Rialacha maidir le gás in–athnuaite, gás nádúrtha agus hidrigin sa mhargadh inmheánach

PRÍOMHPHOINTÍ

Tá an treoir, ar athmhúnlú í de Threoir 2009/73/CE (cuid den tríú pacáiste fuinnimh), ina cuid d’iarracht níos leithne, lena n–áirítear freisin Rialachán comhfhreagrach (AE) 2024/1789, chun córais fuinnimh an Aontais a dhícharbónú, ag díriú ar na margaí gáis nádúrtha agus hidrigine. Is píosa riachtanach í den phacáiste “oiriúnach do 55”, a bhfuil sé mar aidhm leis laghdú 55 % a dhéanamh ar astaíochtaí carbóin faoi 2030 agus aeráidneodracht a bhaint amach ar deireadh faoi 2050.

Dícharbónú

Féachtar leis an gcreat um dhícharbónú a tugadh isteach leis an treoir le cur le spriocanna aeráide agus fuinnimh an Aontais tríd an méid seo a leanas:

• comhtháthú gás in–athnuaite agus ísealcharbóin laistigh den chóras fuinnimh a éascú;
• rialacha comhchoiteanna a leagan síos maidir le gás nádúrtha agus hidrigin a iompar, a sholáthar agus a stóráil, rud a chuideoidh le margadh hidrigine feidhmiúil a bhunú;
• rialacha a chur san áireamh lena n–éascófar an t–aistriú ó chóras bunaithe ar ghás nádúrtha go córas bunaithe ar ghás inathnuaite agus ar ghás ísealcharbóin.

Praghsáil soláthair mhargadhbhunaithe

• Féadfaidh soláthróirí an praghas ar ghás nádúrtha agus ar hidrigin a chinneadh gan srian.
• Tá Ballstáit AE freagrach as iomaíocht éifeachtach a áirithiú i measc soláthróirí ionas go mbeidh na praghsanna cóir do thomhaltóirí deiridh i gcónaí.
• Ní mór do na Ballstáit cosaint tomhaltóirí leochaileacha agus iad siúd a dtéann bochtaineacht fuinnimh i gcion orthu a áirithiú. Leagtar síos critéir shoiléire leis na rialacha nua maidir le cén uair is féidir leis na Ballstáit idirghabháil a dhéanamh i socrú praghsanna do ghás nádúrtha.

Géarchéimeanna maidir le praghas gáis nádúrtha a bhainistiú

I gcás ina dtarlaíonn méadú tobann suntasach ar phraghsanna i margaí gáis nádúrtha, féadfaidh Comhairle an Aontais Eorpaigh géarchéim réigiúnach nó uile–Aontais maidir le praghais gáis nádúrtha a fhógairt faoi na coinníollacha seo a leanas:

• ní mór meánphraghsanna i margaí mórdhíola gáis nádúrtha a bheith comhionann le 2.5 oiread an mheánphraghais ar a laghad le cúig bliana anuas agus a bheith €180/MWh ar a laghad, agus beifear ag súil go mairfidh sé sin ar feadh sé mhí ar a laghad;
• ní foláir gur tháinig ardú thart ar 70 % ar phraghsanna miondíola gáis agus go mbeifear ag súil go bhfanfaidh siad ard ar feadh trí mhí ar a laghad.

A luaithe a fhógrófar géarchéim agus a chomhlíonfar coinníollacha áirithe, féadfar idirghabhálacha poiblí spriocdhírithe sealadacha maidir le socrú praghsanna ar sholáthar gáis nádúrtha a chur chun feidhme d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide, do theaghlaigh agus do sheirbhísí sóisialta riachtanacha.

Cearta agus cosaintí tomhaltóirí

Tugtar roinnt beart isteach leis an treoir chun cearta agus cosaintí tomhaltóirí sa mhargadh gáis a áirithiú, rud a ailíníonn iad leis na cinn atá bunaithe sa mhargadh leictreachais cheana.

• Saor–rogha soláthróra. Beidh an ceart ag gach custaiméir a sholáthróirí gáis nádúrtha agus hidrigine a roghnú, beag beann ar an áit ina bhfuil an soláthróir lonnaithe laistigh den Aontas Eorpach. Ní mór do na Ballstáit a áirithiú go bhfuil córas soláthróra na rogha deiridh i bhfeidhm chun leanúnachas an tsoláthair a áirithiú do chustaiméirí teaghlaigh ar a laghad.
• Faisnéis níos fearr do thomhaltóirí. Gheobhaidh gach custaiméir faisnéis níos fearr maidir le tairiscintí, i gconarthaí agus i mbillí. Beidh siad ábalta an margadh is fearr dóibh a roghnú mar gheall ar uirlisí iontaofa comparáide, agus athrú ó sholáthróir amháin go soláthróir eile go héasca. Beidh níos mó smachta acu ar a n–ídiú gáis trí chórais méadraithe chliste.
• Cosaint níos fearr i gcás díospóide le soláthróir fuinnimh. Beidh gach custaiméir ábalta dul i muinín sásraí díospóidí lasmuigh den chúirt, amhail ombudsman fuinnimh, lena n–áirítear nuair a bheidh fadhbanna acu le táirgí nó le seirbhísí a bhaineann le soláthar gáis nó a dhíoltar le soláthar gáis.
• Fócas ar leith ar chustaiméirí leochaileacha agus orthu siúd a dtéann bochtaineacht fuinnimh i gcion orthu. Tabharfar cosaint faoi leith ar dhícheangail soláthair gáis do chustaiméirí leochaileacha agus dóibh siúd a dtéann bochtaineacht fuinnimh i gcion orthu, lena n–áirítear le linn chéimniú amach beartaithe an gháis iontaise.

Forbairt agus pleanáil líonra

Déantar achoimre sa treoir ar bhearta chun gréasáin fuinnimh a fhorbairt agus a chomhordú, lena n–áirítear:

• bainistíocht níos speisialaithe agus forbairt bonneagair hidrigine a áirithiú trí oibreoirí córais tarchurtha agus oibreoirí córais dáileacháin a dheighilt go háirithe maidir le hidrigin;
• soláthar agus éileamh amach anseo a réamh–mheas sna cásanna comhpháirteacha, mar a thugtar orthu, arna bhforbairt ag oibreoirí bonneagair ábhartha gáis nádúrtha, hidrigine agus leictreachais ar a laghad;
• plean forbartha gréasáin 10 mbliana á chur isteach ag oibreoirí córais tarchurtha gáis agus hidrigine gach dhá bhliain, lena n–áiritheofar go bhfuil an bonneagar ceart i bhfeidhm chun freastal ar an soláthar agus an t–éileamh amach anseo a réamh–mheastar sna cásanna comhpháirteacha;
• plean bonneagair ceithre bliana á chur isteach ag oibreoirí gréasáin dáileacháin hidrigine ina sonrófar forbairt an ghréasáin amach anseo;
• pleananna díchoimisiúnaithe á bhforbairt ag oibreoirí córais dáileacháin nuair a mheastar go laghdóidh an t–éileamh ar ghás nádúrtha agus nuair is gá codanna den ghréasán dáileacháin gáis nádúrtha nó den chóras iomlán a dhúnadh nó a chuspóir a athrú le haghaidh hidrigine.