KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 14.9.2016

COM(2016) 602 final

KOMUNIKAT KOMISJI

Zwiększanie bezpieczeństwa w mobilnym świecie: ulepszona wymiana informacji
na rzecz walki z terroryzmem i wzmocnionych granic zewnętrznych

1.    WPROWADZENIE

Strefa Schengen jest jednym z największych osiągnięć UE, gdyż przynosi nieocenione korzyści gospodarcze i społeczne jako obszar bez kontroli na granicach wewnętrznych. Utrzymanie bezpieczeństwa w otwartej Europie zostało jednak wystawione w ostatnich latach na ciężką próbę. Obciążenia związane z kryzysem migracyjnym i uchodźczym oraz fala ataków terrorystycznych wymagają nowego podejścia. Dzięki Europejskiemu programowi w zakresie migracji oraz Europejskiej agendzie bezpieczeństwa 1 wykazano, że pogłębiona współpraca jest pewną odpowiedzią na to wyzwanie nie tylko w kwestii reagowania na kryzys, ale także w zakresie wykorzystywania wspólnych zasobów wiedzy fachowej z myślą o stworzeniu solidniejszego i trwalszego systemu europejskiego, który zapewni bezpieczne granice i inteligentne dane wywiadowcze niezbędne do zagwarantowania Europie bezpieczeństwa.

Niniejszy komunikat ma na celu dalszą realizację tych programów i określa praktyczne środki mające przyspieszyć i rozszerzyć prace w tym zakresie. Opiera się on na silnym konsensusie – zarówno w instytucjach unijnych 2 , jak i w społeczeństwie 3 – że UE musi dołożyć wszelkich starań, aby pomóc państwom członkowskim w zapewnianiu ochrony obywatelom w sposób najpełniej wykorzystujący możliwości współpracy przy jednoczesnym zagwarantowaniu pełnego poszanowania praw podstawowych, na których opierają się społeczeństwa unijne.

U podstaw tych działań muszą leżeć zdecydowane kroki w kierunku utrzymania postępu w realizacji wszystkich środków przewidzianych w Europejskim programie w zakresie migracji i Europejskiej agendzie bezpieczeństwa.

Uszczelnienie granic zmniejszyłoby również zagrożenie nadzwyczajną presją, której doświadczyliśmy w ciągu ostatniego roku, ponieważ wspomogłoby ogromne wysiłki na rzecz przywrócenia stabilnej sytuacji pod względem standardów humanitarnych i zarządzania migracją w następstwie kryzysu. Wymaga to wspólnego podejścia do kwestii azylu i powrotów przy jednoczesnym zwiększaniu możliwości legalnej migracji. Zależy to również od współpracy w ramach partnerstwa, której celem powinno być usuwanie przyczyn nielegalnej migracji i utrwalenie nowego etapu współpracy z najważniejszymi partnerami w dziedzinie migracji 4 . Tym sposobem szczelne granice zewnętrzne będą również podstawą strefy Schengen jako obszaru bez kontroli na granicach wewnętrznych, zgodnie z planem działania na rzecz przywrócenia strefy Schengen 5 , oraz zwiększą mobilność.

Jeśli natomiast chodzi o bezpieczeństwo, aby funkcjonowała rzeczywista i skuteczna unia bezpieczeństwa 6 , państwa członkowskie muszą ściślej współpracować w kwestiach bezpieczeństwa, uznając, że bezpieczeństwo wewnętrzne jednego państwa członkowskiego jest bezpieczeństwem wewnętrznym wszystkich państw członkowskich oraz Unii jako całości. Aby wykorzystać wszystkie sposoby do dyspozycji UE w walce z zagrożeniami bezpieczeństwa, należy jak najszybciej przeprowadzić działania w obszarach takich jak zapobieganie i zwalczanie radykalizacji, poprawa wymiany informacji, ochrona obywateli i infrastruktury krytycznej oraz odcinanie terrorystom i przestępcom dostępu do broni palnej i źródeł finansowania. Szybka i sprawna realizacja działań w każdym z tych obszarów pozwoli pójść jeszcze dalej w tych kwestiach.

W niniejszym komunikacie przedstawiono główne nurty działania na rzecz dalszej realizacji Europejskiego programu w zakresie migracji, Europejskiej agendy bezpieczeństwa oraz unii bezpieczeństwa. Razem środki te są najważniejszymi elementami zarządzania migracją, ułatwiania podróży w dobrej wierze oraz współpracy z państwami członkowskimi w celu zwiększenia bezpieczeństwa. Im szybciej wprowadzimy skuteczne i interaktywne systemy, tym szybciej odczujemy korzyści tego działania. W niniejszym komunikacie pokazano zatem sposób, w jaki działania te muszą być przyspieszone, a także naświetlono dodatkowe sposoby poprawy – w perspektywie krótkoterminowej – zarządzania granicami zewnętrznymi, zaspokojenia potrzeb w zakresie bezpieczeństwa i zapewnienia odpowiednich informacji straży granicznej, organom celnym, służbom azylowym, funkcjonariuszom policji oraz organom wymiaru sprawiedliwości. Przy zwiększonym wykorzystywaniu danych szczególną uwagę należy poświęcić przestrzeganiu praw podstawowych i przepisów o ochronie danych – wymaga to odpowiedniego projektowania i prawidłowego stosowania technologii i systemów informacyjnych oraz objęcia ich właściwymi przepisami, a także pełnej ochrony danych osobowych i danych dotyczących życia prywatnego.

2.    MOBILNOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO DZIĘKI SZCZELNYM GRANICOM I SKUTECZNEJ WYMIANIE INFORMACJI

Szczelne granice zewnętrzne mają kluczowe znaczenie dla mobilności wewnętrznej. Dotyczy to szczególnie Unii Europejskiej, w której bez szczelnych granic zewnętrznych nie może być mowy o swobodnym przepływie w strefie Schengen. Co roku obywatele UE przekraczają granicę strefy Schengen około 400 mln razy, a obywatele państw spoza UE – 200 mln razy. Funkcjonowanie kontroli granicznej na co dzień ma podstawowe znaczenie dla gospodarki UE, dla jej społeczeństwa oraz dla stosunków z państwami ościennymi.

Kontrola graniczna musi być skuteczna i zapewniać bezpieczeństwo. Aby miliony Europejczyków i obywateli państw trzecich przekraczających granicę mogły podróżować bez przeszkód, procedury muszą być nieuciążliwe i uproszczone dla dobra zarówno obywateli UE, jak i podróżujących w dobrej wierze obywateli państw trzecich. Przyniesie to korzyści opartej na handlu gospodarce UE oraz budżetom organów publicznych poddanym ogromnej presji. Jednocześnie kontrola graniczna musi służyć pozostałym celom zarządzania granicami, takim jak przeciwdziałanie nielegalnej migracji i wykrywanie zagrożeń bezpieczeństwa. Odpowiedzią na te problemy jest równoważenie różnych potrzeb związanych z zarządzaniem granicami przez skuteczne, bezpieczne i całościowe działania dostosowane do różnych kategorii osób przekraczających granicę, tak aby pogodzić korzyści pod względem zwiększonej mobilności z koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa.

Wielu podróżujących przybywa do UE na krótki okres w interesach, w celach rekreacyjno-wypoczynkowych bądź związanych z nauką; niektórzy z nich objęci są przy tym obowiązkiem wizowym. W takich przypadkach, tak jak w przypadku wszystkich legalnych ścieżek wjazdu na terytorium UE, na granicy istnieje możliwość sprawdzenia, czy osoby te spełniają wszystkie warunki wjazdu, oraz przywitania ich w Europie.

Kryzys migracyjny i uchodźczy uwypuklił jednak szczególną potrzebę przeciwdziałania przypadkom nielegalnego wjazdu. UE ma zobowiązania wobec osób potrzebujących ochrony międzynarodowej, które powinny przechodzić przez system azylowy. Te natomiast osoby, które nie wykorzystały dostępnych legalnych ścieżek i które nie mają prawa pozostania w UE, muszą same wrócić tam, skąd przybyły, lub muszą zostać zawrócone. Konieczne jest zatem, aby wszystkie osoby wjeżdżające do strefy Schengen były rejestrowane w momencie wjazdu, poddawane odpowiedniej identyfikacji i kontroli bezpieczeństwa oraz przebywały w ośrodkach, które umożliwiają przeprowadzenie niezbędnej kontroli.

Podczas działań w odpowiedzi na kryzys migracyjny i uchodźczy wyraźnie widoczne były niedociągnięcia i luki, w tym również słabe punkty na granicach zewnętrznych UE. Od tego czasu potrzebne były znaczne wysiłki, aby przywrócić efektywne zarządzanie granicami. Należą do nich niespotykane wcześniej działania w celu wsparcia państw członkowskich pierwszej linii za pomocą systemu „Hotspot”; są to działania wieloetapowe mające na celu przywrócenie uporządkowanego stosowania przepisów Schengen na rzecz ochrony granicy zewnętrznej oraz ścisła współpraca i koordynacja służące codziennej ocenie zmieniającej się sytuacji. Działanie te muszą być kontynuowane, przede wszystkim w Grecji i we Włoszech, gdzie nadal w utworzonych strukturach występują słabe punkty pod względem tempa wdrażania oraz przekazywania niezbędnej wiedzy fachowej z innych państw członkowskich. Z tego powodu konieczne jest jak najszybsze ustanowienie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej.

Choć ochrona granic jest tylko jednym z elementów służących bezpieczeństwu, luki w kontroli granicznej powodują luki w systemie bezpieczeństwa. Pojawienie się zagranicznych bojowników terrorystycznych jako głównego zagrożenia bezpieczeństwa uwydatniło zagrożenie o charakterze transgranicznym oraz szczególne znaczenie całościowej i skutecznej odprawy granicznej, również w stosunku do obywateli UE. Pogłębia to panujące ogólnie opinie, że walka z terroryzmem jest utrudniona przez umiejętność działania ponad granicami, którą wykazują terroryści i która uwydatnia luki w wymianie kluczowych danych wywiadowczych.

UE ma możliwości wypracowania wspólnego podejścia w celu zbudowania silnego systemu wykorzystującego skalę unijną na rzecz zapewnienia swoim obywatelom większego bezpieczeństwa. Jeżeli UE będzie w pełni używać swoich narzędzi egzekwowania prawa i kontroli granicznej, wykorzystywać możliwości interoperacyjności źródeł informacji w celu identyfikowania wszelkich obaw związanych z bezpieczeństwem pochodzących ze wspólnego zbioru informacji oraz traktować wjazd do UE jako najważniejszy moment, w którym dokonuje się kontroli bezpieczeństwa, to siatki terrorystyczne nie będą już w stanie wykorzystywać tych luk. Jest to samo sedno unii bezpieczeństwa.

Kładzie się tutaj nacisk na procedury wjazdu i zarządzanie granicami zewnętrznymi. Potrzebna jest kontrola dokładna, ale niepowodująca niepotrzebnych opóźnień, co przemawia za kontrolą bezpieczeństwa jeszcze przed podróżą. Niezbędna jest jakość i pewność dokumentów tożsamości, które zapewnia się dzięki porównywalnym zabezpieczeniom i wspólnemu podejściu do walki z fałszowaniem dokumentów. Uwypukla to również znaczenie bezpiecznej, sprawnej i nowoczesnej kontroli granicznej opartej na systemach i procedurach umożliwiających szybki i wiarygodny dostęp do informacji koniecznych do sprawdzenia tożsamości i statusu danej osoby.

Przeciwdziałanie lukom w systemie bezpieczeństwa przez wspólne podejście

W kwietniu 2016 r. Komisja zainicjowała debatę na temat sposobu opracowania sprawniejszych i bardziej inteligentnych systemów informacyjnych 7 w celu usunięcia niedociągnięć i luk w architekturze i interoperacyjności aktualnych systemów danych oraz wykorzystania pełnego potencjału tych systemów w wykrywaniu zagrożeń bezpieczeństwa przy całkowitym poszanowaniu przepisów o ochronie danych. Działanie każdego systemu zależy bez wątpienia od jakości zawartych w nim danych, dlatego państwa członkowskie muszą w pełni wdrożyć i stosować istniejące przepisy i systemy, takie jak system informacyjny Schengen, wizowy system informacyjny, baza danych Interpolu na temat skradzionych lub zagubionych dokumentów podróży oraz bazy danych Eurodac i Europolu.

W obliczu obecnego zagrożenia terrorystycznego skuteczność kontroli bezpieczeństwa jest w dużym stopniu uzależniona od wymiany informacji nie tylko między organami ścigania, ale także między środowiskami wywiadowczymi. Efektywna i terminowa wymiana informacji między właściwymi organami jest warunkiem skutecznego działania w zakresie zwalczania terroryzmu. Nadal jednak występuje rozdrobnienie zarówno na szczeblu krajowym, jak i unijnym, które może spowodować niebezpieczne luki w systemie bezpieczeństwa. UE może ułatwić połączenie działań obu tych środowisk przez aktualizację mechanizmów UE dzięki pełnemu wykorzystaniu możliwości współpracy zgodnie z traktatami UE, jak i przez budowanie kultury wspólnej odpowiedzialności, a także chęci i możliwości przełożenia tego na działania operacyjne.

3.    KLUCZOWE ETAPY OPERACYJNE

3.1    Tworzenie europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami: Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna

Parlament Europejski i Rada bezzwłocznie podjęły działania w celu osiągnięcia porozumienia w sprawie wniosku dotyczącego Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej 8 : po formalnym przyjęciu rozporządzenia w bieżącym tygodniu Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna jest już gotowa do pełnej operacyjności.

Powołanie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej oznacza znaczny postęp w zarządzaniu granicami UE. Jej konkretną rolą ma być przeciwdziałanie słabym punktom uwidocznionym w trakcie kryzysu migracyjnego i uchodźczego: rozdrobnieniu działań, niespójności w kontroli granic oraz niedostatków w udostępnianiu wiedzy fachowej na szczeblu krajowym. Umożliwi ona zintegrowane zarządzanie granicami poprzez połączenie silnej nowo powstałej Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej ze służbami krajowymi odpowiedzialnymi za zarządzanie granicami, w tym straży przybrzeżnej w zakresie realizowanych przez nią zadań kontroli granicznej 9 . agencja będzie opierać się na doświadczeniu agencji Frontex i spełniać nowe zadania w zakresie powrotów, tworząc usystematyzowane podejście UE. Agencja sformalizuje system „Hotspot”, który jest obecnie wykorzystywany w celu wsparcia państw członkowskich znajdujących się pod największą presją. Przede wszystkim zapewniać ona będzie wysokie i jednolite standardy, przeprowadzając obowiązkowe oceny narażenia, aby określić zdolność i gotowość państw członkowskich, natomiast w pewnych przypadkach agencja będzie mogła interweniować bezpośrednio na terytorium poszczególnych państw członkowskich 10 .

Powyższe działania oznaczają radykalną poprawę zdolności UE do reagowania na ewoluujące wyzwania migracyjne na granicy zewnętrznej UE. Zdolność do reagowania oparta będzie na permanentnej strukturze zbudowanej ze stałych puli krajowych funkcjonariuszy straży granicznej (co najmniej 1 500 osób) oraz wyposażeniu technicznemu, zamiast doraźnych i dobrowolnych wkładów. Powinno to sprawić – oprócz zapewnienia uporządkowanego zarządzania na granicach zewnętrznych – że prowadzone będą odpowiednie kontrole tożsamości i kontrole bezpieczeństwa. Wiąże się to również z koniecznością zmiany kodeksu granicznego Schengen, aby wprowadzić wymóg systematycznych kontroli 11 .

Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa. Komisja będzie współpracować z innymi agencjami unijnymi, takimi jak Europol i Eurojust, w zapobieganiu i wykrywaniu przestępstw transgranicznych, takich jak przemyt migrantów, handel ludźmi i terroryzm 12 . Będzie ona również wspierać państwa członkowskie wiedzą fachową o granicach zewnętrznych, na przykład podczas operacji przeciwko przemytnikom ludzi. Członkowie zespołów prowadzących operacje zarządzania granicami będą teraz mieli możliwość konsultowania właściwych europejskich baz danych, w tym baz danych organów ścigania. Zapewni to zespołom w terenie dostęp do potrzebnych informacji, przy czym dostęp ten będzie mógł zostać rozszerzony na krajowe bazy danych według uznania danego państwa członkowskiego 13 . Pogłębiona współpraca z Europolem i Eurojustem wymagać będzie poświęcenia szczególnej uwagi ochronie danych. Dane osobowe będą gromadzone w trakcie działań operacyjnych agencji i dotyczyć będą osób podejrzanych z uzasadnionych powodów przez właściwe organy państw członkowskich o uczestnictwo w transgranicznych działaniach przestępczych, takich jak przemyt migrantów, handel ludźmi i terroryzm. Dane te będą przekazywane Europolowi i właściwym organom państw członkowskich systematycznie i bezzwłocznie, zgodnie z prawem krajowym oraz krajowymi i unijnymi przepisami o ochronie danych.

Konieczne jest, aby Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna była gotowa do działania. Fakt, że nowa agencja będzie działać w oparciu dotychczasową strukturę agencji Frontex, oznacza, że może ona rozpocząć realizację swoich podstawowych zadań od pierwszego dnia pracy. Komisja, Frontex i państwa członkowskie przyspieszyły prace mające na celu przygotowanie rozpoczęcia pełnej działalności przez nową agencję. Pięć priorytetów operacyjnych określono jeszcze przed wejściem w życie nowego rozporządzenia. Obejmują one: wprowadzenie obowiązkowego łączenia zasobów, co przygotuje teren pod oceny narażenia przez określenie wspólnej metodyki i przeprowadzenie oceny pilotażowej, podjęcie pierwszych kroków w sprawie nowych zadań dotyczących organizacji powrotów, a także przygotowanie standardowych procedur dotyczących stałych zadań, takich jak mechanizm skarg i porozumienia o statusie z państwami trzecimi. Dzięki temu agencja będzie mogła rozpocząć realizację najważniejszych zadań.

Te przyspieszone przygotowania muszą być prowadzone równolegle ze wzmożonymi działaniami służącymi utrzymaniu imperatywu zapewnienia szczelnych granic w ramach obecnego systemu. Bieżące operacje Fronteksu w Grecji i we Włoszech są wciąż niezbędne do przywrócenia prawidłowego zarządzania granicami w tych państwach członkowskich. Inne operacje prowadzone na Bałkanach, na przykład w Bułgarii, są również kluczowe dla zapobiegania powstawaniu nowych szlaków przemytu. Zintensyfikowanie tych operacji i sprawne ich prowadzenie w ramach Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej ma również zasadnicze znaczenie dla przywrócenia warunków normalnego funkcjonowania strefy Schengen przed końcem 2016 r. Oznacza to konieczność uruchomienia w październiku 2016 r. pierwszych oddziałów Europejskiej Straży Granicznej. Państwa członkowskie powinny zatem pilnie zaradzić obecnym niedoborom w delegowaniu ekspertów w odpowiedzi na wezwania Fronteksu na potrzeby Grecji, Włoch i Bułgarii 14 .

Istotne jest również zwiększenie budżetu i personelu agencji w wyniku rozszerzenia obecnych uprawnień Fronteksu i dodania nowych zadań. Oznacza to, że do końca 2017 r. budżet zwiększy się ponad trzykrotnie, a personel agencji – ponad dwukrotnie w porównaniu ze środkami przewidzianymi pierwotnie dla Fronteksu. Aby wesprzeć szybsze wdrażanie rozporządzenia, konieczne jest częściowe skoncentrowanie na wstępie dodatkowych zasobów ludzkich przewidzianych na rok 2017. Komisja przedstawi władzy budżetowej stosowny wniosek, aby agencja mogła zatrudnić pracowników przed końcem bieżącego roku. Powinno to poskutkować niezwłocznym przejęciem przez agencję istniejących operacji Fronteksu i możliwością pełnej reakcji na wszelkie pojawiające się potrzeby.

Komisja jest zdecydowana świadczyć pomoc finansową na pilne potrzeby państw członkowskich znajdujących się pod wyjątkową presją na granicach zewnętrznych Unii. Komisja będzie również korzystać z pełnej gamy unijnych możliwości finansowania, przede wszystkim ze środków na zarządzanie granicami z Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, aby wspomóc działania średnio- i długoterminowe państw członkowskich, tak by mogły one wypełniać swoje zobowiązania skutecznej ochrony granic. Pełne wykorzystanie tych możliwości może w dużym stopniu ułatwić rozwijanie wysokiej jakości spójnych środków ochrony granic.

3.2    Dokładniejsze kontrole za pomocą systemu wjazdu-wyjazdu

W kwietniu 2016 r. Komisja zaproponowała nowy system wjazdu-wyjazdu 15 . System ten będzie zbierać dane (tożsamość, dokument podróży i dane biometryczne) oraz rejestrować wejście i wyjście (data i miejsce wejścia i wyjścia) w punkcie granicznym. Ten bardzo nowoczesny system zarządzania granicami zewnętrznymi, który zastąpi stemplowanie paszportów, przyczyni się do poprawy skuteczności kontroli granicznych i ułatwi przekraczanie granic osobom podróżującym w dobrej wierze narażonym na znaczne opóźnienia z powodu rosnącej liczby podróżnych.

Jego szczególnie istotną rolą jest zagwarantowanie stosowania zasad kontroli zarówno do osób podróżujących do UE bezwizowo, jak i do osób podróżujących na podstawie wiz. System ten ułatwi także wykrywanie osób przekraczających dozwolony okres pobytu (tj. pozostających w strefie Schengen po upływie tego okresu). Zasady dotyczące pobytu krótkoterminowego (maksymalnie 90 dni w dowolnym okresie 180 dni) w strefie Schengen odnoszą się do wszystkich obywateli państw trzecich. System ten będzie zatem kluczowym narzędziem identyfikacji wszystkich obywateli państw trzecich przebywających w strefie Schengen dłużej niż wynosi ten okres.

System ten przyczyni się do zwiększenia bezpieczeństwa również w szerszym zakresie, ponieważ będzie wykrywał i zwalczał oszustwa dotyczące tożsamości oraz nieuprawnione użycie dokumentów podróży, a także ponowne próby uniknięcia kontroli dokumentów, dzięki temu, że będzie rejestrował odmowy zgody na wejście. Możliwość dostępu organów ścigania do systemu przysłuży się walce z terroryzmem i przestępczością zorganizowaną – ułatwi zapobieganie terroryzmowi i innym poważnym przestępstwom, ich wykrywanie i prowadzenie dochodzeń. Ten wniosek ustawodawczy jest częścią szerszego „pakietu na rzecz inteligentnych granic” i dotyczy roli systemów informacyjnych w dążeniu do poprawy zarządzania granicami zewnętrznymi, zwiększaniu bezpieczeństwa wewnętrznego oraz skuteczniejszym zwalczaniu terroryzmu i przestępczości zorganizowanej. Do pakietu należy również komunikat w sprawie sprawniejszych i bardziej inteligentnych systemów informacyjnych do celów zarządzania granicami i zapewnienia bezpieczeństwa, także proponowana kolejna zmiana kodeksu granicznego Schengen w celu uwzględnienia niezbędnych zmian technicznych związanych z systemem wjazdu-wyjazdu.

Odnotowano znaczne i szybkie postępy w sprawie wniosków ustawodawczych w Radzie, zarówno na szczeblu technicznym, jak i politycznym. Docelowy termin przyjęcia przez Parlament Europejski i Radę do końca 2016 r. powinien zostać dotrzymany. Umożliwi to agencji eu-LISA rozpoczęcie prac nad systemem w 2017 r. w celu osiągnięcia jego pełnej operacyjności na początku 2020 r.

3.3    Uprzednie kontrole podróżnych zwolnionych z obowiązku wizowego: unijny system informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS)

Obszarem o rosnącym znaczeniu w poszukiwaniu równowagi między mobilnością a bezpieczeństwem jest kwestia legalnego wjazdu do strefy Schengen bez konieczności posiadania wizy. Liberalizacja reżimu wizowego okazała się ważnym narzędziem w budowaniu partnerstwa z państwami trzecimi, również jako środek zapewniania skutecznego systemu powrotów i readmisji, oraz w zwiększaniu atrakcyjności UE dla biznesu i turystyki 16 . Zawiera ona też istotny element wzajemności, ponieważ liberalizacja reżimu wizowego działa zazwyczaj w obu kierunkach, umożliwiając również obywatelom unijnym łatwe podróżowanie za granicę. Z tego stanu rzeczy wynika stały wzrost liczby podróżnych zwolnionych z obowiązku wizowego w strefie Schengen. Dodatkowy 17 poziom systematycznej kontroli podróżnych korzystających z ruchu bezwizowego byłby cennym uzupełnieniem istniejących środków w celu utrzymania i wzmocnienia bezpieczeństwa strefy Schengen.

Koncepcja ustanowienia unijnego systemu informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS) została przedstawiona w kwietniu 2016 r. w komunikacie w sprawie sprawniejszych i bardziej inteligentnych systemów informacyjnych. W związku z tym Komisja postanowiła przedstawić wniosek dotyczący takiego systemu. Byłby to system zautomatyzowany, stosowany w celu określania uprawnienia do zwolnienia z obowiązku wizowego obywateli państw trzecich planujących podróż do strefy Schengen. Państwa takie jak Stany Zjednoczone, Kanada czy Australia już stosują podobne systemy i uznają je za ważny element swoich podstawowych zabezpieczeń, w związku z czym systemy są obecnie znane wielu Europejczykom 18 . System taki obejmowałby jako minimum wszystkich zwolnionych z obowiązku wizowego obywateli państw trzecich podróżujących do strefy Schengen w celu pobytu krótkoterminowego (maksymalnie 90 dni w okresie 180 dni). Komisja będzie zbierać informacje o tych osobach przed rozpoczęciem podróży w celu umożliwienia wcześniejszego przetwarzania. Samym podróżnym system da pewność, że będą mogli bezproblemowo przekroczyć granicę. Władzom UE pozwoli on na badanie wszelkiego potencjalnego zagrożenia bezpieczeństwa. Pełniłby on zatem podwójną funkcję zarządzania granicami i egzekwowania prawa.

Taki system umożliwiłby kontrolę z użyciem innych baz danych i weryfikację spełnienia ustalonych kryteriów i warunków. Jego celem byłoby sprawdzanie, czy:

w stosunku do wniosku wizowego danej osoby nie wydano decyzji odmownej w wizowym systemie informacyjnym (w przypadku obywateli państw, które niedawno zostały objęte programem znoszenia wiz);

wnioskodawca i jego dokument podróży nie podlegają wpisowi w systemie informacyjnym Schengen;

wnioskodawca nie podlega wpisowi w systemie informacyjnym Europolu;

dokumentu podróży nie został zgłoszony jako skradziony lub zagubiony do bazy danych Interpolu;

wnioskodawca nie przekroczył dozwolonego okresu pobytu lub czy nie dotyczy go odmowa pozwolenia na wjazd zarejestrowana w przyszłym systemie wjazdu-wyjazdu;

planowana podróż jest zgodna z zasadami pobytu krótkoterminowego (zamierzony okres pobytu w połączeniu z dotychczasowymi okresami pobytu są zgodne z zasadą dotyczącą pobytu nieprzekraczającego 90 dni w dowolnym okresie 180 dni);

wnioskodawca spełnia warunki wjazdu określone w kodeksie granicznym Schengen.

Możliwe byłoby także uwzględnienie powiązań z danymi pasażera przekazywanymi przed podróżą oraz z danymi dotyczącymi przelotu pasażera 19 . Wnioski odrzucone w wyniku automatycznego przetwarzania byłyby przenoszone do zespołu centralnego – na przykład w jednej z istniejących agencji UE – który mógłby zajmować się oczywistymi kwestiami takimi jak nieprzestrzeganie zasad pobytu krótkoterminowego. Wnioski podlegające wpisowi w bazie danych mogłyby być przekazywane do państwa członkowskiego odpowiedzialnego za dany wpis do celów dalszej weryfikacji, na przykład poprzez rozmowę z wnioskodawcą w urzędzie konsularnym.

Wniosek Komisji będzie dotyczył m.in. kosztów opracowania systemu i jego funkcjonowania, rodzaju danych, które mają być gromadzone i oceniane, interoperacyjności z innymi istniejącymi i przyszłymi systemami, aspektów operacyjnych na granicach, przetwarzania danych, aspektów prawnych (w tym kwestii ochrony danych), zasobów ludzkich oraz wpływu na turystykę i biznes.

3.4    Poprawa zarządzania tożsamością i nasilenie walki z fałszowaniem dokumentów: bezpieczeństwo dokumentów

Bezpieczne dokumenty podróży i tożsamości są niezbędne do niepodważalnego ustalenia tożsamości danej osoby. Lepsze zarządzanie swobodnym przepływem, migracją i mobilnością opiera się na solidnych systemach zapobiegających nadużyciom i zagrożeniom bezpieczeństwa wewnętrznego spowodowanych niedostatkami bezpieczeństwa dokumentów.

UE opracowała spójne podejście w sprawie zabezpieczenia dokumentów podróży, np. poprzez przejście na korzystanie z danych biometrycznych. Doprowadziło to do stworzenia zharmonizowanych rozwiązań dotyczących paszportów obywateli UE 20 , dokumentów dla obywateli państw trzecich 21 oraz systemów informacyjnych 22 . Zapewniono wysokie standardy w zakresie ochrony danych osobowych.

Niemniej jednak odnotowuje się coraz częstsze przypadki fałszerstw dokumentów w obszarach wysokiego ryzyka 23 . Co więcej szybkim zmianom ulega też sposób fałszowania dokumentów. Siatki przestępcze zajmujące się fałszowaniem dokumentów tożsamości i podróży są coraz bardziej wyspecjalizowane i stale opracowują nowe techniki, manipulując m.in. urządzenia zapobiegające fałszerstwom i omijając kontrole biometryczne. Wprowadzanie bardziej wyrafinowanych zabezpieczeń, metod produkcji i systemów kontroli dokumentów utrudnia fałszowanie lub podrabianie dokumentów, ale fałszerze zawsze będą szukać nowych sposobów fałszerstwa. Zajmują się oni również innymi rodzajami dokumentów, takimi jak dokumenty umożliwiające ustalenie tożsamości (akt urodzenia, małżeństwa i zgonu), które przedkłada się jako dokumenty poświadczające w celu uzyskania autentycznych dokumentów tożsamości, dokumentów pobytowych i dokumentów podróży.

Agencje UE są już bardzo zaangażowane w zwalczanie fałszowania dokumentów. Frontex zapewnia państwom członkowskim wsparcie zespołów specjalistów ds. dokumentów oraz narzędzia do prowadzenia kontroli pierwszych napływów migrantów przybywających do punktów szybkiej rejestracji migrantów („hotspotów”), jak również szkolenia i analizy ryzyka. Europejskie Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu w Europolu rozpracowuje związek między fałszywymi dokumentami a terroryzmem, natomiast bezpieczeństwo dokumentów jest kluczową kwestią w pracach Europejskiego Centrum Zwalczania Przemytu Migrantów przy Europolu.

Komisja stale monitoruje rozwój technologiczny i ulepsza zabezpieczenia wzorca wizy, dokumentów pobytowych dla obywateli państw trzecich i paszportów wydawanych przez państwa członkowskie, zwracając przy tym szczególną uwagę na prawa podstawowe i ochronę danych osobowych. Przedstawiono niedawno dwa wnioski dotyczące ulepszenia i opracowania nowego wzorca wizy i dokumentu pobytowego 24 . Pilne przyjęcie tych wniosków będzie znaczącym krokiem naprzód.

Ponadto w komunikacie pt. „Silniejsze i inteligentniejsze systemy informacyjne dla ochrony granic i bezpieczeństwa” Komisja zastanawiała się nad nowymi sposobami zwiększania bezpieczeństwa dokumentów elektronicznych i zarządzania dokumentami tożsamości. Komisja zaproponuje plan działania, w którym skupi się na słabościach procesu i przedstawi działania naprawcze. Tym samym będzie rozróżnienie między działaniami, które będą podejmowane na szczeblu UE, a działaniami realizowanymi w obszarach wchodzących w zakres kompetencji krajowych.

Według ostatnich doniesień Fronteksu krajowe dokumenty tożsamości o niższym poziomie zabezpieczeń należały do najczęściej wykrywanych fałszywych dokumentów. W następstwie sprawozdania na temat obywatelstwa UE z 2013 r. Komisja przystąpiła do badania pod koniec 2015 r. w celu dalszej oceny sposobów rozwiązania problemów bezpieczeństwa oraz trudności napotykanych przez obywateli UE w odniesieniu do kart pobytowych oraz dokumentów tożsamości. Po przeprowadzeniu konsultacji społecznych dokonana zostanie ocena skutków, której celem będzie zbadanie możliwości z myślą o ewentualnej inicjatywie ustawodawczej. Komisja pracuje również nad lepszym zabezpieczeniem tymczasowych dokumentów podróży.

3.5    Rozwój unii bezpieczeństwa: wzmocnienie Europolu

Kolejne ataki terrorystyczne zwróciły uwagę na złożone i dynamicznie rozwijające się zagrożenie terroryzmem, w obliczu którego stoi UE. Wydaje się jasne, że uchybienia w zakresie wymiany i wykorzystania informacji przyczyniły się do niemożności zapobieżenia atakom i zatrzymania podejrzanych o terroryzm. Skuteczna i terminowa wymiana informacji między właściwymi organami (organami bezpieczeństwa i organami ścigania, w tym organami celnymi i strażą graniczną w stosownych przypadkach) jest kluczowym warunkiem wstępnym korzystnego działania przeciwko terroryzmowi i poważnej przestępczości. Postępy w tej dziedzinie okazały się jednak trudne i nadal istnieje rozdrobnienie na szczeblu krajowym i unijnym, co grozi powstaniem niebezpiecznych luk w systemie bezpieczeństwa. Podobnie kryzys uchodźczy pokazał, jak zorganizowane grupy przestępcze są w stanie szybko skorzystać z nowych szans, nawet jeśli grozi to ludzką tragedią. Europol, jako główne narzędzie unijne umożliwiające współpracy w celach operacyjnych, poczynił znaczne postępy w związku z niedawnym utworzeniem Europejskiego Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu (ECTC), 25 Europejskiego Centrum ds. Przemytu Migrantów 26 oraz Europejskiego Centrum ds. Walki z Cyberprzestępczością. 27 Udostępniono dodatkowe zasoby w celu uwzględnienia nowych zadań 28 . Ze względu na skalę nowych wyzwań w zakresie bezpieczeństwa konieczne jest jednak podjęcie kolejnego kroku naprzód i, jak przewidziano w komunikacie na temat unii bezpieczeństwa, niniejszy komunikat przedstawia konkretne kroki zmierzające do zmodernizowania europejskiego centrum ds. zwalczania terroryzmu oraz wzmocnienia działań Europolu.

Choć niedawno odnotowano pewne postępy, a jednostki organów ścigania ds. zwalczania terroryzmu w coraz większym stopniu współpracują z Europejskim Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu przy Europolu, współpraca między organami ścigania a służbami bezpieczeństwa rozkłada się nadal nierównomiernie 29 . Służby bezpieczeństwa prowadzą bardziej regularną wymianę za pośrednictwem grupy antyterrorystycznej (CTG), 30 poza ramami UE, i te dwa środowiska funkcjonują rozdzielnie z operacyjnego punktu widzenia.

Głównym problemem pozostaje kwestia, w jaki sposób wykorzystywać potencjalne korzyści wynikające z wymiany informacji i danych wywiadowczych w celu dokonania rzeczywistych zmian operacyjnych. To nie wymaga innowacji instytucjonalnych. Pełne wykorzystanie możliwości współpracy w ramach Traktatów UE mogłoby jednak spowodować zmianę w wymianie informacji i łączeniu informacji w drodze współpracy multidyscyplinarnej. Szereg wariantów dostępnych w celu osiągnięcia tego celu jest zapisanych w kompetencjach nadanych w Traktatach, przy czym odpowiedzialność za bezpieczeństwo narodowe spoczywa na państwach członkowskich. W tym kontekście Komisja będzie poszukiwać praktycznych rozwiązań w celu poprawy wymiany informacji.

Wprawdzie Europol wykazał swoją wartość dodaną i zyskał wiarygodność wśród służb krajowych, należy poprawić jego zdolności w zakresie przeciwdziałania terroryzmowi, aby mógł w pełni odgrywać swoją rolę. Europejskie Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu działające przy Europolu stanowi podstawę działań UE w dziedzinie walki z terroryzmem, funkcjonując jako centrum informacji i współpracy w celu wspierania państw członkowskich, również analizując zjawisko terroryzmu, oceniając zagrożenia i wspierając opracowywanie planów operacyjnych. Centrum przyczyniło się już do zwiększenia przepływu informacji między organami ścigania zwalczającymi terroryzm, przystosowując infrastrukturę do potrzeb społeczności zwalczającej terroryzm. Zaobserwowano wzrost danych dostarczanych do baz danych Europolu 31 . Jego skuteczność jako punktu koordynacji na rzecz zestawiania i analizowania informacji zależy od jego zdolności do szybkiego przetwarzania informacji, które mogą być dostarczane w bardzo dużych ilościach, wymienianych w najważniejszych momentach.

Wzmocnienie roli tego centrum pozwoliłby mu odgrywać bardziej aktywną rolę we wspieraniu działań w zakresie zapobiegania i udaremniania działalności terrorystycznej. Celem byłoby terminowe wykrywanie podejrzanych osób i siatek, identyfikacja nowych wątków dochodzenia, wykrywanie międzynarodowych przepływów finansowania terroryzmu i nielegalnej broni palnej, a także ulepszony proces zgłaszania podejrzanych treści w internecie i zwiększone wsparcie dzięki unijnej jednostce ds. zgłaszania podejrzanych treści w internecie – maksymalne zwiększenie możliwości wymiany informacji, by doprowadzić do skuteczniejszej identyfikacji ryzyka i ścigania przestępstw. Na przykład Europol zwrócił uwagę na to, jak niektóre osoby podejrzane o udział w przemycie migrantów są również uwikłane w inne przestępstwa, takie jak handel narkotykami, fałszowanie dokumentów, przestępczość przeciwko mieniu i handel ludźmi 32 . Istnieją również obawy, że szlaki i siatki przemytu nielegalnych migrantów służą temu, by pomagać potencjalnym terrorystom (zwłaszcza zagranicznym bojownikom terrorystycznym) przenikać na teren UE, oraz że organizacje terrorystyczne polegają na przemycie migrantów jako źródle finansowania.

Obecny poziom zdolności Europejskiego Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu zostanie podniesiony w następujących obszarach:

Ulepszenie dostępu Europolu do baz danych UE     Dotyczy to wizowego systemu informacyjnego i Eurodac, 33 przyszłych systemów, takich jak system wjazdu/wyjazdu lub unijny system informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS), a także pełnego wykorzystania dostępu Europolu do systemu informacyjnego Schengen w ramach jego obecnego mandatu. Komisja wykorzysta przegląd podstawy prawnej systemu informacyjnego Schengen, aby zaproponować zwiększenie dostępu Europolu do wszystkich kategorii wpisów przechowywanych w tym systemie i do powiązanych funkcji. Europol powinien także korzystać z przysługującej mu możliwości występowania o dane PNR do jednostek do spraw informacji o pasażerach w państwach członkowskich. W ramach procesu zainicjowanego przez Komisję na rzecz interoperacyjności systemów informacyjnych grupa ekspertów wysokiego szczebla ds. systemów informacyjnych i interoperacyjności powinna przeanalizować możliwości optymalizacji procesu równoczesnego przeszukiwania odnośnych baz danych UE przez Europol, gdy jest to konieczne do realizacji jego zadań.

Wzmocnienie zarządzania wewnętrznego w Europejskim Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu Czerpiąc z pozytywnych doświadczeń Europejskiego Centrum ds. Walki z Cyberprzestępczością działającego przy Europolu, Komisja proponuje ustanowienie rady programowej, która byłaby dodatkowym narzędziem zarządzania w odniesieniu do prac wewnętrznych Europejskiego Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu. Pozwoliłoby to na stworzenie wewnętrznego narzędzia sterowania pracami centrum i uwzględnienie aspektów takich jak program jego prac, metody pracy i najlepsze praktyki. Rada programowa zrzeszałaby organy ścigania ds. zwalczania terroryzmu w państwach członkowskich, Komisję i w stosownych przypadkach innych odpowiednich partnerów, w tym agencje i organy UE, takie jak Eurojust, Frontex i ESDZ/Centrum Analiz Wywiadowczych UE (INTCEN). W żaden sposób nie naruszałoby to kompetencji zarządu Europolu, co zostanie wyraźnie stwierdzone.

Uzyskanie jak największych korzyści ze współpracy    Europol rozwinął sieć partnerów we współpracy operacyjnej w obrębie UE (Eurojust i Frontex) i poza UE (szereg kluczowych partnerów, takich jak Stany Zjednoczone, Australia, Norwegia i Szwajcaria, a także Interpol). Komisja i Europol, w ścisłej współpracy z Europejską Służbą Działań Zewnętrznych (ESDZ), zbadają możliwości wzmocnionej współpracy z innymi państwami trzecimi, w tym w ramach rozwijania partnerstw zwalczających terroryzm z krajami Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej. Powinno to obejmować analizę możliwości zaangażowania ekspertów do spraw bezpieczeństwa w delegaturach UE oraz możliwości ulepszeń w systemie przekazywania informacji przez państwa trzecie (w tym za pośrednictwem Interpolu).

Dodatkowe zasoby ludzkie i finansowe Ostatnie doświadczenia związane z atakami w Paryżu i Brukseli pokazują, że Europejskie Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu wymaga dodatkowych zasobów finansowych, technologicznych i ludzkich, aby móc przyjmować i przetwarzać większą ilość informacji i danych wywiadu kryminalnego. Potrzeby te jeszcze wzrosną, w miarę jak rozszerzać się będzie dostęp Europolu do informacji i baz danych. Już dziś centrum nie jest odpowiednio wyposażone, by zapewniać państwom członkowskim wsparcie 24h na dobę przez 7 dni w tygodniu. Jest to znaczna luka w obliczu wydarzeń takich jak poważny atak terrorystyczny. Komisja przeprowadzi szczegółową ocenę potrzeb i podejmie niezbędne kroki w celu znacznego zwiększenia zasobów, m.in. o specjalistów posiadających umiejętności językowe i informatyczne oraz osoby oddelegowane z organów państw członkowskich długoterminowo.

Ulepszenia te nie wymagają żadnej zmiany ram prawnych Europolu – przyjętych dopiero w 2016 r. – ale mogą one zostać wprowadzone przy okazji pełnego wdrożenia nowego rozporządzenia w sprawie Europolu w maju 2017 r.

Pilnym zadaniem jest także znalezienie praktycznego rozwiązania problemu, jakimi są osobne tory działania organów ścigania i służb wywiadowczych oraz Europejskiego Centrum Zwalczania Terroryzmu i grupy ds. zwalczania terroryzmu, tak by umożliwić bardziej regularne kontakty między tymi dwoma środowiskami i tym samym pogłębić współpracę operacyjną. Wzmocnienie tych dwóch torów działania Europejskiego Centrum Zwalczania Terroryzmu i grupy ds. zwalczania terroryzmu, pozostawiając te tory osobno, lecz łącząc dwa środowiska, przyczyniłoby się do skutecznych ram współpracy w zwalczaniu terroryzmu w Europie bez konieczności ustanawiania nowych struktur.

Równolegle do rozwoju Europejskiego Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu przy Europolu niedawno usprawniono grupę ds. zwalczania terroryzmu, wprowadzając wspólną platformę wymiany informacji pomiędzy służbami bezpieczeństwa państw członkowskich i bezpieczną infrastrukturę służącą do szybkiej i bezpiecznej komunikacji. Stanowi to nową okazję do określenia poziomu interakcji między tą platformą a organami ścigania współpracującymi w ramach Europejskim Centrum Zwalczania Terroryzmu i grupą ds. zwalczania terroryzmu przy Europolu.

W związku z tym Komisja zachęca państwa członkowskie, aby rozważyły otwarcie grupy ds. zwalczania terroryzmu, międzyrządowego forum ds. wywiadu, na kontakty z organami ścigania współpracującymi w ramach Europolu (Europejskie Centrum Zwalczania Terroryzmu). Mając na uwadze cel, jakim jest „wiązanie faktów”, pewnego rodzaju centrum wymiany informacji mogłoby stanowić platformę, w ramach której organy uzyskujące informacje dotyczące terroryzmu lub innych poważnych przestępstw transgranicznych mogłyby dzielić się nimi z organami ścigania.

Takie centrum wymiany informacji nie byłoby nowością w kontekście działań w zakresie bezpieczeństwa w UE. Szereg państw członkowskich wdrożyło procesy koordynacji zwalczania terroryzmu lub uruchomiło „ośrodki syntezy informacji” na poziomie krajowym, tak by umożliwić krajowym służbom bezpieczeństwa i organom ścigania wzajemne kontakty. Mechanizmy te bardzo się jednak różnią pod względem struktury instytucjonalnej (są to albo wyznaczone jednostki albo oddzielne organy) i uprawnień (od strategicznej oceny zagrożenia po koordynację operacyjną). Państwa członkowskie będą zachęcane do dzielenia się sprawdzonymi rozwiązaniami i doświadczeniami na szczeblu krajowym w tworzeniu struktur wymiany informacji.

4.    WNIOSEK

Lepsze zarządzanie granicami, bardziej optymalne korzystanie z dostępnych narzędzi i baz danych oraz opracowanie nowych narzędzi i mechanizmów współpracy na przyszłość mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia silnych granic i skutecznej ochrony obywateli w dobie mobilności. Może to mieć zasadniczy wpływ na bezpieczeństwo UE, państw członkowskich i obywateli Unii.

W niniejszym komunikacie określono działania, które należy podjąć w najbliższej przyszłości, zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym, zmierzające do zapewnienia silniejszych granic zewnętrznych i większego bezpieczeństwa dla obywateli.

Instytucje UE i państwa członkowskie muszą teraz wykazać się takim samym poczuciem naglącej potrzeby i koncentracją, jak wtedy gdy zapewniły szybkie utworzenie Europejskiej Straży Granicznej, tym razem w odniesieniu do kwestii wdrażania i operacyjności, a także w celu nadania dalszego biegu przedstawionym już wnioskom i skonkretyzowania przyszłych działań na rzecz rzeczywistej i skutecznej unii bezpieczeństwa.

(1)

     COM(2015) 185 final z dnia 28 kwietnia 2015 r. i COM(2015) 240 final z dnia 13 maja 2015 r.

(2)

     Zob. np. wspólne oświadczenie unijnych ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych oraz przedstawicieli instytucji UE z dnia 24 marca 2016 r. w sprawie zamachów terrorystycznych w Brukseli z dnia 22 marca 2016 r.

(3)

     W niedawnym badaniu Eurobarometru 71 % respondentów wezwało do zwiększenia działań UE w odniesieniu do granic zewnętrznych, a 82 % uczestników sondażu postulowało nasilenie działań w zakresie zwalczania terroryzmu (specjalny Eurobarometr Parlamentu Europejskiego, czerwiec 2016 r.).

(4)

     Komunikat w sprawie ustanowienia nowych ram partnerstwa z państwami trzecimi w ramach Europejskiego programu w zakresie migracji, COM(2016) 385 final z dnia 7 czerwca 2016 r.

(5)

     Przywrócenie strefy Schengen – Plan działania, COM(2016) 120 final z dnia 4 marca 2016 r.

(6)

     Realizacja Europejskiej agendy bezpieczeństwa w celu zwalczania terroryzmu i utorowania drogi ku rzeczywistej i skutecznej unii bezpieczeństwa, COM(2016) 230 final z dnia 20 kwietnia 2016 r.

(7)

     Sprawniejsze i bardziej inteligentne systemy informacyjne do celów zarządzania granicami i zapewnienia bezpieczeństwa, COM(2016) 205 final z dnia 6 kwietnia 2016 r. Ważnym elementem komunikatu było powołanie grupy ekspertów wysokiego szczebla ds. systemów informacyjnych i interoperacyjności.

(8)

     COM(2015) 671 final z dnia 15 grudnia 2015 r.

(9)

     Będzie ona też miała solidniejszą strukturę zarządzania, w której przewidziano m.in. mechanizm rozpatrywania skarg dotyczących praw podstawowych i większą rozliczalność wobec Parlamentu Europejskiego.

(10)

     W przypadku gdyby niedociągnięcia w zakresie kontroli granic zewnętrznych mogły zagrozić funkcjonowaniu strefy Schengen, na podstawie uzgodnionego planu operacyjnego.

(11)

     COM(2015) 670 final z dnia 15 grudnia 2015 r. Kontrole mają być prowadzone na granicach zewnętrznych z użyciem odpowiednich baz danych organów ścigania wobec wszystkich osób, w tym obywateli UE i członków ich rodzin, w celu zbadania ewentualnych zagrożeń porządku publicznego i bezpieczeństwa wewnętrznego.

(12)

     Agencja powinna również uwzględniać unijną strategię zarządzania ryzykiem celnym i bezpieczeństwa łańcucha dostaw, ułatwiając współpracę międzyinstytucjonalną i wymianę informacji między organami celnymi, organami ścigania prawa i agencjami w dziedzinie bezpieczeństwa.

(13)

     Grupa ekspertów wysokiego szczebla ds. interoperacyjności bada również możliwość udzielenia agencji bezpośredniego dostępu do europejskich baz danych z uwzględnieniem wymogów związanych z ochroną danych.

(14)

     Na dzień 12 września 2016 r. niedobór wsparcia ze strony państw członkowskich wynosi 253 dla wspólnej operacji „Posejdon”, 129 dla operacji „Tryton” i 172 dla wspólnych operacji w Bułgarii. 

(15)

     COM(2016) 194 final z dnia 6 kwietnia 2016 r.

(16)

     Z bezwizowej podróży do Unii Europejskiej korzystają obywatele niemal 60 państw na całym świecie. Pełen wykaz znajduje się w załączniku II do rozporządzenia Rady (WE) nr 539/2001 z dnia 15 marca 2001 r., Dz.U. L 81 z 21.3.2001.

(17)

     W maju 2016 r. Komisja zaproponowała zmianę mechanizmu zawieszającego, o którym mowa w art. 1a rozporządzenia (WE) nr 539/2001, skutkującą zezwoleniem na tymczasowe zawieszenie zwolnienia z obowiązku wizowego wobec obywateli państwa trzeciego, o ile spełnione są odpowiednie warunki (COM(2016) 290 final).

(18)

     Przykładowo amerykański elektroniczny system zezwolenia na wjazd powstał w 2007 r. Decyduje on o uprawnieniu podróżujących do wjazdu do Stanów Zjednoczonych w ramach programu znoszenia wiz przez wymóg uzyskania zatwierdzenia podróży przed wyjazdem.

(19)

     Dyrektywa w sprawie danych dotyczących przelotu pasażera (PNR), choć nie jest sama w sobie narzędziem kontroli granicznej, dostarczy kluczowe dane w celu zapobiegania przestępstwom terrorystycznym i innym poważnym przestępstwom, ich dochodzenia, wykrywania i ścigania.

(20)

     Rozporządzenie Rady (WE) nr 2252/2004 w sprawie norm dotyczących zabezpieczeń i danych biometrycznych w paszportach i w dokumentach podróży wydawanych przez państwa członkowskie.

(21)

     Takie jak: rozporządzenie wizowe (rozporządzenie (WE) nr 1683/95), rozporządzenie w sprawie dokumentów pobytowych dla obywateli państw trzecich (rozporządzenie (WE) nr 1030/2002) oraz rozporządzenie w sprawie uproszczonych (kolejowych) dokumentów podróży (rozporządzenie nr 693/2003).

(22)

     Wizowy system informacyjny i system informacyjny Schengen.

(23)

     Europol zwrócił uwagę na niepokojący fakt, że w ostatnich dwóch latach grupy przestępcze inwestują coraz więcej w produkcję fałszywych dokumentów, aby wspierać rozwijający się rynek przestępczy związany z kryzysem migracyjnym. Fałszowanie dokumentów jest obecnie bardzo istotnym czynnikiem ułatwiającym rozwój zorganizowanych grup przestępczych, które zajmują się wyrabianiem podrobionych paszportów i innych dokumentów podróży (oświadczenie z dnia 31 maja 2016 r.).

(24)

     Zmiany do rozporządzenia (WE) nr 1683/95, COM(2015) 303 final z dnia 24 czerwca 2015 r. i rozporządzenia (WE) nr 1030/2002, COM(2016) 434 final z dnia 30 czerwca 2016 r.

(25)

     Centrum działa od dnia 1 stycznia 2016 r. i składa się z różnych podmiotów, takich jak unijna jednostka ds. zgłaszania podejrzanych treści w internecie, program UE-USA w zakresie śledzenia środków finansowych należących do terrorystów (TFTP), pliki robocze do celów analizy i punkty kontaktowe Europolu (np. punkt kontaktowy TRAVELLERS zajmujący się zagranicznymi bojownikami terrorystycznymi) i europejski system informacji o bombach. Ma ono dostęp do unijnych systemów informacyjnych i sieci jednostek analityki finansowej. Centrum zasilił wspólny zespół łącznikowy oddelegowanych ekspertów w dziedzinie zwalczania terroryzmu. Obecnie personel zatrudniony w Centrum liczy 64 osoby.

(26)

     Europejskie Centrum Zwalczania Przemytu Migrantów (EMSC) zostało uruchomione w dniu 22 lutego 2016 r. Celem centrum jest proaktywne wspieranie państw członkowskich UE w rozbijaniu zorganizowanych siatek przestępczych uwikłanych w zorganizowany przemyt migrantów. Centrum koncentruje się na miejscach o wysokim poziomie przestępczości, i zwiększa zdolność UE w zakresie zwalczania sieci przemytu ludzi. Obecnie personel zatrudniony w centrum liczy 39 osób.

(27)

     Europejskie Centrum ds. Walki z Cyberprzestępczością (EC3) działa od stycznia 2013 r. Jego celem jest bardziej skuteczne reagowanie organów ścigania na cyberprzestępczość w UE i ochrona obywateli, przedsiębiorstw i rządów w Unii Europejskiej.

(28)

     Przypadki zwiększenia środków, o których mowa przy okazji nowego rozporządzenia w sprawie Europolu, przewidziane w budżecie na 2017 r., oznaczają około 90 dodatkowych stanowisk.

(29)

     Takie rozdrobnienie jest powszechnie znanym problemem, jak to już zostało podkreślone przez Radę Europejską w jej Deklaracji w sprawie zwalczania terroryzmu z marca 2004 r. Dotychczas nie podjęto działań zmierzających do rozwiązania tej kwestii.

(30)

     Wspomniana grupa antyterrorystyczna stanowi nieformalną grupę poza ramami UE zrzeszającą służby bezpieczeństwa państw członkowskich UE, Norwegii i Szwajcarii w celu wspierania współpracy i operacyjnej wymiany danych wywiadowczych. Prowadzi ona ponadto wspólne oceny zagrożeń terrorystycznych na podstawie danych wywiadowczych przekazywanych przez krajowe służby oraz współpracuje z Centrum Analiz Wywiadowczych Unii Europejskiej (INTCEN).

(31)

     Takie jak punkt kontaktowy „Travellers” lub system informacyjny Europolu. Praktycznym przykładem może być grupa zadaniowa „Fraternité”, tj. zespół powołany specjalnie w celu prowadzenia dochodzeń w sprawie zamachów dokonanych w Paryżu i Brukseli, który składa się z analityków Europolu i ekspertów ds. zwalczania terroryzmu oddelegowanych przez państwa członkowskie. Zespół ten przetworzył bezprecedensową ilość danych w celu zbadania dalszych związków międzynarodowych między terrorystami biorącymi udział we wspomnianych atakach, analizując komunikację, dane finansowe, internetowe oraz dane z zakresu nauk sądowych. Wsparcie ex post udzielane przez Europol za pośrednictwem jego grupy zadaniowej „Fraternité” okazało się skuteczne i jest powszechnie uznawane. Europejskie Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu musi jednak być w pełni przygotowane do przyjęcia aktywniejszej roli również w przewidywaniu zagrożeń.

(32)

     Sprawozdanie Europolu na temat przemytu migrantów do UE – luty 2016 r.

(33)

     Europol ma dostęp do systemów VIS i Eurodac, ale powinien nadać tempo bieżącym pracom zmierzającym do ustanowienia łączności z tymi bazami danych.