31991D0448

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 29ης Ιουλίου 1991 σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για την κατάταξη που αναφέρονται στο άρθρο 4 της οδηγίας 90/219/ΕΟΚ (91/448/ΕΟΚ)

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,

Έχοντας υπόψη:

τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας,

την οδηγία 90/219/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 23ης Απριλίου 1990 σχετικά με την περιορισμένη χρήση γενετικώς τροποποιημένων μικροοργανισμών (1), και ιδίως το άρθρο 4,

Εκτιμώντας:

ότι, για τους σκοπούς αυτής της οδηγίας, γενετικώς τροποποιημένοι μικροοργανισμοί θα πρέπει να κατατάσσονται στις ομάδες Ι και ΙΙ βάσει των κριτηρίων του παραρτήματος ΙΙ και των κατευθυντηρίων γραμμών που αναφέρονται στο άρθρο 4 παράγραφος 3-

ότι η Επιτροπή οφείλει να καταρτίσει, πριν την ημερομηνία εφαρμογής της οδηγίας 90/219/ΕΟΚ, αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές-

ότι για τις διατάξεις της απόφασης αυτής έχει εκφρασθεί σύμφωνη γνώμη από τους αντιπροσώπους των κρατών μελών σύμφωνα με τη διαδικασία που καθορίζεται από το άρθρο 21 της οδηγίας 90/219/ΕΟΚ,

ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:

Άρθρο 1

Όταν οι γενετικά τροποποιημένοι μικροοργανισμοί κατατάσσονται βάσει του άρθρου 4 της οδηγίας 90/219/ΕΟΚ, οι κατευθυντήριες γραμμές που βρίσκονται στο παράρτημα θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για την ερμηνεία του παραρτήματος ΙΙ της οδηγίας 90/219/ΕΟΚ.

Άρθρο 2

Η απόφαση αυτή απευθύνεται στα κράτη μέλη. Βρυξέλλες, 29 Ιουλίου 1991. Για την Επιτροπή

Carlo RIPA DI MEANA

Μέλος της Επιτροπής

(1) ΕΕ αριθ. L 117 της 8. 5. 1990, σ. 1.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΓΤΜ (ΓΕΝΕΤΙΚΩΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ) ΣΤΗΝ ΟΜΑΔΑ Ι ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 4 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 3 ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 90/219/ΕΟΚ

Για την κατάταξη στην ομάδα Ι θα πρέπει να ακολουθούνται οι παρακάτω κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες επεξηγούν το παράρτημα ΙΙ της οδηγίας 90/219/ΕΟΚ:

Α. Χαρακτηριστικά του ή των δεκτών ή γονικών οργανισμών 1. Μη παθογόνοι Οι δέκτες ή γονικοί οργανισμοί κατατάσσονται ως μη παθογόνοι, εφόσον πληρούν τους όρους μιας από τις ακόλουθες παραγράφους: i) το στέλεχος του δέκτη ή γονικού οργανισμού θα πρέπει να έχει τεκμηριωμένο ιστορικό ασφάλειας στο εργαστήριο ή/και στη βιομηχανία, χωρίς δυσμενή επίδραση στην υγεία του ανθρώπου και στο περιβάλλον, ii) το στέλεχος του δέκτη ή γονικού οργανισμού δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της παραγράφου i) αλλά ανήκει σε είδος, για το οποίο υπάρχει εκτενές ιστορικό βιολογικών εργασιών, συμπεριλαμβανομένης της ασφάλειας στο εργαστήριο ή/και στη βιομηχανία, χωρίς δυσμενή επίδραση στην υγεία του ανθρώπου και στο περιβάλλον, iii) σε περίπτωση που ο δέκτης ή γονικός οργανισμός είναι στέλεχος το οποίο δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της παραγράφου i) ούτε ανήκει σε είδος για το οποίο υπάρχει ιστορικό βιολογικών εργασιών, συμπεριλαμβανομένης της ασφαλούς χρήσης στο εργαστήριο ή/και στη βιομηχανία, πρέπει να έχουν διεξαχθεί κατάλληλες δοκιμές (αν είναι αναγκαίο και σε ζώα), ώστε να αποδεικνύεται η μη παθογένεια και ασφάλεια ως προς το περιβάλλον, iv) όταν χρησιμοποιείται μη λοιμογόνο στέλεχος ενός αναγνωρισμένα παθογόνου είδους, το εν λόγω στέλεχος θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν ελλειματικότερο σε γενετικό υλικό που προσδιορίζει τη λοιμογόνο δύναμη, ώστε να μην υπάρχει περίπτωση μετάπτωσης στην παθογόνο κατάσταση. Στην περίπτωση των βακτηριδίων, θα πρέπει να αποδίδεται ιδιαίτερη προσοχή στους φερόμενους από πλασμίδια ή φάγους προσδιοριστές λοιμογόνου δυνάμεως. 2. Χωρίς επείσακτους παράγοντες Το στέλεχος/κυτταρική σειρά του δέκτη ή γονικού οργανισμού θα πρέπει να είναι απαλλαγμένο από γνωστούς βιολογικούς μολυσματικούς παράγοντες (συμβιωτικοί οργανισμοί, μυκόπλασμα, ιοί, ιοειδή κ.λπ.), που μπορεί να αποβούν επιβλαβείς. 3. Το στέλεχος/κυτταρική σειρά του δέκτη ή γονικού οργανισμού θα πρέπει να έχει αποδεδειγμένο και εκτενές ιστορικό χρήσης ή ενσωματωμένους βιολογικούς φραγμούς που, χωρίς να εμποδίζουν τη βέλτιστη ανάπτυξη στο βιολογικό αντιδραστήρα, παρέχουν περιορισμένες δυνατότητες επιβίωσης και πολλαπλασιασμού, χωρίς δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον (ισχύει μόνο για τις εργασίες τύπου Β). Β.1. Χαρακτηριστικά του φορέα 1.1. Ο φορέας πρέπει να είναι επακριβώς χαρακτηρισμένος Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα χαρακτηριστικά που ακολουθούν. 1.1.1. Πληροφορίες σχετικά με τη σύνθεση και την κατασκευή α) Θα πρέπει να προσδιορίζεται ο τύπος του φορέα (ιοί, πλασμίδιο, κοσμίδιο, φασμίδιο, μετακινούμενο στοιχείο, μίνι-χρωμόσωμα κ.λπ.)- β) θα πρέπει να παρέχονται οι ακόλουθες πληροφορίες για τα συστατικά τμήματα φορέα: i) η προέλευση κάθε τμήματος (προγονικό γενετικό στοιχείο, στέλεχος ή οργανισμός, στο οποίο απαντά στη φύση το προγονικό γενετικό στοιχείο), ii) αν ορισμένα τμήματα είναι συνθετικά, πρέπει να είναι γνωστή η λειτουργία τους- γ) θα πρέπει να είναι γνωστές οι μέθοδοι κατασκευής του φορέα. 1.1.2. Πληροφορίες σχετικά με τη δομή του φορέα α) το μέγεθος του φορέα θα πρέπει να είναι γνωστό και εκφρασμένο σε ζεύγη βάσεων ή D- β) θα πρέπει να είναι γνωστές η λειτουργία και η σχετική θέση των: i) δομικών γονιδίων, ii) γονιδίων που κωδικοποιούν χαρακτήρες επιλογής (αντοχή στα αντιβιοτικά, αντοχή στα βαρέα μέταλλα, ανοσία έναντι των φάγων, αποικοδόμηση ξενοβιοτικών ουσιών κ.λπ.), iii) ρυθμιστικών στοιχείων, iv) θέσεων στόχου (θέσεις αποκοπής, θέσεις περιοριστικών ενδονουκλεασών, συνδέτες κ.λπ.), v) μετακινούμενων στοιχείων (συμπεριλαμβανομένων των αλληλουχιών προϊών), vi) γονιδίων που έχουν σχέση με λειτουργίες μεταβίβασης και κινητοποίησης (παραδείγματος χάρη, σύζευξη, μεταγωγή ή χρωμοσωματικός συντονισμός), vii) ρεπλικονίων. 1.2. Ο φορέας πρέπει να είναι απαλλαγμένος από επιβλαβείς αλληλουχίες Ο φορέας δεν θα πρέπει να περιέχει γονίδια που κωδικοποιούν δυνάμει επιβλαβή ή παθογόνα γνωρίσματα (παραδείγματος χάρη, προσδιοριστές λοιμογόνου δυνάμεως, τοξίνες κ.λπ.), εκτός εάν, προκειμένου για εργασίες τύπου Α, τα εν λόγω γονίδια αποτελούν απαραίτητο χαρακτηριστικό του φορέα, χωρίς αυτό να συνεπάγεται σε καμία περίπτωση και σε οποιεσδήποτε συνθήκες επιβλαβή ή παθογόνο φαινότυπο του γενετικώς τροποποιημένου μικροοργανισμού. 1.3. Το μέγεθος του φορέα θα πρέπει να περιορίζεται όσο το δυνατόν περισσότερο στις γενετικές αλληλουχίες που απαιτούνται για την επίτευξη της επιδιωκόμενης λειτουργίας, 1.4. Ο φορέας δεν πρέπει να αυξάνει τη σταθερότητα του στο περιβάλλον (εκτός αν είναι προϋπόθεση για την επιδιωκόμενη λειτουργία). 1.5. Ο φορέας πρέπει να κινητοποιείται δύσκολα 1.5.1. Αν πρόκειται για πλασμίδιο: i) το φάσμα των ξενιστών του πρέπει να είναι περιορισμένο, ii) θα πρέπει να του λείπουν οι παράγοντες μεταβίβασης-κινητοποίησης, παραδείγματος χάρη: Tra Mob+ για εργασίες τύπου Α ή Tra Mob για εργασίες τύπου Β. 1.5.2. Αν πρόκειται για ιό, κοσμίδιο ή φασμίδιο: i) το φάσμα των ξενιστών του πρέπει να είναι περιορισμένο, ii) όταν χρησιμοποιείται ως φορέας κλώνωσης, θα πρέπει να έχει καταστεί μη-λυσογόνος (παραδείγματος χάρη, να μην έχει καταστολέα CI-λ). 1.6. Δεν πρέπει να μεταβιβάζει χαρακτήρες αντοχής σε μικροοργανισμούς, οι οποίοι, απ' ό,τι είναι γνωστό, δεν τους αποκτούν με φυσικό τρόπο (εφόσον η απόκτηση αυτή θα μπορούσε να διακυβεύσει τη χρήση φαρμάκων για τον έλεγχο νοσογόνων παραγόντων). Β.2. Απαιτούμενα χαρακτηριστικά του ένθετου (insert) 2.1. Το ένθετο πρέπει να είναι επακριβώς χαρακτηρισμένο Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: 2.1.1. Η προέλευση του ενθέτου πρέπει να είναι γνωστή (γένος, είδος, στέλεχος). 2.1.2. Θα πρέπει να είναι γνωστά τα ακόλουθα στοιχεία σχετικά με τη βιβλιοθήκη προελεύσεως του ενθέτου: i) η πηγή και η μέθοδος παραλαβής του σχετικού νουκλεϊνικού οξέος (cDNA, χρωμοσωματικό, μιτοχονδριακό, κ.λπ.), ii) ο φορέας στον οποίο κατασκευάστηκε η βιβλιοθήκη (παραδείγματος χάρη, λ GT 11, pBR322 κ.λπ.) και η θέση παρεμβολής του DNA, iii) η μέθοδος ταυτοποίησης (απομόνωση αποικιών, υβριδισμός, ανοσο-αποτύπωμα κ.λπ.), iv) το στέλεχος που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή της βιβλιοθήκης. 2.1.3. Αν πρόκειται για συνθετικό ένθετο, θα πρέπει να προσδιορίζεται η επιδιωκόμενη λειτουργία του. 2.1.4. Απαιτούνται οι εξής πληροφορίες όσον αφορά τη δομή του ενθέτου: i) πληροφορίες για τα δομικά γονίδια, τα ρυθμιστικά στοιχεία, ii) μέγεθος του ενθέτου, iii) θέσεις περιοριστικών ενδονουκλεασών εκατέρωθεν του ενθέτου, iv) πληροφορίες για τα μετακινούμενα στοιχεία και τις αλληλουχίες προϊών, 2.2. Το ένθετο πρέπει να είναι απαλλαγμένο από επιβλαβείς αλληλουχίες i) Θα πρέπει να καθορίζεται η λειτουργία κάθε γενετικής μονάδας που περιλαμβάνεται στο ένθετο (δεν ισχύει για τις εργασίες τύπου Α), ii) δεν θα πρέπει να περιέχει γονίδια που κωδικοποιούν δυνάμει παθογόνα γνωρίσματα (π.χ. προσδιοριστές λοιμογόνου δυνάμεως, τοξίνες κ.λπ.), εκτός εάν, προκειμένου για εργασίες τύπου Α, τα εν λόγω γονίδια αποτελούν απαραίτητο μέρος του ενθέτου, χωρίς αυτό να συνεπάγεται σε καμία περίπτωση επιβλαβή ή παθογόνο φαινότυπο του ΓΤΜ. 2.3. Το μέγεθος του ενθέτου θα πρέπει να περιορίζεται όσο το δυνατόν περισσότερο στις γενετικές αλληλουχίες που απαιτούνται για την επίτευξη της επιδιωκόμενης λειτουργίας. 2.4. Το ένθετο δεν πρέπει να αυξάνει τη σταθερότητα του ΓΤΜ στο περιβάλλον (εκτός αν αυτό είναι προϋπόθεση για την επιδιωκόμενη λειτουργία). 2.5. Το ένθετο πρέπει να κινητοποιείται δύσκολα Για παράδειγμα, δεν θα πρέπει να περιέχει μετακινούμενες ή μεταβιβαζόμενες αλληλουχίες προϊών, ή άλλες λειτουργικές μετακινούμενες αλληλουχίες. Γ. Απαιτούμενα χαρακτηριστικά του γενετικώς τροποποιημένου μικροοργανισμού 1. Ο γενετικώς τροποποιημένος μικροοργανισμός δεν πρέπει να είναι παθογόνος Η απαίτηση αυτή λογικά, ικανοποιείται όταν έχουν εξασφαλιστεί όλες οι παραπάνω προϋποθέσεις. 2. α) Οι γενετικώς τροποποιημένοι μικροοργανισμοί θα πρέπει να παρέχουν τα ίδια εχέγγυα ασφαλείας (για τον άνθρωπο και το περιβάλλον) όπως τα στελέχη των δεκτών ή γονικών οργανισμών (ισχύει μόνο για εργασίες τύπου Α)- β) Οι γενετικώς τροποποιημένοι μικροοργανισμοί θα πρέπει να παρέχουν τα ίδια εχέγγυα ασφαλείας στο βιολογικό αντιδραστήρα όπως ο δέκτης ή γονικός οργανισμός αλλά με περιορισμένη δυνατότητα επιβίωσης ή/και πολλαπλασιασμού εκτός του αντιδραστήρα, χωρίς δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον (ισχύει μόνο για εργασίες τύπου Β). Δ. Άλλοι γενετικώς τροποποιημένοι μικροοργανισμοί, που θα μπορούσαν να περιληφθούν στην ομάδα Ι, εφόσον πληρούν τους όρους του μέρους Γ παραπάνω: 1. Οι οργανισμοί που κατασκευάζονται εξ ολοκλήρου από ένα και μόνο προκαρυωτικό δέκτη (συμπεριλαμβανομένων των εγγενών του πλασμιδίων και ιών) ή από ένα και μόνο ευκαρυωτικό δέκτη (συμπεριλαμβανομένων των χλωροπλαστών, μιτοχονδρίων και των πλασμιδίων του, εξαιρουμένων των ιών). 2. Οι οργανισμοί που αποτελούνται εξ ολοκλήρου από γενετικές αλληλουχίες από διαφορετικά είδη, τα οποία ανταλλάσσουν τις αλληλουχίες αυτές με γνωστές φυσιολογικές διαδικασίες.