Regels voor hernieuwbaar gas, aardgas en waterstof voor de interne markt

KERNPUNTEN

De richtlijn, die een herschikking is van Richtlijn 2009/73/EG (deel van het derde energiepakket), maakt deel uit van een bredere inspanning, die ook de bijbehorende Verordening (EU) 2024/1789, om de energiesystemen van de EU te decarboniseren, omvat, waarbij de nadruk ligt op de markten voor aardgas en waterstof. Het is een essentieel onderdeel van het Fit for 55-pakket, dat tot doel heeft de koolstofemissies tegen 2030 met 55 % te verminderen en uiteindelijk tegen 2050 klimaatneutraliteit te bereiken.

Decarbonisatie

Het decarbonisatiekader dat met de richtlijn is ingevoerd, moet bijdragen aan de klimaat- en energiedoelstellingen van de EU door:

• de integratie van hernieuwbare en koolstofarme gassen in het energiesysteem te vergemakkelijken;
• gemeenschappelijke regels voor het vervoer, de levering en de opslag van aardgas en waterstof vast te stellen, waarmee wordt bijgedragen tot de totstandbrenging van een functionerende waterstofmarkt;
• regels op te stellen die de transitie van een op aardgas gebaseerd systeem naar een systeem op basis van hernieuwbare en koolstofarme gassen vergemakkelijken.

Marktgebaseerde aanbiedingsprijzen

• Leveranciers kunnen de prijs voor aardgas en waterstof vrij bepalen.
• EU-lidstaten zijn verantwoordelijk voor het waarborgen van daadwerkelijke mededinging tussen leveranciers om de prijzen eerlijk te houden voor eindgebruikers.
• De lidstaten moeten zorgen voor de bescherming van kwetsbare consumenten en personen die te maken hebben met energiearmoede. De nieuwe regels leggen duidelijke criteria vast voor wanneer de lidstaten mogen ingrijpen in de prijsstelling voor aardgas.

Beheer van aardgasprijscrises

Wanneer er sprake is van een aanzienlijke prijsstijging op de aardgasmarkten, kan de Raad van de Europese Unie onder de volgende voorwaarden een regionale of EU-brede aardgasprijscrisis uitroepen:

• de gemiddelde prijzen op de groothandelsmarkten voor aardgas moeten ten minste 2,5 maal de gemiddelde prijs in de afgelopen vijf jaar en ten minste €180/MWh bedragen, waarbij de verwachting is dat dit ten minste zes maanden zal aanhouden;
• De consumptieprijzen van aardgas moeten met ongeveer 70 % zijn gestegen en naar verwachting ten minste drie maanden hoog blijven.

Zodra een crisis is uitgeroepen en aan bepaalde voorwaarden is voldaan, kunnen tijdelijke, gerichte overheidsinterventies in de prijsstelling voor de levering van aardgas worden uitgevoerd voor kleine en middelgrote ondernemingen, huishoudens en essentiële sociale diensten.

Consumentenrechten en -bescherming

De richtlijn introduceert een aantal maatregelen om de consumentenrechten en -bescherming op de gasmarkt te waarborgen door deze in overeenstemming te brengen met die op de elektriciteitsmarkt.

• Vrije keuze van leverancier. Alle afnemers hebben het recht om hun aardgas- en waterstofleveranciers te kiezen, ongeacht waar de leverancier zich binnen de EU bevindt. De lidstaten moeten ervoor zorgen dat er in laatste instantie een regeling is ingesteld om de continuïteit van de voorziening ten minste voor huishoudelijke afnemers te waarborgen.
• Betere informatie voor consumenten. Alle klanten zullen betere informatie ontvangen over aanbiedingen, in contracten en facturen. Zij kunnen dankzij betrouwbare vergelijkingsinstrumenten de beste deal kiezen voor hen en gemakkelijk van leveranciers kunnen wisselen. Ze krijgen meer controle over hun gasverbruik via slimme metersystemen.
• Betere bescherming in geval van een geschil met een energieleverancier. Alle klanten kunnen een beroep doen op buitengerechtelijke geschillenbeslechtingsmechanismen, zoals een energieombudsman, ook wanneer er problemen zijn met producten of diensten die verbonden zijn aan of gebundeld zijn met de levering van gas.
• De focus is vooral gericht op kwetsbare consumenten en mensen die te maken hebben met energiearmoede. Kwetsbare afnemers en personen die te maken hebben met energiearmoede, worden met name beschermd tegen onderbrekingen van de gasvoorziening, ook tijdens de geplande uitfasering van fossiel gas.

Ontwikkeling van het netwerk en planning

De richtlijn bevat maatregelen voor de ontwikkeling en coördinatie van energienetwerken, waaronder:

• waarborgen van meer gespecialiseerde taken en de ontwikkeling van waterstofinfrastructuur door het scheiden van transmissiesysteembeheerders en distributiesysteembeheerders die specifiek bestemd zijn voor waterstof;
• voorspellen van vraag en aanbod in de zogenaamde gemeenschappelijke scenario’s die zijn ontwikkeld door de relevante infrastructuurbeheerders van ten minste aardgas, waterstof en elektriciteit;
• beheerders van gas- en waterstoftransmissiesystemen die om de twee jaar een tienjarig ontwikkelingsplan voor het elektriciteitsnet indienen, zodat de juiste infrastructuur kan worden opgezet om tegemoet te komen aan de toekomstige vraag en aanbod die op basis van de gemeenschappelijke scenario’s worden verwacht;
• beheerders van waterstofdistributienetwerken die een vierjarig infrastructuurplan indienen waarin de toekomstige ontwikkeling van het netwerk wordt beschreven;
• distributiesysteembeheerders die ontmantelingsplannen ontwikkelen wanneer de vraag naar aardgas naar verwachting zal afnemen en delen van het aardgasdistributienetwerk of het hele systeem voor waterstof moeten worden gesloten of opnieuw moeten worden gebruikt.