1.

Il-kawża prinċipali tipprovdi opportunità mhux tas-soltu lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi fuq dak li huwa meħtieġ skont id-dritt tal-Unjoni sabiex jiġi żgurat l-infurzar effettiv tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fir-remunerazzjoni għal xogħol ugwali bejn l-irġiel u n-nisa, f’ċirkustanzi li fihom id-dritt nazzjonali ma jipprovdi l-ebda terminu għat-tressiq ta’ kawża sabiex jiġi kkontestat l-allegat ksur tiegħu, u li fihom l-infurzar tal-liġi dwar l-ugwaljanza fir-remunerazzjoni qed jintalab minn individwu kontra ieħor. B’mod iktar speċifiku, il-partijiet, essenzjalment, ma jaqblux dwar jekk il-miżuri meħuda minn fond tal-pensjoni fl‑1991, wara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Barber ( 2 ), kinux adegwati sabiex jikkonformaw mar-regoli stabbiliti f’dik is-sentenza dwar l-ugwaljanza fir-remunerazzjoni fir-rigward tal-pensjonijiet. Ir-rekwiżit iktar wiesa’ taħt id-dritt tal-Unjoni sabiex id-drittijiet ikunu akkumpanjati minn rimedji effettivi huwa wkoll rilevanti għat-tilwima.

2.

Il-Court of Appeal of England and Wales (il-Qorti tal-Appell (Ingilterra u Wales), ir-Renju Unit) (iktar ’il quddiem il-“qorti tar-rinviju”) għandha dubji dwar jekk emenda ta’ att kostituttiv ta’ trust li jirregola l-iskema tal-pensjoni inkwistjoni li seħħet fl-1996 (trust hija l-forma legali li biha ġeneralment huma stabbiliti skemi ta’ pensjoni tax-xogħol fir-Renju Unit) ( 3 ), iżda li rriflettiet il-bidliet tal‑1991 fl-amministrazzjoni tagħha, hijiex konsistenti mal-projbizzjoni stabbilita fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ( 4 ) dwar l-allinjament ’l isfel retroattiv ( 5 ), permezz tal-ugwalizzazzjoni tal-età tal-irtirar tal-irġiel u tan-nisa billi tiġi imposta fuq dawn tal-aħħar l-età tal-irtirar tal-irġiel, sakemm tiġi implimentata s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Barber.

3.

L-Artikolu 157(1) u (2) TFUE jipprovdi:

“1.   Kull Stat Membru għandu jassigura li l-prinċipju ta’ paga ugwali għall-ħaddiema maskili u femminili għal xogħol ugwali jew xogħol ta’ valur ugwali, għandu jkun applikat.

2.   Għall-għan ta’ dan l-Artikolu, ‘paga’ tfisser il-paga jew is-salarju komuni bażiku jew minimu u kwalunkwe remunerazzjoni oħra, sew jekk fi flus jew in natura, li l-ħaddiem jirċievi direttament jew indirettament, għall-impjieg tiegħu, minngħand min iħaddmu.

Paga ugwali mingħajr diskriminazzjoni ibbażata fuq is-sess tfisser:

4.

Il-Klawżola 19 tal-att kostituttiv ta’ trust li jirregola s-Safeway Pension Scheme (l-Iskema tal-Pensjoni Safeway, iktar ’il quddiem l-“iskema”) tal‑1 ta’ April 1984 jgħid dan li ġej:

“Il-kumpannija prinċipali tista’ fi kwalunkwe ħin u skont il-bżonn, bil-kunsens tal-amministraturi (“trustees”) u permezz ta’ att supplimentari (“supplemental deed”) stabbilit mill-kumpannija prinċipali u mill-amministraturi, timmodifika jew tikkompleta kwalunkwe setgħa prevista fil-kuntest tat-trust u kwalunkwe dispożizzjoni tal-iskema tal-pensjoni, inkluż dan l-att kostituttiv tal-imsemmija skema (“Trust Deed”) u r-regoli (“Rules”) tiegħu, kif ukoll l-atti u l-istrumenti l-oħra kollha bil-miktub li jikkompletaw dan l-att u l-atti msemmija fit-Tieni Anness hawn mehmuż, fejn din is-setgħa ta’ modifika tista’ tiġi eżerċitata b’tali mod li d-data ta’ dħul fis-seħħ, indikata fl-att supplimentari, tista’ tkun id-data tal-att inkwistjoni jew id-data ta’ kull avviż bil-miktub minn qabel lill-affiljati li jinformahom bl-elementi mmodifikati jew ikkompletati, jew inkella, f’limiti raġonevoli, data li tiġi qabel jew wara d-data ta’ dan l-att, b’mod li l-modifiki jew l-elementi komplementari jkunu japplikaw retroattivament jew għall-futur skont skont il-każ.”

5.

Il-kawża prinċipali tikkonċerna d-determinazzjoni tad-data li fiha l-età normali tal-irtirar (iktar ’il quddiem l-“ENI”), applikabbli taħt l-iskema tal-pensjoni tax-xogħol għall-impjegati tal-Grupp Safeway (l-iskema msemmija iktar ’il fuq) ġiet iffissata b’mod uniformi għal 65 sena kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa, fejn qabel kienet stabbilita għal 60 sena għan-nisa u 65 sena għall-irġiel.

6.

Safeway Limited (iktar ’il quddiem l-“appellanti”), li hija l-persuna li timpjega prinċipali taħt l-iskema, issostni li l-ugwalizzazzjoni tal-ENI seħħet fl-1 ta’ Diċembru 1991, li hija d-data li fiha l-affiljati tal-iskema ġew innotifikati bl-ugwalizzazzjoni tat-trattament tal-irġiel u tan-nisa, permezz tal-introduzzjoni ta’ ENI ta’ 65 sena għaż-żewġ sessi permezz ta’ avviż bil-miktub, u d-data li b’referenza għaliha emenda formali sussegwenti għall-iskema kienet iddikjarata li hija effettiva retroattivament.

7.

L-ewwel appellat, Andrew Newton, affiljat tal-iskema, isostni li l-ugwalizzazzjoni tal-ENI għal 65 sena ma seħħitx qabel it‑2 ta’ Mejju 1996, li kienet id-data tal-eżekuzzjoni tal-att li bih ġiet emendata formalment l-iskema. Kieku dan kien korrett, ma saret l-ebda ugwalizzazzjoni tal-ENI għall-irġiel u għan-nisa għall-perijodu bejn Diċembru 1991 u Mejju 1996, b’mod li d-drittijiet li minnhom gawdew l-irġiel kellhom, matul dak il-perijodu, ikunu l-istess bħad-drittijiet tal-klassi vvantaġġjata, jiġifieri n-nisa. Skont l-ewwel appellat, l-ENI tan-nisa baqgħet 60 sena sa l-emenda formali fit‑2 ta’ Mejju 1996, u b’hekk l-irġiel kienu intitolati wkoll għal din l-ENI sa dik id-data.

8.

Il-qorti tar-rinviju tiddikjara li, kieku dan kien korrett, il-konsegwenza finanzjarja totali tad-determinazzjoni ta’ din il-kwistjoni hija stmata li tammonta għal iktar minn 100 miljun lira sterlina (GBP).

9.

Skont l-osservazzjonijiet bil-miktub ta’ Safeway Pensions Trustees Ltd., it-tieni appellata, il-pożizzjoni tagħha fil-kawża prinċipali hija newtrali.

10.

Il-bidla fl-ENI saret bħala riżultat tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas‑17 ta’ Mejju 1990, Barber ( 6 ), fejn ġie deċiż li kien illegali, skont l-Artikolu 119 KE (issa l-Artikolu 157 TFUE) li ssir diskriminazzjoni kontra l-irġiel fi ħdan skemi ta’ pensjoni billi jkun hemm ENI differenti għall-irġiel u għan-nisa. L-ENI inkwistjoni fis-sentenza Barber kienet 65 sena għall-irġiel u 60 sena għan-nisa.

11.

Madankollu, l-effett ratione temporis tas-sentenza ġie sospiż, u ġie deċiż mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Barber li l-effett dirett tal-Artikolu 119 KE, li issa sar l-Artikolu 157 TFUE, ma setax jiġi invokat sabiex jintalab intitolament għall-pensjoni minħabba dik id-diskriminazzjoni b’effett qabel is‑17 ta’ Mejju 1990. Is-sentenza għalhekk kellha effett prospettiv biss ( 7 ). Filwaqt li l-fondi tal-pensjonijiet kienu liberi, prospettivament, li jirrispondu għas-sentenza Barber b’“allinjament ’l isfel” li fisser żieda tal-ENI tan-nisa għal dik tal-irġiel (u fil-kawża prinċipali 65 sena) ( 8 ), qabel ma ttieħdu tali miżuri, il-klassi żvantaġġata, jiġifieri l-irġiel, kellhom jiġu ttrattati bl-istess mod bħall-klassi vvantaġġjata, jiġifieri n-nisa. Għalhekk, mis‑17 ta’ Mejju 1990, id-data meta ngħatat is-sentenza Barber, sal-adozzjoni ta’ miżuri minn fond tal-pensjoni sabiex tiġi żgurata ugwaljanza fir-remunerazzjoni għal xogħol ugwali bejn l-irġiel u n-nisa billi tiġi applikata l-istess ENI għaż-żewġ sessi, l-irġiel kellhom jiġu ttrattati favorevolment daqs in-nisa ( 9 ). Dan sar magħruf bħala “allinjament ’il fuq” u l-perijodu sar magħruf, għall-inqas fir-Renju Unit, bħala t-“tieqa Barber” ( 10 ).

12.

Fl-1 ta’ Settembru 1991 l-avviż imsemmi iktar ’il fuq ġie kkomunikat lill- affiljati kollha tal-iskema (iktar ’il quddiem “l-Avviż tal-1991”) fis-sens li t-trustee kien iddeċieda li jemenda l-iskema billi jintroduċi ENI waħda ta’ 65 sena għall-irġiel u għan-nisa, bi tweġiba għas-sentenza Barber, għal perijodi ta’ servizz imwettqa mis‑17 ta’ Mejju 1990. B’ittra ddatata l-1 ta’ Diċembru 1991 lil dawk l-impjegati tagħha li kienu affiljati jew eliġibbli sabiex isiru affiljati tal-iskema, l-appellanti ikkonfermat li l-bidliet għall-benefiċċji tal-pensjoni deskritti fl-Avviż tal‑1991 kienu ser jidħlu fis-seħħ mill‑1 ta’ Diċembru 1991.

13.

Dawn li ġejjin huma siltiet mill-Avviż tal‑1991:

“Bidliet fil-benefiċċji tal-iskema tiegħek

Dan l-avviż iġiblek aħbarijiet bil-quddiem ta’ […] bidliet sinjifikattivi fl-iskema tal-pensjoni u tal-benefiċċji tal-familja Safeway li l-kumpannija u t-trustee beħsiebhom jintroduċu b’effett mill 1 ta’ Diċembru 1991 […] Età normali tal-irtirar komuni għall-irġiel u għan-nisa ta’ 65 sena –It-trattament tal-irġiel u tan-nisa b’mod differenti fil-prattiki tal-impjiegi ilu li sar kontra l-liġi. B’mod sorprendenti, fil-qasam tal-pensjonijiet, kien possibbli li jkun permess trattament differenti, speċjalment fir-rigward tal-età tal-irtirar. Sentenza reċenti tal-Qorti [tal-Ġustizzja tal-Unjoni] Ewropea hija mistennija li tibdel dan kollu […]

Il-Qorti [tal-Ġustizzja tal-Unjoni] Ewropea tiftaħ triq ġdida għall-pensjonijiet

Forsi smajtu dwar każ li reċentement kien jinvolvi l-Guardian Royal Exchange (GRE) u wieħed mill-ex impjegati tagħhom, is-Sur Barber. Huwa qal li kien vittma ta’ diskriminazzjoni sesswali meta ġie miċħud pensjoni mill-GRE wara li tkeċċa f’età meta mara kieku kienet tirċievi pensjoni.

Wara battalja fit-tul li spiċċat fil-Qorti [tal-Ġustizzja tal-Unjoni] Ewropea, il-kawża nqagħtet favur is-Sur Barber. Din hija sentenza importanti għaliex tfisser li l-bidliet issa huma inevitabbli f’ħafna skemi tal-pensjoni ta’ kumpanniji fir-rigward ta’ etajiet differenti tal-irtirar għall-irġiel u għan-nisa. Għad hemm inċertezzi dwar kif is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ser tiġi implimentata fil-prattika. Madankollu, il-kumpannija u t-trustee ddeċidew li huwa xieraq li jaġixxu issa sabiex ikun hemm ugwalizzazzjoni tal-età normali tal-irtirar. Huma qegħdin ikomplu jimmonitorjaw is-sitwazzjoni u jagħmlu kwalunkwe tibdil ieħor li jista’ jkun meħtieġ bħala riżultat ta’ kjarifika tal-effetti tas-sentenza”.

14.

L-Avviż tal‑1991 kien fih in-nota ta’ qiegħ il-paġna li ġejja:

“Huwa enfasizzat li l-att kostituttiv ta’ trust u r-regoli tiegħu huma l-bażi legali tal-[Iskema], u li dan l-avviż huwa maħsub biss għall-iskop ta’ gwida ġenerali u informazzjoni. Għandek tinnota li l-bidliet deskritti f’dan il-fuljett jirrappreżentaw tibdil fit-termini u kundizzjonijiet tal-impjieg tiegħek.”

15.

Skont il-qorti tar-rinviju, mill-bidu ta’ Diċembru 1991, l-iskema kienet amministrata fuq il-bażi li l-ENI li qabel kienu differenti għall-irġiel u n-nisa kienu tabilħaqq saru ugwali bl-adozzjoni ta’ ENI komuni ta’ 65 sena. Għalhekk, il-benefiċċji tal- affiljati kienu kkalkulati fuq dik il-bażi. Ħlasijiet lil affiljati li jirtiraw wara saru fuq il-bażi ta’ ENI ta’ 65 sena kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa, kif kienu l-ħlasijiet ta’ trasferiment, u ħlasijiet wara l-mewt tal-affiljati fis-servizz.

16.

Madankollu, kif imsemmi iktar ’il fuq, ma saret l-ebda emenda korrispondenti permezz ta’ att, sat‑2 ta’ Mejju 1996, meta l-appellanti u t-trustee kkonkludew att ġdid kostituttiv ta’ trust u r-regoli tiegħu (iktar ’il quddiem l-“Att tal-1996”) għall-iskema. Ir-regoli, li kienu jikkostitwixxu t-Tieni Skeda tal-Att tal‑1996, ipprovdew għal ENI komuni ta’ 65 sena għall-irġiel u għan-nisa. L-ugwalizzazzjoni tal-ENI kellu jkollha effett retroattiv mill‑1 ta’ Diċembru 1991, id-data identifikata fl-Avviż tal‑1991 bħala d-data effettiva għall-ugwalizzazzjoni tal-ENI.

17.

F’Jannar 2009, tqajjem tħassib minn konsulent indipendenti tat-trustees fir-rigward tad-dewmien ta’ ħames snin bejn l-Avviż tal‑1991 u d-dħul fis-seħħ tal-Att tal‑1996. Inbdew proċeduri fil-High Court (il-Qorti Għolja tal-Ġustizzja, ir-Renju Unit) diversi snin wara, billi ma kien hemm l-ebda terminu taħt id-dritt nazzjonali għat-tressiq ta’ talba għal dritt għal benefiċċju taħt trust meta t-trust għad għandu assi ( 11 ), bl-ewwel appellat fil-kawża prinċipali jallega ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fir-remunerazzjoni għal xogħol ugwali bejn l-irġiel u n-nisa skont l-Artikolu 157 TFUE, kif elaborat mis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Barber ( 12 ). Fid‑29 ta’ Frar 2016, il-High Court (il-Qorti Għolja tal-Ġustizzja) iddeċidiet favur tagħhom. Din is-sentenza ġiet appellata quddiem il-qorti tar-rinviju.

18.

Il-qorti tar-rinviju tiddikjara li ma kienx hemm nuqqas ta’ qbil bejn il-partijiet li l-miżuri ta’ implimentazzjoni għall-għeluq tat-“tieqa Barber” ma ttieħdux sat‑2 ta’ Mejju 1996, id-data li fiha sar l-Att tal‑1996, iktar milli fl‑1 ta’ Diċembru 1991, id-data ta’ notifika tal-Avviż tal‑1991 ( 13 ). Kif spjegat iktar ’il fuq (punt 11), skont is-sentenza Barber, sakemm jittieħdu miżuri sabiex jiġi implimentat il-prinċipju ta’ ugwaljanza fir-remunerazzjoni fil-kuntest ta’ ENI (fir-rigward ta’ perijodi ta’ servizzi mwettqa wara dik is-sentenza, jiġifieri s‑17 ta’ Mejju 1990), il-klassi żvantaġġata (l-irġiel) għandhom jiġu ttrattati matul din it-“tieqa” bl-istess mod bħall-klassi vvantaġġata (in-nisa) sabiex it-trattament jiġi allinjat ’il fuq. Madankollu, wara l-għeluq tat-“tieqa Barber” l-ugwalizzazzjoni tista’ tinkludi ENI ta’ 65 sena kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa. Fi kliem ieħor, l-allinjament ’l isfel huwa permess taħt is-sentenza Barber matul dan il-perijodu biss.

19.

Il-qorti tar-rinviju żżid tgħid li “l-punt ta’ riferiment għall-aċċertament, matul il-perijodu meta t-tieqa Barber hija miftuħa […] għandu jinstab b’riferiment għall-att kostituttiv ta’ trust u r-regoli tal-iskema rilevanti, peress li dawn jikkostitwixxu s-sistema, il-qafas jew il-punt ta’ riferiment uniku u esklużiv bl-iskop li tinkiseb ugwaljanza fit-trattament” ( 14 ).

20.

Madankollu, il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar jekk il-High Court (il-Qorti Għolja tal-Ġustizzja) applikatx korrettament il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tipprekludi l-allinjament ’l isfel retroattiv tad-drittijiet tal-klassi vvantaġġata ma’ dawk tal-klassi żvantaġġata, sakemm jiġu introdotti miżuri għall-konformità mas-sentenza Barber ( 15 ) u l-għeluq tat-tieqa. Il-qorti tar-rinviju tispjega li, bħala kwistjoni tad-dritt tal-Istat Membru, id-dritt li n-nisa gawdew ta’ ENI ta’ 60 sena kien dritt “revokabbli” (jista’ jiġi emendat retroattivament) ( 16 ), peress li għall-perijodu kollu mill‑1 ta’ Diċembru 1991 sat‑2 ta’ Mejju 1996, l-Avviż tal-1991 kien fis-seħħ għal dak li jirrigwarda ż-żieda tal-ENI tan-nisa għal 65 sena, u dan seta’ jiġi implimentat skont id-dritt nazzjonali. Fil-fatt, l-iskema kienet amministrata matul dan il-perijodu fuq din il-bażi.

21.

Għalhekk, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-affermazzjoni retroattiva, fl-att kostituttiv ta’ trust tat‑2 ta’ Mejju 1996, tal-bidla fil-prattika stabbilita bl-Avviż tal-1991, u li tpoġġi fis-seħħ ENI komuni għall-irġiel u għan-nisa ta’ 65 sena, hijiex fil-fatt permissibbli skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, fuq il-bażi li l-projbizzjoni ta’ allinjament ’l isfel retroattiv matul il-tieqa Barber tapplika biss għal drittijiet li huma “irrevokabbli” (fissi).

22.

Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tosserva li, matul it-tieqa Barber, id-dritt tal-Unjoni ma jeħtieġx l-għoti lill-klassi żvantaġġata ta’ drittijiet iktar ġenerużi minn dawk li tgawdi l-klassi vvantaġġjata. L-għoti ta’ dritt irrevokabbli lill-irġiel, bejn l-1991 u l-1996, għal ENI ta’ 60 sena, jaqbeż id-drittijiet tan-nisa matul dan il-perijodu, peress li huma kellhom biss dritt revokabbli li jirtiraw ta’ 60 sena.

23.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-qorti tar-rinviju ssospendiet il-proċedura quddiemha u għamlet id-domanda preliminari li ġejja lill-Qorti tal-Ġustizzja:

“Meta r-regoli ta’ skema tal-pensjoni jagħtu s-setgħa, fil-kuntest tad-dritt nazzjonali, permezz ta’ emenda tal-att li jikkostitwixxi l-iskema bħala trust, sabiex jitnaqqas retroattivament il-valur tad-drittijiet għall-pensjoni miksuba kemm tal-ħaddiema rġiel kif ukoll tan-nisa għal perijodu bejn id-data tal-komunikazzjoni bil-miktub tat-tibdil previst fl-iskema u d-data ta’ meta l-att li jikkostitwixxi l-iskema bħala trust effettivament jiġi emendat, l-Artikolu 157 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (li qabel kien u li kien fil-mument tal-fatti l-Artikolu 119 tat-Trattat ta’ Ruma) jeħtieġ li d-drittijiet għall-pensjoni miksuba kemm tal-ħaddiema rġiel kif ukoll tan-nisa għandhom jitqiesu għal dan il-perijodu bħala irrevokabbli, fis-sens li d-drittijiet għall-pensjoni tagħhom huma protetti minn tnaqqis retroattiv b’riżultat tas-setgħa mogħtija mid-dritt nazzjonali?”

24.

Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja mill-appellanti, miż-żewġ appellati, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Ilkoll kemm huma pparteċipaw fis-seduta li saret fl‑4 ta’ Frar 2019.

25.

L-oriġini tat-tilwima li għandha tiġi eżaminata fil-kawża prinċipali tidher li tirriżulta minn żewġ karatteristiċi li huma partikolari għas-sistema legali nazzjonali. L-ewwel waħda hija l-assenza ta’ terminu sabiex jiġi infurzat id-dritt għal benefiċċju taħt trust ( 17 ). It-tieni hija dak li jidher li huwa nuqqas ta’ ċarezza fid-dritt nazzjonali dwar l-istatus legali u l-effett tal-Avviż tal-1991.

26.

Ser nibda billi nanalizza dawn iż-żewġ karatteristiċi tal-kawża, qabel nispjega għalfejn is-soluzzjoni tat-tilwima tinsab fid-determinazzjoni tad-data li fiha t-tieqa Barber ingħalqet; kwistjoni li għandha tiġi evalwata mill-qorti tar-rinviju, imma fid-dawl tal-prinċipji rilevanti kollha tad-dritt tal-Unjoni. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ser nagħti parir lill-Qorti tal-Ġustizza sabiex tifformula mill-ġdid id-domanda magħmula f’konformità mas-suġġeriment iddettaljat fit-taqsima F iktar ’l isfel. Ir-raġunament li jwassal għal din il-formulazzjoni mill-ġdid huwa kif ġej.

27.

Ta’ min ifakkar li, meta d-dritt tal-Unjoni jagħti lil individwi drittijiet li l-qrati tal-Istati Membri għandhom id-dmir li jipproteġu bis-saħħa ta’ obbligi inerenti fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, dan ma jestendix għal intitolament, sa fejn jirrigwarda d-dritt tal-Unjoni, għal drittijiet bħal dawn li jkunu infurzabbli ġudizzjarjament għal dejjem. Pjuttost, skont il-ġurisprudenza konsistenti tal-Qorti tal-Ġustizzja, fl-assenza tad-dritt tal-Unjoni dwar rekwiżiti proċedurali, termini raġonevoli sabiex jinbdew proċeduri stabbiliti mid-dritt nazzjonali huma marbuta ma’ talbiet ibbażati fuq id-dritt tal-Unjoni, imma l-istess termini għandhom japplikaw għal talbiet analogi ta’ natura purament domestika (il-prinċipju ta’ ekwivalenza) u li t-terminu ta’ preskrizzjoni inkwistjoni ma jagħmilx id-drittijiet tal-Unjoni kkonċernati impossibbli fil-prattika jew eċċessivament diffiċli sabiex jiġu infurzati (il-prinċipju ta’ effettività). Fl-interessi taċ-ċertezza legali, l-iffissar ta’ termini raġonevoli huwa kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni ( 18 ).

28.

Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li regoli nazzjonali relatati mat-termini sabiex isiru azzjonijiet taħt id-dritt nazzjonali jistgħu jiġu invokati kontra ħaddiema li jaffermaw id-dritt tagħhom li jissieħbu fi skema ta’ pensjoni tax-xogħol sabiex jiżguraw ugwaljanza fir-remunerazzjoni għal xogħol ugwali taħt l-Artikolu 157 TFUE, bla ħsara għall-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività ( 19 ).

29.

Il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tieħu inkunsiderazzjonijiet bl-istess mod ir-restrizzjonijiet ratione temporis għall-infurzar tat-talbiet. Dik il-qorti ddeċidiet li “id-dritt għal smigħ xieraq quddiem tribunal kif iggarantit mill-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni [għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali] għandu jiġi interpretat fid-dawl tal-preambolu tal-Konvenzjoni li, fil-parti rilevanti tagħha, tiddikjara li l-istat tad-dritt huwa parti mill-wirt komuni tal-Istati Kontraenti. Wieħed mill-aspetti fundamentali tal-istat tad-dritt huwa l-prinċipju taċ-ċertezza legali” ( 20 ). Il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tikkonferma li t-termini sabiex jinbdew proċeduri għandhom l-għan li jiżguraw l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja ( 21 ), sabiex termini inkoerenti jew mhux ċari li jirregolaw il-proċeduri ċivili ma jilħqux l-istandards ta’ ġustizzja stabbiliti mill-Artikolu 6(1) KEDB ( 22 ).

30.

Il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tipprovdi wkoll li t-termini sabiex jinbdew il-proċeduri jipproteġu d-drittijiet tad-difiża u jevitaw id-diffikultajiet ta’ prova. Huma jipprevjenu t-tressiq tardiv ta’ talbiet, u inġustizzji li jistgħu jinqalgħu meta l-qrati jissejħu sabiex jiddeċiedu dwar avvenimenti li seħħew fil-passat imbiegħed, u fir-rigward ta’ provi li setgħu ma baqgħux applikabbli ( 23 ). Filwaqt li l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem irrikonoxxiet li l-prosekuzzjoni ta’ ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem, bħal reati tal-gwerra, reati kontra l-umanità ( 24 ), ħtif u qtil illegali, ma għandhiex tiġi prekluża minħabba l-applikazzjoni preskrittiva żżejjed tat-termini ( 25 ), il-proċeduri ċivili magħmula minn tilwim dwar l-impjieg ma jaqgħux taħt din il-kategorija ( 26 ).

31.

Skont il-parametri stabbiliti mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, l-evalwazzjoni tat-tmexxija tal-proċeduri inġenerali ( 27 ), wara li jitqies debitament il-fatt li d-dritt globali għal smigħ xieraq huwa prinċipju demokratiku ewlieni li jservi ta’ bażi għall-istat tad-dritt ( 28 ), tkun meħtieġa għad-determinazzjoni jekk l-assenza ta’ terminu sabiex jinbdew proċeduri ċivili fiċ-ċirkustanzi ta’ kawża partikolari huwiex kompatibbli mar-rekwiżiti ta’ ġustizzja inerenti fl-Artikolu 6(1) KEDB.

32.

Din il-kwistjoni ma tqumx għal evalwazzjoni fil-kawża prinċipali. Madankollu, l-assenza ta’ terminu sabiex jinbdew proċeduri skont id-dritt nazzjonali sabiex tiġi infurzata ugwaljanza fit-trattament fir-rigward tal-ENI jagħmel dejjem iktar importanti d-determinazzjoni preċiża tad-data li fiha t-tieqa Barber ingħalqet. Kif imsemmi hawn fuq, din il-kwistjoni teħtieġ kunsiderazzjoni xierqa tal-prinċipji rilevanti kollha tad-dritt tal-Unjoni.

33.

In-nuqqas ta’ qbil bejn il-partijiet dwar din il-kwistjoni huwa kruċjali għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali. Jiena tal-fehma li, bħala kwistjoni tad-dritt tal-Unjoni, id-data li fiha t-tieqa Barber tingħalaq hija d-data li fiha miżuri li huma kompletament infurzabbli legalment jittieħdu għall-ugwalizzazzjoni tal-ENI tal-irġiel u tan-nisa. Tali miżuri għandhom jiġu inkorporati f’sistema legali li tikkonforma mad-dritt għal rimedju effettiv skont l-Artikolu 47 tal-Karta tad-drittijiet fundamentali tal-Unjoni Ewropea u l-Artikolu 19(1) TUE. Barra minn hekk, għandhom ikunu konformi mal-prinċipji ġenerali tad-dritt li huma rilevanti għal dan id-dritt (ara iktar ’l isfel il-partijiet D sa F).

34.

Waqt is-seduta, l-appellanti rreferiet għall-punt 20 tad-deċiżjoni tar-rinviju u sostniet li, bħala riżultat tal-Avviż tal-1991, li daħal fis-seħħ mill-1 ta’ Diċembru 1991, il-kumpannija li timpjega u t-trustees kellhom dritt legali li jemendaw l-iskema tal-pensjoni u jagħtu ENI kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa ta’ 65 sena mill-1 ta’ Diċembru 1991, u li dan kellu effett legali u kien legalment validu skont id-dritt nazzjonali. Qabel it-2 ta’ Mejju 1996, l-ebda impjegat, raġel jew mara, ma seta’ jinsisti fuq ENI ta’ 60 sena. Skont ir-rappreżentant tal-appellanti waqt is-seduta, li kieku għamlu hekk, kienu jaraw emenda għall-iskema.

35.

L-ewwel appellat, madankollu, argumenta li t-trustees kellhom bżonn jagħmlu att kostituttiv ta’ trust sabiex il-bidla fl-ENI tkun infurzabbli legalment, u li dan ma seħħx sat-2 ta’ Mejju 1996. Ir-Regoli tal-iskema komplew japplikaw ENI ta’ 60 sena għan-nisa u 65 sena għall-irġiel sakemm inħareġ dak l-att fit-2 ta’ Mejju 1996. L-ewwel appellat irrefera waqt is-seduta, inter alia, għall-punti 21, 24 u 30 tas-sentenza tal-qorti tar-rinviju ( 29 ).

36.

Fl-istess ħin, kif ġie nnutat iktar ’il fuq (punt 19), il-qorti tar-rinviju indikat li “l-punt ta’ riferiment għall-aċċertament, matul il-perijodu meta t-tieqa Barber hija miftuħa […] għandu jinstab b’riferiment għall-att kostituttiv ta’ trust u r-regoli tal-iskema rilevanti, peress li dawn jikkostitwixxu s-sistema, il-qafas jew il-punt ta’ riferiment uniku u esklużiv bl-iskop li tinkiseb ugwaljanza fit-trattament” ( 30 ). Il-qorti tar-rinviju tiddikjara wkoll (ara l-punt 18 iktar ’il fuq) li ma kien hemm l-ebda nuqqas ta’ qbil bejn il-partijiet li t-tieqa Barber għalqet fit-2 ta’ Mejju 1996 ( 31 ). Madankollu, meta l-Avviż tal‑1991 ġie ppubblikat f’Settembru 1991, ġie indikat li l-impjegati għandhom “[jinnotaw] li l-bidliet deskritti f’dan il-fuljett jirrappreżentaw tibdil fit-termini u kundizzjonijiet tal-impjieg [tagħhom]” (ara l-punt 14 iktar ’il fuq).

37.

Peress li l-konfini bejn l-allinjament (obbligatorju) ’il fuq u l-allinjament (mhux obbligatorju) ’l isfel jirriżultaw mill-interpretazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-kuntest ta’ ugwaljanza fir-remunerazzjoni għal xogħol ugwali bejn l-irġiel u n-nisa taħt l-Artikolu 157 TFUE, id-data ta’ implimentazzjoni effettiva tal-obbligu fuq persuni li jimpjegaw sabiex jipprovdu lill-irġiel u lin-nisa bl-istess ENI, fir-rigward ta’ perijodi ta’ servizz imwettqa wara s-17 ta’ Mejju 1990 (id-data tal-għoti tas-sentenza Barber) ma taqax barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja invokati mill-qorti tar-rinviju sabiex tiddetermina d-data tal-għeluq tat-tieqa Barber ma jammontawx għal stampa sħiħa tal-portata tal-prinċipju legali tal-Unjoni li huwa rilevanti għal din il-kwistjoni.

38.

Fil-kawża Razzouk u Beydoun vs Il-Kummissjoni ( 32 ) żewġ romol ġew irrifjutati pensjonijiet tas-superstiti fir-rigward tal-kontribuzzjonijiet magħmula min-nisa deċeduti tagħhom bħala uffiċjali tal-Komunità Ewropea. Dak iż-żmien il-kundizzjoni għall-ħlas tal-pensjonijiet tas-superstiti għal armel kienet differenti mill-kundizzjonijiet applikabbli għal armla. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li ugwaljanza fit-trattament kellha tingħata lil romol nisa u rġiel fir-rigward tal-pensjonijiet tas-superstiti, peress li trattament ugwali bejn l-irġiel u n-nisa kien prinċipju fundamentali tad-dritt tal-Unjoni.

39.

Fil-kawża Federatie Nederlandse Vakbeweging ( 33 ) il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li nisa miżżewġa, esklużi permezz tal-leġiżlazzjoni nazzjonali minn benefiċċju, akkwistaw intitolament għall-benefiċċju taħt l-istess kundizzjonijiet disponibbli għall-irġiel minħabba l-effett dirett tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 79/7/KEE tad-19 ta’ Diċembru 1978 dwar l-implimentazzjoni progressiva tal-prinċipju tat-trattament ugwali ta’ l-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ sigurtà soċjali ( 34 ).

40.

Il-kawża Nimz ( 35 ) kienet dwar diskriminazzjoni indiretta abbażi ta’ sess u trattament sfavorevoli ta’ ħaddiema part-time kontra dawk full-time, u kważi full-time, u l-obbligu fuq il-qrati tal-Istati Membri li jannullaw liġijiet nazzjonali responsabbli għad-diskriminazzjoni indiretta inkwistjoni.

41.

Madankollu, kif ġie indikat iktar ’il fuq (punt 37), dawn it-tliet każijiet ma jirriflettux l-iskala sħiħa tal-prinċipju legali li hija rilevanti għad-determinazzjoni tad-data ta’ għeluq tat-tieqa Barber.

42.

Filwaqt li nirrikonoxxi li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikolu 157 TFUE jpoġġi biss obbligu ta’ riżultat fuq persuna li timpjega, sabiex “la dak l-artikolu u lanqas ebda dispożizzjoni oħra tad-dritt Komunitarju ma tirregola l-mod kif dak l-obbligu għandu jiġi implimentat mill-persuna li timpjega jew mit-trustees ta’ skema ta’ pensjonijiet tax-xogħol” ( 36 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li l-effettività tal-Artikolu 157 TFUE ma għandhiex tkun kompromessa, u li “l-protezzjoni legali meħtieġa sabiex tiġi żgurata l-ugwaljanza” vera ma tiġix imxekkla ( 37 ). Għalhekk, it-trustees huma obbligati li jagħmlu dak kollu fil-firxa tas-setgħat tagħhom sabiex jikkonformaw mal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament ( 38 ), inkluż rikors lejn il-qrati nazzjonali jekk dan huwa meħtieġ sabiex jiġu emendati d-dispożizzjonijiet tal-iskema tal-pensjoni jew tal-att kostituttiv ta’ trust ( 39 ). L-applikazzjoni minn persuni li jimpjegaw tal-Artikolu 157 TFUE “għandha tkun immedjata u sħiħa” ( 40 ), u l-qrati nazzjonali huma obbligati li jannullaw “kwalunkwe dispożizzjoni diskriminatorja tal-liġi nazzjonali, mingħajr ma jkollhom għalfejn jitolbu jew jistennew it-tneħħija tagħha minn qabel” ( 41 ).

43.

Il-kawża prinċipali tikkonċerna l-infurzar orizzontali ta’ rekwiżiti ta’ ugwaljanza fir-remunerazzjoni stabbiliti mill-Artikolu 157 TFUE minn indivdwu kontra ieħor, u l-Qorti tal-Ġustizzja reċentement iddeċidiet li l-Artikolu 47 tal-Karta huwa kompletament infurzabbli f’tali ċirkustanzi, anki meta l-liġijiet tal-Istati Membri huma f’kunflitt dirett miegħu ( 42 ).

44.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Artikolu 52(3) tal-Karta jidħol fis-seħħ, għaliex, kif indikat fl-ispjegazzjonijiet li jakkumpanjaw l-Artikolu 47, l-ewwel paragrafu jikkorrispondi mal-Artikolu 13 KEDB ( 43 ). Skont l-Artikolu 52(3) tal-Karta, f’tali ċirkustanzi “it-tifsira u l-ambitu ta’ dawk id-drittijiet għandhom ikunu l-istess”, sabiex tittieħed debitament inkunsiderazzjoni l-ġurisprudenza rilevanti tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem sabiex jiġi żgurat li d-dritt tal-Unjoni jissodisfa l-istandard minimu ta’ protezzjoni stabbilit minn din il-ġurisprudenza ( 44 ).

45.

Ninnota li, għalkemm l-Artikolu 51(1) tal-Karta jiddikjara li d-“dispożizzjonijiet ta’ din il-Karta huma intiżi […] għall-Istati Membri wkoll biss meta jkunu qed jimplimentaw il-liġi ta’ l-Unjoni”, il-Qorti tal-Ġustizzja ħadet direzzjoni differenti mill-proposta ta’ Avukat Ġenerali wieħed fis-sens li individwi “ma humiex marbuta direttament” mill-Karta minħabba l-kliem tal-Artikolu 51(1) ( 45 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja issa stabbilixxiet li firxa usa’ ta’ persuni ġuridiċi huma obbligati li jikkonformaw mal-Karta, u ddeċidiet li tapplika “f’qasam kopert mid-dritt tal-Unjoni” ( 46 ), inklużi ċirkustanzi li fihom tali “oqsma” jestendu għall-impożizzjoni ta’ obbligi orizzontalment ( 47 ). Il-prinċipju ta’ ugwaljanza fir-remunerazzjoni għal xogħol ugwali bejn l-irġiel u n-nisa taħt l-Artikolu 157 TFUE ilu li għandu effett dirett orizzontali bejn individwi ( 48 ), u għaldaqstant huwa, mingħajr dubju, “qasam kopert mid-dritt tal-Unjoni”.

46.

Kif imsemmi iktar ’il fuq (punt 33), l-Artikolu 47 tal-Karta għandu jinqara fid-dawl tal-Artikolu 19(1) TUE. Bis-saħħa ta’ din id-dispożizzjoni, il-qrati tal-Istati Membri huma marbuta li jipprovdu sistema komprensiva ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva ( 49 ).

47.

Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva previst fl-Artikolu 47 tal-Karta jinkludi diversi elementi; b’mod partikolari l-prinċipju ta’ opportunitajiet ugwali għall-partijiet u d-dritt ta’ aċċess għall-qrati ( 50 ). Għal finijiet preżenti, l-essenza tal-Artikolu 47 tal-Karta, kif stabbilita fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tinsab f’li jiġi żgurat li jeżisti rimedju legali sabiex jiżgura r-rispett għad-drittijiet tal-Unjoni ( 51 ).

48.

Bl-istess mod, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iddeċidiet li l-Artikolu 13 KEDB jirrikjedi li jkun hemm rimedju domestiku sabiex jittratta s-sustanza ta’ lment argumentabbli u sabiex jingħata rimedju xieraq, u dak ir-rimedju għandu jkun effettiv fil-prattika kif ukoll fid-dritt ( 52 ).

49.

Ilu stabbilit fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li “sempliċi prattika jew ċirkulari amministrattiva […] ma humiex biżżejjed għall-iskopijiet ta’ traspożizzjoni korretta ta’ direttiva billi, għall-kuntrarju ta’ sorsi leġislattivi awtentiċi, ma jiggarantixxux ċertezza legali, obbligi vinkolanti u pubbliċità” ( 53 ).

50.

Barra minn dan, il-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li jeħtieġu li jkunu disponibbli rimedji effettivi għall-infurzar tad-drittijiet tal-Unjoni huma wkoll rilevanti.

51.

Kif diġà ġie nnutat iktar ’il fuq (punt 27), fil-kuntest tat-termini nazzjonali għat-tressiq ta’ proċeduri, ir-rimedji u l-proċeduri taħt id-dritt nazzjonali ma għandhomx jagħmlu d-drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni impossibbli fil-prattika jew eċċessivament diffiċli sabiex jiġu infurzati. Ir-rimedji pprovduti għall-infurzar tad-drittijiet mogħtija taħt id-dritt tal-Unjoni għandhom ikunu l-istess bħal dawk ta’ talbiet analogi ta’ natura purament domestika ( 54 ).

52.

Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, jien għalhekk wasalt għall-konklużjoni li s-soluzzjoni għat-tilwima li qamet fil-kawża prinċipali hija l-adozzjoni tal-approċċ invokat mill-Kummissjoni fis-seduta. Jiġifieri, l-ewwel jeħtieġ li jiġi vverifikat jekk il-fatti li jirriżultaw iwasslux għal sitwazzjoni ta’ retroattività.

53.

Ir-risposta għal dan tkun fin-negattiv kieku l-Avviż tal-1991 kellu forza legalment vinkolanti sħiħa ( 55 ), sabiex, f’dan il-punt fiż-żmien, ġie pprovdut rimedju sabiex jiżgura ENI komuni ta’ 65 sena li kien effettiv kemm fil-prattika kif ukoll fid-dritt, skont l-obbligi legali riflessi fl-Artikolu 47 tal-Karta u fl-Artikolu 19(1) TUE. Skont il-ġurisprudenza diskussa iktar ’il fuq, l-allinjament ’l isfel sabiex l-irġiel u n-nisa jikkondividu ENI ta’ 65 sena, huwa perfettament legali wara l-għeluq tat-tieqa Barber, b’mod li l-każ tal-ewwel appellat jisfaxxa fix-xejn għaliex ir-retroattività ma tqumx.

54.

Min-naħa l-oħra, jekk ma ġie stabbilit l-ebda rimedju effettiv sat‑2 ta’ Mejju 1996, id-data tal-att kostituttiv ta’ trust rilevanti, it-tieqa Barber baqgħet miftuħa sa dan il-punt, b’tali mod li, f’konformità mal-projbizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fuq l-allinjament ’l isfel retroattiv, l-irġiel (il-klassi żvantaġġata) kellhom jiġu ttrattati l-istess bħan-nisa (il-klassi vvantaġġata) u jingħataw ENI ta’ 60 sena sat‑2 ta’ Mejju 1996. F’dan ix-xenarju, jidher li l-argument invokat mill-ewwel appellat jirnexxi.

55.

Kif diġà ġie indikat, dawn huma kwistjonijiet li l-qorti tar-rinviju trid tiddeċiedi, bla ħsara għal-limiti stabbiliti mill-ġurisprudenza rilevanti tal-Qorti tal-Ġustizzja.

56.

Fil-kuntest tal-proċedura stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE li tipprovdi għall-kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja, hija din tal-aħħar li trid tagħti lill-qorti tar-rinviju risposta utli li tgħinha tiddeċiedi l-kawża quddiemha. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja jista’ jkollha tifformula mill-ġdid d-domandi preliminari ( 56 ).

57.

Peress li ż-żmien meta ngħalqet it-tieqa Barber kien essenzjali sabiex tiġi riżolta t-tilwima fil-kawża prinċipali, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tifformula mill-ġdid id-domanda preliminari kif ġej.

58.

“Liema fatturi għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fid-determinazzjoni tad-data li fiha fond tal-pensjoni jkun ħa miżuri prospettivi li jikkonċernaw perijodi ta’ servizz li seħħew wara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-17 ta’ Mejju 1990, Barber (C‑262/88, EU:C:1990:209), sabiex jiġi infurzat il-prinċipju ta’ ugwaljanza fir-remunerazzjoni għal xogħol ugwali bejn l-irġiel u n-nisa skont l-Artikolu 157 TFUE fir-rigward tal-età normali tal-irtirar? Matul il-perijodu qabel dan ma jseħħ, u li fih it-tieqa Barber tibqa’ miftuħa, il-projbizzjoni fid-dritt tal-Unjoni fuq l-allinjament ’l isfel retroattiv, li tipprekludi l-impożizzjoni ta’ età tal-irtirar għan-nisa (il-klassi vvantaġġjata) li hija l-istess bħal dik għall-irġiel (il-klassi żvantaġġata), hija applikabbli meta r-regoli ta’ skema tal-pensjoni jagħtu s-setgħa, bħala kwistjoni tad-dritt domestiku, fil-mument tal-emenda tal-att kostituttiv ta’ trust tagħha, li jitnaqqas retroattivament il-valur tad-drittijiet tal-pensjoni akkumulati kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa għal perijodu bejn l-avviż bil-miktub tal-bidliet intenzjonati għall-iskema u d-data meta l-att kostituttiv ta’ trust huwa attwalment emendat?”

59.

Fir-rigward tal-ewwel parti ta’ din id-domanda, għandhom jittieħdu debitament inkunsiderazzjoni l-effetti kkombinati tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u tal-Artikolu 47 tal-Karta, li jipprevedu li d-dritt nazzjonali għandu jiżgura li l-ugwaljanza fit-trattament fir-rigward tal-ENI tkun obbligu vinkolanti li huwa kompletament infurzabbli kemm fil-prattika kif ukoll fid-dritt (ara l-punti 47 sa 49 iktar ’il fuq). Id-dritt għall-ugwaljanza fir-remunerazzjoni taħt l-Artikolu 157 TUE fir-rigward tal-ENI ma huwiex impossibbli fil-prattika jew eċċessivament diffiċli li jiġi infurzat. Fl-istess ħin, l-iskema ta’ rimedju sabiex tiġi żgurata l-ugwaljanza fit-trattament fir-rigward tal-ENI għandha tkun l-istess bħal dik applikabbli għal pretensjonijiet analogi ta’ natura purament domestika (ara l-punt 51 iktar ’il fuq).

60.

Fir-rigward tar-risposta għat-tieni parti tad-domanda iktar ’il fuq, wasalt għall-konklużjoni li n-natura revokabbli (jista’ jiġi emendat retroattivament) jew irrevokabbli (fiss) tad-dritt tan-nisa li jirtiraw ta’ 60 sena hija irrilevanti għall-applikazzjoni tal-projbizzjoni fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-allinjament ’l isfel, li ddum sakemm it-tieqa Barber tibqa’ miftuħa. Wasalt għal din il-konklużjoni għar-raġunijiet li ġejjin.

61.

Ma naċċettax argumenti fl-osservazzjonijiet bil-miktub tal-appellanti li jgħidu li l-applikazzjoni tal-projbizzjoni tal-allinjament ’l isfel fil-kawża prinċipali tfixkel id-diskrezzjoni tad-dritt nazzjonali sabiex jiġi ddeterminat x’inhuma l-benefiċċji tal-klassi vvantaġġjata ( 57 ). Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tipprovdi b’mod inekwivokabbli li, sabiex tiġi żgurata l-konformità mal-Artikolu 157 TFUE, l-età pensjonabbli tal-irġiel u tan-nisa għandha tkun l-istess. Dan huwa rekwiżit li ma jistax jiġi affettwat mill-isfumaturi tad-dritt nazzjonali, peress li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “l-prinċipju ta’ ugwaljanza fir-remunerazzjoni huwa wieħed mill-pedamenti tal-Komunità” ( 58 ).

62.

Dan l-approċċ ma jidħolx fl-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali u fl-evalwazzjoni tal-effetti tiegħu. Huwa essenzjali li ma tiġix imdgħajfa s-supermazija ta’ artikolu tat-Trattat li ilu stabbilit bħala effettiv direttament kif inhu l-Artikolu 157 TFUE. Kif indikat fl-osservazzjoni bil-miktub tal-ewwel appellat, fis-sentenza tagħha Coloroll, il-Qorti tal-Ġustizzja tiddikjara li, “il-persuna li timpjega u t-trustees ma jistgħux […] jitħallew jiddependu fuq ir-regoli tal-iskema tal-pensjoni tagħhom, jew dawk fl-att kostituttiv ta’ trust, sabiex jevadu l-obbligu tagħhom li jiżguraw trattament ugwali fil-qasam tar-remunerazzjoni” ( 59 ).

63.

Lanqas ma naqbel, kif argumentat l-appellanti fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, li l-applikazzjoni tal-projbizzjoni ta’ allinjament ’l isfel waqt li t-tieqa Barber hija miftuħa, tirriżulta, mill-fatti li jirriżultaw fil-kawża prinċipali, fl-għoti ta’ dritt irrevokabbli għal irġiel għal età ta’ rtirar ta’ 60 sena, meta n-nisa jingħataw dritt revokabbli li jirtiraw biss ta’ 60 sena, taħt il-liġi Ingliża, sabiex l-irġiel jingħataw drittijiet ikbar minn dawk li jgawdu minnhom in-nisa. Nosserva li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tipprekludi l-għoti ta’ trattament iktar favorevoli lill-klassi żvantaġġata minn dik mogħtija lill-klassi vvantaġġjata ( 60 ).

64.

Madankollu, ma huwiex ikkontestat li, fiż-żmien tas-sentenza Barber, l-ENI għan-nisa li kienu affiljati tas-Safeway Pension Trust kienet ta’ 60 sena. Huwa stabbilit fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li, fid-dawl tal-istatus fundamentali tal-ugwaljanza fir-remunerazzjoni fid-dritt tal-Unjoni, “it-tifsira u l-kuntest ta’ dak il-prinċipju għalhekk ma jistgħux jiġu ddeterminati b’riferiment għal kriterju formali, li huwa stess jiddependi fuq ir-regoli jew il-prattiki segwiti fl-Istati Membri. Il-ħtieġa li tiġi żgurata applikazzjoni uniformi tat-Trattat fil-Komunità kollha tirrikjedi li [l-Artikolu 157 TFUE] jiġi interpretat indipendentement minn dawk ir-regoli jew prattiki” ( 61 ).

65.

Kif intqal ulterjorment fl-osservazzjonijiet bil-miktub tal-ewwel appellat, ma jagħmilx sens li s-sentenza ewlenija tal-Qorti tal-Ġustizzja li tipprekludi l-allinjament ’l isfel retroattiv ( 62 ) tiġi interpretata b’mod restrittiv u fis-sens li t-tnaqqis retroattiv tal-benefiċċji kien ipprojbit taħt id-dritt tal-Unjoni biss jekk dan kien ipprojbit ukoll taħt id-dritt nazzjonali, minħabba l-assenza ta’ modalitajiet għal dan il-għan fi ftehim ta’ trust. L-appellat ġustament isostni li, kieku l-Qorti tal-Ġustizzja kellha taċċetta dan l-argument, il-ġurisprudenza li tipprekludi l-allinjament ’l isfel matul il-perijodu li fih it-tieqa Barber hija miftuħa tiġi miċħuda minn kull effett ( 63 ). Il-projbizzjoni tapplika biss meta ma kinitx meħtieġa, peress li l-allinjament ’l isfel retroattiv kien diġà prekluż taħt id-dritt nazzjonali.

66.

Għalhekk nipproponi li tingħata r-risposta segwenti lill-qorti tar-rinviju.

Fid-determinazzjoni tad-data li fiha fond ta’ pensjoni jkun ħa miżuri prospettivi dwar perijodi ta’ servizz li seħħew wara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-17 ta’ Mejju 1990, Barber (C‑262/88, EU:C:1990:209), sabiex jiġi applikat il-prinċipju ta’ ugwaljanza fir-remunerazzjoni għal xogħol ugwali bejn l-irġiel u n-nisa skont l-Artikolu 157 TFUE fir-rigward tal-età normali tal-irtirar, li hija kwistjoni li għandha tiġi deċiża mill-qorti tar-rinviju, għandu jittieħed debitament inkunsiderazzjoni l-fatt li, taħt l-effetti kkombinati tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-drittijiet fundamentali tal-Unjoni Ewropea, id-dritt nazzjonali għandu jiżgura li l-ugwaljanza fit-trattament fir-rigward tal-età normali tal-irtirar tkun obbligu vinkolanti li huwa kompletament infurzabbli kemm fil-prattika kif ukoll fid-dritt, u li r-rimedji legali pprovduti mid-dritt ta’ Stat Membru li jiggarantixxi ugwaljanza fir-remunerazzjoni taħt l-Artikolu 157 TFUE fir-rigward tal-età tal-irtirar ma jirrendux dan id-dritt impossibbli fil-prattika jew eċċessivament diffiċli li jiġi infurzat. Fl-istess ħin, l-iskema ta’ rimedju sabiex tiġi żgurata l-ugwaljanza fit-trattament fir-rigward tal-età normali tal-irtirar għandha tkun l-istess bħal dik applikabbli għal pretensjonijiet analogi ta’ natura purament domestika.

Matul il-perijodu qabel dan ma jseħħ, u li fih it-tieqa Barber tibqa’ miftuħa, il-projbizzjoni fid-dritt tal-Unjoni fuq l-allinjament ’l isfel retroattiv, li tipprekludi l-impożizzjoni ta’ età tal-irtirar għan-nisa (il-klassi vvantaġġjata) li hija l-istess bħal dik għall-irġiel (il-klassi żvantaġġata) tapplika anki meta r-regoli ta’ skema tal-pensjoni jagħtu s-setgħa, bħala kwistjoni tad-dritt domestiku, fil-mument tal-emenda tal-att kostituttiv ta’ trust tagħha, li jitnaqqas retroattivament il-valur tad-drittijiet tal-pensjoni akkumulati kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa għal perijodu bejn l-avviż bil-miktub tal-bidliet intenzjonati għall-iskema u d-data meta l-att kostituttiv ta’ trust huwa attwalment emendat.