Πρόγραμμα InvestEU (2021-2027)

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Γενικός στόχος του προγράμματος InvestEU είναι η υποστήριξη χρηματοδότησης που συμβάλλει:

• στην ανταγωνιστικότητα, συμπεριλαμβανομένης της έρευνας, της καινοτομίας, της ψηφιοποίησης και της επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου,
• στην οικονομική ανάπτυξη, τη βιωσιμότητα και την απασχόληση·
• στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση·
• στην κοινωνική ανθεκτικότητα και ενσωμάτωση·
• στον πολιτισμό, στην εκπαίδευση και στην κατάρτιση·
• στην ολοκλήρωση των κεφαλαιαγορών της Ένωσης και την ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς·
• στην οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή·
• στη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάκαμψη της οικονομίας της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της κεφαλαιακής στήριξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ), μετά την κρίση COVID-19·
• στην υποστήριξη επενδύσεων που συμβάλλουν στους στόχους της πλατφόρμας στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη (STEP), μιας πρωτοβουλίας που δημιουργήθηκε βάσει του τροποποιητικού κανονισμού (ΕΕ) 2024/795 και αποσκοπεί στην ενίσχυση της κυριαρχίας και της ασφάλειας της ΕΕ, στην τόνωση της ανταγωνιστικότητάς της και στη μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεών της σε τρεις στρατηγικούς τεχνολογικούς τομείς: ψηφιακές τεχνολογίες και βαθιά τεχνολογική καινοτομία, καθαρές και αποδοτικές ως προς τους πόρους τεχνολογίες και βιοτεχνολογίες.

Το InvestEU καλύπτει διάφορους τομείς πολιτικής (μέσω τεσσάρων ειδικών «σκελών») για την αντιμετώπιση αποτυχιών της αγοράς ή μη βέλτιστων επενδυτικών καταστάσεων:

• τις βιώσιμες υποδομές, από τις μεταφορές, την ενέργεια και την ψηφιακή συνδεσιμότητα έως την κυκλική οικονομία και τις καινοτόμες τεχνολογίες·
• την έρευνα, την καινοτομία και την ψηφιοποίηση, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης προϊόντων και της στήριξης των φορέων της αγοράς·
• τη χρηματοδότηση για τις ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων των καινοτόμων επιχειρήσεων και των επιχειρήσεων των τομέων του πολιτισμού και της δημιουργικότητας·
• τις κοινωνικές επενδύσεις και δεξιότητες, που καλύπτουν τη μικροχρηματοδότηση, τις κοινωνικές επιχειρήσεις, την υγεία, την ισότητα των φύλων, την εκπαίδευση, την κατάρτιση και άλλες κοινωνικές υπηρεσίες.

Το InvestEU διαθέτει δημοσιονομική εγγύηση ύψους 26,2 δισεκατομμυρίων EUR (σε τρέχουσες τιμές) που χρηματοδοτείται από τους πόρους του προγράμματος NextGenerationEU και το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (2021-2027). Το ποσό αντιστοιχεί στο πλαίσιο της συνιστώσας ΕΕ.

Η εγγύηση μπορεί να αυξηθεί με συνεισφορές από τα κράτη μέλη της ΕΕ, μέσω της συνιστώσας κάθε κράτους μέλους, και από τρίτες χώρες. Κατανέμεται ως εξής:

• 14,8 δισ. EUR διαθέσιμα για τη στήριξη της οικονομικής ανάκαμψης μετά την κρίση CovID-19 σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που έχει καθοριστεί για τη χρήση των πόρων του προγράμματος NextGenerationEU·
• 11,3 δισ. ευρώ για την περίοδο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (2021-2027).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο όμιλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) διαμορφώνουν εταιρική σχέση στο πλαίσιο της οποίας η ΕΤΕπ υλοποιεί το 75% της εγγύησης της ΕΕ και έχει συγκεκριμένα καθήκοντα σε σχέση με τον χρηματοοικονομικό κίνδυνο του προγράμματος. Στο πρόγραμμα μπορούν να συμμετάσχουν εθνικές τράπεζες και ιδρύματα προώθησης και διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Η Επιτροπή:

• θα επιλέγει και άλλους εταίρους υλοποίησης¹ εκτός από την ΕΤΕπ·
• θα συνάπτει συμφωνία εγγύησης με κάθε εταίρο.

Για να είναι οι χρηματοδοτικές και επενδυτικές πράξεις επιλέξιμες για στήριξη από το ταμείο InvestEU πρέπει:

• να συμμορφώνονται με διάφορους όρους που καθορίζονται στον δημοσιονομικό κανονισμό της ΕΕ (κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2018/1046 — βλ. σύνοψη)·
• να συμβάλλουν στους στόχους πολιτικής της ΕΕ και να εμπίπτουν σε έναν από τους επιλέξιμους τομείς του παραρτήματος ΙΙ (ενέργεια, υποδομές μεταφορών, περιβάλλον και πόροι, ψηφιακή συνδεσιμότητα, έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία, ψηφιακές τεχνολογίες, ΜΜΕ, πολιτιστικός και δημιουργικός τομέας, τουρισμός, αποκατάσταση βιομηχανικών χώρων, βιώσιμη χρήση γης και υδάτων, βιοοικονομία, κοινωνικές επενδύσεις, άμυνα, διάστημα, θάλασσες και ωκεανοί)·
• να μην περιλαμβάνονται στον κατάλογο αποκλεισμένων δραστηριοτήτων του παραρτήματος V(Β), όπως τα τυχερά παιχνίδια, ο καπνός, τα ακίνητα, το πετρέλαιο, τα ορυκτά καύσιμα ή οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων·
• να συνάδουν με τις επενδυτικές κατευθυντήριες γραμμές.

Το ταμείο InvestEU μπορεί επίσης να υποστηρίξει έργα και δράσεις σε τρίτες χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα.

Η εγγύηση της ΕΕ:

• μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη κινδύνων για διάφορους τύπους χρηματοδότησης (δάνεια, εγγυήσεις, μέσα της κεφαλαιαγοράς ή άλλες μορφές πίστωσης) ή μετοχικό ή οιονεί μετοχικό κεφάλαιο που παρέχονται από τους εταίρους υλοποίησης είτε άμεσα είτε έμμεσα μέσω χρηματοπιστωτικών διαμεσολαβητών·
• καλύπτει:
  • χρέος: όλα τα ανεξόφλητα κεφάλαια και τόκους που οφείλονται στον εταίρο υλοποίησης, ζημίες αναδιάρθρωσης και, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, ζημίες από διακυμάνσεις νομισμάτων εκτός του ευρώ,
  • επενδύσεις μετοχικού ή οιονεί μετοχικού κεφαλαίου: τα ποσά που επενδύονται και τα σχετικά έξοδα χρηματοδότησης και ζημίες από συναλλαγματικές διακυμάνσεις εκτός του ευρώ,
  • χρηματοδότηση ή εγγυήσεις από τον εταίρο υλοποίησης προς άλλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα σε ορισμένες περιπτώσεις: ποσά που χρησιμοποιήθηκαν και συναφή έξοδα.

Ο κανονισμός θεσπίζει δομή διακυβέρνησης, η οποία αποτελείται από τα εξής:

• Η Συμβουλευτική Επιτροπή συνεδριάζει τουλάχιστον δύο φορές το χρόνο και συμβουλεύει την Επιτροπή και το Διοικητικό Συμβούλιο σχετικά με τον σχεδιασμό των χρηματοοικονομικών προϊόντων, τις εξελίξεις στην αγορά, τις συνθήκες της αγοράς και τις αποτυχίες της αγοράς και τις μη βέλτιστες επενδυτικές καταστάσεις.
• Το Διοικητικό Συμβούλιο παρέχει στρατηγική και επιχειρησιακή καθοδήγηση στους εταίρους υλοποίησης, εγκρίνει το μεθοδολογικό πλαίσιο κινδύνου και επιβλέπει την εφαρμογή του προγράμματος InvestEU.
• Ο πίνακας αποτελεσμάτων περιλαμβάνει διάφορα στοιχεία που πρέπει να παρέχουν οι εταίροι υλοποίησης, όπως περιγραφή της προτεινόμενης χρηματοδότησης και του αντικτύπου της επένδυσης, ώστε η Επιτροπή Επενδύσεων να μπορεί να διενεργεί ανεξάρτητη, διαφανή και εναρμονισμένη αξιολόγηση των αιτήσεων για τη χρήση της εγγύησης της ΕΕ.
• Η Επιτροπή Επενδύσεων είναι ένα πλήρως ανεξάρτητο όργανο εμπειρογνωμόνων που εξετάζει τις προτάσεις χρηματοδότησης και επενδύσεων που υποβάλλονται στο πλαίσιο των τεσσάρων «σκελών» και ελέγχει κατά πόσον πληρούν τους όρους του κανονισμού και κατά πόσον μπορούν συνεπώς να τύχουν στήριξης στο πλαίσιο της εγγύησης της ΕΕ.
• Η Επιτροπή διενεργεί ελέγχους πολιτικής για να επιβεβαιώσει ότι οι προτεινόμενες χρηματοδοτικές και επενδυτικές πράξεις από τους εταίρους υλοποίησης, εκτός από την ΕΤΕπ, συμμορφώνονται με τη νομοθεσία και τις πολιτικές της ΕΕ.

Ο συμβουλευτικός κόμβος InvestEU, ο οποίος έχει συσταθεί από την Επιτροπή:

• παρέχει συμβουλευτική υποστήριξη με σκοπό τον προσδιορισμό, την προετοιμασία, την ανάπτυξη, τη διάρθρωση, την ανάθεση και την υλοποίηση επενδυτικών έργων·
• επικουρεί τους φορείς υλοποίησης έργων και τους ενδιάμεσους φορείς στην ανάπτυξη και την εκπόνηση έργων·
• ενεργεί ως κεντρικό σημείο εισόδου, το οποίο διαχειρίζεται η Επιτροπή, για την παροχή βοήθειας στην ανάπτυξη έργων για τις δημόσιες αρχές και τους φορείς υλοποίησης έργων·
• είναι διαθέσιμος σε δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς υλοποίησης έργων, συμπεριλαμβανομένων ΜΜΕ και νεοφυών επιχειρήσεων, δημόσιων αρχών, εθνικών αναπτυξιακών τραπεζών και ιδρυμάτων, καθώς και χρηματοοικονομικών και μη χρηματοοικονομικών διαμεσολαβητών.

Η πύλη InvestEU, η οποία έχει συσταθεί από την Επιτροπή:

• είναι μια εύκολα προσβάσιμη και φιλική προς το χρήστη βάση δεδομένων που παρέχει σχετικές πληροφορίες σχετικά με τα δημοσιευμένα έργα·
• παρέχει έναν δίαυλο στους φορείς που αναζητούν χρηματοδότηση για να καταστήσουν τα έργα τους ορατά στους δυνητικούς επενδυτές.

Ο κανονισμός ορίζει τις απαιτήσεις λογοδοσίας, παρακολούθησης, αξιολόγησης και διαφάνειας:

• Λογοδοσία. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορούν να ζητήσουν από τον πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου να υποβάλει έκθεση σχετικά με τις επιδόσεις του ταμείου InvestEU και να απαντήσει προφορικά ή γραπτά σε ερωτήσεις.
• Παρακολούθηση και υποβολή εκθέσεων. Το παράρτημα III περιέχει λεπτομερή κατάλογο με τους βασικούς δείκτες επιδόσεων και παρακολούθησης. Οι εταίροι υλοποίησης τους χρησιμοποιούν στις εκθέσεις τους προς την Επιτροπή, η οποία με τη σειρά της υποβάλλει ετήσια έκθεση σχετικά με τις επιδόσεις του προγράμματος InvestEU. Η ΕΤΕπ υποβάλλει ετήσια έκθεση σχετικά με τα επενδυτικά εμπόδια.
• Αξιολόγηση. Η Επιτροπή:
  • θα υποβάλει ενδιάμεση έκθεση αξιολόγησης του προγράμματος στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2024·
  • θα υποβάλει στα δύο θεσμικά όργανα την τελική της έκθεση αξιολόγησης, ιδίως όσον αφορά τη χρήση της εγγύησης της ΕΕ, το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2031·
  • θα αποστείλει επίσης τα συμπεράσματα των αξιολογήσεων στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών.
• Διαφάνεια. Οι εταίροι υλοποίησης και οι συμβουλευτικοί εταίροι πρέπει να μνομονέυουν ρητώς τη χρηματοδότηση της ΕΕ στους ενδιάμεσους και τελικούς αποδέκτες τους και κατά την προώθηση των δραστηριοτήτων τους που υποστηρίζονται από την εγγύηση της ΕΕ.

Ο κανονισμός:

• επιτρέπει στην Επιτροπή να εκδίδει πράξεις κατ’ εξουσιοδότηση·
• τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΕ) 2015/1017 για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων (βλ. σύνοψη).