który ma na celu zmniejszenie emisji dwutlenku węgla o 55 % do 2030 r., a ostatecznie osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r.

Dekarbonizacja

Wprowadzone w dyrektywie ramy dekarbonizacji mają przyczyniać się do realizacji celów UE w zakresie klimatu i energii poprzez:

• ułatwienie włączania gazów odnawialnych i niskoemisyjnych do systemu energetycznego;
• ustanowienie wspólnych zasad dotyczących transportowania, dostarczania i magazynowania gazu ziemnego i wodoru, które mają pomóc w utworzeniu funkcjonalnego rynku wodoru;
• uwzględnienie zasad ułatwiających przejście z systemu opartego na gazie ziemnym na system oparty na gazach odnawialnych i niskoemisyjnych.

Rynkowe ceny dostaw

• Dostawcy mogą swobodnie ustalać cenę gazu ziemnego i wodoru.
• Państwa członkowskie UE są odpowiedzialne za zapewnienie skutecznej konkurencji między dostawcami, tak aby ceny ustalane dla konsumentów końcowych były sprawiedliwe.
• Państwa członkowskie muszą zapewnić ochronę odbiorców wrażliwych oraz odbiorców dotkniętych ubóstwem energetycznym. Nowe zasady ustanawiają jasne kryteria wskazujące, kiedy państwa członkowskie mogą interweniować w zakresie ustalania cen gazu ziemnego.

Zarządzanie kryzysami cen gazu ziemnego

W przypadku znacznego wzrostu cen na rynkach gazu ziemnego Rada Unii Europejskiej może ogłosić regionalny lub ogólnounijny kryzys związany z cenami gazu ziemnego. Spełnione muszą być jednak następujące warunki:

• średnie ceny na hurtowych rynkach gazu ziemnego muszą być co najmniej 2,5 raza wyższe od średniej ceny z ostatnich pięciu lat i muszą wynosić co najmniej 180 EUR/MWh przy oczekiwaniu, że ceny takie utrzymają się przez co najmniej sześć miesięcy;
• ceny detaliczne gazu wzrosły o około 70 % i oczekuje się, że utrzymają się na wysokim poziomie przez co najmniej trzy miesiące.

Po ogłoszeniu kryzysu i spełnieniu określonych warunków można stosować tymczasowe ukierunkowane interwencje publiczne w zakresie ustalania cen za dostawy gazu ziemnego małym i średnim przedsiębiorstwom, gospodarstwom domowym i podmiotom świadczącym podstawowe usługi społeczne.

Prawa konsumentów i ochrona konsumentów

Dyrektywa wprowadza szereg środków, które mają gwarantować prawa konsumentów i ochronę konsumentów na rynku gazu, dostosowując je do środków ustanowionych wcześniej na rynku energii elektrycznej.

• Swobodny wybór dostawcy. Wszyscy odbiorcy będą mieli prawo do wyboru dostawców gazu ziemnego i wodoru, niezależnie od tego, gdzie dostawca ma siedzibę w UE. Państwa członkowskie muszą ustanowić system dostawcy z urzędu w celu zapewnienia ciągłości dostaw co najmniej odbiorcom będącym gospodarstwami domowymi.
• Lepsze informowanie konsumentów. Wszyscy odbiorcy będą otrzymywać lepsze informacje w ofertach, w umowach i na rachunkach. Będą mogli wybierać najkorzystniejszą dla siebie ofertę dzięki wiarygodnym narzędziom porównawczym. Będą też mogli łatwo zmieniać dostawców. Inteligentne systemy pomiarowe zapewnią im ponadto większą kontrolę nad zużyciem gazu.
• Lepsza ochrona w przypadku sporu z dostawcą energii. Wszyscy odbiorcy będą mogli korzystać z mechanizmów pozasądowego rozstrzygania sporów, takich jak rzecznik praw odbiorców energii, w tym w przypadku problemów dotyczących produktów lub usług związanych lub wiązanych z dostawą gazu.
• Zwrócenie szczególnej uwagi na odbiorców wrażliwych oraz odbiorców dotkniętych ubóstwem energetycznym. Odbiorcy wrażliwi oraz odbiorcy dotknięci ubóstwem energetycznym będą szczególnie chronieni przed odłączeniem dostaw gazu, w tym podczas planowanego wycofywania gazu kopalnego.

Planowanie i rozwój sieci

Dyrektywa określa środki na rzecz rozwoju i koordynacji sieci energetycznych, w tym:

• zapewnienie bardziej wyspecjalizowanego zarządzania infrastrukturą wodorową oraz rozwoju tej infrastruktury poprzez rozdzielenie operatorów systemów przesyłowych i operatorów systemów dystrybucyjnych w przypadku wodoru;
• prognozowanie przyszłej podaży i popytu w ramach tzw. wspólnych scenariuszy opracowanych przez odpowiednich operatorów infrastruktury co najmniej z obszarów gazu ziemnego, wodoru i energii elektrycznej;
• przedkładanie co dwa lata przez operatorów systemów przesyłowych gazu i wodoru 10-letniego planu rozwoju sieci, który ma zapewnić przygotowanie odpowiedniej infrastruktury z uwzględnieniem prognoz przyszłej podaży i popytu ze wspólnych scenariuszy;
• przedstawianie przez operatorów dystrybucyjnych sieci wodorowych czteroletniego planu infrastruktury, który szczegółowo opisuje przyszły rozwój sieci;
• opracowanie planów w zakresie wycofania z eksploatacji przez operatorów systemów dystrybucyjnych w przypadku, gdy oczekuje się spadku zapotrzebowania na gaz ziemny, a części sieci dystrybucyjnej gazu ziemnego lub cały system muszą zostać zamknięte lub przekształcone na potrzeby wykorzystywania wodoru.