Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΚ) είναι το μόνο άμεσα εκλεγμένο θεσμικό όργανο της ΕΕ και μία από τις μεγαλύτερες δημοκρατικές συνελεύσεις του κόσμου. Τα 705 μέλη αντιπροσωπεύουν τους 450 εκατομμύρια πολίτες της ΕΕ. Εκλέγονται ανά πενταετία από τους ψηφοφόρους των 27 κρατών μελών της ΕΕ. Τα άτομα που εκλέγονται στο ΕΚ καλούνται μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (ευρωβουλευτές).

Ο αριθμός των ευρωβουλευτών που εκλέγονται σε κάθε κράτος μέλος της ΕΕ καθορίζεται ουσιαστικά από τον πληθυσμό του. Η κατανομή των εδρών μέχρι και τη λήξη της κοινοβουλευτικής περιόδου 2019-2024, έχει ως εξής: Βέλγιο: 21, Βουλγαρία: 17, Τσεχία: 21, Δανία: 14, Γερμανία: 96, Εσθονία: 7, Ιρλανδία: 13, Ελλάδα: 21, Ισπανία: 59, Γαλλία: 79, Κροατία: 12, Ιταλία: 76, Κύπρος: 6, Λετονία: 8, Λιθουανία: 11, Λουξεμβούργο: 6, Ουγγαρία: 21, Μάλτα: 6, Κάτω Χώρες: 29, Αυστρία: 19, Πολωνία: 52, Πορτογαλία: 21, Ρουμανία: 33, Σλοβενία: 8, Σλοβακία: 14, Φινλανδία: 14 και Σουηδία: 21.

Η κατανομή των εδρών για την κοινοβουλευτική περίοδο 2024-2029 θα επικαιροποιηθεί σύμφωνα με την απόφαση (ΕΕ) 2023/2061 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενώ ο συνολικός αριθμός των εκλεγμένων ευρωβουλευτών θα ανέρχεται στους 720.

Περίπου το 40 % των ευρωβουλευτών είναι γυναίκες. Οι ευρωβουλευτές μπορούν να σχηματίζουν ομάδες ανάλογα με τις πολιτικές τους θέσεις και όχι την εθνικότητά τους.

Στις 15 Μαρτίου 2024 οι έδρες κατανεμήθηκαν ανάμεσα σε επτά πολιτικές ομάδες, ως εξής:

• Ομάδα του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (178 ευρωβουλευτές),
• Ομάδα της Προοδευτικής Συμμαχίας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (140),
• Ομάδα Renew Europe (102),
• Ομάδα των Πρασίνων / Ευρωπαϊκή Ελεύθερη Συμμαχία (71),
• Ομάδα των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών (68),
• Ομάδα Ταυτότητας και Δημοκρατίας (59),
• Ομάδα της Αριστεράς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — NGL (37).

Τη συγκεκριμένη ημερομηνία, 49 ευρωβουλευτές δεν ανήκαν σε καμία πολιτική ομάδα.

Τα κύρια καθήκοντα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι τα ακόλουθα.

• Νομοθετική εξουσία: για τις περισσότερες νομοθετικές πράξεις, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μοιράζεται τη νομοθετική εξουσία με το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας.
• Δημοσιονομική εξουσία: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μοιράζεται τις δημοσιονομικές εξουσίες με το Συμβούλιο, κατά την ψήφιση του ετήσιου προϋπολογισμού, καθιστώντας τον εκτελεστό με την υπογραφή του προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, και ελέγχοντας την εκτέλεση του προϋπολογισμού αυτού.
• Εξουσία ελέγχου επί των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, ιδίως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μπορεί να εγκρίνει ή να απορρίψει τον διορισμό των μελών της Επιτροπής και εξουσιοδοτείται να καθαιρέσει την Επιτροπή στο σύνολό της μέσω πρότασης μομφής. Ασκεί επίσης εξουσία ελέγχου επί των δραστηριοτήτων της ΕΕ μέσω γραπτών ή προφορικών ερωτήσεων που απευθύνει στην Επιτροπή και το Συμβούλιο. Συστήνει ειδικές επιτροπές και εξεταστικές επιτροπές, οι εξουσίες των οποίων δεν περιορίζονται στη δραστηριότητα των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, αλλά μπορεί να αφορούν επίσης τη δράση των κρατών μελών κατά την εφαρμογή των πολιτικών της ΕΕ.

Η συνθήκη της Λισαβόνας ενίσχυσε το ρόλο του ΕΚ θέτοντάς το σε ίση βάση με το Συμβούλιο:

• επεκτείνοντας την εφαρμογή της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας σε 40 νέους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της γεωργίας, της ενεργειακής ασφάλειας, της μετανάστευσης, της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, της υγείας και των διαρθρωτικών ταμείων·
• ενισχύοντας τον ρόλο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην έγκριση του προϋπολογισμού της ΕΕ — το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι αρμόδιο για την έγκριση ολόκληρου του προϋπολογισμού μαζί με το Συμβούλιο·
• παρέχοντας τη δυνατότητα στους ευρωβουλευτές να δίνουν τη συγκατάθεσή τους για ένα ευρύ φάσμα διεθνών συμφωνιών που διαπραγματεύεται η ΕΕ, όπως οι διεθνείς εμπορικές συμφωνίες·
• θεσπίζοντας νέα δικαιώματα ενημέρωσής του ως προς τις δραστηριότητες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου και την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης·
• παρέχοντας στο ΕΚ το δικαίωμα να προτείνει αλλαγές στη Συνθήκη·
• αυξάνοντας την εξουσία ελέγχου του ΕΚ κατά την εκλογή του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και εγκρίνοντας τα μέλη της Επιτροπής με ψήφο έγκρισης.

Οι βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου παρευρίσκονται στις συνόδους ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο και στις Βρυξέλλες, καθώς και στις συνεδριάσεις επιτροπών και πολιτικών ομάδων στις Βρυξέλλες.

Το άρθρο 223 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ απαιτεί από το ΕΚ να εγκρίνει καταστατικό για τους ευρωβουλευτές. Αυτό καθορίζει κανόνες που διέπουν την εκτέλεση των καθηκόντων των ευρωβουλευτών.

Ο κώδικας δεοντολογίας απαιτεί από τους βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να ενεργούν αποκλειστικά υπέρ του δημόσιου συμφέροντος και να εκτελούν τα καθήκοντά τους με ανιδιοτέλεια, ακεραιότητα, διαφάνεια, ειλικρίνεια, συνέπεια, τιμιότητα, υπευθυνότητα και σεβασμό για το κύρος του Κοινοβουλίου.

Το άρθρο 232 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ απαιτεί από το ΕΚ να εγκρίνει κανονισμό — τους εσωτερικούς οργανωτικούς και επιχειρησιακούς κανόνες του ΕΚ.