Przepisy UE dotyczące gospodarowania odpadami

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Dyrektywa 2008/98/WE

• W dyrektywie ustanawia się hierarchię postępowania z odpadami:
  • zapobieganie;
  • przygotowywanie do ponownego użycia;
  • recykling;
  • inne metody odzysku, np. odzysk energii; oraz
  • unieszkodliwianie.
• Zgodnie z dyrektywą stosuje się zasadę „zanieczyszczający płaci”, według której pierwotny wytwórca odpadów musi ponieść koszty gospodarowania odpadami.
• W dyrektywie wprowadza się koncepcję „rozszerzonej odpowiedzialności producenta”.
• Na mocy dyrektywy rozróżnia się odpady od produktów ubocznych¹.
• Gospodarowanie odpadami musi być przeprowadzane w sposób niestanowiący ryzyka dla wody, powietrza, gleby, roślin lub zwierząt, niepowodujący uciążliwości przez hałas lub zapachy oraz bez uszczerbku dla terenów wiejskich lub miejsc o szczególnym znaczeniu.
• Wytwórcy lub posiadacze odpadów muszą je przetwarzać na własną rękę lub zlecić ich przetwarzanie oficjalnie uznanemu operatorowi. Muszą oni posiadać zezwolenie i poddawani są regularnym inspekcjom.
• Właściwe organy krajowe muszą opracować plany gospodarki odpadami i programy zapobiegania powstawaniu odpadów.
• W przypadku odpadów niebezpiecznych, olejów odpadowych i bioodpadów zastosowanie mają warunki specjalne.
• W dyrektywie określono docelowe poziomy recyklingu i odzysku odpadów z gospodarstw domowych (50 %) i odpadów z budowy i rozbiórki (70 %); mają one zostać osiągnięte do 2020 r.
• Przepisy nie obejmują niektórych rodzajów odpadów, takich jak pierwiastki promieniotwórcze, wycofane z użytku materiały wybuchowe, odchody, ścieki i zwłoki zwierząt.

Dyrektywa zmieniająca (UE) 2018/851

• W ramach części pakietu środków dotyczących gospodarki obiegowej dyrektywa (UE) 2018/851 zmienia dyrektywę 2008/98/WE.
• W dyrektywie określono minimalne wymogi operacyjne dotyczące systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta². Mogą one również obejmować odpowiedzialność organizacyjną i odpowiedzialność za przyczynianie się do zapobiegania powstawaniu odpadów oraz do zwiększania przydatności produktów do ponownego użycia i recyklingu.
• W ramach dyrektywy zaostrza się przepisy dotyczące zapobiegania powstawaniu odpadów. Po wytworzeniu odpadów państwa członkowskie UE podejmują środki mające na celu:
  • wspieranie zrównoważonych modeli produkcji i konsumpcji;
  • zachęcanie do projektowania, wytwarzania i korzystania z produktów, które są zasobooszczędne, trwałe, nadające się do naprawy, ponownego użycia i modernizacji;
  • ukierunkowanie na produkty zawierające surowce krytyczne w celu zapobiegania, aby materiały te stały się odpadami;
  • wspieranie dostępności części zamiennych, instrukcji obsługi, informacji technicznych lub innych środków pozwalających na naprawę i ponowne użycie produktów bez szkody dla ich jakości i bezpieczeństwa;
  • zmniejszenie wytwarzania odpadów żywności jako wkład w realizację celu zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych, polegającego na zmniejszeniu o 50 % do 2030 r. globalnej ilości marnowanej żywności per capita w sprzedaży detalicznej i konsumpcji oraz zmniejszeniu strat żywnościowych w procesie produkcji i dystrybucji;
  • promowanie zmniejszania zawartości substancji niebezpiecznych w materiałach i produktach;
  • zatrzymanie wytwarzania odpadów morskich.
• W dyrektywie określono również nowe poziomy recyklingu odpadów komunalnych: do 2025 r. recykling odpadów komunalnych zostanie zwiększony wagowo do minimum 55 %. Do 2030 r. poziom ten zostanie zwiększony do 60 %, a do 2035 r. – do 65 %.
• Państwa członkowskie muszą:
  • do 1 stycznia 2025 r. wprowadzić selektywną zbiórkę tekstyliów i odpadów niebezpiecznych z gospodarstwach domowych;
  • zapewnić, by najpóźniej od 31 grudnia 2023 r. bioodpady były selektywnie zbierane lub poddawane recyklingowi u źródła (na przykład poprzez kompostowanie).
• W dyrektywie przedstawiono również przykłady środków zachęty do stosowania hierarchii postępowania z odpadami, takich jak opłaty za składowanie i spalanie odpadów i systemy opłat proporcjonalnych do ilości wyrzucanych odpadów.