1.

W niniejszej sprawie zwrócono się do Trybunału o dokładniejsze zbadanie granic kompetencji sądów krajowych do badania z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umownych. Dwa ważne wyroki w tej dziedzinie, Lintner ( 2 ) i Tuk Tuk Travel ( 3 ),wskazują, że uprawnienia sądów z urzędu w dziedzinie prawa konsumenckiego są zdecydowanie „zakotwiczone” w ramach sporu określonego przez strony ( 4 ). Jak jasno wynika z doktryny, ramy sporu określają „niemożliwe do pokonania granice” ( 5 ) dla sądu, nawet jeśli „linie rozgraniczające” ( 6 ) te granice w dziedzinie europejskiego prawa konsumenckiego mogą być „szerokie”.

2.

Kwestia podniesiona w szczególności w niniejszej sprawie dotyczy zakresu uprawnień sądów krajowych do zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umowy cesji zawartej między konsumentem a spółką będącą cesjonariuszem, przy czym umowa cesji stanowi podstawę legitymacji procesowej tego cesjonariusza. Trudność polega na tym, że spór przed sądem krajowym nie dotyczy umowy cesji, lecz raczej umowy o kredyt konsumencki, oraz faktu, że konsument nie jest stroną przedmiotowego postępowania.

3.

Zgodnie z wnioskiem Trybunału niniejsza opinia ograniczy się do analizy drugiego pytania prejudycjalnego.

4.

Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29) stanowi:

„Państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”.

5.

Artykuł 7 ust. 1 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:

„Zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami”.

6.

Artykuł 22 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U. 2008, L 133, s. 66), zatytułowany „Harmonizacja i bezwzględnie wiążący charakter niniejszej dyrektywy”, stanowi w ust. 2:

„Państwa członkowskie zapewniają, by konsumenci nie mogli zrzekać się praw przyznanych im na mocy przepisów prawa krajowego wprowadzających w życie niniejszą dyrektywę lub do niej się odnoszących”.

7.

Artykuł 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2023 r., poz. 1028, tekst jednolity, zwanej dalej „ustawą o kredycie konsumenckim”) stanowi:

„W przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1–8, 10, 11, 14–17, art. 31–33, art. 33a i art. 36a–36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie”.

8.

Artykuł 509 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi:

„Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania”.

9.

Pozwem z dnia 3 października 2023 r. powódka w postępowaniu głównym, Zwrotybankowe.pl spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (zwana dalej „spółką Zwrotybankowe.pl”) wniosła o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanej spółki Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski spółka akcyjna (zwanej dalej „Bankiem PKO”) kwotę 4537,45 PLN (złotych polskich, ok. 1050 EUR) wraz z odsetkami ustawowymi za zwłokę i kosztami procesu.

10.

Na poparcie swojego żądania spółka Zwrotybankowe.pl wskazała, że konsument przeniósł na spółkę Zwrotybankowe.pl prawo do żądania od Banku PKO wszystkich kwot należnych temu konsumentowi w ramach transakcji wynikających z zastosowania sankcji „kredytu darmowego”. Sankcja ta – jak wyjaśnił sąd odsyłający – jest przewidziana w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim ( 7 ), który przewiduje zasadniczo, że w przypadku naruszenia obowiązków informacyjnych kredytodawcy w umowie o kredyt konsumencki konsument może złożyć u kredytodawcy oświadczenie, a następnie zwrócić jedynie kwotę główną kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu.

11.

Spółka Zwrotybankowe.pl podniosła dalej, że prawo do zwrotu wynika z umowy o kredyt, którą konsument zawarł z Bankiem PKO w dniu 13 września 2018 r. (zwanej dalej „umową o kredyt”). W szczególności spółka Zwrotybankowe.pl zarzuca Bankowi PKO naruszenie obowiązków informacyjnych wynikających z art. 30 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim ( 8 ).

12.

Bank PKO wniósł o oddalenie powództwa w całości i podniósł, że nie naruszył ciążących na nim obowiązków informacyjnych wobec konsumenta oraz że nie doszło do rzeczywistej cesji wierzytelności na rzecz spółki Zwrotybankowe.pl, ponieważ charakter zobowiązania uniemożliwia jego cesję na rzecz podmiotu trzeciego.

13.

Sąd odsyłający wskazuje, że akta sprawy przed sądem krajowym obejmują umowę cesji zawartą w dniu 16 stycznia 2023 r. między spółką Zwrotybankowe.pl a konsumentem (zwaną dalej „umową cesji”). Na mocy tej umowy konsument dokonał cesji wszystkich istniejących i przyszłych roszczeń pieniężnych przeciwko Bankowi PKO wynikających z zastosowania sankcji za nieodpłatny kredyt oraz ze skutków nieuczciwych lub nieważnych warunków umownych. Umowa cesji przewidywała ponadto, że spółka Zwrotybankowe.pl miała prawo do 50 % kwoty wierzytelności głównej odzyskanej od Banku PKO. Ponadto spółka Zwrotybankowe.pl miała prawo do wszystkich przyznanych kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

14.

Sąd odsyłający zastanawia się w pierwszej kolejności nad wykładnią art. 22 ust. 2 dyrektywy 2008/48, który stoi na przeszkodzie zrzeczeniu się przez konsumentów praw przyznanych im przez przepisy prawa krajowego implementujące tę dyrektywę. Ściślej rzecz ujmując, sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy przepis ten należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie cesji praw konsumenta na podmiot trzeci, który – jak w niniejszej sprawie – dochodzi tych praw we własnym imieniu, a następnie otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 50 % kwoty uzyskanej przed zwrotem pozostałych 50 % konsumentowi.

15.

W tym względzie sąd odsyłający uważa, że wykładnia celowościowa dyrektywy 2008/48, mająca na celu ochronę konsumentów przed nieuczciwymi warunkami zawartymi w umowach o kredyt, przemawia za wyłączeniem przelewu wierzytelności.

16.

W drugiej kolejności sąd odsyłający zastanawia się nad wykładnią art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w kontekście ciążącego na sądach krajowych obowiązku zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umownych.

17.

W tym względzie sąd odsyłający podkreśla, że spoczywający na sądzie krajowym obowiązek zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umownych opiera się na założeniu, że konsument jest stroną postępowania i że interwencja sądu kompensuje brak równowagi między konsumentem a przedsiębiorcą. Niemniej jednak sprawa będąca przedmiotem postępowania głównego jest jednak odmienna w zakresie, w jakim konsument nie jest stroną sporu (jest nią raczej cesjonariusz), a postępowanie nie dotyczy umowy cesji jako takiej, lecz raczej umowy o kredyt. O ile sąd odsyłający nie ma wątpliwości co do możliwości dokonania przez siebie oceny ewentualnego, niedozwolonego charakteru postanowień umowy o kredyt, o tyle nabrał wątpliwości co do obowiązku i właściwości w zakresie zbadania niedozwolonego charakteru postanowień umowy cesji, będącej podstawą legitymacji powoda w postępowaniu.

18.

Jego wątpliwości dotyczą w szczególności tego, że co do zasady orzeczenie sądu, zgodnie z którym umowa cesji nie jest wiążąca (albo nie jest wiążąca w pełnym zakresie), nie będzie wiążące dla sądu w ewentualnym sporze pomiędzy konsumentem a podmiotem, na rzecz którego dokonano cesji wierzytelności. Ponadto stwierdzenie nieuczciwego charakteru umowy cesji w zakresie, w jakim mogłoby prowadzić do jej unieważnienia, może mieć negatywne konsekwencje dla konsumenta. Mogłoby to bowiem prowadzić do oddalenia skargi w postępowaniu głównym ze względu na brak legitymacji procesowej powódki, na rzecz której dokonano cesji wierzytelności. Może z tego wynikać, że konsument nawet nie uzyska części wierzytelności, do której jest uprawniony na podstawie umowy cesji.

19.

Kolejną kwestią podniesioną przez sąd odsyłający jest ta, że kontrola nieuczciwego charakteru warunków umowy cesji mogłaby zostać przeprowadzona pod nieobecność konsumenta i bez umożliwienia mu uzyskania informacji o skutkach prawnych, jakie mogą wyniknąć z uznania umowy cesji za nieważną.

20.

W tych okolicznościach Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie (Polska) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

21.

Uwagi na piśmie przedstawiły Trybunałowi strony w postępowaniu głównym, rząd polski oraz Komisja Europejska.

22.

Poprzez pytanie drugie, które jest przedmiotem niniejszej opinii, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umowy cesji zawartej między konsumentem a spółką handlową będącą cesjonariuszem wierzytelności konsumenta wobec przedsiębiorcy, z którym konsument zawarł umowę o kredyt, w okolicznościach, w których: po pierwsze spór zawisły przed sądem odsyłającym nie dotyczy tej umowy cesji, a po drugie, spółka handlowa będąca cesjonariuszem wierzytelności konsumenta opiera się na tej umowie cesji w celu uzasadnienia swojej legitymacji procesowej do wytoczenia powództwa przeciwko przedsiębiorcy, który był pierwotnym kontrahentem konsumenta.

23.

Z postanowienia odsyłającego wynika, że spór w postępowaniu głównym toczy się między spółką Zwrotybankowe.pl a Bankiem PKO. Spór ten dotyczy umowy o kredyt zawartej przez Bank PKO z konsumentem. Spółka Zwrotybankowe.pl podnosi, że obowiązek zwrotu kwot należnych temu konsumentowi wynika z zastosowania sankcji „kredytu darmowego” z powodu domniemanego naruszenia obowiązku informacyjnego ciążącego na banku przy zawieraniu umowy o kredyt ( 9 ). Legitymacja procesowa spółki Zwrotybankowe.pl wynika z umowy cesji zawartej między konsumentem a spółką Zwrotybankowe.pl, na mocy której konsument przeniósł na cesjonariusza wszystkie roszczenia pieniężne wynikające z umowy o kredyt konsumencki, podczas gdy spółka Zwrotybankowe.pl była uprawniona do 50 % kwoty wierzytelności głównej podlegającej odzyskaniu od Banku PKO ( 10 ).

24.

Z postanowienia odsyłającego wynika również, że przedmiotem sporu w postępowaniu głównym jest umowa o kredyt; nie jest natomiast to badanie indywidualnych warunków umowy cesji w świetle dyrektywy 93/13. W tym kontekście sąd odsyłający zastanawia się, czy jest zobowiązany do zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umowy cesji, które nie są przedmiotem zawisłego przed nim sporu, lecz które stanowią podstawę legitymacji procesowej spółki Zwrotybankowe.pl.

25.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału system ochrony ustanowiony na mocy dyrektywy 93/13 opiera się na założeniu, że konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, zarówno pod względem siły negocjacyjnej, a zatem jego zdolności negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania ( 11 ).

26.

Ze względu na tę słabszą pozycję art. 6 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje, że nieuczciwe warunki nie są wiążące dla konsumenta. Jest to przepis bezwzględnie obowiązujący, który zmierza do zastąpienia ustanowionej przez umowę formalnej równowagi praw i obowiązków stron umowy rzeczywistą równowagą, która przywraca równość stron ( 12 ).

27.

W tym kontekście Trybunał wielokrotnie orzekał, że sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy warunek umowny wchodzący w zakres stosowania dyrektywy 93/13 ma nieuczciwy charakter, i do tego, by dokonawszy takiego badania, zniwelować brak równowagi między konsumentem a przedsiębiorcą, o ile posiada niezbędne ku temu informacje na temat stanu prawnego i faktycznego ( 13 ).

28.

Zatem obowiązkowe badanie z urzędu, które sąd krajowy rozpatrujący sprawę jest zobowiązany przeprowadzić na mocy dyrektywy 93/13, ogranicza się, w pierwszej kolejności, do warunków umowy, których nieuczciwy charakter można stwierdzić na podstawie elementów stanu prawnego i faktycznego zawartych w aktach sprawy, którymi dysponuje rzeczony sąd krajowy ( 14 ).

29.

Takie badanie powinno, w drugiej kolejności, mieścić się w granicach przedmiotu sporu, rozumianych jako wynik roszczeń zgłaszanych przez stronę w świetle żądań i zarzutów podniesionych na ich poparcie ( 15 ).

30.

Przede wszystkim, chociaż ochrona konsumenta zamierzona przez dyrektywę 93/13 wymaga aktywnej interwencji sądu krajowego rozpatrującego sprawę, niemniej jednak dla przyznania tej ochrony konieczne jest, aby jedna ze stron umowy wytoczyła postępowanie sądowe ( 16 ). Przedmiotem tego postępowania musi być dana umowa ( 17 ).

31.

Następnie Trybunał orzekł, że skuteczność ochrony, jaką sąd krajowy powinien przyznać konsumentowi na mocy dyrektywy 93/13 w drodze interwencji z urzędu, nie może sięgać tak daleko, by pomijać lub wykraczać poza granice przedmiotu sporu określone przez strony w ich żądaniach w świetle podniesionych przez nie zarzutów. Sąd krajowy nie jest zatem zobowiązany do rozszerzenia tego sporu poza przedstawione mu żądania i zarzuty ( 18 ).

32.

Trybunał orzekł również, że powództwo między dwoma przedsiębiorcami nie charakteryzuje się tą samą nierównowagą, jaka istnieje w powództwie między konsumentem a jego przedsiębiorcą, będącym drugą stroną umowy ( 19 ).

33.

W postępowaniu głównym, jak już wskazano powyżej, konsument nie jest w nim stroną. Przedmiot sporu określony przez strony w ich żądaniach i zarzutach dotyczy umowy o kredyt. Umowa cesji zawarta między spółką będącą cesjonariuszem a konsumentem nie jest przedmiotem powództwa wniesionego do sądu krajowego.

34.

W takich okolicznościach, w odróżnieniu od sytuacji, o której mowa w orzecznictwie przytoczonym w pkt 27 niniejszej opinii, w celu zapewnienia skuteczności systemu ochrony konsumenta zamierzonego przez dyrektywę 93/13 nie jest ani wymagane, ani konieczne, aby sąd krajowy rozpatrujący spór pomiędzy dwoma przedsiębiorcami, takimi jak spółka będąca cesjonariuszem praw konsumenta i przedsiębiorca będący jego kontrahentem, badał z urzędu potencjalnie nieuczciwy charakter warunku znajdującego się w umowie cesji zawartej przez tego konsumenta.

35.

Inne rozwiązanie naruszałoby „elementy konstytutywne” ( 20 ) postępowania cywilnego, a mianowicie strony sporu i jego przedmiot. Jak jasno wynika z orzecznictwa Trybunału przytoczonego w pkt 31 niniejszej opinii, szczególne uprawnienia sądów krajowych w dziedzinie sporów konsumenckich muszą zawsze pozostać w ramach sporu cywilnego.

36.

Niemniej jednak, jak wskazała Komisja w swoich uwagach na piśmie, ograniczenia interwencji sądu z urzędu pozostają bez uszczerbku dla prawa konsumenta do wniesienia powództwa w celu zakwestionowania umowy cesji. W ramach takiego przyszłego sporu sąd krajowy mógłby wówczas skorzystać z przysługującego mu uprawnienia do badania z urzędu zawartych w nich nieuczciwych warunków.

37.

Sąd odsyłający podnosi odrębną kwestię, czy jest zobowiązany do zbadania nieuczciwego charakteru jednego lub kilku warunków umowy cesji na podstawie art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w ramach badania przesłanek dopuszczalności wniesionego do niego powództwa w zakresie, w jakim umowa cesji wpływa na legitymację procesową powoda w postępowaniu głównym.

38.

Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 państwa członkowskie postanawiają, że nieuczciwe warunki ujęte w umowie zawartej z konsumentem przez przedsiębiorcę nie będą wiążące dla konsumenta ( 21 ).

39.

Ponadto dyrektywa 93/13, jak wynika z jej art. 7 ust. 1 w związku z motywem dwudziestym czwartym, zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych z konsumentami przez przedsiębiorców ( 22 ).

40.

O ile Trybunał określił już wielokrotnie i przy uwzględnieniu wymogów wynikających z art. 6 ust. 1 oraz z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 sposób, w jaki sąd krajowy musi zapewnić ochronę praw wywodzonych przez konsumentów z tej dyrektywy, o tyle zasadniczo prawo Unii nie harmonizuje procedur stosowanych w odniesieniu do badania potencjalnie nieuczciwego charakteru warunku umowy. Procedury te należą zatem do zakresu krajowego porządku prawnego państw członkowskich na mocy zasady autonomii proceduralnej tychże państw, pod warunkiem jednak, że nie są one mniej korzystne niż w wypadku podobnych sytuacji podlegających prawu krajowemu (zasada równoważności) oraz że nie czynią w praktyce niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym wykonywania praw przyznanych konsumentom przez prawo Unii (zasada skuteczności) ( 23 ).

41.

W tych okolicznościach należy ustalić, czy wyżej wymienione przepisy w związku z zasadami równoważności i skuteczności nakładają na sąd krajowy obowiązek zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunku zawartego w umowie cesji jako warunku wstępnego ustalenia legitymacji procesowej powoda w postępowaniu głównym.

42.

Po pierwsze, w odniesieniu do zasady równoważności sąd krajowy powinien sprawdzić w świetle reguł proceduralnych dotyczących postępowań znajdujących zastosowanie w prawie krajowym, czy ta zasada została dochowana, z uwzględnieniem przedmiotu tych postępowań, stosunku prawnego leżącego u ich podstaw oraz ich zasadniczych elementów ( 24 ).

43.

W tym względzie Trybunał stwierdził, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 jest równoważny z krajowymi przepisami posiadającymi w ramach krajowego porządku prawnego rangę norm porządku publicznego ( 25 ).

44.

Wynika z tego, że zgodnie z zasadą równoważności, jeżeli na mocy prawa krajowego sądowi krajowemu przysługuje uprawnienie lub obowiązek dokonania z urzędu oceny, czy warunki umowy cesji, na które powołuje się powód w celu wykazania swojej legitymacji procesowej, są sprzeczne z krajowymi zasadami porządku publicznego, powinien on również dysponować zakresem uznania lub obowiązkiem dokonania z urzędu oceny, czy warunki te są sprzeczne z art. 6 dyrektywy 93/13, o ile dysponuje niezbędnymi w tym celu informacjami na temat stanu prawnego i faktycznego.

45.

W niniejszej sprawie wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie zawiera żadnych informacji odnośnie do tego, czy sąd, do którego wniesiono powództwo przez przedsiębiorstwo, na rzecz którego konsument dokonał cesji swojej wierzytelności, może, a nawet powinien, na mocy prawa polskiego zbadać z urzędu ewentualną sprzeczność warunku takiego jak sporny warunek z krajowymi normami porządku publicznego. Zgodnie z orzecznictwem przypomnianym w poprzednim punkcie niniejszej opinii do sądu odsyłającego należy zbadanie tego aspektu w celu ustalenia, czy może bądź czy powinien on w świetle zasady równoważności zbadać z urzędu potencjalnie nieuczciwy charakter spornego warunku ( 26 ).

46.

Po drugie, jeśli chodzi o zasadę skuteczności, Trybunał stwierdził, że każdy przypadek, w którym powstaje pytanie, czy krajowy przepis proceduralny czyni niemożliwym lub zbyt utrudnionym stosowanie prawa Unii, należy rozpatrywać z uwzględnieniem miejsca danego przepisu w całości procedury, jej przebiegu i jej cech szczególnych, a także, w razie potrzeby, zasad leżących u podstaw krajowego systemu sądownictwa, takich jak ochrona prawa do obrony, zasada pewności prawa i prawidłowy przebieg postępowania ( 27 ).

47.

Co się tyczy powództwa wytoczonego w postępowaniu głównym, z postanowienia odsyłającego wynika, że badanie z urzędu umowy cesji przez sąd krajowy może wywołać negatywne konsekwencje dla konsumenta i naruszyć jego autonomię w zakresie powoływania się na ochronę przewidzianą w dyrektywie 93/13. W szczególności sąd odsyłający podkreśla, że stwierdzenie nieuczciwego charakteru warunków umowy cesji może prowadzić do jej nieważności. Nieważność ta skutkowałaby oddaleniem powództwa w postępowaniu głównym ze względu na brak legitymacji procesowej po stronie spółki Zwrotybankowe.pl, pozbawiając w ten sposób konsumenta uzyskania choćby części wierzytelności.

48.

Na wstępie należy zauważyć, że jak wynika z postanowienia odsyłającego, ewentualne negatywne konsekwencje stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunków umowy cesji opierają się na założeniu przyjętym przez sąd odsyłający, zgodnie z którym takie stwierdzenie prowadziłoby do nieważności tej umowy.

49.

W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 6 ust. 1 in fine dyrektywy 93/13 taka „umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków” ( 28 ).

50.

Należy zauważyć, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, a w szczególności jej art. 6 ust. 1 in fine, nie ma na celu unieważnienia wszystkich umów zawierających nieuczciwe warunki, lecz ma na celu zastąpienie ustanowionej w umowie formalnej równowagi praw i obowiązków stron równowagą rzeczywistą, która przywraca równość stron, przy czym dana umowa powinna co do zasady nadal obowiązywać bez jakiejkolwiek zmiany innej niż wynikająca z usunięcia nieuczciwego warunku lub nieuczciwych warunków. O ile ten ostatni warunek jest spełniony, dana umowa może, zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, zostać utrzymana w mocy, pod warunkiem że zgodnie z przepisami prawa krajowego takie utrzymanie w mocy umowy bez nieuczciwych postanowień jest prawnie możliwe, co musi zostać zweryfikowane przy zastosowaniu obiektywnego podejścia ( 29 ).

51.

To na podstawie tego obiektywnego podejścia i zgodnie z przepisami prawa krajowego sąd odsyłający musi ustalić, czy ciągłość umowy cesji jest prawnie możliwa po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru jednego lub kilku z jej warunków.

52.

Jak wyjaśnia sąd odsyłający, jeżeli w wyniku badania z urzędu stwierdzi on, że co najmniej jeden warunek umowny jest nieuczciwy i że umowa cesji jest nieważna, to takie rozwiązanie może narazić konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje. W tym względzie należy przypomnieć, że uprawnienie sądu krajowego do badania z urzędu potencjalnie nieuczciwych warunków jest uzasadnione koniecznością zrównoważenia braku równowagi między konsumentem a przedsiębiorcą ( 30 ). Byłoby sprzeczne z tym celem, gdyby skutkiem tego uprawnienia były niekorzystne skutki dla konsumenta.

53.

Ponadto Trybunał uściślił, w odniesieniu do obowiązku sądu krajowego w zakresie pominięcia, w razie potrzeby z urzędu, nieuczciwych postanowień umownych zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, że sąd ten nie ma obowiązku odstąpienia od stosowania danego warunku, jeżeli konsument, po powiadomieniu go przez rzeczony sąd, ma zamiar nie podnosić jego nieuczciwego i niewiążącego charakteru, wyrażając w ten sposób dobrowolną i świadomą zgodę na dany warunek ( 31 ).

54.

Dyrektywa 93/13 nie sięga zatem tak daleko, aby ustanowiony przez nią system ochrony przed stosowaniem nieuczciwych warunków przez przedsiębiorców był obowiązkowy dla konsumentów. W konsekwencji w wypadku gdy konsument woli nie powoływać się na ten system ochrony, nie jest on stosowany ( 32 ).

55.

W postępowaniu głównym, jak już wskazano powyżej, konsument nie jest stroną, a umowa cesji nie jest przedmiotem sporu. Zgodnie z umową cesji spółka Zwrotybankowe.pl, cesjonariusz, jest również przedsiębiorcą, który określa warunki umowne umowy cesji. W związku z tym, biorąc pod uwagę, że interesy obu stron umowy cesji są sprzeczne, nie jest możliwe zastąpienie stanowiska konsumenta w kwestii potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków umowy cesji stanowiskiem spółki będącej cesjonariuszem ( 33 ).

56.

Komisja zasugerowała w swoich uwagach na piśmie, aby sąd krajowy mógł zbadać, czy prawo krajowe przewiduje możliwość kontroli warunków umowy cesji w postępowaniu głównym lub w ramach odrębnego postępowania, co może prowadzić do zawieszenia postępowania głównego. Spółka Zwrotybankowe.pl podniosła, że w postępowaniu takim jak w postępowaniu przed sądem odsyłającym konsumenci są powoływani jako świadkowie. Dodaje ona, że w takim kontekście sądy byłyby w stanie ustalić, czy konsumenci są w pełni świadomi przedmiotu cesji i jej konsekwencji.

57.

Do sądu odsyłającego należy zbadanie możliwości, jakie przepisy krajowe przewidują powiadomienie osób trzecich o toczącym się postępowaniu i czy w tym kontekście sąd krajowy może poinformować konsumenta o ewentualnym nieuczciwym charakterze warunków zawartych w umowie cesji.

58.

Jednakże zastosowanie ewentualnych możliwości istniejącej w krajowym prawie procesowym, aby konsument został poinformowany o toczącym się postępowaniu oraz aby sąd krajowy poinformował konsumenta o ewentualnym nieuczciwym charakterze warunków zawartych w umowie cesji, nie może mieć niekorzystnych konsekwencji dla konsumenta. Jak bowiem podkreśliłam w istocie powyżej ( 34 ), racją bytu uznania uprawnienia sądu do badania z urzędu nieuczciwych warunków jest ochrona konsumentów. W szczególności konsument nie powinien być zobowiązany do udziału w postępowaniu sądowym, a jego niezależność od umowy cesji powinna być respektowana. Nie należy również uniemożliwiać konsumentowi wniesienia w przyszłości powództwa przeciwko spółce będącej cesjonariuszem w celu stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunków umowy cesji.

59.

W świetle całości powyższych rozważań jestem zdania, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy nie jest zobowiązany do zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umowy cesji zawartej między konsumentem a spółką handlową będącą cesjonariuszem wierzytelności konsumenta wobec przedsiębiorcy, z którym konsument zawarł umowę o kredyt, w okolicznościach, w których: po pierwsze, spór zawisły przed sądem odsyłającym nie dotyczy tej umowy cesji, a po drugie, spółka handlowa będąca cesjonariuszem wierzytelności konsumenta opiera się na tej umowie cesji w celu uzasadnienia swojej legitymacji procesowej do wytoczenia powództwa przeciwko przedsiębiorcy, który był pierwotnym kontrahentem konsumenta. Jednakże zastosowanie ewentualnych możliwości, jakie daje krajowe prawo procesowe, aby konsument został poinformowany o toczącym się postępowaniu oraz aby sąd krajowy poinformował konsumenta o ewentualnym nieuczciwym charakterze warunków zawartych w umowie cesji, nie może mieć negatywnych konsekwencji dla konsumenta.

60.

W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na drugie pytanie prejudycjalne zadane przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie (Polska) w następujący sposób:

Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy nie jest zobowiązany do zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umowy cesji zawartej między konsumentem a spółką handlową będącą cesjonariuszem wierzytelności konsumenta wobec przedsiębiorcy, z którym konsument zawarł umowę o kredyt, w okolicznościach, w których: po pierwsze, spór zawisły przed sądem odsyłającym nie dotyczy tej umowy cesji, a po drugie, spółka handlowa będąca cesjonariuszem wierzytelności konsumenta opiera się na tej umowie cesji w celu uzasadnienia swojej legitymacji procesowej do wytoczenia powództwa przeciwko przedsiębiorcy, który był pierwotnym kontrahentem konsumenta. Jednakże zastosowanie ewentualnych możliwości, jakie daje krajowe prawo procesowe, aby konsument został poinformowany o toczącym się postępowaniu oraz aby sąd krajowy poinformował konsumenta o ewentualnym nieuczciwym charakterze warunków zawartych w umowie cesji, nie może mieć negatywnych konsekwencji dla konsumenta.