27.11.2004   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 352/10

(1)

Bij schrijven van 12 februari 2003 (A/31217, 14 februari 2003) hebben de Italiaanse autoriteiten overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het Verdrag een steunregeling betreffende spoedmaatregelen inzake werkgelegenheid aangemeld. De maatregel, die is uitgevoerd zonder voorafgaande goedkeuring door de Commissie, werd in het register van onrechtmatige steunmaatregelen ingeschreven onder nr. NN 7/03.

(2)

Bij schrijven van 12 maart 2003 heeft de Commissie nadere inlichtingen gevraagd. Na eerst om verlenging van de gestelde termijn te hebben verzocht, waarmee de Commissie akkoord is gegaan, hebben de Italiaanse autoriteiten bij schrijven van 20 mei 2003 de Commissie nadere toelichtingen doen toekomen.

(3)

Bij schrijven van 16 oktober 2003 heeft de Commissie Italië kennis gegeven van haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag ten aanzien van de steunregeling. Dit besluit van de Commissie is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen  (2). De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunregeling te maken. De Commissie heeft van de belanghebbenden geen opmerkingen ter zake ontvangen.

(4)

Bij schrijven van 22 december 2003 heeft Italië zijn opmerkingen ingezonden. De Commissie heeft om nadere toelichtingen verzocht bij schrijven van 19 januari 2004, waarop de Italiaanse autoriteiten hebben geantwoord bij schrijven van 11 februari 2004.

(5)

Met de steunregeling wordt beoogd arbeidsplaatsen in stand te houden bij in financiële moeilijkheden verkerende bedrijven die onder de bijzondere insolventieprocedure (amministrazione straordinaria) vallen en meer dan 1 000 personeelsleden in dienst hebben.

(6)

De juridische grondslag voor de steunregeling is wetsdecreet nr. 23 van 14 februari 2003, dat is omgezet in wet nr. 81 van 17 april 2003.

(7)

De begunstigden van de steunregeling zijn overnemers van bedrijven die aan bovenvermelde criteria voldoen (in financiële moeilijkheden verkerend, vallend onder de bijzondere insolventieprocedure en met meer dan 1 000 personeelsleden).

(8)

Wanneer de betrokken bedrijven door derden worden overgenomen, wordt steun verleend wanneer de nieuwe eigenaars bereid zijn het personeel van het overgenomen bedrijf in dienst te houden, zulks voor maximaal 550 personen. Voor elk in dienst gehouden personeelslid krijgt de overnemer:

Bovenvermelde voordelen zijn die welke krachtens Wet nr. 223/1991 worden verleend aan werkgevers die onder de bijzondere ontslagregeling vallende werknemers in dienst nemen, dus werknemers waarvan het dienstverband onder bepaalde voorwaarden beëindigd is als gevolg van een structurele crisis.

Op basis van de aangemelde regeling worden die voordelen voor maximaal 550 werknemers verleend aan overnemers die bereid zijn personeel van het overgenomen bedrijf in dienst te houden.

De voordelen van de regeling worden verleend voor maximaal 550 personeelsleden, mits aan de volgende twee voorwaarden wordt voldaan: (i) de overname van personeel moet worden geregeld vóór 30 april 2003 in een collectief contract met het ministerie van Werkgelegenheid en (ii) tussen de overnemer en het overgenomen bedrijf mag geen eigendomsverband bestaan, noch mogen zij gelieerd zijn of zeggenschap over elkaar hebben.

(9)

De regeling geldt voor transacties waarbij de overname van het personeel vóór 30 april 2003 is goedgekeurd door middel van een collectief contract met het ministerie van Werkgelegenheid. Voor 2003 was een bedrag van 9,5 miljoen EUR uitgetrokken.

(10)

Het besluit om de formele onderzoeksprocedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag in te leiden is mede ingegeven door het feit dat de Commissie van mening was dat de betrokken maatregel staatssteun is in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. De maatregel is bijgevolg in principe verboden en kan alleen als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden aangemerkt indien hij onder één van de in het Verdrag vermelde uitzonderingen valt.

(11)

Aangezien de maatregel beoogt arbeidsplaatsen in stand te houden en bedoeld is voor overnames van in moeilijkheden verkerende bedrijven, heeft de Commissie de verenigbaarheid daarvan getoetst aan de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (hierna „de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun” genoemd) (3), aan Verordening (EG) nr. 2204/2002 van de Commissie van 12 december 2002 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op werkgelegenheidssteun (4) en ten slotte aan de richtsnoeren inzake regionale staatssteun (5). De Commissie heeft in het licht van bovenvermelde drie regelgevingen twijfels uitgesproken over de verenigbaarheid van de steunregeling.

(12)

De Commissie heeft verklaard eraan te twijfelen of het bij de betrokken maatregel werkelijk gaat om een steunregeling ten behoeve van een algemene groep begunstigden, en het niet veeleer een maatregel betreft die bedoeld is voor specifieke begunstigden, gezien de korte looptijd van de aangemelde regeling (het wetsdecreet werd goedgekeurd op 14 februari 2003 en de termijn voor de overname van een bedrijf en het verkrijgen van ministeriële toestemming voor het overnemen van het personeel liep af op 30 april 2003).

(13)

De Commissie heeft er voorts op gewezen dat, wanneer Italië vindt dat het bij de aangemelde steunregeling gaat om de individuele kennisgeving van een maatregel voor herstructureringssteun aan één bepaald bedrijf in moeilijkheden, de maatregel dan ook als zodanig had moeten worden aangemeld. In dat geval dient te worden verduidelijkt of het in financiële moeilijkheden verkerende bedrijf de werkelijke begunstigde van de steun is. Voorts had de individuele kennisgeving vergezeld moeten gaan van een herstructureringsplan voor het herstel van de economische en financiële rendabiliteit van de onderneming en had ook moeten worden voldaan aan alle in voornoemde richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun gestelde voorwaarden.

(14)

Bij schrijven van 22 december 2003 heeft Italië de Commissie zijn opmerkingen doen toekomen. De Italiaanse autoriteiten hebben aangegeven dat tijdens de hele looptijd van de regeling één enkel bedrijf overeenkomstig de bepalingen daarvan is overgenomen, namelijk Ocean SpA in Verolanuova (BS), dat is verkocht aan Brandt Italia SpA. Volgens de Italiaanse autoriteiten heeft Brandt Ocean SpA verworven tegen de marktprijs, zonder enig rechtstreeks economisch voordeel te hebben genoten in het kader van de betrokken regeling.

(15)

De Italiaanse autoriteiten hebben voorts te kennen gegeven dat:

(16)

Bij schrijven van 11 februari 2004 heeft Italië meegedeeld dat per die datum in het kader van de regeling aan Brandt Italia een steunbedrag van 3 197 982,20 EUR was verleend en dat in maart 2003 met de uitbetaling was begonnen.

(17)

Om te beoordelen of de maatregel steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag vormt, moet worden vastgesteld of deze bepaalde ondernemingen begunstigt, of hij met staatsmiddelen wordt bekostigd, of hij de mededinging vervalst en of hij het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig beïnvloedt.

(18)

De eerste voorwaarde voor de toepassing van artikel 87, lid 1, is dat de maatregel bepaalde ondernemingen begunstigt. Derhalve moet worden vastgesteld of de begunstigden een economisch voordeel ontvangen dat zij bij normale marktvoorwaarden niet zouden hebben verkregen, dan wel of zij ontsnappen aan kosten die zij normaliter hadden moeten dragen, en of hierdoor bepaalde ondernemingen worden begunstigd.

De betrokken regeling voorziet in de toekenning van bijdragen aan en in een verlaging van de sociale premies ten laste van de overnemers van bedrijven die in financiële moeilijkheden verkeren, vallen onder de bijzondere insolventieprocedure en meer dan 1 000 personeelsleden in dienst hebben. Dit betekent dus een economisch voordeel voor de overnemer, die een bijdrage à fonds perdu ontvangt voor elke „overgenomen” werknemer en bovendien gedurende 18 maanden een verlaging van de normaal ten laste van de werkgever komende sociale premies geniet.

De Commissie is van oordeel dat de betrokken maatregel ook voor onder de bijzondere insolventieprocedure vallende bedrijven een economisch voordeel kan inhouden. Wie de werkelijke begunstigde van de steun is hangt namelijk af van een reeks factoren waarover de Italiaanse autoriteiten onvoldoende duidelijkheid hebben verschaft (of het in financiële moeilijkheden verkerende bedrijf nog actief is, of de verkoop de activa van de onderneming dan wel het aandelenbestand betreft, of de overnemer aantoonbaar niet gelieerd is met het bedrijf in financiële moeilijkheden, de wijze waarop de verkoopprijs tot stand is gekomen, enz.).

De Commissie meent dat op basis van de betrokken regeling kan worden geconcludeerd dat een economisch voordeel wordt toegekend aan een specifieke categorie begunstigden, namelijk:

Gezien het bovenstaande concludeert de Commissie dat het hier geen algemene maatregel betreft, maar een maatregel die bepaalde ondernemingen een economisch voordeel oplevert door hun normale kosten te drukken en hun financiële positie te versterken ten opzichte van concurrenten die geen gebruik kunnen maken van die maatregel. Deze constatering wordt bevestigd door het feit dat de maatregel slechts in één geval is toegepast.

(19)

De tweede voorwaarde voor de toepassing van artikel 87, lid 1, is dat de maatregel met staatsmiddelen wordt bekostigd. In het onderhavige geval blijkt de besteding van staatsmiddelen uit het feit dat enerzijds de maatregel door de overheid à fonds perdu wordt gefinancierd en anderzijds de staat afziet van een deel van de normaal verschuldigde sociale premies.

(20)

Volgens de derde en vierde voorwaarde voor de toepassing van artikel 87, lid 1, moet de maatregel de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen en het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden. De betrokken regeling dreigt de mededinging te vervalsen doordat zij de financiële positie van een aantal bedrijven versterkt ten opzichte van hun concurrenten. Dit risico en ook de kans dat het handelsverkeer ongunstig wordt beïnvloed zijn met name aanwezig wanneer de begunstigden concurreren met producten uit andere lidstaten, ook wanneer zij hun producten zelf niet uitvoeren. Indien de begunstigde bedrijven niet exporteren geniet de nationale productie toch een voordeel, aangezien de kansen van bedrijven in andere lidstaten om hun producten naar de betrokken markt uit te voeren door de regeling worden verminderd (6).

(21)

Om bovenvermelde redenen is de betrokken maatregel in principe verboden door artikel 87, lid 1, van het Verdrag en kan deze alleen als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden aangemerkt indien hij onder één van de in het Verdrag vermelde uitzonderingen valt.

(22)

Aangezien het hier een steunmaatregel van de staat betreft, betreurt de Commissie dat de Italiaanse autoriteiten niet aan de krachtens artikel 88, lid 3, van het Verdrag op hen rustende verplichting hebben voldaan en de regeling zonder voorafgaande goedkeuring van de Commissie ten uitvoer hebben gelegd.

(23)

Na het steunkarakter van de betrokken maatregel in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag te hebben vastgesteld, heeft de Commissie onderzocht of hij als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan worden beschouwd krachtens artikel 87, leden 2 en 3, van het Verdrag.

(24)

De Commissie is van mening dat de steun in kwestie niet valt onder de afwijkingen van artikel 87, lid 2, van het Verdrag, aangezien het niet gaat om steunmaatregelen van sociale aard in de zin van artikel 87, lid 2, onder a), noch om steunmaatregelen tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen in de zin van artikel 87, lid 2, onder b), noch om steunmaatregelen die vallen onder het bepaalde in artikel 87, lid 2, onder c). Uiteraard zijn de afwijkingen van artikel 87, lid 3, onder b) en d) evenmin van toepassing.

(25)

Met artikel 87, lid 3, onder a) en c), als grondslag heeft de Commissie haar beleid ten aanzien van sommige steuncategorieën bepaald in een aantal verordeningen, regelingen en richtsnoeren over de uitzonderingen. De onderzochte steunregeling beoogt arbeidsplaatsen in stand te houden en is bedoeld voor overnames van in moeilijkheden verkerende bedrijven; zij kan dus onder de toepassing van drie welbepaalde besluiten van afgeleid recht vallen. Bijgevolg heeft de Commissie de verenigbaarheid van de betrokken steun getoetst aan de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, aan Verordening (EG) nr. 2204/2002 en ten slotte aan de richtsnoeren inzake regionale staatssteun. De door de Commissie uitgesproken twijfels over de verenigbaarheid van de steunregeling zijn door de toetsing aan bovenvermelde drie regelgevingen bevestigd.

(26)

Aangezien de aangemelde regeling betrekking heeft op de verkoop van in financiële moeilijkheden verkerende bedrijven, hebben de Italiaanse autoriteiten voorgesteld deze te beoordelen op basis van de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun. De Commissie heeft gekeken of de steunregeling aan die richtsnoeren kan worden getoetst. Op basis van de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun zijn aanvaardbaar:

De Italiaanse autoriteiten hebben een steunregeling aangemeld die geldt voor alle ondernemingen, ongeacht hun omvang. Aangezien de regeling bedoeld is voor de overname van ondernemingen met meer dan 1 000 personeelsleden, komen daarvoor echter hoofdzakelijk grote bedrijven in aanmerking (7). Bijgevolg kan de steunregeling in haar huidige vorm niet als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden aangemerkt op basis van de richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun.

(27)

In haar besluit tot inleiding van de procedure heeft de Commissie aangegeven dat wanneer Italië vindt dat het bij de aangemelde steunregeling feitelijk gaat om individuele herstructureringssteun aan één bepaald bedrijf in moeilijkheden, de maatregel dan ook als zodanig had moeten worden aangemeld. In dat geval diende te worden verduidelijkt of het in financiële moeilijkheden verkerende bedrijf de werkelijke begunstigde van de steun was. Voorts had de individuele kennisgeving vergezeld moeten gaan van een herstructureringsplan voor het herstel van de economische en financiële rendabiliteit van de onderneming en had ook moeten worden voldaan aan alle in voornoemde richtsnoeren gestelde voorwaarden.

(28)

De Italiaanse autoriteiten hebben meegedeeld dat tijdens de hele looptijd van de regeling één enkel bedrijf overeenkomstig de bepalingen daarvan is overgenomen. Desondanks zijn zij de maatregel een steunregeling blijven noemen en hebben zij de Commissie geen enkele informatie doen toekomen aan de hand waarvan zij de aanmelding had kunnen beoordelen als een individuele kennisgeving van een maatregel voor herstructureringssteun aan één bepaald bedrijf in moeilijkheden. Bijgevolg kan de Commissie het individuele geval van de overname van Ocean SpA door Brandt Italia niet op zichzelf beoordelen.

(29)

De aangemelde steunregeling beoogt arbeidsplaatsen in stand te houden. Behalve op de richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun beroepen de Italiaanse autoriteiten zich daarnaast ook op Verordening nr. 2204/2002. In dit verband is de argumentatie van de Italiaanse autoriteiten als volgt:

(30)

Wat het eerste punt betreft, is de Commissie van oordeel dat het niet gaat om een maatregel van algemene aard om de redenen die reeds zijn vermeld in het onderdeel van deze beschikking dat betrekking heeft op het steunkarakter van de maatregel.

(31)

Wat het tweede punt aangaat, is de betrokken maatregel geen wijziging op regelingen zoals de regeling uitkering bij buitengewone werkloosheid of de bijzondere ontslagregeling. Het betreft daarentegen een tijdelijke maatregel die bedoeld is voor een specifieke situatie en alleen betrekking heeft op transacties die binnen één kwartaal hebben plaatsgevonden. Daarom kan deze maatregel niet worden gelijkgesteld met regelingen zoals de regeling uitkering bij buitengewone werkloosheid of de bijzondere ontslagregeling, die nooit door de Commissie zijn beoordeeld op basis van de regels inzake staatssteun.

(32)

Ten aanzien van het derde punt merkt de Commissie op dat op grond van Verordening (EG) nr. 2204/2002 steun voor het scheppen van nieuwe werkgelegenheid in niet-steunregio’s alleen is toegestaan wanneer deze ten goede komt aan kleine en middelgrote ondernemingen. De aangemelde steunregeling geldt voor het hele nationale grondgebied en voor alle bedrijven, ongeacht hun omvang. Aangezien de regeling bedoeld is voor de overname van ondernemingen met meer dan 1 000 personeelsleden, is er voorts aanleiding om te concluderen dat daarvoor hoofdzakelijk grote bedrijven in aanmerking komen.

(33)

Gezien het bovenstaande kan de aangemelde maatregel niet op basis van Verordening (EG) nr. 2204/2002 als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden aangemerkt.

(34)

De Commissie heeft ook bekeken of de regeling zou kunnen worden beoordeeld op basis van de richtsnoeren inzake regionale staatssteun (8). Op grond van die richtsnoeren kunnen, met inachtneming van bepaalde voorwaarden, onder de definitie van exploitatiesteun vallende steunmaatregelen voor de instandhouding van werkgelegenheid worden toegestaan. Ook kan toestemming worden verleend voor steun voor investeringen in vast kapitaal in de vorm van de overname van een vestiging die is gesloten of die zonder die overname zou zijn gesloten.

(35)

De regeling valt echter niet onder het toepassingsgebied van de richtsnoeren inzake regionale staatssteun daar zij geldt voor het hele nationale grondgebied. Bovendien betrof het enige geval waarin de regeling ooit is toegepast een bedrijf in Verolanuova (BS), in een gebied dat niet in aanmerking komt voor de uitzonderingen waarin is voorzien in artikel 87, lid 3, onder a) en c), van het Verdrag. Derhalve kan de aangemelde maatregel niet op basis van de richtsnoeren inzake regionale staatssteun als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd.

(36)

Ten slotte is de aangemelde maatregel onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt omdat hij geen enkele bepaling over het cumuleren van steun uit verschillende bronnen bevat.

(37)

De Commissie constateert dat de onderzochte maatregel een steunmaatregel van de staat is in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag. Italië heeft deze steunmaatregel onrechtmatig ten uitvoer gelegd in strijd met artikel 88, lid 3, van het Verdrag. Op basis van bovenstaande analyse oordeelt de Commissie, in het licht van de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, van Verordening (EG) nr. 2204/2002 en van de richtsnoeren inzake regionale staatssteun, dat de steun onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.

(38)

Deze beschikking betreft de steunregeling en de gevallen waarin zij is toegepast en moet onmiddellijk tot uitvoering worden gebracht, met name wat betreft de terugvordering van de eventueel ten onrechte uitgevoerde individuele steunuitkeringen. Deze beschikking doet niets af aan de mogelijkheid dat individuele steunuitkeringen bij beschikking van de Commissie geheel of gedeeltelijk als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd op basis van hun eigen kenmerken.