KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 16.6.2025

COM(2025) 290 final

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Stan cyfrowej dekady w 2025 r.: dalsze budowanie suwerenności i cyfrowej przyszłości UE

{SWD(2025) 290 final} - {SWD(2025) 291 final} - {SWD(2025) 292 final} - {SWD(2025) 293 final} - {SWD(2025) 294 final} - {SWD(2025) 295 final}

1.Wprowadzenie 

Transformacja cyfrowa UE jest główną siłą mającą sprawić, by Europa pozostała konkurencyjna i odporna, zmniejszała nadmierne zależności oraz wzmacniała suwerenność technologiczną, a jednocześnie zwiększała swoją strategiczną autonomię 1 . Przyjęty w 2021 r. program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” 2 zapewnił UE uporządkowane, strategiczne i prawnie wiążące ramy zarządzania, umożliwiające jej poruszanie się w coraz bardziej niestabilnym krajobrazie geopolitycznym, gospodarczym i technologicznym. Świadczy to o determinacji i zaangażowaniu UE w podejmowanie zdecydowanych, długoterminowych działań wspierających jej wizję dotyczącą transformacji cyfrowej Europy.

W obliczu dzisiejszych wyzwań geopolitycznych program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” stał się istotniejszy niż kiedykolwiek wcześniej. Wzmocnienie suwerenności technologicznej i odporności Europy ma kardynalne znaczenie dla ochrony strategicznych interesów oraz wzmocnienia globalnego przywództwa i konkurencyjności UE. Program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” odgrywa w tym kontekście kluczową rolę, ponieważ wspiera koordynację między państwami członkowskimi, dostosowuje ich starania i zaspokaja pilną potrzebę przyspieszonej transformacji cyfrowej.

W ramach cyfrowej dekady UE wyznacza i monitoruje założenia i cele cyfrowe, dostosowuje inicjatywy za pomocą krajowych planów działania oraz zwiększa wspólne inwestycje. Świadczy to o determinacji i zaangażowaniu UE w podejmowanie zdecydowanych, długoterminowych działań wspierających jej wizję dotyczącą transformacji cyfrowej Europy. Ponadto cyfrowa dekada sprzyja współpracy na szczeblu UE, państw członkowskich, regionów i miast, przyspieszając transformację cyfrową i wspierając wdrażanie Kompasu konkurencyjności 3 . Przyjąwszy szerszą, zintegrowaną perspektywę, cyfrowa dekada łączy konkurencyjność, suwerenność, zrównoważony rozwój i wartości demokratyczne. Podkreśla, że transformacja cyfrowa jest nie tylko kwestią napędzania innowacji i wzrostu gospodarczego, ale również wspierania najważniejszych strategicznych aktywów dla suwerenności, stabilności i globalnych wpływów Europy, jak pokazano na wykresie 1.

W niniejszym komunikacie opisano stan cyfrowej dekady w 2025 r., analizując istotne zmiany w polityce cyfrowej i postępy w transformacji cyfrowej UE od czasu ostatniego sprawozdania opublikowanego w 2024 r. Stanowi on również podstawę przeglądu programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” w 2026 r., z ewentualnymi zmianami w założeniach, celach i zarządzaniu w związku z rozwojem technologii i polityki UE.

Bardziej szczegółowe analizy, w tym zalecenia na szczeblu UE, przedstawiono w załącznikach do komunikatu i w dokumentach uzupełniających, w szczególności w dokumentach roboczych służb Komisji, badaniu Eurobarometr i opracowaniach 4 , które łącznie stanowią sprawozdanie na temat stanu cyfrowej dekady w 2025 r.

Niniejszemu komunikatowi towarzyszy w szczególności 28 załączników:

·załącznik 1, który zawiera obszerną analizę postępów w osiąganiu założeń i celów cyfrowej dekady oraz obejmuje zalecenia horyzontalne skierowane do wszystkich państw członkowskich; 

·załączniki 2–28, które zawierają streszczenie analizy przeprowadzonej dla każdego z 27 państw członkowskich, w tym zalecenia dla poszczególnych krajów.

Wykres 1: Cyfrowa dekada i priorytety cyfrowe UE

2.Śledzenie ogólnych postępów w cyfrowej dekadzie UE

a.2025: rok definiujący przyszłość UE

W 2025 r. globalna rewolucja w dziedzinie sztucznej inteligencji (AI) nabiera tempa dzięki przełomom w podstawowych technologiach, które na nowo kształtują granice innowacji, na nowo określają konkurencyjność i zmieniają codzienne życie ludzi. Pracownicy korzystają obecnie z narzędzi AI, aby zwiększyć wydajność – od asystentów fabrycznych w produkcji po opracowywanie oprogramowania biurowego opartego na AI – poprzez usprawnienie wykonywania zadań i wsparcie procesów decyzyjnych. Jednocześnie zaczyna powiększać się flota samochodów autonomicznych, zwłaszcza w USA i Azji, gdzie autonomiczne taksówki i usługi dostawy ustanawiają nowe standardy mobilności miejskiej i efektywności ekonomicznej. Ponadto AI rewolucjonizuje opiekę zdrowotną, zwiększając jej skuteczność, dostępność i stabilność gospodarczą. AI jest również przełomowym czynnikiem transformacji ekologicznej: umożliwia monitorowanie środowiska w czasie rzeczywistym, stanowi podstawę gospodarki o obiegu zamkniętym, usprawnia procesy przemysłowe i wspiera inteligentniejsze zarządzanie zasobami we wszystkich sektorach, takich jak woda, energia, transport i rolnictwo. W obliczu tych szybkich postępów kluczową pojawiającą się kwestią jest wykorzystanie potencjału AI poprzez skuteczną politykę i demokratyczne rządy w celu przyspieszenia postępu społecznego – aby przyczynić się do powszechnego dobrobytu, wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz uzyskać korzyści dla społeczeństwa 5 .

Jak pokazano na wykresie 2, ugruntowanie pozycji UE jako lidera oraz uczynienie Europy prawdziwym kontynentem AI jest nadrzędnym priorytetem, wymagającym kompleksowego zestawu zasobów, zdolności i infrastruktury – od zaawansowanych umiejętności po solidne ramy etyczne. Obejmuje to w szczególności wysoce wydajną infrastrukturę cyfrową – od łączności po obliczenia kwantowe – aby wspierać obecny gwałtowny wzrost innowacji w dziedzinie AI. Znaczny wzrost w dziedzinie mocy obliczeniowej, przechowywania danych oraz szybkiej, bezpiecznej łączności o niskim opóźnieniu ma również zasadnicze znaczenie dla trenowania modeli AI ogólnego przeznaczenia i rozwoju pionowo zintegrowanych zastosowań AI.

Wykres 2: Siedem filarów, aby stać się liderem w dziedzinie AI, oraz rola cyfrowej dekady

Te podstawowe technologie mają kluczowe znaczenie dla obronności i cyberbezpieczeństwa, umożliwiając analizę danych w czasie rzeczywistym, orientację sytuacyjną na polu walki, autonomiczne podejmowanie decyzji, kryptoanalizę, bezpieczną komunikację i rozwiązania w zakresie cyberbezpieczeństwa nowej generacji.

Wiąże się to z wartością poboczną, ponieważ oczekuje się, że 10 % wydatków UE na obronność będzie przeznaczonych na europejskie najbardziej zaawansowane technologie, co może generować roczny wpływ na rynek w wysokości 245 mld EUR, stanowiący potężny katalizator innowacji i odnowy przemysłowej 6 . Jednocześnie zmiany geopolityczne przekształcają zależność cyfrowego łańcucha dostaw UE w strategiczne podatności. Ponieważ łańcuchy dostaw są w coraz większym stopniu wykorzystywane jako broń w związku z nadmiernym poleganiem na dostawcach wysokiego ryzyka lub poprzez ograniczenia i taryfy, suwerenność technologiczna przesunęła się na pierwszy plan w programie UE, wzbudzając potrzebę bardziej skoordynowanej polityki przemysłowej, pogłębionych partnerstw publiczno-prywatnych i ukierunkowanych inwestycji, których celem jest uczynienie z UE nie tylko pasywnego konsumenta globalnych technologii, ale proaktywnej konkurencyjnej siły napędzanej jej transformacją cyfrową i przemysłową. Nadmierna zależność od podmiotów zagranicznych naraża również odporność systemu finansowego UE, w tym w obszarach krytycznych, takich jak systemy płatności i kryptoaktywa, które stają się coraz bardziej podatne na wpływy zewnętrzne i zakłócenia, czasami wykraczające poza zasięg europejskich regulacji. Perspektywa cyfrowego euro staje się kamieniem węgielnym europejskiej strategii w zakresie finansów cyfrowych i bezpieczeństwa gospodarczego, wzmacniając ekosystem finansowy Europy, zdolności innowacyjne i strategiczną autonomię.

Coraz bardziej wyrafinowane zagrożenia, przed którymi stoimy – w tym dezinformacja, cyberataki, deepfake i manipulacje algorytmiczne – wymagają powszechnych umiejętności cyfrowych i wykwalifikowanej siły roboczej w dziedzinie ICT. Zagrożenia te, których tworzenie i rozpowszechnianie potęgują AI i platformy internetowe, mogą również zakłócać wyniki wyborów, pogłębiać polaryzację społeczną, podważać zaufanie publiczne do instytucji demokratycznych i zagrażać infrastrukturze krytycznej. Zagrażają one również praworządności, podważając integralność procesów demokratycznych, osłabiając odpowiedzialność instytucjonalną i zakłócając egzekwowanie norm prawnych w internecie – zwłaszcza gdy na platformach rozpowszechnia się szkodliwe lub nielegalne treści bez żadnej kontroli. Dodatkowe ryzyko wynika ze złożonych wzorców korzystania z algorytmów i narzędzi cyfrowych, takich jak platformy internetowe, oraz z ich wpływu na bezpieczeństwo i dobrostan dzieci 7 . Jeżeli te zagrożenia w internecie nie zostaną poddane kontroli, mogą zagrozić samym fundamentom demokracji – podważając praworządność oraz zakłócając opartą na dowodach debatę publiczną i kształtowanie polityki.

Wydarzenia w 2025 r. pokazały zatem, że Europa musi pilnie wprowadzać innowacje, konkurować i rozwijać się, jednocześnie przyjmując większą odpowiedzialność za swoją strategiczną autonomię, odporność, bezpieczeństwo i obronę, a także opracowując własne suwerenne technologie, co stanowi nie tylko kwestię konkurencyjności, ale również imperatyw strategiczny.

b.Sens wskaźników: co pokazał rok 2024 na temat trajektorii cyfrowej UE

Od lipca 2024 r. UE wykazuje nierównomierne postępy w realizacji celów i założeń programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie”. Niektóre obszary, takie jak wdrożenie węzłów brzegowych, dostępność usług e-zdrowia oraz „podstawowy” zasięg radiowy 5G, wykazują stosunkowo wysoki poziom osiągnięcia celów. Z kolei w szeregu kluczowych dziedzin – w szczególności jeśli chodzi o podstawowe technologie cyfrowe, takie jak AI, usługi w chmurze, analityka danych, a także w odniesieniu do specjalistów w dziedzinie ICT i podstawowych umiejętności cyfrowych – postępy są bardzo niezadowalające. Choć poprawiają się w wolnym tempie, cyfryzacja usług publicznych i rozwój sieci o bardzo dużej przepustowości (VHCN) wykazują oznaki większej dojrzałości, natomiast wdrażanie usługi światłowodu do lokalu postępuje w tempie, które nie wystarczy, aby osiągnąć poziom 100 % do 2030 r.

Z monitorowania celów ogólnych wynika, że UE nadal stoi przed poważnymi wyzwaniami związanymi z wykorzystaniem transformacji cyfrowej do celów wydajności i konkurencyjności. Wdrażanie i integracja tych technologii w całej gospodarce UE są nadal zbyt ograniczone, natomiast fragmentacja regulacyjna i złożoność administracyjna ciągle stanowią poważne wyzwanie dla przedsiębiorstw typu start-up, MŚP i innowatorów 9 . UE nadal nie dysponuje suwerenną, ogólnoeuropejską infrastrukturą łączności cyfrowej i chmury obliczeniowej, a także zintegrowanymi systemami zarządzania niezbędnymi do wspierania jej rozwoju i odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa. Wraz ze wzrostem liczby cyberataków, która w 2024 r. zwiększyła się o 150 %, bezpieczeństwo stało się kwestią najwyższej wagi. Potrzeba ta jest zgodna z priorytetami większości obywateli Unii: około czterech na pięciu Europejczyków uważa, że poprawa cyberbezpieczeństwa oraz silniejsza ochrona danych i bezpieczeństwa w internecie znacznie ułatwiłyby im codzienne korzystanie z technologii cyfrowych 10 . Powszechny brak umiejętności cyfrowych pozostaje barierą systemową dla transformacji cyfrowej UE. W szczególności utrzymujące się niedobory specjalistów w dziedzinie ICT spowalniają postępy w osiąganiu celów cyfrowej dekady w kluczowych obszarach, takich jak AI, cyberbezpieczeństwo i półprzewodniki. Niedobór ten jest spotęgowany ciągłą nierównowagą płci wśród specjalistów w dziedzinie ICT.

Wykres 3: Podsumowanie postępów w realizacji kluczowych wskaźników efektywności do 2030 r. 11   12

Tymczasem cyfrowa przyszłość UE w coraz większym stopniu zależy od stabilnej produkcji energii. W 2024 r. światowe zapotrzebowanie na energię elektryczną wzrosło o ponad dwa razy więcej niż średni roczny wzrost w ciągu ostatniej dekady. Globalne zużycie energii elektrycznej przez ośrodki przetwarzania danych ma wzrosnąć ponad dwukrotnie do około 945 TWh do 2030 r., co odpowiada obecnemu całkowitemu zużyciu energii elektrycznej w Japonii 13 . Branża ośrodków przetwarzania danych musi się rozwijać i ewoluować, aby móc nadążać m.in. za gwałtownym wzrostem i rozwojem AI, generatywnej AI i przyszłych iteracji AI, które już powstają. Zgodnie z tą tendencją ośrodki przetwarzania danych będą odpowiadać za 40 % całkowitego zapotrzebowania na energię w 2030 r. 14 Gwałtownie rosnące zapotrzebowanie na energię szybko przewyższa tempem rozwój dostaw czystej i niezawodnej energii oraz przepustowość sieci w całej UE. Rozbieżność ta staje się potencjalną istotną barierą dla zwiększania skali kluczowych technologii cyfrowych oraz opóźnia zdolność UE do pełnego wykorzystania AI i opartych na danych innowacji na rzecz konkurencyjności gospodarczej. Tendencje te jeszcze bardziej uwypuklają konieczność lepszego dostosowania transformacji ekologicznej i cyfrowej jako kluczowej siły napędowej długoterminowej konkurencyjności i bezpieczeństwa UE 15 .

Aby zaprezentować obecną perspektywę osiągnięcia celów na 2030 r., na wykresie 4 poniżej przedstawiono postępy w realizacji kluczowych wskaźników efektywności w dążeniu do osiągnięcia celów UE, porównując poziomy wyników z przewidywanymi terminami. Oś pozioma przedstawia rok docelowy dla każdego kluczowego wskaźnika efektywności (w oparciu o trajektorie bazowe, jeżeli są dostępne), natomiast oś pionowa pokazuje wartość procentową celu już osiągniętą od 2024 r. Wykres dzieli kluczowe wskaźniki efektywności na trzy grupy: przed terminem, na czas (zbliżające się do wartości docelowych) lub opóźnione (poniżej oczekiwanych postępów).

Wykres 4: Śledzenie postępów w zakresie kluczowych wskaźników efektywności i oczekiwany harmonogram

c. W połowie dekady: państwa członkowskie i instytucje UE nabierają tempa, przy czym widoczne są pewne wczesne oznaki konkretnych postępów

Dwa lata po wejściu w życie program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” jest obecnie w pełni wdrażany, a UE i państwa członkowskie podejmują konkretne i ambitne działania w tym zakresie.

Wspólna odpowiedzialność wszystkich państw członkowskich za cele i założenia cyfrowej dekady ma zasadnicze znaczenie dla ich osiągnięcia oraz zapewnienia spójnej, skutecznej i sprzyjającej włączeniu społecznemu transformacji cyfrowej w całej UE. Państwa członkowskie aktywnie wdrażają program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie”, który stanowi przede wszystkim ramy współpracy państw członkowskich służące wspólnemu działaniu, dostosowaniu i łączeniu zasobów w zakresie polityki cyfrowej.

Wszystkie państwa członkowskie opracowały krajowe strategiczne plany działania dotyczące cyfrowej dekady (krajowe plany działania), w których określono politykę, środki i działania podejmowane od 2024 r. w celu pobudzenia transformacji cyfrowej UE, począwszy od 2024 r. Przyjęcie planów działania stanowi istotny kamień milowy, ponieważ państwa członkowskie wspólnie zobowiązały się do realizacji 1 910 środków o łącznej wartości inwestycji wynoszącej 288,6 mld EUR, w tym 205,1 mld EUR z budżetów publicznych (co odpowiada 1,14 % PKB UE).

Wykres 5: Intensywność budżetu publicznego w planach działania państw członkowskich 16  

W następstwie zaleceń zawartych w sprawozdaniu na temat stanu cyfrowej dekady z 2024 r. 21 państw członkowskich zaktualizowało swoje krajowe plany działania i dodało około 20 % nowych środków 17 . Planuje się, że ponad połowa środków z przewidzianym przedziałem czasowym realizacji zakończy się w 2026 r., co prawdopodobnie odzwierciedla krajowe cykle budżetowe oraz zakończenie planów i inwestycji w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF), co sugeruje potencjalny spadek wsparcia począwszy od 2027 r.

Państwa członkowskie wykazują swoje zaangażowanie we wspólne działania przez wdrażanie corocznych zaleceń. Państwa członkowskie zastosowały się do 57 % z 306 zaleceń na szczeblu krajowym wydanych przez Komisję w 2024 r., wprowadzając istotne zmiany polityki (12 %) lub pewne zmiany (45 %) za pomocą nowych środków. 19 państw członkowskich zastosowało się do co najmniej połowy swoich zaleceń z wykorzystaniem nowych środków. Jeżeli chodzi o zalecenia na szczeblu UE, to w przypadku ponad 45 % odnotowano zauważalne postępy (35 %) lub znaczne postępy (10 %), z dobrymi wynikami w obszarach związanych z rozwojem AI ukierunkowanej na człowieka oraz ochroną praw i zasad cyfrowych. Z drugiej strony w przypadku 48 % zaleceń na szczeblu UE wydanych w 2024 r. odnotowano jedynie ograniczone postępy, a w przypadku 7 % nie wykazano żadnych postępów. Ten zróżnicowany obraz pokazuje, że chociaż istnieje wyraźny impuls do osiągnięcia niektórych celów i założeń cyfrowej dekady, nadal istnieje potrzeba uporządkowanych i odważniejszych działań w ramach polityki w celu przyspieszenia i usprawnienia trajektorii UE w ramach dekady.

Wykres 6: Krajowe plany działania: podział budżetu na cele i ogólne założenia 18  

Za pośrednictwem konsorcjów na rzecz europejskiej infrastruktury cyfrowej (EDIC) konkretna współpraca wielokrajowa przyczynia się do rozwoju wielkoskalowych projektów, których pojedyncze państwo członkowskie nie jest w stanie zrealizować samodzielnie, obejmujących kluczowe obszary strategiczne, takie jak AI, inteligentne miasta, zdrowie, mobilność i sektor rolno-spożywczy. W 2024 r. utworzono trzy EDIC: Sojusz na potrzeby technologii językowych – ALT-EDIC, CitiVERSE EDIC ds. lokalnych cyfrowych bliźniaków oraz EDIC w odniesieniu do europejskiego partnerstwa na rzecz blockchain i europejskiej infrastruktury usług blockchain (EUROPEUM-EDIC).

Państwa członkowskie wspierają również ważne projekty stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (projekty IPCEI) w dziedzinie cyfrowej. W 2024 r. uruchomiono projekt IPCEI dotyczący infrastruktury i usług chmurowych (CIS), przy czym uczestniczące przedsiębiorstwa poczyniły postępy w realizacji swoich projektów, a ekosystem IPCEI rozszerzono na nowych partnerów pośrednich. W 2024 r. kilka państw członkowskich postanowiło rozpocząć fazę projektowania trzech potencjalnych kandydatów na projekty IPCEI w dziedzinie cyfrowej: jednego koncentrującego się na innowacyjnych usługach AI, drugiego na zastosowaniach zaawansowanych technologii półprzewodnikowych i trzeciego na wdrażaniu infrastruktury obliczeniowej. Między zainteresowanymi państwami członkowskimi a Komisją trwają prace nad ukształtowaniem tych kandydatów na projekty IPCEI. 

Rada ds. Cyfrowej Dekady (DDB), która skupia przedstawicieli krajowych, stała się kluczową platformą koordynacji i wymiany informacji w kwestiach związanych z transformacją cyfrową. Jest dobrze przygotowana do odgrywania coraz większej roli w przyspieszaniu transformacji cyfrowej UE przez zacieśnienie współpracy, ułatwianie wdrażania polityk cyfrowych oraz wspieranie opracowywania i przyjmowania rozwiązań, które upraszczają procesy i zmniejszają obciążenia administracyjne, a także doradztwo służące lepszemu powiązaniu celów i założeń z możliwościami finansowania.

Ponadto akcelerator najlepszych praktyk cyfrowej dekady, uruchomiony w lipcu 2024 r., odegrał zasadniczą rolę w dalszym wspieraniu współpracy między państwami członkowskimi przez połączenie regularnych warsztatów i specjalnej platformy internetowej. Platforma ta służy jako centralny ośrodek wymiany informacji, wyzwań i najlepszych praktyk związanych z osiągnięciem celów cyfrowej dekady. Zawiera repozytorium, w ramach którego zebrano 52 najlepsze praktyki i zorganizowano osiem warsztatów poświęconych klastrom tematycznym (umiejętności cyfrowe, zielona informatyka, wykorzystanie technologii, prowadzonych odpowiednio przez Słowenię, Francję i Finlandię, Belgię), które umożliwiają dogłębne zbadanie konkretnych obszarów kluczowych dla transformacji cyfrowej UE. Ponadto trwają dyskusje na temat uruchomienia trzech nowych klastrów w 2025 r., koncentrujących się na zmniejszeniu obciążeń administracyjnych, prawach i zasadach cyfrowych oraz suwerenności cyfrowej.

Monitorowanie deklaracji praw i zasad cyfrowych w cyfrowej dekadzie 19 wskazuje na rosnące zaangażowanie państw członkowskich w podejmowanie działań, przy czym w całej UE zidentyfikowano ponad 2 000 inicjatyw, z których 80 % prowadziły organizacje rządowe. Państwa członkowskie są najbardziej aktywne w obszarze edukacji cyfrowej i szkoleń oraz umiejętności cyfrowych, a także w działaniach na rzecz lepiej chronionego, bezpiecznego i pewnego środowiska cyfrowego.

Wreszcie miasta stanowią kluczowe podmioty wspomagające cyfrową dekadę UE, odgrywając rolę głównych ośrodków wdrażania, które zapewniają transformację cyfrową bezpośrednio obywatelom, służbom publicznym i przedsiębiorstwom – zwłaszcza MŚP – dzięki swojej bliskości, ekosystemom innowacji i przywództwu lokalnemu. Ze sprawozdania wynika, że nadal istnieje potencjał, który można wykorzystać dzięki ściślejszej współpracy z miastami w ramach administracji cyfrowej UE, inwestycjom w lokalne zdolności cyfrowe i dostosowaniu lokalnych strategii, z wykorzystaniem narzędzi, takich jak lokalne obserwatoria, oraz projektów wielokrajowych, takich jak LDT-CitiVERSE.

d. Pomimo niedawno podjętych starań poziom inwestycji publicznych i prywatnych nie jest jeszcze w pełni zgodny z ambicjami i skalą cyfrowej dekady

W ostatnich latach UE poczyniła pewne postępy we wzmacnianiu swojej infrastruktury cyfrowej i zdolności technologicznych. Dokonano znacznych inwestycji w obszarach strategicznych, w szczególności za pośrednictwem inicjatyw takich jak program „Cyfrowa Europa”. Przykłady tych osiągnięć są następujące:

·W ciągu ostatnich ośmiu lat zakupiono osiem superkomputerów, z których trzy znalazły się wśród 10 najszybszych superkomputerów na świecie, a także zostały uznane za najbardziej ekologiczne i energooszczędne.

·W całej UE działa obecnie ponad 150 europejskich centrów innowacji cyfrowych, które obejmują prawie 90 % regionów europejskich i zapewniają istotne wsparcie zarówno organizacjom publicznym, jak i prywatnym, w szczególności MŚP 20 .

·Europejski portfel tożsamości cyfrowej, który jest obecnie wdrażany pilotażowo w całej UE, zapewni bezpieczne i kontrolowane przez użytkownika narzędzie umożliwiające obywatelom potwierdzenie swojej tożsamości, udostępnianie dokumentów i używanie podpisu cyfrowego.

·W sektorze półprzewodników uruchomiono cztery najnowocześniejsze linie pilotażowe w celu testowania i walidacji zaawansowanych technologii czipów.

Zgodnie z priorytetami określonymi w Kompasie konkurencyjności 21  w dniu 9 kwietnia 2025 r. Komisja przyjęła Plan działania na rzecz kontynentu sztucznej inteligencji, w którym określono zestaw działań związanych z infrastrukturą obliczeniową, danymi, rozwojem algorytmów AI i ich przyjmowaniem, umiejętnościami oraz uproszczeniem regulacyjnym. Plan działania wskazuje na ambicję UE w zakresie zwiększenia swojej konkurencyjności na arenie światowej dzięki wykorzystaniu potencjału technologii AI i wspieraniu inwestycji strategicznych, takich jak gigafabryki AI, a także uruchomieniu ukierunkowanych inicjatyw, takich jak InvestAI, aby zwiększyć finansowanie publiczne i prywatne, oraz strategia w sprawie zastosowania AI w celu przyspieszenia wdrażania godnej zaufania AI w kluczowych sektorach gospodarki i usługach publicznych.

Pomimo tych osiągnięć oczywiste jest, że ciągłe, wzmożone starania mają zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia odpowiedniej skali transformacji cyfrowej i zapewnienia suwerenności technologicznej Europy.

Ponieważ UE zbliża się do punktu środkowego cyfrowej dekady, niniejsze sprawozdanie wraz z najnowszymi szacunkami instytucji, w tym EPRS i EBC, oraz raportem Draghiego, wykorzystując różne zakresy i rodzaje metodyki 22 , pokazuje, że celów cyfrowych UE nie będzie można osiągnąć bez transformacyjnej zmiany w jej krajobrazie inwestycyjnym. W raporcie Draghiego stwierdzono, że dodatkowe starania UE powinny osiągnąć kwotę 150 mld EUR rocznie przeznaczoną na technologie cyfrowe. Podobnie Europejski Bank Centralny (EBC) podkreśla znaczenie skoncentrowania finansów UE na przyszłościowych inwestycjach, ostrzegając, że brak osiągnięcia odpowiedniej skali zdolności cyfrowych może zagrozić długoterminowej konkurencyjności i stabilności finansowej UE.

Według szacunków Biura Analiz Parlamentu Europejskiego sam rozwój zaawansowanych technologicznie innowacji cyfrowych (HTDI) w całej Europie będzie wymagał od 212 do 380 mld EUR rocznie 23 , co stanowi ponad trzykrotność obecnych łącznych rocznych inwestycji UE w technologie i infrastrukturę cyfrową. Znaczna część inwestycji będzie musiała pochodzić z inwestycji prywatnych uruchomionych za pośrednictwem pogłębionej unii rynków kapitałowych 24 , zwiększonego finansowania ryzyka i partnerstw przemysłowych 25 (zob. poniżej). Jedna czwarta tej szacowanej kwoty będzie musiała pochodzić ze źródeł publicznych, w tym budżetów krajowych i programów UE 26 , w czasie, gdy w wielu państwach członkowskich fiskalne pole manewru jest ograniczone, a średniookresowa presja budżetowa jest nadal wysoka, pomimo zwiększonej elastyczności nowych ram fiskalnych UE.

Strategiczne zamówienia publiczne, w szczególności dzięki zbliżającemu się przeglądowi dyrektyw w sprawie zamówień publicznych, będą miały kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów UE w zakresie odporności, innowacji, uproszczenia i preferencji unijnych poprzez inwestycje publiczne. W połączeniu ze środkami określonymi w Planie działania na rzecz kontynentu sztucznej inteligencji oraz przyszłym aktem w sprawie rozwoju chmury i AI, a także przy wsparciu GovTech 27 , przegląd ten zapewni, aby sektor publiczny o bardzo krytycznym znaczeniu rozwijał wysoce bezpieczne zdolności w zakresie chmury obliczeniowej w UE. Kolejną niewykorzystaną do tej pory szansą jest umożliwienie finansowania cyfryzacji ze środków przeznaczonych na zrównoważony rozwój (działania związane z klimatem) dzięki wykazaniu korzyści w zakresie efektywności energetycznej i materiałowej wynikających z cyfryzacji w głównych gałęziach przemysłu, w szczególności w oparciu o niedawne prace Europejskiej Koalicji na rzecz Ekologicznej Cyfryzacji 28 .

Analizy są również zbieżne co do kluczowych obszarów, do których należy skierować inwestycje, od rozwoju zaawansowanej infrastruktury łączności światłowodowej, sieci 5G – w szczególności samodzielnej i średniopasmowej, w tym pełnego pokrycia korytarzy transportowych 29 – po rozwój półprzewodników nowej generacji, w tym czipów specyficznych dla AI, zwiększanie skali bezpiecznej i suwerennej infrastruktury chmury i danych, rozwój wiarygodnych technologii AI i obliczeń kwantowych oraz rozwój solidnych zdolności w zakresie cyberbezpieczeństwa. Równie ważne są zrównoważone inwestycje w szkolenie większej liczby specjalistów w dziedzinie technologii cyfrowych, umiejętności cyfrowe i podnoszenie kwalifikacji, bez których korzyści płynące z innowacji pozostaną niedostępne dla wielu regionów i sektorów. 

Oczekuje się, że luka w zdolnościach w zakresie przetwarzania w chmurze między Europą a konkurentami, takimi jak USA i Chiny, zwiększy się, chyba że przeznaczy się znacznie większy kapitał na rozwój zdolności przetwarzania brzegowego i przetwarzania w chmurze. W niniejszym sprawozdaniu określono również bardziej szczegółowe rozbieżności między priorytetami cyfrowymi a finansowaniem przydzielonym za pośrednictwem unijnych instrumentów publicznych (por. wykres 7), które pokazują w szczególności, że niewystarczającą uwagę poświęca się założeniom ogólnym i zasadom cyfrowym, rozwojowi umiejętności, podstawowym technologiom, wdrażaniu infrastruktury połączeń gigabitowych oraz cyfryzacji MŚP. W tym kontekście kluczowe znaczenie ma ukierunkowanie i dostosowanie wydatków publicznych w jak największym stopniu do priorytetów strategicznych oraz maksymalizacja ich wpływu i skuteczności 30 .

Nadal istnieją przeszkody strukturalne utrudniające finansowanie transformacji cyfrowej UE. Utrzymujące się w sferze publicznej rozdrobnienie strategii krajowych, ograniczona koordynacja na szczeblu UE oraz powolna absorpcja środków finansowych UE utrudniają skuteczne wykorzystanie dostępnych zasobów. Istnieje również potrzeba lepszej koordynacji działań, aby ukierunkować większe finansowanie publiczne na suwerenne aktywa cyfrowe, w tym zaufane chmury, modele AI, czipy i cyberbezpieczeństwo, przy jednoczesnym wspieraniu wspólnych projektów państw członkowskich.

Uruchomienie kapitału prywatnego na dużą skalę będzie miało kluczowe znaczenie dla wypełnienia luki dzięki pogłębionej unii rynków kapitałowych, lepiej dostosowanym instrumentom publiczno-prywatnym oraz silniejszym mechanizmom ograniczania ryzyka i finansowania mieszanego. W niedawnej analizie EBC 31 podkreślono również potrzebę skupienia się nie tylko na głównych celach inwestycyjnych, ale również na poprawie warunków realizacji, absorpcji inwestycji i jakości projektów.

Rozdrobnienie i niedostateczny rozwój rynków finansowych UE, a także tendencja w UE do unikania działań obarczonych wysokim ryzykiem nadal ograniczają napływ inwestycji do szybko rozwijających się i innowacyjnych sektorów, przy czym dużej części oszczędności gospodarstw domowych nie przeznacza się na inwestycje produkcyjne. W UE brakuje również dojrzałego ekosystemu kapitału wysokiego ryzyka, co ogranicza dostęp do finansowania szybko rozwijającym się i innowacyjnym przedsiębiorstwom 32 . UE odpowiada za zaledwie 5 % globalnego kapitału wysokiego ryzyka pozyskiwanego na innowacje, w porównaniu z 52 % w przypadku USA i 40 % w przypadku Chin 33 . W 2024 r. europejskie przedsiębiorstwa typu start-up zajmujące się AI pozyskały około 11 mld EUR w postaci finansowania kapitału wysokiego ryzyka, ponad sześć razy mniej niż w USA (około 71 mld EUR) 34 . Luki te mają szczególne znaczenie dla inwestycji wysokiego ryzyka i o dużym oddziaływaniu w najbardziej zaawansowane technologie, w przypadku których tradycyjne finansowanie bankowe jest często niewystarczające. Jeśli chodzi o cyberbezpieczeństwo, unijny kapitał wysokiego ryzyka osiągnął jedynie kwotę 814 mln EUR 35 skoncentrowaną w kilku państwach członkowskich, podczas gdy w USA wyniosła ona 15 mld EUR. Wykorzystanie zasobów publicznych w celu przyciągnięcia inwestycji prywatnych – w szczególności za pomocą mechanizmów podziału ryzyka i instrumentów finansowych – ma zatem zasadnicze znaczenie dla zwiększenia skali innowacji na całym kontynencie.

Wykres 7: Porównanie stwierdzonych luk z finansowaniem UE z wybranych programów w latach 2020–2027 (szacunki JRC) 36

* 69 % odnosi się do zakresu FTTP; 82 % – do zasięgu sieci o bardzo dużej przepustowości.

** 82 % odnosi się do cyfrowych usług publicznych dla obywateli; 86 % do cyfrowych usług publicznych dla przedsiębiorstw.

W sprawozdaniu podkreślono również potrzebę utworzenia większej puli kapitału publicznego w celu pobudzenia inwestycji prywatnych w gospodarce europejskiej i zmniejszenia kosztów finansowania dla europejskich przedsiębiorstw. Potrzebne są zdecydowane działania w celu znacznego zwiększenia możliwości finansowania dla wszystkich przedsiębiorstw w UE, począwszy od fazy rozpoczynania działalności po przedsiębiorstwa bardziej dojrzałe, w oparciu o niedawno przyjętą Unijną strategię na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i scale-up 37 . Główne wyzwania, którymi należy się zająć, obejmują wzmocnienie i wdrożenie narzędzi finansowania mieszanego w celu ograniczenia ryzyka inwestycji prywatnych (np. InvestEU, który ma uruchomić inwestycje publiczne i prywatne o wartości ponad 372 mld EUR dzięki gwarancji budżetowej UE w wysokości 26,2 mld EUR), a także ustanowienie unii oszczędności i inwestycji 38 w celu zwiększenia skali inwestycji prywatnych ponad granicami, w tym przez uproszczenie ścieżek pierwszych ofert publicznych (IPO) i odblokowanie kapitału funduszy emerytalnych na inwestycje cyfrowe, aby przyspieszyć trajektorie rozwoju.

Oprócz inwestycji kluczową rolę w procesie transformacji cyfrowej odgrywają reformy. Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) opracowano z myślą o tym podwójnym celu, by wspierać nie tylko inwestycje, ale również reformy strukturalne w związku z europejskim semestrem 39 . W dziedzinie cyfrowej spośród łącznie około 2 500 kamieni milowych i wartości docelowych około 600 (24 %) kwalifikuje się jako reformy 40 . Obejmują one na przykład reformy mające na celu ułatwienie wdrażania sieci, wzmocnienie cyberbezpieczeństwa, modernizację polityki rynku pracy i systemów edukacji lub wdrożenie zasady jednorazowości.

Państwa członkowskie poproszono o uwzględnienie w krajowych planach działania również „środków regulacyjnych i środków ukierunkowanych na reformy” 41 , ale jak dotąd dostarczyły niewiele informacji na temat tego, które środki przewidziane w planie działania kwalifikują się jako reformy. W pierwszej kolejności sens reform znalazł odzwierciedlenie w zaleceniach wydanych w niniejszym sprawozdaniu zarówno na poziomie horyzontalnym (zob. załącznik 1), jak i na szczeblu państw członkowskich, takich jak ustanowienie podstawowych warunków ramowych oraz ekosystemów wspierających komercjalizację i transfer technologii w obszarze cyfryzacji MŚP i przedsiębiorstw typu start-up, a także wdrażanie zaawansowanych technologii.

Ponadto Instrument Wsparcia Technicznego (TSI) zapewnił państwom członkowskim ukierunkowaną wiedzę fachową i pomoc w budowaniu zdolności w zakresie opracowywania i wdrażania reform, w tym w obszarze cyfrowym. Na przykład dzięki inicjatywie przewodniej „ComPAct – zdolność na rzecz cyfrowej dekady Europy” w 2025 r. administracje publiczne w państwach członkowskich otrzymują wsparcie w tworzeniu technologicznych podstaw polityki opartej na danych, która uwzględnia interoperacyjność i technologie AI.

3. Zaradzenie słabościom cyfrowym i nadmiernym zależnościom

Chociaż globalny dostęp do innowacyjnych i przystępnych cenowo technologii, infrastruktury i usług ma zasadnicze znaczenie dla konkurencyjności UE, zależność UE od zagranicznych technologii, infrastruktury i usług cyfrowych naraża ją na szereg zagrożeń. Chociaż cyfryzacja jest siłą napędową innowacji, wydajności i globalnej konkurencyjności, utrzymujące się strategiczne zależności zagrażają bezpieczeństwu gospodarczemu i suwerenności technologicznej UE. Nadmierne zależności są szczególnie dotkliwe w dziedzinie półprzewodników, infrastruktury chmury i danych oraz technologii cyberbezpieczeństwa.

UE nadal nie dysponuje znacznymi krajowymi zdolnościami w zakresie produkcji półprzewodników. Nie posiada zdolności do produkcji zaawansowanych węzłów (poniżej 10 nm), niezbędnych zarówno do zastosowań cywilnych, jak i wojskowych 42 . Zdolności te koncentrują się głównie w Azji Wschodniej i USA: 80 % dostawców unijnych przedsiębiorstw ma siedzibę główną poza UE, z czego 35 % znajduje się w USA, 12,4 % na Tajwanie, 11,7 % w Chinach lub Hongkongu i 10 % w Korei Południowej 43 . W przypadku zawirowań geopolitycznych w Azji Wschodniej, które miałyby wpływ na Tajwan – produkujący obecnie ponad 90 % najbardziej zaawansowanych czipów na świecie – zwłaszcza z zamiarem kontrolowania jego przemysłu półprzewodników (w szczególności TSMC, najbardziej zaawansowanego mikroprocesora na świecie), konsekwencje byłyby poważne. Większość europejskich gałęzi przemysłu – od przemysłu motoryzacyjnego po lotniczy i kosmiczny, od sprzętu medycznego po obronność – doświadczyłaby krytycznych impasów produkcyjnych.

Rozwój modelu AI ogólnego przeznaczenia jest również zdominowany przez USA, w szczególności ze względu na dostęp USA do ogromnej mocy obliczeniowej za pośrednictwem amerykańskich hiperskalerów, którzy również przekazują znaczną część swoich inwestycji kapitałowych na rozwój chmury. Sytuacja ta stwarza szereg zagrożeń dla UE, takich jak uzależnienie użytkowników od własnościowych ekosystemów, a także krytyczne ryzyko narażenia unijnych przedsiębiorstw będących użytkownikami i obywateli na stosowanie amerykańskich przepisów, takich jak amerykańska ustawa o chmurze. Obecnie największy unijny operator chmury ma zaledwie 2 % udziału w rynku UE. Oczekuje się, że tendencja ta utrzyma się – przewiduje się, że do 2028 r. amerykańscy hiperskalerzy będą zaspokajać 65 % zapotrzebowania ośrodków przetwarzania danych w Europie 44 . Technologie cyberbezpieczeństwa wykorzystywane w Europie często pochodzą spoza UE, co może narażać sieci europejskie na wpływy zagraniczne lub luki w zabezpieczeniach.

Zidentyfikowano również zagrożenia w zakresie technologii kwantowych, w szczególności w odniesieniu do potencjalnego transferu wiedzy fachowej za pośrednictwem niemonitorowanych bezpośrednich inwestycji zagranicznych, przechwytywania talentów i współpracy pozbawionej odpowiednich zabezpieczeń. Z drugiej strony należy również uznać, że UE posiada znaczące atuty oraz jest liderem w dziedzinie nauki kwantowej i doskonałości badawczej, posiada wysoko wykwalifikowaną siłę roboczą, a także jeden z najbardziej dynamicznych na świecie ekosystemów przedsiębiorstw typu start-up w dziedzinie technologii kwantowych. Inicjatywy takie jak inicjatywa „Quantum Flagship”, Wspólne Przedsięwzięcie na rzecz Czipów oraz nowe kwantowe linie pilotażowe również opierają się na tych mocnych stronach. Ochrona tych aktywów przy jednoczesnym wspieraniu innowacji pozostaje priorytetem z punktu widzenia utrzymania konkurencyjności Europy w tej kluczowej dziedzinie. 

Europa nie wykorzystuje jeszcze w pełni potencjału otwartego oprogramowania 45 – dobra publicznego, które można swobodnie wykorzystywać, modyfikować i redystrybuować, aby umożliwić wszystkim korzystanie z technologii do własnych celów – oraz dynamicznej społeczności europejskich twórców otwartego oprogramowania, co może stanowić ważną drogę prowadzącą do suwerenności technologicznej w celu zmniejszenia zależności Europy od państw trzecich. Zależności cyfrowe i podatności na zagrożenia związane z bezpieczeństwem badań naukowych łączą się z szerszymi obawami dotyczącymi bezpieczeństwa gospodarczego, zwłaszcza w obecnym kontekście geopolitycznym. Główne zagrożenia obejmują wykorzystywanie zależności jako broni oraz wymuszanie wpływu politycznego środkami ekonomicznymi.

Ponadto obecnie żadna ogólnoeuropejska platforma cyfrowa nie zalicza się do najczęściej odwiedzanych w Europie, a „obywateli europejskich obsługują głównie platformy komercyjne spoza UE” 46 . Te duże platformy często umożliwiają wielu użytkownikom biznesowym dotarcie do użytkowników końcowych w całej Unii i kontrolowanie ważnych ekosystemów gospodarki cyfrowej. Ich pozycja i zasady, które ustalają na swoich platformach, mogą prowadzić do nieuczciwych praktyk względem przedsiębiorstw, które z nich korzystają, oraz szkodzić użytkownikom, a także ograniczać kontestowalność i stwarzać nierówne warunki działania dla innych przedsiębiorstw. Kolejnym problemem w środowisku cyfrowym jest handel nielegalnymi towarami, usługami i treściami w internecie oraz wymiana takich towarów, usług i treści, a także niewłaściwe wykorzystywanie usług internetowych do większego rozpowszechniania dezinformacji i do innych szkodliwych celów. Nowoczesna łączność nie jest już zbiorem odrębnych technologii – satelitów, kabli podmorskich, sieci ruchomych i stacjonarnych – lecz ściśle połączonym ekosystemem. Aby odpowiedzieć na rosnące zapotrzebowanie na krytyczne zastosowania o niskim opóźnieniu, takie jak pojazdy autonomiczne i chirurgia zdalna, należy zapewnić bezproblemowy przepływ coraz większych ilości danych 47 we wszystkich tych dziedzinach, ponieważ zakłócenia w jednej z nich mogą wpływać na wydajność i bezpieczeństwo całej sieci. W najbliższej przyszłości będzie to wymagało globalnego podejścia, obejmującego wiele elementów, od zasobów orbitalnych po infrastrukturę naziemną, i łączącego je w ujednolicony, odporny i zoptymalizowany na całym świecie system. Obecnie musimy zapewnić jego podstawy: pełny zasięg światłowodów i przyspieszony rozwój samodzielnej sieci 5G. Odporność i bezpieczeństwo europejskiej infrastruktury łączności stoją przed coraz większymi wyzwaniami ze względu na złożoność geopolityczną i technologiczną dzisiejszego środowiska cyfrowego. Pełne wdrożenie unijnego zestawu narzędzi na potrzeby sieci 5G oraz promowanie samodzielnych sieci 5G mają istotne znaczenie dla ograniczenia zagrożeń dla bezpieczeństwa związanych z łącznością ruchomą. Ponadto infrastruktura podstawowa, taka jak podmorskie kable do transmisji danych, pozostaje podatna na sabotaż fizyczny, zagrożenia i wyzwania, które uwzględniono w planie działania na rzecz bezpieczeństwa kabli 48 . Jednocześnie autonomię UE w dziedzinie łączności podważa duża zależność UE od pozaeuropejskich systemów satelitarnych – taką krytyczną zależność wyraźnie pokazała wojna w Ukrainie, kiedy to firma SpaceX wielokrotnie groziła przerwaniem świadczenia usług satelitarnych Starlink.

Ponadto ryzyko zależności cyfrowej ma również kluczowe znaczenie w sektorach systemowych, takich jak sektor finansowy. Obecnie w UE brakuje jednolitego systemu płatności i chociaż tylko siedem państw strefy euro posiada własne krajowe systemy płatności 49 , UE jako całość opiera się w dużym stopniu na międzynarodowych systemach kart płatniczych, które odpowiadają za ponad 64 % wszystkich transakcji inicjowanych kartą w strefie euro 50 . Ponadto płatności za pomocą aplikacji mobilnych, zdominowane przez pozaeuropejskie firmy technologiczne (takie jak Apple Pay, Google Pay i PayPal), stanowią obecnie prawie jedną dziesiątą transakcji detalicznych i wykazują dwucyfrowy roczny wzrost. Zmiany te narażają UE na ryzyko geopolityczne i ryzyko w cyberprzestrzeni. Wniosek ustawodawczy Komisji w sprawie cyfrowego euro, przyjęty w czerwcu 2023 r., był przedmiotem negocjacji międzyinstytucjonalnych w 2024 r. Ostateczną decyzję w sprawie jego emisji podejmie Europejski Bank Centralny po zakończeniu procesu legislacyjnego.

4. Wykorzystanie cyfryzacji na potrzeby zdolności obronnych UE

Technologie cyfrowe są podstawowym narzędziem w dążeniach UE do wzmocnienia swojego bezpieczeństwa, strategicznej autonomii i zdolności obronnych. Wykorzystując potencjał synergii między cywilnymi i obronnymi zastosowaniami AI, UE może uwolnić nowe możliwości w zakresie innowacji, zwiększyć konkurencyjność Europy i wzmocnić jej strategiczną autonomię w tej krytycznej dziedzinie.

Solidne i bezpieczne sieci komunikacyjne mają zasadnicze znaczenie dla nowoczesnych operacji obronnych. Suwerenna infrastruktura łączności satelitarnej jest decydująca dla niezależnej obronności i reagowania kryzysowego. Integracja technologii 5G i 6G przyczyni się do dalszego wzmocnienia bezpiecznych zdolności operacyjnych w czasie rzeczywistym we wszystkich dziedzinach. Jednocześnie suwerenne sieci chmurowe są kluczowe dla zapewnienia bezpiecznego przechowywania, przetwarzania i ochrony wrażliwych danych obronnych w ramach jurysdykcji UE. AI stanowi siłę transformacyjną zarówno w kontekście cywilnym, jak i wojskowym, ponieważ systemy oparte na AI mają kluczowe znaczenie dla przyspieszenia wykrywania zagrożeń, usprawnienia procesu decyzyjnego i wspierania autonomicznych operacji.

Półprzewodniki stanowią podstawę niemal wszystkich nowoczesnych zdolności obronnych. Ponieważ globalne łańcuchy dostaw są nadal podatne na napięcia geopolityczne, Komisja zobowiązuje się do wspierania bezpiecznego i suwerennego europejskiego ekosystemu półprzewodników w oparciu o pięć nowych linii pilotażowych o łącznej wartości 3,7 mld EUR, które są obecnie również w stanie obsługiwać zastosowania obronne.

Wykres 8: Coraz większe nakładanie się obszarów polityki cyfrowej i obronnej

Technologie kwantowe będą w coraz większym stopniu kształtować przyszłość bezpiecznej komunikacji, wykrywania i obliczeń. Za pośrednictwem inicjatyw takich jak EuroQCS, EuroQCI i inicjatywa „Quantum Flagship” UE inwestuje w obliczenia kwantowe na potrzeby rozwiązywania złożonych problemów, ultrabezpiecznej komunikacji, czujników grawimetrycznych oraz precyzyjnego pozycjonowania, nawigacji i synchronizacji czasu – a to zaledwie kilka obszarów spośród wielu, które służą zarówno zastosowaniom obronnym, jak i cywilnym oraz infrastrukturze krytycznej.

Rozwój i zwiększanie skali działalności przedsiębiorstw typu start-up i jednorożców w dziedzinach podwójnego zastosowania ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia długoterminowej strategicznej konkurencyjności Europy. Jednak utrudniająca innowacje luka inwestycyjna, jaką od 2006 r. odnotowuje się w dziedzinie obronności, wynosi 1,25 bln EUR i wskazuje na chroniczne niedoinwestowanie, w szczególności przedsiębiorstw typu start-up w dziedzinie najbardziej zaawansowanych technologii, w przypadku których niedobór wynosi 4 mld EUR dla MŚP 51 . Zniwelowanie tej luki wymaga zrównoważonych inwestycji, lepszej integracji strategii cyfrowych i obronnych oraz ukierunkowanego wsparcia dla technologii podwójnego zastosowania i ekosystemów innowacji. Utrzymujące się bariery dla inwestycji prywatnych, w tym przestarzałe polityki wykluczające, ograniczenia związane z normami z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (ESG) oraz brak instrumentów finansowych ukierunkowanych na obronność 52  utrudniły rozwój intensywnie korzystających z technologii cyfrowych MŚP i przedsiębiorstw typu start-up opracowujących rozwiązania obronne lub rozwiązania podwójnego zastosowania. Około 40 % MŚP zajmujących się obronnością nadal napotyka trudności w dostępie do źródeł finansowania, zwłaszcza w fazie wzrostu 53 .

Podsumowując, w obliczu ewoluującego krajobrazu geopolitycznego i zmieniającego się charakteru wojny starania Komisji na rzecz włączenia technologii cyfrowych do ekosystemu obronnego – i odwrotnie – mają zasadnicze znaczenie dla wzmocnienia bezpieczeństwa, odporności i wiodącej pozycji technologicznej UE. Inicjatywy ukierunkowane na ludność cywilną stworzyły ważne podstawy do wykorzystania zaawansowanych technologii cyfrowych, takich jak AI, obliczenia kwantowe i półprzewodniki, w celu wspierania zdolności obronnych. Niemniej jednak nadal istnieją kluczowe wyzwania, w tym potrzeba głębszej integracji polityki, wyeliminowania luk w infrastrukturze cyfrowej oraz przyspieszenia innowacji dzięki ukierunkowanym inwestycjom w technologie podwójnego zastosowania oraz lepszej koordynacji między strategiami cyfrowymi i obronnymi.

5. Międzynarodowe aspekty cyfrowej dekady

Transformacja cyfrowa przekształca gospodarki i społeczeństwa w całej Europie i na świecie, wzmacniając strategiczny interes UE w zapewnieniu konkurencyjności technologicznej jako podstawy długoterminowej suwerenności politycznej. Opierając się na mocnych stronach oraz wewnętrznych politykach i działaniach UE, międzynarodowa strategia cyfrowa Unii Europejskiej 54 ma na celu (i) zwiększenie konkurencyjności UE w dziedzinie technologii dzięki współpracy gospodarczej i biznesowej, (ii) promowanie wysokiego poziomu bezpieczeństwa UE i jej partnerów oraz (iii) kształtowanie globalnego e-rządzenia i standardów cyfrowych zgodnie z podejściem opartym na wartościach UE.

Komisja nadal rozwija swoją sieć rad ds. handlu i technologii (TTC) oraz partnerstwa cyfrowe. UE rozszerzyła również swój coraz większy portfel umów o wolnym handlu i umów o handlu cyfrowym, które ustanawiają wysokiej jakości zasady handlu cyfrowego i stanowią platformę współpracy w kwestiach związanych z handlem cyfrowym. Strategia Global Gateway odgrywa kluczową rolę w promowaniu inwestycji w infrastrukturę cyfrową, w szczególności bezpiecznych sieci 5G zapewnianych przez zaufanych dostawców oraz bezpiecznych i odpornych kabli podmorskich. W szerszym ujęciu strategia Global Gateway wzmacnia rolę Europy jako zaufanego partnera w globalnej łączności. Ponadto Komisja wspiera wysiłki na rzecz transformacji cyfrowej w krajach objętych procesem rozszerzenia i w sąsiedztwie UE, a jednocześnie angażuje się na forach wielostronnych w stymulowanie postępów w kluczowych kwestiach, takich jak zarządzanie AI (łącznie z procesem G-7 w sprawie AI z Hiroszimy i konwencją Rady Europy) lub promowanie bezpiecznej cyfrowej infrastruktury publicznej zgodnej z ochroną danych (zwłaszcza w ramach grupy G-20).

Ponadto deklaracja praw i zasad cyfrowych w cyfrowej dekadzie 55 wywarła znaczący wpływ na dyskusje międzynarodowe, stanowiąc inspirację dla kilku deklaracji międzynarodowych 56 i przyczyniając się do opracowania pierwszych kompleksowych ram globalnego e-rządzenia. Promując swoje wartości i normy na całym świecie, UE pomaga kształtować przyszłość gospodarki cyfrowej oraz zapewniać jej zgodność ze swoimi strategicznymi interesami i wartościami.

6. Podsumowanie

W obliczu nasilającej się presji geopolitycznej, szybkich zmian technologicznych i rosnącej globalnej konkurencji cyfrowa dekada ugruntowuje zaangażowanie UE w kształtowanie cyfrowej przyszłości opartej na suwerenności technologicznej, konkurencyjności, innowacjach, zrównoważoności i odporności.

Ponieważ UE osiąga kluczowy punkt środkowy cyfrowej dekady, rok 2025 może być momentem, w którym ambicje przekształcą się w trwałe oddziaływanie. Dokonywane obecnie wybory określą, czy Europa ukończy przemianę z pioniera regulacyjnego w światowego lidera w dziedzinie suwerennych, bezpiecznych i etycznych technologii cyfrowych. W sprawozdaniu podkreślono znaczenie jedności, determinacji i nieustających starań.

Chociaż UE zintensyfikowała swoje strategiczne ukierunkowanie i poczyniła rzeczywiste postępy, poważne wyzwania nadal osłabiają tempo i odporność jej transformacji cyfrowej. Pilnej uwagi wymagają niedobory wykwalifikowanej siły roboczej, luki w infrastrukturze – zwłaszcza w zakresie łączności i technologii podstawowych – oraz zwiększone obawy dotyczące bezpieczeństwa i suwerenności. Rozdrobnione rynki, zbyt skomplikowane przepisy, ewentualne napięcia w zakresie zdolności energetycznych oraz niewystarczająca odporność społeczeństwa i jego zabezpieczenia również ograniczają zdolność UE do zwiększania skali innowacji i uwolnienia pełnego potencjału jej kapitału prywatnego.

Ustalenia zawarte w niniejszym sprawozdaniu podkreślają znaczenie bardziej spójnego działania, skoncentrowania się na tych wewnętrznych barierach i priorytetowego traktowania przyspieszenia cykli innowacji, zwiększania skali technologii strategicznych na całym jednolitym rynku oraz inwestycji w suwerenność i bezpieczeństwo jego ekosystemu cyfrowego. W tym względzie kluczowe znaczenie mają krajowe plany działania przyjęte przez państwa członkowskie. Ich powodzenie zależy nie tylko od ambicji, ale od spójnej, długoterminowej realizacji i dostosowania na wszystkich poziomach sprawowania rządów. Oznacza to również pełne wykorzystanie instrumentów wspomagających – od EDIC i przyszłego aktu w sprawie rozwoju chmury i AI, unijnego portfela, RODO, aktu o usługach cyfrowych, aktu o rynkach cyfrowych i aktu w sprawie AI – po przyszły wniosek w sprawie 28. systemu prawnego – a także lepsze dostosowanie inwestycji do rzeczywistych potrzeb.

Stawka jest wysoka. Bez zdecydowanych i bardziej skoordynowanych działań UE może nie osiągnąć znaczących korzyści. Według badania EPRS ambitna, skoordynowana polityka może potencjalnie zwiększyć PKB UE o 1,84 % w porównaniu ze scenariuszem bazowym dzięki zwiększonej wydajności, wydajniejszym usługom publicznym i dobrze prosperującemu ekosystemowi innowacji 57 . Przekształcając swoje wspólne mocne strony w przewagę strategiczną i utrzymując z biegiem czasu skoordynowane działania, Europa może nie tylko osiągnąć cele cyfrowej dekady, ale również odgrywać wiodącą rolę w kształtowaniu cyfrowej przyszłości opartej na odporności, zaufaniu i wspólnym dobrobycie.

Realizacja tej wizji wymaga silnej, zbiorowej odpowiedzialności wszystkich państw członkowskich oraz współpracy ze wszystkimi zaangażowanymi stronami, w tym miastami oraz grupami lokalnymi i regionalnymi, w celu wdrażania polityki cyfrowej, która ma wymierny wpływ na obywateli, przedsiębiorstwa i usługi publiczne.

Biorąc pod uwagę dowody przedstawione w niniejszym sprawozdaniu, Komisja będzie kontynuować dyskusje z państwami członkowskimi, Parlamentem Europejskim i zainteresowanymi stronami na temat wspólnej realizacji postępów, wykorzystując mechanizm zarządzania cyfrowej dekady, w szczególności Radę ds. Cyfrowej Dekady. Sprawozdanie będzie również stanowić podstawę współpracy z zainteresowanymi stronami i partnerami spoza UE.

Jak określono w programie polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie”, Komisja będzie monitorować i oceniać wdrażanie tych zaleceń oraz składać sprawozdania z postępów poczynionych w odniesieniu do stanu cyfrowej dekady na 2026 r. Komisja rozpocznie również przygotowania do przeglądu programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie”, zaplanowanego na czerwiec 2026 r. Będzie to okazja do strategicznej refleksji nad ramami i celami cyfrowej dekady oraz zarządzaniem nią, aby lepiej uwzględnić zmieniające się realia geopolityczne, technologiczne i społeczne.

(1)

Zob. w szczególności COM(2025) 30 final „Kompas konkurencyjności dla UE”, a także sprawozdanie z postępów w realizacji Strategicznego kompasu na rzecz bezpieczeństwa i obrony za 2024 r.

(2)

Decyzja (UE) 2022/2481.

(3)

  Kompas konkurencyjności dla UE , COM(2025) 30 final.

(4)

Zob. informacje pod adresem: https://digital-strategy.ec.europa.eu/pl/policies/2025-state-digital-decade-package.

(5)

Daron Acemoglu i Simon Johnson, Power and Progress: Our Thousand-Year Struggle Over Technology and Prosperity [Władza i postęp. Tysiąc lat walki o technologię i dobrobyt], 2023.

(6)

Dealroom.co. The 2025 European deep tech report [Sprawozdanie na temat europejskich najbardziej zaawansowanych technologii z 2025 r.], marzec 2025.

(7)

Zob. załącznik 1 do komunikatu, powiązane zalecenia i dokument roboczy służb Komisji.

(8)

Badanie Eurobarometr dotyczące cyfrowej dekady w 2025 r.

(9)

  Kompas konkurencyjności dla UE , COM(2025) 30 final.

(10)

Badanie Eurobarometr dotyczące cyfrowej dekady w 2025 r.

(11)

Obecny kluczowy wskaźnik efektywności dla celu 5G nie odzwierciedla rzeczywistej jakości usług, z jakich korzystają użytkownicy. Obejmuje on obszary, na których dostępny jest sygnał 5G, niezależnie od wydajności sieci. W związku z tym na obecnym etapie wdrażania sieci można ją uznać jedynie za „podstawową sieć 5G”.

Jeżeli chodzi o obliczenia kwantowe, źródłem danych jest: Strategic Advisory Board of the European Quantum Flagship, Key Performance Indicators for Quantum Technologies in Europe [Kluczowe wskaźniki efektywności dotyczące technologii kwantowych w Europie], marzec 2025. Ponadto oczekuje się, że do końca 2025 r. wdrożonych zostanie sześć dodatkowych komputerów kwantowych, ponieważ obecnie toczy się kilka postępowań o udzielenie zamówienia.

(12)

 Nie są dostępne dane z 2024 r. dotyczące wykorzystania chmury, korzystania z analityki danych i podstawowych umiejętności cyfrowych. Wartość wskaźnika wykorzystania technologii cyfrowych przez MŚP w 2024 r. porównuje się z wartością z 2022 r. Szczegółowe informacje na temat kluczowych wskaźników efektywności w nocie metodycznej DESI 2025 są dostępne na stronie https://digital-strategy.ec.europa.eu/pl/policies/2025-state-digital-decade-package .

(13)

Szacunki na poziomie globalnym, w ujęciu rocznym. Źródło: Międzynarodowa Agencja Energetyczna, AI and Energy [AI i energia], kwiecień 2025.

(14)

McKinsey, AI power: Expanding data center capacity to meet growing demand [Siła AI: zwiększenie mocy ośrodków przetwarzania danych w celu zaspokojenia rosnącego popytu], październik 2024.

(15)

Cyfryzacja, zrównoważenie środowiskowe i odporność to wzajemnie wzmacniające się rodzaje transformacji, ponieważ rozwiązania cyfrowe mogłyby zmniejszyć globalne emisje gazów cieplarnianych o 15–20 % do 2030 r. we wszystkich sektorach, w szczególności dzięki poprawie efektywności w sektorze budynków, energetycznym, transportowym i wytwórczym. Cyfryzacja może również pomóc w optymalizacji zasobów, odporności wodnej, ograniczaniu zanieczyszczenia i odpadów, a także w tworzeniu nowych możliwości rynkowych, na przykład dzięki produktom spełniającym wysokie normy ekoprojektu lub wspieraniu obiegu zamkniętego.

(16)

Jeżeli chodzi o krajowe plany działania, dane wykorzystane w niniejszym sprawozdaniu to dane zadeklarowane przez państwa członkowskie w ich krajowych planach działania na podstawie wytycznych Komisji (C(2023) 4025 final). Dane mogą odzwierciedlać ewentualne różnice w praktykach sprawozdawczych i wyborach metodycznych w poszczególnych państwach członkowskich. Nie przeprowadzano systematycznej oceny zakresu, w jakim państwa członkowskie zastosowały się do wytycznych.

(17)

Uwzględniono korekty planów działania przedłożone do dnia 31 marca 2025 r. Zgodnie z art. 8 decyzji (UE) 2022/2481 ustanawiającej program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” do 2030 r. państwa członkowskie są zobowiązane do przedkładania Komisji korekt swoich krajowych planów działania co dwa lata, w terminie pięciu miesięcy od opublikowania drugiego sprawozdania na temat cyfrowej dekady. W przypadku uznania przez państwo członkowskie, że aktualizacja nie jest konieczna, przedstawia ono Komisji uzasadnienie swojej decyzji.

(18)

Liczba środków i budżetów zgłoszonych przez państwa członkowskie. Budżet na wykresie jest podzielony na cele i założenia, a większość budżetu (99,58 %) została przydzielona na cele, które często są związane z niektórymi założeniami. Podział budżetu na założenia (0,42 %) pokazuje jedynie podział budżetu przeznaczonego na założenia, które nie są powiązane z celami.

(19)

Zob. dokument roboczy służb Komisji „Monitoring of the European Declaration on Digital Rights and Principles” [Monitorowanie realizacji Europejskiej deklaracji praw i zasad cyfrowych w cyfrowej dekadzie].

(20)

Zob. De Nigris, S., Kalpaka, A. i Nepelski, D., Characteristics and regional coverage of the European Digital Innovation

Hubs network [Charakterystyka i regionalny zasięg sieci europejskich centrów innowacji cyfrowych], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2023 r., doi:10.2760/590526, JRC134620, oraz Komisja Europejska: Wspólne Centrum Badawcze, Carpentier, E., D’Adda, D., Nepelski, D. i Stake, J., European Digital Innovation Hubs Network’s activities and customers [Działania i klienci sieci europejskich centrów innowacji cyfrowych], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2025 r., https://data.europa.eu/doi/10.2760/7784020 , JRC140547.

(21)

  Kompas konkurencyjności dla UE , COM(2025) 30 final.

(22)

Zob. Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego, Cost of Non-Europe in High-Tech Digital Innovation: Investment Needs and Economic Benefits [Koszt braku działań na poziomie europejskim w obszarze zaawansowanych technologicznie innowacji cyfrowych: potrzeby inwestycyjne i korzyści gospodarcze], lipiec 2024; Europejski Bank Centralny, Mind the gap: Europe’s strategic investment needs and how to support them [Uwaga na lukę: strategiczne potrzeby inwestycyjne Europy i jak je wspierać], blog EBC, Othman Bouabdallah, Ettore Dorrucci, Lucia Hoendervangers i Carolin Nerlich, 27 czerwca 2024; Draghi, M., The future of European competitiveness [Przyszłość europejskiej konkurencyjności], 2024; Światowe Forum Ekonomiczne, Europe’s Digital Transformation: Time for Bold Action [Transformacja cyfrowa Europy: czas na śmiałe działania], lipiec 2024.

(23)

Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego, Koszt braku działań na poziomie europejskim w obszarze zaawansowanych technologicznie innowacji cyfrowych: potrzeby inwestycyjne i korzyści gospodarcze , lipiec 2024, s. 56–57 i 60–61.

(24)

  Czym jest unia rynków kapitałowych? – Komisja Europejska .

(25)

EPRS (2024 r.) szacuje, że około jedna czwarta wymaganych inwestycji w HTDI musiałaby pochodzić ze źródeł publicznych. W badaniu przedstawiono również przegląd innych danych szacunkowych dotyczących podziału publiczno-prywatnego pochodzących z porównywalnych analiz.

(26)

Inne dane szacunkowe są zbieżne m.in. w kwestii, że samo utworzenie suwerennej, interoperacyjnej i bezpiecznej infrastruktury cyfrowej będzie stanowić łączną inwestycję w wysokości 300 mld EUR w ciągu dziesięciu lat (Bria, Timmers, Gernone, EuroStack – A European Alternative for Digital Sovereignty. [EuroStack – europejska alternatywa dla suwerenności cyfrowej] Bertelsmann Stiftung , 2025 r. EuroStack – A European Alternative for Digital Sovereignty, February 2025 ).

(27)

Współpraca sektora publicznego z przedsiębiorstwami typu start-up i MŚP w celu zamawiania innowacyjnych rozwiązań.

(28)

Ocena wpływu netto rozwiązań cyfrowych na klimat przeprowadzona przez Europejską Koalicję na rzecz Ekologicznej Cyfryzacji – www.greendigitalcoalition.eu.

(29)

Jeżeli chodzi o infrastrukturę łączności, UE potrzebuje do 2030 r. ponad 200 mld EUR na połączenia gigabitowe i pełną sieć 5G. Biała księga. Jak sprostać potrzebom Europy w zakresie infrastruktury cyfrowej? , COM(2024) 81 final.

(30)

Priorytety te mają kluczowe znaczenie w kontekście Kompasu konkurencyjności (COM(2025) 30 final) oraz komunikatu „ Droga ku następnym wieloletnim ramom finansowym ” (COM(2025) 46 final). Ponadto w niedawnym sprawozdaniu Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w sprawie Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (sprawozdanie specjalne Trybunału nr 13/2025) zalecano lepsze dostosowanie finansowania do kluczowych potrzeb cyfrowych.

(31)

Europejski Bank Centralny, Mind the gap: Europe’s strategic investment needs and how to support them [Uwaga na lukę: strategiczne potrzeby inwestycyjne Europy i jak je wspierać], blog EBC, Othman Bouabdallah, Ettore Dorrucci, Lucia Hoendervangers i Carolin Nerlich, 27 czerwca 2024.

(32)

EIB, Investment Report 2024/2025: Innovation, integration and simplification in Europe , 2025.

(33)

  Kompas konkurencyjności (COM(2025) 30 final).

(34)

Dealroom.co, Opening moves in global AI - AI, startups & venture capital, AI Action Summit [Wstępne ruchy w globalnej AI – AI, przedsiębiorstwa typu start-up i kapitał wysokiego ryzyka, Szczyt Działań w na rzecz Sztucznej Inteligencji], Paryż, luty 2025.

(35)

Komisja Europejska, Europejski plan działania w zakresie technologii przemysłowych dotyczący oferty związanej z przetwarzaniem w chmurze i przetwarzaniem brzegowym nowej generacji, 2021.

(36)

Dane dotyczące budżetu w pierwszej kolumnie opierają się na szacunkach Wspólnego Centrum Badawczego (JRC) na podstawie mapowania pięciu głównych programów: RRF, instrumentu „Łącząc Europę” – technologie cyfrowe, „Horyzont Europa”, „Cyfrowa Europa” i polityki spójności oraz ich wkładu w cele cyfrowej dekady. Szacunki odnoszą się do wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027, przy czym Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności obejmuje lata 2020–2026. Kwoty należy traktować jako przybliżone szacunki. Zob. również załącznik 1 do niniejszego komunikatu (sekcja 5 lit. b)) oraz dokument roboczy służb Komisji „Cyfrowa dekada w 2025 r.: postępy i perspektywy” (sekcja 4.2.2). Źródło: Komisja Europejska: Wspólne Centrum Badawcze, Nepelski, D. i Torrecillas, J. Mapping EU level funding instruments 2021-2027 to Digital Decade targets – 2025 update [Mapowanie instrumentów finansowania na szczeblu UE na lata 2021–2027 z celami cyfrowej dekady – aktualizacja z 2025 r.], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2025 r., JRC141966.

(37)

COM(2025) 270 final, Wybierz Europę na start i rozwój.

(38)

  Unia oszczędności i inwestycji. Strategia na rzecz zwiększenia zamożności obywateli i konkurencyjności gospodarczej w UE , COM(2025) 124 final.

(39)

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie RRF plan odbudowy i zwiększania odporności „przyczynia się do skutecznego sprostania wszystkim wyzwaniom lub znacznej ich części, które zostały wskazane w zaleceniach dla poszczególnych krajów” (art. 18 ust. 4 rozporządzenia (UE) 2021/241 ustanawiającego Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności).

(40)

  Tablica wyników Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności .

(41)

  Wytyczne dla państw członkowskich w zakresie przygotowania krajowych strategicznych planów działania dotyczących cyfrowej dekady , C(2023) 4025 final.

(42)

IC Insights, McClean Report, May 2Q Update of The McClean Report 2022 .

(43)

Ciani, A., Nardo, M., The position of the EU in the semiconductor value chain: evidence on trade, foreign acquisitions, and ownership [Pozycja UE w łańcuchu wartości półprzewodników: dowody dotyczące handlu, zakupów zagranicznych i własności], Komisja Europejska, Ispra 2022, JRC129035.

(44)

McKinsey. The role of power in unlocking the European AI revolution [Rola energii w uwalnianiu europejskiej rewolucji AI], 2024.

(45)

Według Open Forum Europe szacuje się, że otwarte oprogramowanie wnosi od 65 do 95 mld EUR do PKB Unii Europejskiej. Otwarte oprogramowanie jest obecnie podstawą większości rozwiązań w zakresie oprogramowania, ponieważ odpowiada za około 70 % wszystkich kodów. Choć Europa wydaje rocznie od 10 do 24 mld EUR ze środków publicznych na oprogramowanie, tylko niewielka część bezpośrednio wspiera europejski sektor otwartego oprogramowania, który składa się głównie z małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), przedsiębiorstw typu start-up i indywidualnych programistów (Blind, K.; Böhm, M., Grzegorzewska, P., Katz, A., Muto, S., Pätsch, S., Schubert, T. (2021). The impact of Open Source Software and Hardware on technological independence, competitiveness and innovation in the EU economy [Wpływ otwartego oprogramowania i sprzętu komputerowego na niezależność technologiczną, konkurencyjność i innowacje w gospodarce UE], sprawozdanie końcowe z badania. Bruksela).

(46)

Draghi, M., The future of European competitiveness , 2024.

(47)

Statista, 2025. (Ilość danych/informacji tworzonych, pozyskiwanych, kopiowanych i zużywanych na całym świecie w latach 2010–2023, z prognozami na lata 2024–2028).

(48)

  Plan działania UE na rzecz bezpieczeństwa kabli , JOIN(2025) 9 final.

(49)

  The digital euro: maintaining the autonomy of the monetary system [Cyfrowe euro: utrzymanie autonomii systemu walutowego], główne przemówienie Philipa R. Lane’a, 2025.

(50)

Udział międzynarodowych systemów kart płatniczych w łącznej liczbie płatności kartą inicjowanych elektronicznie za pomocą kart wydanych w strefie euro oraz transakcji przeprowadzonych na całym świecie w pierwszej połowie 2023 r. Na podstawie danych zgromadzonych zgodnie z rozporządzeniem Europejskiego Banku Centralnego (UE) nr 1409/2013 w sprawie statystyki płatności (EBC/2013/43), ze zmianami.

(51)

 Komisja Europejska, Analiza luk inwestycyjnych w zakresie obronności i dalsze działania , 2024.

(52)

Dealroom.co & NATO Innovation Fund, Defence, Security and Resilience in Europe: The state of startups and venture capital [Obronność, bezpieczeństwo i odporność w Europie: stan przedsiębiorstw typu start-up i kapitału wysokiego ryzyka], luty 2025.

(53)

Komisja Europejska, Report on “Access to equity financing for European defence SMEs” [Sprawozdanie na temat dostępu do finansowania kapitałowego dla europejskich MŚP z sektora obronnego], listopad 2023.

(54)

  Międzynarodowa strategia cyfrowa Unii Europejskiej , JOIN(2025) 140 final.

(55)

  Europejska deklaracja praw i zasad cyfrowych w cyfrowej dekadzie (2023/C 23/01).

(56)

The OECD Declaration on a Trusted, Sustainable and Inclusive Digital Future and discussions for a United Nations Global Digital Compact (GDC) [Deklaracja OECD w sprawie godnej zaufania, zrównoważonej i sprzyjającej włączeniu społecznemu cyfrowej przyszłości oraz dyskusje na temat Globalnego porozumienia cyfrowego ONZ].

(57)

EPRS, Benefit of an EU strategic innovation agenda , Cost of Non Europe, 2025.

KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 16.6.2025

COM(2025) 290 final

ZAŁĄCZNIK

do

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów

Stan cyfrowej dekady w 2025 r.: dalsze budowanie suwerenności i cyfrowej przyszłości UE

{SWD(2025) 290 final} - {SWD(2025) 291 final} - {SWD(2025) 292 final} - {SWD(2025) 293 final} - {SWD(2025) 294 final} - {SWD(2025) 295 final}

Spis treści

1.    Wprowadzenie    

2.    Wzmocnienie suwerenności, bezpieczeństwa i konkurencyjności technologicznej    

3.    Ochrona i wzmocnienie pozycji obywateli, zachowanie demokracji i wartości UE    

4.    Wykorzystanie cyfryzacji do transformacji ekologicznej    

5.    Zapewnianie spójności, efektywności i uproszczenia    

1.Wprowadzenie 

Niniejszy załącznik stanowi integralną część sprawozdania na temat stanu cyfrowej dekady w 2025 r. Zachowano w nim strukturę sprawozdania z 2024 r., obejmującą cztery rozdziały koncentrujące się na: suwerenności, bezpieczeństwie i konkurencyjności technologicznej; ochronie i wzmocnieniu pozycji obywateli; wykorzystaniu cyfryzacji do transformacji ekologicznej; oraz kwestii horyzontalnej dotyczącej budowania spójności, efektywności i uproszczenia.

W analizie przedstawiono przegląd aktualnej sytuacji, określono najważniejsze mocne strony, które należy wykorzystać, oraz luki i niedobory, a także przedstawiono ukierunkowane zalecenia dla wszystkich państw członkowskich w obszarach wymagających bardziej zdecydowanych działań zbiorowych. Analiza opiera się przede wszystkim na monitorowaniu prowadzonym za pośrednictwem indeksu gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego (DESI). Jest ona dodatkowo poparta odpowiednimi badaniami, analizami przeprowadzonymi przez ekspertów oraz krajowymi strategicznymi planami działania dotyczącymi cyfrowej dekady przedłożonymi przez państwa członkowskie.

2.Wzmocnienie suwerenności, bezpieczeństwa i konkurencyjności technologicznej 

a.Kontynent wspierający innowacje cyfrowe i suwerenność cyfrową 

I.Zniwelowanie luki innowacyjnej

-Badania naukowe i innowacje na rzecz transformacji cyfrowej Europy

Tendencje wskazane w stanie cyfrowej dekady w 2025 r. nadal w dużym stopniu pokazują słabość UE w zakresie innowacji cyfrowych, w szczególności ograniczoną skalę inwestycji w badania i rozwój oraz niewystarczający nacisk na przełomowe innowacje 1 . Według danych z unijnej tablicy wyników inwestycji w badania i rozwój w przemyśle Stany Zjednoczone zdominowały badania i rozwój w dziedzinie cyfrowej, odpowiadając za około 40 % wszystkich przedsiębiorstw cyfrowych i 53 % całkowitych inwestycji w badania i rozwój spośród zidentyfikowanych w 2023 r. 2  

Ogólnie rzecz biorąc, chociaż Europa pozostaje globalnym centrum wymiany naukowej, brakuje jej masy krytycznej, jaką posiadają podmioty osiągające najlepsze wyniki, co jest efektem rozdrobnionego ekosystemu o ograniczonej specjalizacji 3 . Z najnowszych dostępnych danych Eurostatu wynika, że udział procentowy sektora ICT w wartości dodanej brutto jest stosunkowo niski i w ostatnich latach wzrósł jedynie nieznacznie, z 4,86 % w 2019 r. do 5,46 % w 2022 r. 4 Chociaż organizacje europejskie osiągają dobre wyniki w produkcji publikacji naukowych o dużym wpływie, mają trudności z przekształceniem tej wiedzy w opatentowane innowacje. W porównaniu z USA i Chinami UE pozostaje w tyle pod względem zgłoszeń patentowych, z mniejszą liczbą składanych wniosków. 

Technologie cyfrowe odgrywają również kluczową rolę w staraniach UE na rzecz innowacji, konkurencji i rozwoju w celu zapewnienia jej wolności oraz wzmocnienia jej bezpieczeństwa, autonomii strategicznej i zdolności obronnych, a także wykazują znaczny potencjał w zakresie wykorzystania synergii między zastosowaniami cywilnymi i obronnymi. Kluczową rolę odgrywają również przedsiębiorstwa typu start-up i innowacyjne przedsiębiorstwa w dziedzinie technologii podwójnego zastosowania, ale ich potencjał jest ograniczony utrzymującą się od długiego czasu luką inwestycyjną w dziedzinie obronności, zwłaszcza w przypadku najbardziej zaawansowanych technologii i MŚP. Bariery, takie jak przestarzałe strategie polityczne i ograniczone możliwości finansowania, jeszcze bardziej hamują wzrost gospodarczy.

Aby pobudzić wzrost gospodarczy i inwestycje transgraniczne w innowacje związane z obronnością, Komisja Europejska uruchomiła szereg specjalnych instrumentów, w tym programy EUDIS „Nawiązywanie kontaktów” i „Akcelerator”, oraz uruchomiła nowe kanały finansowania za pośrednictwem Europejskiej Rady ds. Innowacji (EIC) i Europejskiego Funduszu na rzecz Przedsiębiorstw Scale-up. W styczniu 2024 r. za pośrednictwem Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego Komisja uruchomiła instrument kapitałowy w dziedzinie obronności o wartości 175 mln EUR, którego celem jest pozyskanie do 500 mln EUR kapitału wysokiego ryzyka na potrzeby technologii obronnych o potencjale podwójnego zastosowania. Uzupełnia to inwestycje Europejskiego Funduszu Obronnego w zaawansowane dziedziny cyfrowe i inicjatywy oparte na innowacjach. Jedną z tych inicjatyw jest Hakaton EUDIS, który zgromadził ponad 275 uczestników z 16 państw członkowskich i wygenerował ponad 70 innowacyjnych rozwiązań, aby sprostać pilnym wyzwaniom związanym z obronnością.

-Wzmocnienie zdolności Europy do zwiększania skali działalności

Dane za 2025 r. dotyczące jednorożców w UE odzwierciedlają spowolnienie dynamiki, które charakteryzowało czasy pandemii COVID-19 w latach 2021 i 2022. W 2024 r. liczba jednorożców mających siedzibę w UE wzrosła o 12 podmiotów, osiągając liczbę 286 jednorożców. Oczekuje się osiągnięcia celu 500 jednorożców w 2034 r., jeżeli nie zostaną podjęte dalsze działania 6 .

Istnieją znaczne różnice między państwami członkowskimi – na czele listy znajdują się Niemcy (69 jednorożców), Francja (48), Szwecja (39) i Niderlandy (32). UE nadal pozostaje jednak daleko w tyle za Chinami (397) i USA (1 687), przy czym USA wykazują wyższą roczną stopę wzrostu (6 % w porównaniu z 4,4 % w UE).

Pomimo ogromnego potencjału gospodarczego jednolity rynek cyfrowy pozostaje rozdrobniony i charakteryzuje się złożonym środowiskiem krajowych przepisów i procedur administracyjnych oraz przeszkodami w wymianie danych i wiedzy, co skutkuje dużym niewykorzystanym potencjałem.

Przede wszystkim istnieje potrzeba znacznego rozwoju rynków kapitałowych UE. Nadal brakuje kapitału prywatnego na bardzo kosztowne inwestycje. Zmusza to zbyt wiele unijnych przedsiębiorstw typu start-up do poszukiwania kapitału na późnym etapie rozwoju z funduszy venture capital spoza UE, co często może skutkować przeniesieniem siedziby przedsiębiorstwa poza UE. Unia oszczędności i inwestycji 7 będzie miała kluczowe znaczenie dla poprawy sposobu, w jaki system finansowy UE przekazuje oszczędności do gospodarki realnej i wykorzystuje te oszczędności na potrzeby produktywnych inwestycji długoterminowych.

Aby wspierać wzrost i rozwój przedsiębiorstw scale-up, UE ma przyjąć Unijną strategię na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i scale-up w 2025 r. Strategia ta ma na celu usunięcie barier finansowych, regulacyjnych i administracyjnych, które utrudniają przedsiębiorstwom typu start-up osiągnięcie dojrzałości i rentowności, co stanowi pilny priorytet, aby zapobiegać przenoszeniu przedsiębiorstw poza UE. Jednolity rynek odgrywa kluczową rolę, jeśli chodzi o powstawanie innowacyjnych przedsiębiorstw i zwiększanie skali działalności już istniejących. W ramach tych starań Komisja przedstawi „28. system prawny”, aby umożliwić innowacyjnym przedsiębiorstwom korzystanie z jednolitego, zharmonizowanego zbioru ogólnounijnych przepisów, niezależnie od miejsca, w którym inwestują i działają na jednolitym rynku. Jednocześnie wdrażanie aktu o rynkach cyfrowych stwarza i otwiera znaczne możliwości dla przedsiębiorstw typu start-up i przedsiębiorstw scale-up przez nałożenie szczególnych obowiązków na strażników dostępu, a tym samym zapewnienie, aby małe przedsiębiorstwa korzystające z takich platform odnosiły korzyści z uczciwych i otwartych rynków.

Same działania na szczeblu UE jednak nie wystarczą, aby sprostać tym wyzwaniom, a współpraca z państwami członkowskimi będzie miała kluczowe znaczenie, zwłaszcza w celu przyciągnięcia i zatrzymania talentów, ułatwienia dostępu do finansowania oraz propagowania polityki transferu technologii i zamówień publicznych na innowacyjne produkty i usługi. Może to opierać się na prowadzonym przez państwa członkowskie europejskim sojuszu na rzecz start-upów 8 (ESNA), który wspiera krajowych decydentów zajmujących się polityką innowacji w wymianie i wdrażaniu najlepszych praktyk politycznych dla przedsiębiorstw typu start-up.

II.Wspieranie ekosystemów i infrastruktury dla kontynentu sztucznej inteligencji

Łączność

Nowoczesna łączność nie jest już zbiorem odrębnych technologii – satelitów, kabli podmorskich, sieci ruchomych i stacjonarnych – lecz ściśle połączonym ekosystemem. Aby odpowiedzieć na rosnące zapotrzebowanie na krytyczne zastosowania o niskim opóźnieniu, takie jak pojazdy autonomiczne i chirurgia zdalna, należy zapewnić bezproblemowy przepływ większych ilości danych 9 we wszystkich tych dziedzinach, ponieważ zakłócenia w jednej z nich mogą wpływać na wydajność i bezpieczeństwo całej sieci. Wymaga to globalnego podejścia, obejmującego zarówno zasoby orbitalne, jak i infrastrukturę naziemną w ramach ujednoliconego, odpornego i zoptymalizowanego w wymiarze globalnym systemu. UE musi już tworzyć podstawy dla tego podejścia, zapewniając pełny zasięg światłowodów i przyspieszony rozwój samodzielnej sieci 5G.

Jeżeli chodzi o łączność stacjonarną, potrzebne są przyspieszone działania, aby osiągnąć cele na 2030 r. Zasięg sieci o bardzo dużej przepustowości (VHCN) osiągnął w 2024 r. wartość 82,5 %, a wskaźnik wzrostu wyniósł 4,9 %, natomiast zasięg światłowodowy obejmował 69,2 % gospodarstw domowych w 2024 r., co oznacza wzrost o 8,4 % rocznie. W obecnym tempie pełny zasięg osiągnięto by jednak dopiero do 2051 r. W szczególności rozwój technologii światłowodowej na obszarach wiejskich pozostaje w tyle, a w 2024 r. zasięg na tych obszarach wyniósł zaledwie 58,8 %.

Dane dotyczące wykorzystywania połączeń gigabitowych i sieci 5G wykazują tendencję wzrostową, chociaż nadal istnieje pole do poprawy. W 2024 r. jedynie 22,3 % abonamentów na usługi stacjonarnej łączności szerokopasmowej obejmowało usługi o prędkości co najmniej 1 Gb/s (wzrost z 18,5 % w 2023 r.). Ogólnie rzecz biorąc, zasięg podstawowej sieci 5G 10 w całej UE osiągnął 94,3 % w 2024 r., co jest porównywalne z szacowanym zasięgiem wynoszącym 97 % w USA oraz 95 % w Chinach i Indiach 11 . Zasięg sieci 5G na obszarach wiejskich w UE i w USA jest porównywalny, przy czym w UE wynosi 79,6 %, a w USA – 82 %. Oba regiony mają mniejszy zasięg na obszarach wiejskich w porównaniu z Chinami (szacunkowo 85,2 %) i Indiami, które zajmują w tym względzie wiodącą pozycję, zapewniając zasięg na obszarach wiejskich wynoszący 92,1 %. Wykorzystanie sieci 5G (odsetek ludności korzystającej z kart SIM 5G) wzrosło w UE z 21,7 % do 35,6 % w 2024 r. Odsetek ten jest wyższy niż w Indiach, gdzie wynosi 11,1 %, ale nadal pozostaje daleko w tyle za USA (96,5 %) i Chinami (73,1 %). Kolejnym kluczowym wyzwaniem jest zadbanie o zaspokojenie zapotrzebowania na widmo dla przyszłej łączności, natomiast niepełne przydzielenie trzech pionierskich pasm 5G oraz zgłaszane powolne postępy (średnio w Europie do lutego 2025 r. przydzielono tylko 75 % odpowiedniego widma) pogłębiają ten problem.

W 2025 r. Europa pozostaje znacząco w tyle, jeśli chodzi o przyjęcie samodzielnych sieci 5G, przy czym jedynie 2 % użytkowników sieci 5G jest podłączonych za pośrednictwem samodzielnej infrastruktury 12 . Ten powolny rozwój odzwierciedla bieżące wyzwania związane z wdrażaniem infrastruktury i gotowością urządzeń w całym regionie. Jaskrawo kontrastuje to z sytuacją w Ameryce Północnej i w Chinach: Stany Zjednoczone są daleko z przodu – 24 % tamtejszych użytkowników sieci 5G korzysta z samodzielnych sieci, a Chiny odnotowały w tej dziedzinie wzrost do 77,1 %, co świadczy o agresywnym wdrażaniu przez ten kraj technologii podstawowych nowej generacji. Różnice te uwidaczniają rosnącą globalną przepaść w rozwoju sieci 5G, uwypuklając dynamikę technologiczną Chin oraz ukazując przeszkody strukturalne i polityczne utrudniające Europie przejście z niesamodzielnych sieci 5G na faktycznie samodzielne zdolności.

W swoich krajowych planach działania państwa członkowskie zgłosiły przeznaczenie znacznej części (około 28 %) całkowitego budżetu swoich środków na stacjonarne połączenia gigabitowe, w wysokości 80,6 mld EUR (z czego 56,6 mld EUR pochodziło ze źródeł prywatnych). 103 środki koncentrują się przede wszystkim na działaniach regulacyjnych ułatwiających wdrażanie sieci, a także na wsparciu finansowym dla nierentownych i nieatrakcyjnych pod względem komercyjnym obszarów oraz strategicznych części sieci. Około jednej trzeciej środków przeznaczono na każdy z tych dwóch obszarów. W swoich korektach planów działania państwa członkowskie nadal kładły duży nacisk na działania regulacyjne mające na celu ułatwienie wdrażania sieci.

Jeżeli chodzi o inwestycje w sieć 5G, państwa członkowskie zgłosiły, że dokonają inwestycji o wartości 5,9 mld EUR (z czego 2,9 mld EUR pochodzi z funduszy niepublicznych), co stanowi około 2 % całkowitego budżetu ich środków. 39 środków na rzecz sieci 5G koncentruje się na zarządzaniu widmem, a także na wsparciu finansowym dla nierentownych i nieatrakcyjnych pod względem komercyjnym obszarów oraz strategicznych części sieci. Na każdym z tych dwóch obszarów skupiono się w jednakowy sposób. W swoich korektach planów działania państwa członkowskie położyły duży nacisk na zwiększenie wsparcia finansowego dla sieci 5G.

Aby zwiększyć zachęty rynkowe do budowy sieci cyfrowych przyszłości, Komisja pracuje nad przyszłym aktem w sprawie sieci cyfrowych, który ma zaproponować do końca 2025 r. i którego celem jest poprawa łączności cyfrowej dla wszystkich użytkowników końcowych. Jednocześnie Komisja ustanawia projekty pilotażowe na dużą skalę dotyczące samodzielnej sieci 5G, na które przeznaczono środki w wysokości 205 mln EUR w ramach instrumentu „Łącząc Europę”, oraz projekt pilotażowy na dużą skalę dotyczący wdrożenia infrastruktury telekomunikacyjnej w chmurze brzegowej w ramach programu „Horyzont Europa” (finansowanie w wysokości 75 mln EUR), a także aktywnie uczestniczy w globalnym wyścigu do 6G przez opracowanie planu działania w zakresie widma i kształtowanie globalnych standardów.

Jeżeli chodzi o łączność satelitarną (satelitarny internet szerokopasmowy, direct-to-device lub D2D oraz internet rzeczy lub IoT), UE stoi przed podwójnym wyzwaniem związanym z przepustowością i suwerennością. W zakresie dostępu do przestrzeni kosmicznej UE pozostaje w dużym stopniu zależna od podmiotów spoza UE, w szczególności rakiet nośnych SpaceX, oraz od amerykańskich konstelacji satelitów, takich jak Starlink, podczas gdy przepustowość satelitarna operatorów z UE pozostaje w tyle za konkurentami. Porównanie liczby satelitów obrazuje poważną sytuację UE, która posiada jedynie 3 893 wystrzelone i planowane satelity. Chiny wystrzeliły 220 satelitów i zaplanowały dodatkowe 27 198 satelitów, a USA wystrzeliły 7 633 satelity i zaplanowały dodatkowe 33 397 – oba kraje mają bardzo ambitne plany ekspansji na nadchodzące lata 13 . Satelity stają się zasadniczym elementem wydajnej, bezpiecznej i odpornej sieci łączności, która w coraz większym stopniu zapewnia łączność szerokopasmową o niskim opóźnieniu. Konwergencja sieci nienaziemnych i naziemnych nabiera tempa, w tym w odniesieniu do sieci 5G i przyszłych systemów 6G, co zwiększa zasięg łączności ruchomej dzięki łączom satelitarnym D2D oraz poprawia odporność i bezpieczeństwo sieci dzięki zaawansowanemu szyfrowaniu.

Już polegając na GOVSATCOV, UE zacznie zwiększy swoją strategiczną obecność w przestrzeni kosmicznej wraz z rozwojem IRIS². IRIS² to nowa unijna wieloorbitowa konstelacja satelitów 14 obejmująca 292 satelity, która zapewni bezpieczną łączność i szybkie sieci szerokopasmowe w celu wyeliminowania martwych stref łączności. W grudniu 2024 r. Komisja i konsorcjum branżowe SpaceRISE, składające się z trzech głównych operatorów satelitów z UE, podpisały 12-letnią umowę koncesji na zaprojektowanie, rozwój i eksploatację IRIS². Jeżeli chodzi o kwestie regulacyjne, Komisja kontynuuje współpracę z Zespołem ds. Polityki Spektrum Radiowego (RSPG) w celu opracowania wspólnego podejścia do określenia wspólnych wymogów dotyczących konstelacji satelitów mających dostęp do rynku UE i łączności satelitarnej D2D oraz zbadania potencjału unijnego zharmonizowanego pasma częstotliwości 2 GHz systemu satelitarnej komunikacji ruchomej (MSS), które zostanie udostępnione do ponownego przydziału w 2027 r., jako strategicznego narzędzia wspierającego jej ambicje na rynku kosmicznym.

Podmorskie kable do transmisji danych są podstawą globalnej komunikacji cyfrowej, odpowiadając za 99 % międzynarodowego ruchu danych, co sprawia, że ich bezpieczeństwo i odporność są dla UE priorytetem. W 2025 r. UE podjęła szereg kroków w celu ograniczenia potencjalnych podatności na zagrożenia, które mogliby wykorzystać przeciwnicy geopolityczni (zob. sekcja poniżej dotycząca cyberbezpieczeństwa), oraz dokonała znacznych inwestycji w badania i prace wspierające podmorskie kable i infrastrukturę szkieletową. W ramach instrumentu „Łącząc Europę” – technologie cyfrowe wspiera się już 51 projektów strategii Global Gateway (głównie dotyczących kabli podmorskich) o łącznej wartości 420 mln EUR. Zapotrzebowanie na finansowanie przeznaczone na kable podmorskie w ramach instrumentu „Łącząc Europę” stale rośnie: łączna kwota wnioskowanego finansowania jest prawie 6 razy wyższa niż budżet dostępny w ramach czwartego zaproszenia do składania wniosków.

Infrastruktura chmury i przetwarzania brzegowego

W przyszłym ekosystemie AI kluczową rolę odgrywają węzły brzegowe. Przetwarzanie brzegowe umożliwia szybsze przetwarzanie przez AI ogromnych ilości danych i inteligentną interpretację danych w minimalnym czasie przetwarzania (milisekundach). Zapewnia również bezpieczniejsze środowisko przetwarzania oraz zmniejsza koszty transmisji danych i przeciążenie sieci. Jego zastosowania są liczne i obejmują obserwację wideo, analizę i monitorowanie zasobów/sprzętu, śledzenie oraz optymalizację wydajności 15 .

Szacuje się, że w 2024 r. w całej UE wdrożono łącznie 2 257 węzłów brzegowych, co stanowi wzrost o 1 072 nowe węzły w ciągu jednego roku w porównaniu z 2023 r. Rok 2025 stanowi kluczowy moment na ścieżce wdrażania; oczekuje się wdrożenia 1 455 nowych węzłów, co ma stanowić największy roczny wzrost, zgodnie z szacunkową trajektorią prowadzącą do osiągnięcia liczby 10 000 do 2030 r. Gęstość węzłów brzegowych w całej UE pokazuje różne poziomy wdrożenia w poszczególnych państwach członkowskich. Francja, Niemcy, Włochy i Hiszpania są liderami we wdrażaniu węzłów brzegowych. Obecny poziom wdrożenia węzłów brzegowych zaspokaja głównie krytyczną potrzebę dostępu do danych w czasie rzeczywistym, przy czym 20 % organizacji już korzysta z tych rozwiązań na szeroką skalę, a 42 % planuje je przyjąć. W miarę rozwoju zastosowań AI i uczenia maszynowego przedsiębiorstwa prawdopodobnie w większym stopniu przyjmą węzły brzegowe, z obiecującym wskaźnikiem ich wykorzystania w przyszłości wynoszącym 54 % 16 . Podkreśla to potencjał transformacyjny AI i uczenia maszynowego w zakresie stymulowania innowacji biznesowych, wkładu w podejmowanie decyzji i monetyzacji rozwiązań brzegowych.

Rosnąca moc obliczeniowa ośrodków przetwarzania danych we wszystkich państwach członkowskich będzie również miała kluczowe znaczenie dla wspierania rozwoju AI. Wielkość mocy obliczeniowej wykorzystywanej do trenowania wiodących systemów AI wzrosła w ciągu ostatnich 13 lat o 350 mln razy 17 , a od 2010 r. moc obliczeniowa na potrzeby trenowania wykorzystywana do tworzenia modeli sztucznej inteligencji rośnie w tempie 4,6 raza na rok 18 , co uzasadnia zależność AI od infrastruktury przetwarzania w chmurze oraz oprogramowania do trenowania i wykorzystywania modeli AI na dużą skalę 19 . Potrzeby inwestycyjne w zakresie rozwoju infrastruktury chmury są ogromne. Obecnie w Europie ośrodki przetwarzania danych posiadają moc zainstalowaną na poziomie około 8–10 GW, co stanowi około jedną trzecią mocy zainstalowanej w USA i połowę mocy zainstalowanej w Chinach 20 . Chociaż prognozuje się, że moc obliczeniowa w Europie znacznie wzrośnie, osiągając potencjalnie wzrost na poziomie 70 % do 2030 r., oczekuje się, że różnica w stosunku do USA jeszcze się pogłębi, ponieważ w tym samym okresie moc obliczeniowa amerykańskich ośrodków przetwarzania danych ma się podwoić 21 . Prognozy branżowe przewidują, że popyt na usługi ośrodków przetwarzania danych przekroczy podaż, zwiększając lukę w europejskich zdolnościach w zakresie przetwarzania w chmurze w porównaniu z globalnymi konkurentami 22 .

W tym kontekście unijny akt w sprawie rozwoju chmury i AI będzie miał kluczowe znaczenie dla przyspieszenia wdrażania ośrodków przetwarzania danych w Europie dzięki ograniczeniu biurokracji, przyspieszeniu procedur wydawania pozwoleń, poprawie dostępu do gruntów, finansowania i energii oraz stworzeniu odpowiednich warunków zachęcających do dużych inwestycji w energooszczędne zdolności w zakresie chmury obliczeniowej i przetwarzania brzegowego. Akt wyeliminuje te przeszkody, umożliwiając co najmniej trzykrotne zwiększenie mocy obliczeniowej ośrodków przetwarzania danych w UE w ciągu najbliższych pięciu do siedmiu lat, tak aby do 2035 r. jej poziom odpowiadał potrzebom unijnych przedsiębiorstw i administracji publicznych. Wreszcie kilka państw członkowskich Wspólnego Europejskiego Forum ds. IPCEI (JEF-IPCEI) w listopadzie 2024 r. postanowiło rozpocząć fazę projektowania dwóch nowych potencjalnych ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (IPCEI). Te nowe inicjatywy koncentrowały się między innymi na innowacyjnych usługach w zakresie AI (IPCEI-AI) oraz na wdrażaniu infrastruktury obliczeniowej (IPCEI-ECI), aby wspierać ambicje określone w planie działania na rzecz kontynentu sztucznej inteligencji 23 .

W przyszłości kluczowe znaczenie dla UE będzie miało ścisłe monitorowanie wdrożenia mocy obliczeniowej ośrodków przetwarzania danych w państwach członkowskich w ramach infrastruktury chmury i przetwarzania brzegowego. Zapewnienie zrównoważonej i strategicznej rozbudowy ośrodków przetwarzania danych ma zasadnicze znaczenie dla wspierania rosnącego zapotrzebowania na zdolności obliczeniowe AI. W praktyce istotne będzie uwzględnienie systematycznego monitorowania inwestycji w infrastrukturę i ośrodki przetwarzania danych. Pomogłoby to zapewnić europejskim przedsiębiorstwom i sektorowi publicznemu odpowiedni dostęp do niezbędnych zdolności obliczeniowych, aby korzystać z rozwiązań opartych na technologii przetwarzania brzegowego, przetwarzania w chmurze i AI. 

Półprzewodniki

W 2024 r. udział UE w dochodach z globalnego łańcucha wartości wyniósł 10,5 %; odsetek ten jest nadal daleki od celu na 2030 r. wynoszącego 20 %. W ostatnim półroczu poprzedniej administracji USA zatwierdzono ogromne inwestycje, natomiast Chiny przyspieszają swoje inwestycje w produkcję tradycyjnych czipów. Przewiduje się dalszy umiarkowany wzrost udziału UE w nadchodzących latach, za sprawą stałego wzrostu dochodów z łańcucha wartości UE w kontekście utrzymujących się ogromnych inwestycji w innych regionach świata, w odpowiedzi na silny wzrost dochodów na światowym rynku, który zgodnie z obecnymi prognozami przekroczy 1,4 bln EUR w 2030 r. Oznacza to, że dochody UE z półprzewodników muszą wzrosnąć ponad czterokrotnie, aby osiągnąć cel cyfrowej dekady do 2030 r.

W swoich krajowych planach działania państwa członkowskie zobowiązały się do zainwestowania znacznej kwoty 49,2 mld EUR w półprzewodniki, co stanowi 17 % całkowitego budżetu w ramach planów działania na wszystkie cele. Oczekuje się, że wkład na te inwestycje ze źródeł prywatnych wyniesie 8,6 mld EUR 24 . 52 środki zgłoszone w planach działania koncentrują się głównie na wspieraniu badań i rozwoju oraz zwiększaniu zdolności produkcyjnych i przemysłowego wdrażania półprzewodników. Około jedna trzecia środków jest przeznaczona na każdy z tych obszarów, co wskazuje na zrównoważone podejście do pobudzania wzrostu gospodarczego i innowacji. Obszary te pozostają również priorytetem w korektach planów działania państw członkowskich.

W europejskim akcie w sprawie czipów ustanowiono ramy służące przyciągnięciu inwestycji ze strony głównych producentów półprzewodników do pierwszych tego rodzaju obiektów w UE. Pierwsze siedem zapowiedzianych projektów obejmuje już inwestycje o wartości przekraczającej 30 mld EUR, a w przygotowaniu są inne obiecujące projekty o wartości prawie 30 mld EUR. Zatwierdzony projekt IPCEI dotyczący mikroelektroniki i technologii komunikacyjnych (IPCEI ME-CT) skupia 14 państw członkowskich i 56 przedsiębiorstw i dysponuje około 20 mld EUR zarówno ze źródeł prywatnych, jak i publicznych na 68 opartych na współpracy projektów w wielu krajach. Ponadto na etapie projektowania znajduje się obecnie wniosek w sprawie nowych projektów IPCEI dotyczących zaawansowanych technologii półprzewodnikowych. Dodatkowo akt w sprawie czipów stanowi podstawę wsparcia pięciu linii pilotażowych na łączną kwotę 3,7 mld EUR. Projekty te zniwelują lukę między innowacjami laboratoryjnymi a produkcją na skalę przemysłową w kluczowych obszarach, takich jak najnowocześniejszy system jednoukładowy o wielkości mniejszej niż 2 nm, technologia w pełni zubożonego krzemu na izolatorze, zaawansowane opakowania, materiały o dużej przerwie energetycznej oraz fotoniczne układy scalone.

Aby Europa mogła konkurować na skalę światową w sektorze półprzewodników, konieczne jest znaczne zwiększenie inwestycji i dalsze zaangażowanie w wiodące obszary łańcucha wartości, w tym sprzęt półprzewodnikowy, projektowanie czipów, komponenty analogowe, czujniki, fotonikę, przy jednoczesnym zapewnieniu zdecydowanego wejścia na rynki wschodzące, takie jak krzem na potrzeby technologii obliczeniowych i AI.

Mając to na uwadze, Komisja rozpoczyna formalny przegląd aktu w sprawie czipów, który zaplanowano na trzeci kwartał 2026 r., przy wyraźnym poparciu dla aktu w sprawie czipów 2.0 ze strony przemysłu, niektórych państw członkowskich i innych zainteresowanych stron.

Obliczenia kwantowe i obliczenia wielkiej skali (HPC)

UE osiągnęła i przekroczyła cel w 2024 r., jako że we Francji i w Niemczech rozmieszczono pierwsze dwa symulatory kwantowe 25 . Ponadto oczekuje się, że do końca 2025 r. wdrożonych zostanie sześć dodatkowych komputerów kwantowych, ponieważ obecnie toczy się kilka postępowań o udzielenie zamówienia.

W swoich krajowych planach działania państwa członkowskie zgłosiły inwestycje w wysokości 4,1 mld EUR w obliczenia kwantowe (1 % całkowitego budżetu krajowych planów działania), z czego 3,8 mld EUR pochodzi ze źródeł prywatnych. Zgłoszone 63 środki koncentrują się głównie na wspieraniu badań i rozwoju oraz wdrażaniu technologii kwantowych, przy czym na każdy obszar przeznaczono około jednej trzeciej środków. W swoich korektach państwa członkowskie koncentrowały się przede wszystkim na badaniach i rozwoju w zakresie technologii kwantowych.

Obliczenia kwantowe – podstawowa technologia charakteryzująca się częstymi przełomami technologicznymi, coraz większym ukierunkowaniem geopolitycznym i podejmowaniem przez regiony działań w celu zabezpieczenia swoich interesów w tej strategicznej dziedzinie – są priorytetem z punktu widzenia wiodącej pozycji UE. Technologie kwantowe mają potencjał, aby zrewolucjonizować wiele gałęzi przemysłu, pobudzając innowacje w dziedzinie opieki zdrowotnej, transportu, energii, obronności, chemikaliów i produktów farmaceutycznych. W następstwie inicjatywy przewodniej w dziedzinie technologii kwantowych w 2018 r., na którą przeznaczono 1 mld EUR w ciągu dziesięciu lat w celu wzmocnienia wiodącej pozycji Europy, łączne finansowanie wzrosło do 7 mld EUR.

Mimo że UE jest wiodącym źródłem publicznego finansowania badań naukowych i innowacji w dziedzinie kwantowej 26 , nadal ma trudności z uruchomieniem finansowania prywatnego w celu zwiększenia skali, przyciągając jedynie 5 % światowego finansowania prywatnego (50 % trafia do amerykańskich przedsiębiorstw) 27 . Takie ograniczone finansowanie prywatne hamuje zdolność do zwiększania skali oraz przyczynia się do drenażu mózgów i migracji własności intelektualnej. Ponadto powoduje to zależność od kapitału i platform spoza UE, co zagraża suwerenności technologii kwantowych UE, zwłaszcza w odniesieniu do sprzętu komputerowego i rozwiązań kwantowych opartych na pełnym stosie.

Europejska Rada ds. Innowacji zainwestowała już ponad 200 mln EUR we wszystkie dziedziny technologii kwantowych (wykrywanie, komunikacja i obliczenia) oraz ogłosiła nową inicjatywę STEP Scale Up 28 , która zapewni do 900 mln EUR dostępnych środków na zwiększenie skali najbardziej zaawansowanych technologii.

Komisja wspiera rozwój kwantowych linii pilotażowych w celu wzmocnienia strategicznej autonomii Europy w zakresie technologii kwantowych. W 2025 r. w ramach Wspólnego Przedsięwzięcia na rzecz Czipów wybrano sześć linii pilotażowych dla czipów kwantowych, łączących prototypy laboratoryjne z produkcją przemysłową. QU-PILOT zapewnia dojrzałość technologii (TRL 4–7), kontrolę jakości i procesy certyfikacji, torując drogę przyszłym stabilnym liniom pilotażowym w ramach Wspólnego Przedsięwzięcia na rzecz Czipów (TRL 8–9). Oferuje otwarty dostęp w celu wsparcia przedsiębiorstw typu start-up, MŚP i środowisk akademickich, zapobiegając krytycznej przepaści między badaniami i rozwojem a produkcją przemysłową. Strategia kwantowa i akt kwantowy określą plany UE, aby do 2030 r. i później stała się światowym liderem w dziedzinie technologii kwantowych.

Wspólne Przedsięwzięcie w dziedzinie Europejskich Obliczeń Wielkiej Skali (EuroHPC) w pełni przyczynia się do osiągnięcia celu cyfrowej dekady w zakresie przyspieszenia kwantowego do 2025 r. i wybrało już osiem obiektów w całej Unii, w których zlokalizowane będą pierwsze unijne komputery kwantowe w Czechach, Niemczech, Hiszpanii, Francji, Włoszech, Polsce, Luksemburgu i Niderlandach.

Od czasu utworzenia w 2018 r. EuroHPC odgrywa wiodącą rolę w rozwoju światowej klasy infrastruktury obliczeń superkomputerowych. W ciągu ostatnich pięciu lat EuroHPC przyczynił się do nabycia ośmiu superkomputerów, w tym komputerów, które należą do najpotężniejszych na świecie. Do komputerów tych należą LUMI (zajmujący 8. pozycję na świecie), Leonardo (9. pozycja) i MareNostrum 5 (11. pozycja), które wspólnie zwielokrotniają zdolności obliczeniowe Europy. EuroHPC pomógł również w opracowaniu pierwszego europejskiego systemu, który osiągnie granicę eksaskalową (JUPITER) i który stanie się w pełni operacyjny w drugim kwartale 2025 r. Drugi superkomputer eksaskalowy (Alice Recoque) ma zostać zainstalowany w następnym roku. Obecnie przedmiotem zamówienia są dwa kolejne systemy EuroHPC średniej klasy w Grecji i Szwecji. Starania te przyczyniły się do rozwoju wiodącego na świecie, bezpiecznego i wzajemnie połączonego ekosystemu obliczeń superkomputerowych, zwiększenia wykorzystania HPC oraz rozwijania podstawowych umiejętności na potrzeby europejskiej nauki i przemysłu.

Wraz z uruchomieniem inicjatywy na rzecz fabryk AI w latach 2025 i 2026 w całej UE zamówionych i rozmieszczonych zostanie dziewięć nowych superkomputerów zoptymalizowanych pod kątem AI w celu sprostania ambicjom UE, by stać się wiodącym kontynentem sztucznej inteligencji. Superkomputery EuroHPC umożliwiły już wiele przełomowych odkryć naukowych. Na przykład w 2024 r. dzięki współpracy między EuroHPC a unijną inicjatywą „Kierunek Ziemia” umożliwiono opracowanie bezprecedensowych i unikalnych modeli systemu ziemskiego w skali kilometrowej oraz globalnych wielodekadowych projekcji klimatu do 2050 r. 29 Inicjatywa ta przyczyniła się do lepszego przewidywania i łagodzenia skutków zmiany klimatu i ekstremalnych zdarzeń pogodowych w UE.

Zarówno HPC, jak i obliczenia kwantowe odegrają kluczową rolę w rozwoju fabryk i gigafabryk AI, jak przedstawiono w planie działania na rzecz kontynentu sztucznej inteligencji. Fabryki AI będą wdrażać i obsługiwać superkomputery zoptymalizowane pod kątem AI, połączone z dużymi ośrodkami przetwarzania danych. Fabryki te będą wspierać przedsiębiorstwa typu start-up i ekosystemy badawcze zajmujące się AI w drodze świadczenia usług obliczeń superkomputerowych na potrzeby trenowania i opracowywania na dużą skalę wiarygodnych i etycznych modeli AI, w szczególności w dziedzinie zdrowia, zmiany klimatu, robotyki i jazdy zautomatyzowanej. Ponadto fabryki AI będą wspierać rozwój talentów dzięki zaawansowanym programom kształcenia, szkolenia i zmiany kwalifikacji dla zainteresowanych stron zajmujących się AI.

b.Wspieranie rozpowszechniania technologii cyfrowych w gospodarce 

Kluczowym czynnikiem osłabiającym konkurencyjność Europy jest niewystarczające rozpowszechnianie technologii cyfrowych w całej gospodarce. To ograniczone wykorzystanie hamuje wzrost wydajności i ogranicza zdolność przedsiębiorstw do wykorzystania technologii do tworzenia innowacyjnych usług i modeli biznesowych 30 .

Osiągnięcie podstawowego poziomu wskaźnika wykorzystania technologii cyfrowych wśród ponad 90 % unijnych MŚP jest kluczowym celem unijnej strategii „Droga ku cyfrowej dekadzie”. Według stanu na 2024 r. 72,9 % MŚP osiągnęło co najmniej podstawowy poziom wskaźnika wykorzystania technologii cyfrowych, co oznacza umiarkowany wzrost o 2,8 % rocznie w porównaniu z 69,0 % w 2022 r.. Jest on niewystarczający do osiągnięcia celu na 2030 r. przed 2045 r., przy czym oczekuje się, że jedynie 67,9 % MŚP osiągnie ten cel do 2030 r.

Postępy są nierównomierne w poszczególnych państwach członkowskich i sektorach. Chociaż kraje takie jak Finlandia i Dania osiągnęły już dany cel, inne utrzymują się znacznie poniżej średniej UE. Wskaźnik wykorzystania technologii cyfrowych różni się również znacznie w poszczególnych gałęziach przemysłu, przy czym sektory zaawansowanych technologii, takie jak ICT, osiągają lepsze wyniki niż tradycyjne sektory, takie jak budownictwo, zakwaterowanie i usługi gastronomiczne. MŚP napotykają szereg barier utrudniających cyfryzację, obejmujących ograniczoną wiedzę na temat technologii cyfrowych i cyberbezpieczeństwa, brak finansowania cyfryzacji oraz niedobór umiejętności cyfrowych. Aby zaradzić tym problemom, UE i państwa członkowskie wprowadziły środki wsparcia, takie jak inicjatywy służące poszerzaniu wiedzy, zachęty finansowe i partnerstwa ekosystemowe. W swoich krajowych planach działania zgłosiły 166 środków, odpowiadających łącznej kwocie 48,2 mld EUR, jako wspierających cyfryzację MŚP. Środki te koncentrują się przede wszystkim na ułatwianiu wykorzystania i wdrażania technologii cyfrowych, a także na wzmacnianiu szerszego ekosystemu przez działania takie jak wymiana informacji, wymiana wiedzy i współpraca w zakresie technologii cyfrowych.

Podstawą tego wsparcia jest uruchomiona w 2023 r. sieć europejskich centrów innowacji cyfrowych (EDIH), która obejmuje obecnie prawie 90 % regionów UE. Europejskie centra innowacji cyfrowych zapewniają szkolenia, tworzenie sieci kontaktów, doradztwo w zakresie finansowania oraz możliwości testowania rozwiązań cyfrowych przez MŚP przed dokonaniem inwestycji 31 . Tysiące ocen dojrzałości cyfrowej pomogło MŚP określić obszary wymagające poprawy, przy czym 90 % uczestników wykazuje większą dojrzałość cyfrową po nawiązaniu współpracy z europejskimi centrami innowacji cyfrowych. Narzędzie oceny dojrzałości cyfrowej (DMAT) pokazuje, że średni wynik MŚP wynosi 40/100, co wskazuje na umiarkowany poziom cyfryzacji, ze stosunkowo silnymi obszarami takimi jak zarządzanie danymi i cyberbezpieczeństwo, podczas gdy wyniki w dziedzinie AI i automatyzacji pozostają słabe. Postępy w zaawansowanych obszarach cyfrowych często zależą od solidnych podstaw w zakresie strategii, zaangażowania pracowników i przetwarzania danych. Sektory takie jak finanse i ICT są na wiodącej pozycji w zakresie dojrzałości cyfrowej, natomiast rolnictwo i leśnictwo pozostają w tyle. Przedsiębiorstwa pracujące z europejskimi centrami innowacji cyfrowych poprawiają wyniki DMAT średnio o siedem punktów w drugiej ocenie, co odzwierciedla skuteczność ukierunkowanego wsparcia w procesie transformacji cyfrowej MŚP w całej UE 32 .

I.Wykorzystanie AI

AI stała się kluczowym czynnikiem konkurencyjności we wszystkich sektorach gospodarki. W 2024 r. udział unijnych przedsiębiorstw wykorzystujących AI znacznie wzrósł z 8,1 % do 13,5 % – co stanowi wzrost o 67 % w ujęciu rok do roku. Wartość ta pozostaje jednak znacznie poniżej celu cyfrowej dekady wynoszącego 75 % do 2030 r., który zgodnie z przewidywaniami nie zostanie osiągnięty przed 2042 r., a do 2030 r. przewiduje się jedynie osiągnięcie poziomu 35,9 %.

Duże przedsiębiorstwa nadal przodują w przyjmowaniu AI, przy wskaźniku wykorzystania wynoszącym 41,2 %, w porównaniu z 12,6 % wśród MŚP – różnica ta wynosi prawie 29 punktów procentowych. Obiecującą tendencją jest jednak to, że małe przedsiębiorstwa przyspieszają wzrost, wykazując stopę wzrostu na poziomie 71 %, czyli ponad dwukrotnie wyższą niż większe przedsiębiorstwa.

Wykorzystanie AI jest zaawansowane w kilku sektorach – informacji i komunikacji oraz usług profesjonalnych, naukowych i technicznych, podczas gdy budownictwo i zakwaterowanie utrzymują się znacznie poniżej średniej. Wskaźniki przyjmowania różnią się w poszczególnych państwach UE i wahają się od 27,6 % w Danii do 3,1 % w Rumunii. Niemniej jednak wzrost rozłożony jest szeroko, przy czym najszybszy wzrost często obserwuje się w krajach, w których wcześniej wskaźnik wykorzystania był niski.

W swoich krajowych planach działania państwa członkowskie zgłosiły inwestycje w wysokości 10,9 mld EUR mające na celu wsparcie wykorzystania AI, chmury lub analityki danych, które stanowią około 4 % całkowitego budżetu w ramach planów działania i obejmują łącznie 196 środków. Spośród nich około 34 środki są ukierunkowane konkretnie na AI i opiewają na 1,3 mld EUR. Środki wspierające wykorzystanie AI, chmury i analityki danych są równomiernie rozłożone w ramach wszystkich środków mających na celu poprawę ekosystemów i wymiany wiedzy, ustanowienie sprzyjających warunków ramowych oraz rozwój zdolności w zakresie tych technologii. Środki konkretnie dotyczące AI kładą jednak większy nacisk na budowanie zdolności w zakresie AI. Nacisk ten ma również wpływ na korekty planów działania państw członkowskich.

Ogólnie rzecz biorąc, choć tempo wzrasta, osiągnięcie celów UE w zakresie AI będzie wymagało bardziej ukierunkowanych działań i wsparcia, zwłaszcza dla MŚP oraz sektorów i regionów pozostających w tyle.

Po spowolnieniu w latach 2022 i 2023 inwestycje w AI znacznie się ożywiły. Według Dealroom globalne inwestycje kapitału wysokiego ryzyka w AI osiągnęły w 2024 r. wartość 124,9 mld USD, co oznacza wzrost o 58 % w porównaniu z 2023 r. 33 , podczas gdy inwestycje prywatne w AI w UE wzrosły o 22 % w 2024 r. do 10,8 mld USD 34 .

Kluczowym środkiem jest inicjatywa „GenAI4EU”, w ramach której przyjęto podejście sektorowe i do tej pory przydzielono blisko 700 mln EUR na planowane zaproszenia do składania wniosków w ramach programów „Horyzont Europa” i „Cyfrowa Europa” w 2025 r. Inicjatywa „GenAI4EU” ma na celu stymulowanie upowszechniania generatywnej AI w wielu sektorach, wspierając współpracę między przedsiębiorstwami typu start-up zajmującymi się AI a podmiotami stosującymi AI w przemyśle i w sektorze publicznym. Inicjatywa „GenAI4EU” jest ukierunkowana na uwolnienie rewolucyjnego potencjału generatywnej AI za pomocą ambitnych projektów. W szczególności inicjatywa ma na celu optymalizację linii produkcyjnych w przemyśle wytwórczym, poprawę autonomii robotów i współpracy między człowiekiem a robotem w złożonych zadaniach, a także zwiększenie zdolności UE w zakresie cyberobrony i obrazowania medycznego.

Podczas Szczytu w sprawie Działań na rzecz Sztucznej Inteligencji, który odbył się w Paryżu, Komisja ogłosiła InvestAI, inicjatywę mającą na celu uruchomienie 200 mld EUR na inwestycje w AI. Obejmuje to uruchomienie instrumentu InvestAI w celu zmobilizowania inwestycji w infrastrukturę AI o wartości 20 mld EUR. Inwestycje wesprą w szczególności do pięciu gigafabryk AI w całej UE, w oparciu o kwotę 10 mln EUR zainwestowaną w infrastrukturę obliczeń superkomputerowych i fabryki AI w latach 2021–2027.

Urząd ds. AI aktywnie pracuje nad przyspieszeniem przyjmowania AI za pomocą różnych instrumentów wsparcia, aby zwiększyć integrację technologiczną we wszystkich państwach członkowskich. Od niedawna UE w większym stopniu skupia się na przyjmowaniu AI, uznając to za główny priorytet w kontekście zapewniania konkurencyjnego i innowacyjnego wzrostu gospodarczego. Różne inicjatywy, o których mowa w niniejszym rozdziale, są częścią planu działania na rzecz kontynentu sztucznej inteligencji opublikowanego 9 kwietnia 2025 r. W planie przedstawiono zestaw działań dotyczących infrastruktury obliczeniowej, danych, rozwoju algorytmów AI i ich przyjmowania, umiejętności oraz uproszczenia regulacyjnego, aby UE stała się światowym liderem w dziedzinie AI.

Ponadto Komisja przyjmuje strategię w sprawie zastosowania AI w celu pobudzenia nowych zastosowań przemysłowych AI i poprawy świadczenia różnych usług. W ramach strategii oceni się potencjał technologii AI w sektorach strategicznych, takich jak zaawansowana produkcja, sektor lotniczy i kosmiczny, bezpieczeństwo i obrona, sektor rolno-spożywczy, badania nad energią i syntezą jądrową, środowisko i klimat, mobilność i motoryzacja, przemysł farmaceutyczny, biotechnologia, projektowanie materiałów zaawansowanych, robotyka, łączność elektroniczna, sektor kultury i sektor kreatywny oraz nauka. Ponadto siłą napędową strategii będzie sektor publiczny. Aby zapewnić spójność między różnymi środkami wsparcia na rzecz AI, strategia w sprawie zastosowania AI, w odniesieniu do której przeprowadza się konsultacje z szerokim gronem zainteresowanych stron i społeczeństwem, wzmocni wzajemne oddziaływanie i skuteczność instrumentów wsparcia oraz ukierunkuje je na potrzeby podmiotów stosujących AI.

W strategii w sprawie zastosowania AI określone zostaną działania w ramach polityki i konkretne rezultaty w podziale na sektory, wraz z kluczowymi wskaźnikami efektywności, które należy osiągnąć. Komisja będzie przyczyniać się do wspierania rozwoju za pomocą swoich programów finansowania, a także czynników wspomagających. Takie czynniki wspomagające obejmują fabryki i gigafabryki AI, przestrzenie danych, ośrodki testowo-doświadczalne, europejskie centra innowacji cyfrowych oraz akademie umiejętności w dziedzinie AI. To z kolei przyczyni się do wykorzystania AI przez europejskie przedsiębiorstwa i sektor publiczny.

Fabryki AI to otwarte i dynamiczne ekosystemy AI tworzone wokół publicznej sieci europejskich superkomputerów EuroHPC znajdujących się w światowej czołówce. Wspierają one unijne ekosystemy przemysłowe i badawcze w dziedzinie AI, łącząc moc komputera, dane i talenty w celu tworzenia najnowocześniejszych, wiarygodnych modeli i zastosowań AI. Sprzyjają one współpracy w całej Europie, uwalniając potencjał przedsiębiorstw zajmujących się AI, w szczególności MŚP i przedsiębiorstw typu start-up, uniwersytetów oraz przemysłu. Fabryki AI służą jako punkty kompleksowej obsługi sprzyjające postępom w zastosowaniach AI w różnych sektorach, takich jak zdrowie, przemysł wytwórczy, klimat i finanse. W grudniu 2024 r. wybrano siedem konsorcjów, które będą prowadzić pierwsze fabryki AI 35 , a w marcu 2025 r. EuroHPC ogłosił wybór kolejnych sześciu nowych fabryk AI 36 . Oczekuje się, że te fabryki AI ponad trzykrotne zwiększą obecne zdolności obliczeniowe EuroHPC w zakresie AI. W latach 2021–2027 łączne inwestycje w infrastrukturę obliczeń superkomputerowych i fabryki AI w UE wyniosą 10 mld EUR.

Jednocześnie europejskie centra innowacji cyfrowych (EDIH) będą funkcjonować jako centra doświadczeń w dziedzinie AI, dając zainteresowanym stronom możliwość testowania rozwiązań opartych na AI przed zainwestowaniem w nie, a także oferując doradztwo w zakresie finansowania, możliwości tworzenia sieci kontaktów i szkolenia. Od grudnia 2025 r. europejskie centra innowacji cyfrowych w coraz większym stopniu skupią się na wykorzystaniu AI i zapewnią przyjęcie rozwiązań opartych na AI we wszystkich sektorach.

Sieć europejskich centrów innowacji cyfrowych będzie ściśle współpracować z ekosystemem fabryk AI. Między innymi umożliwi to przedsiębiorstwom dostęp do zasobów obliczeniowych fabryk AI i zgromadzonych w nich danych, a także do innych inicjatyw związanych z AI, w tym piaskownic regulacyjnych oraz ośrodków testowo-doświadczalnych. Zwiększenie poziomu umiejętności w dziedzinie AI w Unii jest jednym z priorytetów strategii w sprawie zastosowania AI, ponieważ do zwiększenia wykorzystania AI niezbędni są pracownicy posiadający kompetencje w tej dziedzinie. Np. akademia umiejętności w dziedzinie AI będzie działać jako punkt kompleksowej obsługi zapewniający kształcenie i szkolenie w zakresie umiejętności na potrzeby opracowywania i wdrażania AI, a w szczególności generatywnej AI. Z myślą o przyszłości zainteresowane państwa członkowskie przy wsparciu Komisji opracowują ewentualny nowy ważny projekt stanowiący przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania koncentrujący się na AI, znany jako IPCEI-AI. Celem jest wspieranie badań, rozwoju i innowacji oraz pierwszych działań wdrożeniowych w przemyśle, mających na celu rozwój innowacyjnych technologii i usług AI, takich jak zdolności w zakresie trenowania i wdrażania modeli ogólnego przeznaczenia, takich jak modele AI dostosowane do konkretnych zastosowań.

Najważniejsze informacje na temat najlepszych praktyk

Klaster wykorzystania technologii akceleratora najlepszych praktyk (BPA) 37 , uruchomiony w sierpniu 2024 r. pod przewodnictwem Belgii, wspiera państwa członkowskie w zwiększaniu skali przyjmowania zaawansowanych technologii cyfrowych przez promowanie szeroko zakrojonych, możliwych do powielenia inicjatyw krajowych. W ramach zarządzania cyfrową dekadą klaster zorganizował dotychczas dwa warsztaty koncentrujące się na wykorzystaniu AI oraz danych i interoperacyjności – udział w nich wzięły wszystkie państwa członkowskie, a prezentacje przedstawiły Belgia, Grecja i Finlandia. Belgia, Dania, Finlandia, Niemcy, Węgry i Niderlandy przedstawiły osiem najlepszych praktyk obejmujących takie tematy jak przyjęcie AI, cyfryzacja MŚP, kontrola danych osobowych, optymalizacja łańcucha dostaw, wdrażanie IPv6 i krajowe strategie technologiczne. Warsztaty charakteryzowały się dużym zaangażowaniem państw członkowskich i zainteresowaniem możliwością powielenia zaprezentowanych praktyk. Podczas nadchodzących sesji nadal będą analizowane ramy wspomagające i systemy wsparcia w celu przyspieszenia powszechnego stosowania pionierskich technologii.

c.Bezpieczeństwo i wykorzystanie technologii cyfrowych na rzecz odporności UE w kontekście zagrożeń hybrydowych

I.Cyberbezpieczeństwo

Sytuacja w zakresie cyberbezpieczeństwa

W związku ze wzrostem napięć geopolitycznych i gospodarczych nasilają się zagrożenia cyberbezpieczeństwa wraz ze szpiegostwem, sabotażem i kampaniami dezinformacyjnymi, które stają się kluczowymi narzędziami manipulowania wydarzeniami i zapewniania strategicznej przewagi na poziomie państw. Kampanie cyberszpiegostwa, których celem są państwa członkowskie UE oraz instytucje, organy i agencje UE, mają charakter ciągły i pozostają stałym oraz poważnym zagrożeniem. W kontekście ekosystemu cyberprzestępczości oprogramowanie szantażujące pozostaje jednym z największych zagrożeń dla państw członkowskich UE. Nastąpiło przejście od szyfrowania do wycieków danych, bardziej atrakcyjnym celem dla cyberprzestępców stały się MŚP, a taktyka podwójnego wymuszenia stała się normą dla ugruntowanych grup stosujących oprogramowanie szantażujące 38 . W 2024 r. szczególnie ucierpiał sektor opieki zdrowotnej, ponieważ oprogramowanie szantażujące odpowiadało za 71 % cyberincydentów mających wpływ na opiekę nad pacjentami 39 . Liczba ataków z użyciem oprogramowania szantażującego wzrosła o 11 % w porównaniu z 2023 r., ale działania w zakresie egzekwowania przepisów przeciwko głównym grupom, takim jak LockBit, sprawiły, że środowisko zagrożeń stało się bardziej rozdrobnione – w 2024 r. zidentyfikowano 46 nowych grup stosujących oprogramowanie szantażujące 40 .

Gwałtownie nasiliły się również ataki na łańcuch dostaw. Cyberprzestępcy wykorzystują słabości dostawców i usługodawców będących osobami trzecimi. Jest to szczególnie problematyczne w przypadku, gdy na technologii polegają dostawcy wysokiego ryzyka podlegający jurysdykcji państwa trzeciego, które wymaga zgłaszania do władz informacji o podatnościach w oprogramowaniu lub sprzęcie, zanim podatności te są aktywnie wykorzystywane. Podmioty wspierane przez państwa mogą również zawczasu ulokować się w infrastrukturze krytycznej z zamiarem spowodowania zakłóceń w późniejszym czasie, na przykład podczas konfliktu. W pierwszej połowie 2024 r. liczba ataków złośliwego oprogramowania w internecie rzeczy wzrosła o 107 % 41 . Obserwuje się niepokojące tendencje w dziedzinie świadomości społecznej w zakresie cyberbezpieczeństwa 42 , np. malejące zaufanie mieszkańców UE do ich zdolności do ochrony przed cyberprzestępczością oraz ogólnie niski poziom wiedzy na temat mechanizmów zgłaszania. Nadmierne poleganie na jednym dostawcy w odniesieniu do operacji krytycznych, zwłaszcza w przypadku dostawców spoza Europy, może powodować poważne zagrożenia dla wszystkich sektorów gospodarki, o czym świadczą niedawne poważne incydenty, takie jak awaria oprogramowania CrowdStrike w 2024 r. 

Szacuje się, że w UE brakuje 299 000 specjalistów w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, a zatem w tym sektorze istnieje krytyczna luka 43 . Akademia Umiejętności w dziedzinie Cyberbezpieczeństwa 44 przyczynia się do sprostania temu wyzwaniu przez konkretne działania powierzone Agencji Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa (ENISA), takie jak opracowanie europejskich ram umiejętności w dziedzinie cyberbezpieczeństwa (ECSF) 45 lub pilotaż programu poświadczania umiejętności w zakresie cyberbezpieczeństwa wspierającego uznawanie i przenoszenie umiejętności nabytych przez specjalistów w dziedzinie cyberbezpieczeństwa.

Cyberbezpieczeństwo w przedsiębiorstwach

Jeżeli chodzi o cyberbezpieczeństwo w przedsiębiorstwach, 92,8 % badanych przedsiębiorstw 46  zatrudniających ponad 10 pracowników w UE skorzystało w 2024 r. z co najmniej jednego środka bezpieczeństwa ICT. Tylko 35,5 % przedsiębiorstw posiadało dokumentację dotyczącą środków, praktyk lub procedur w zakresie bezpieczeństwa ICT, a jedynie 34,1 % z nich przeprowadziło ocenę ryzyka związanego z ICT. Powszechnie stosowane środki obejmowały silne uwierzytelnianie za pomocą hasła (83,7 % przedsiębiorstw) oraz kopie zapasowe danych w oddzielnej lokalizacji (79,2 % przedsiębiorstw). Według Eurostatu w 2024 r. 21,5 % przedsiębiorstw doświadczyło incydentów związanych z bezpieczeństwem ICT, które wywołały pewne negatywne konsekwencje.

Mediana wydatków na bezpieczeństwo informacji wzrosła do 9,0 % budżetów IT (wzrost o 1,9 punktów procentowych) 47 , przy czym dostrzegalna jest większa dojrzałość podmiotów już objętych dyrektywą w sprawie bezpieczeństwa sieci i informacji (NIS) 48 . Spośród wszystkich sektorów sektor telekomunikacyjny zajmuje najwyższe miejsce pod względem dojrzałości 49 .

Pomimo ich kluczowej roli w cyberbezpieczeństwie i odporności cyfrowej wdrażanie kluczowych standardów internetowych w UE pozostaje powolne i fragmentaryczne. Poziom przyjęcia IPv6 w UE wynosi 36,4 % (po stronie użytkownika) i 16,8 % (po stronie serwera), przy czym między państwami członkowskimi występują znaczne różnice: w niektórych państwach przyjęcie przekracza 40 % (np. Belgia, Francja, Niemcy), a w innych utrzymuje się poniżej 10 % (np. Chorwacja, Cypr, Malta) 50 .

W swoich krajowych planach działania państwa członkowskie zgłosiły 38 środków przyczyniających się do zwiększenia cyberbezpieczeństwa. Prawie połowa tych środków jest przeznaczona wyłącznie na cyberbezpieczeństwo, a ich łączny budżet wynosi 0,8 mld EUR. Pozostałe środki mają szerszy zakres i są ukierunkowane na wsparcie kilku celów we wszystkich obszarach, a ich łączny budżet wynosi 6 mld EUR. Inicjatywy te często obejmują opracowanie krajowych strategii cyberbezpieczeństwa, ustanowienie centrów cyberbezpieczeństwa, zwiększenie umiejętności w dziedzinie cyberbezpieczeństwa oraz wzmocnienie zdolności w zakresie cyberbezpieczeństwa w przedsiębiorstwach, usługach publicznych i infrastrukturze cyfrowej. Nacisk ten znajduje również odzwierciedlenie w korektach planów działania państw członkowskich.

W latach 2024–2025 UE poczyniła znaczne postępy w realizacji swojego programu w zakresie cyberbezpieczeństwa. Dyrektywa NIS 2, którą należało transponować do prawa krajowego do października 2024 r., ustanawia wysoki poziom cyberbezpieczeństwa podmiotów działających w 18 sektorach krytycznych. Ponadto w październiku 2024 r. Komisja przyjęła pierwszy akt wykonawczy na podstawie dyrektywy NIS 2, w którym określono środki zarządzania ryzykiem w cyberprzestrzeni oraz przypadki, w których incydent należy uznać za istotny dla przedsiębiorstw zapewniających infrastrukturę i usługi cyfrowe. Akt dotyczący cyberodporności 51 , obowiązujący od grudnia 2024 r., nakłada wymogi w zakresie cyberbezpieczeństwa w odniesieniu do produktów cyfrowych, których pełne wdrożenie ma nastąpić w ciągu trzech lat. W akcie w sprawie cybersolidarności 52 , który obowiązuje od lutego 2025 r., ustanowiono europejski system cyberostrzeżeń składający się z centrów cyberbezpieczeństwa, które korzystałyby z zaawansowanych technologii i wykrywania zagrożeń opartego na AI. Akt ten stworzył również podstawy dla mechanizmu cyberkryzysowego i mechanizmu przeglądu incydentów. Akt o cyberbezpieczeństwie 53 skutecznie zmieniono w lutym 2025 r., aby umożliwić ewentualną certyfikację usług zarządzanych w zakresie bezpieczeństwa. W styczniu 2025 r. przyjęto europejski plan działania w sprawie cyberbezpieczeństwa szpitali i świadczeniodawców 54 , który poprawił gotowość sektorową. Ponadto w lutym 2025 r. Komisja zaproponowała zmieniony plan na rzecz cyberbezpieczeństwa, łączący cywilno-wojskowe mechanizmy koordynacji i reagowania kryzysowego 55 .

Trwają również prace nad europejską infrastrukturą komunikacji kwantowej (EuroQCI), która jest częścią unijnego programu bezpiecznej łączności (IRIS²). EuroQCI zapewni przede wszystkim wysoce bezpieczną, chronioną technologiami kwantowymi usługę wymiany kluczy kryptograficznych, symetrycznego szyfrowania komunikacji między podmiotami rządowymi oraz ochrony infrastruktury krytycznej. Przez cały rok 2024 działania koncentrowały się na wdrażaniu krajowych sieci komunikacji kwantowej, rozwoju kluczowych technologii europejskich i przygotowaniach do wdrożenia komunikacji kwantowej w przestrzeni kosmicznej. Wdrażanie połączeń transgranicznych rozpocznie się w 2026 r. Obecnymi działaniami EuroQCI dotyczącymi połączeń typu punkt-punkt i bardziej złożonych sieci inicjuje się długoterminowe starania na rzecz przejścia na przyszłe sieci w pełni oparte na technologiach kwantowych. Już teraz należy jednak zająć się zagrożeniem, jakie obliczenia kwantowe stanowią dla kryptografii, w sposób zgodny z zasadami projektowania i funkcjonowania nowoczesnych sieci cyfrowych. Przejście na kryptografię postkwantową (PQC) nadal ma zasadnicze znaczenie: tego rodzaju technologia prawdopodobnie odegra bardzo istotną rolę również we wspieraniu przyszłych sieci kwantowych lub ich hybrydyzacji. Aby ukierunkować to przejście, w 2024 r. Komisja opublikowała zalecenie, w którym zachęca państwa członkowskie do opracowania planu działania w celu zapewnienia zsynchronizowanego przejścia na kryptografię postkwantową w odniesieniu do administracji publicznej i infrastruktury krytycznej w całej UE. Prace nad opracowaniem tego planu działania są w toku w kontekście prac grupy współpracy NIS dotyczących kryptografii postkwantowej; środkiem towarzyszącym i wspierającym są zmiany sektorowe, a także wdrażanie i mapowanie działań w ramach kilku projektów UE i innych inicjatyw państw członkowskich.

ii. Bezpieczeństwo kabli podmorskich

W lutym UE przyjęła plan działania na rzecz bezpieczeństwa kabli w celu wzmocnienia odporności infrastruktury kabli podmorskich, w tym kabli do transmisji danych, zgodnie z całym cyklem odporności, obejmującym zapobieganie, wykrywanie, reagowanie i przywracanie normalnego działania oraz odstraszanie. Komisja wraz z wysokim przedstawicielem będą współpracować z państwami członkowskimi i partnerami, w tym NATO, w celu realizacji szeregu konkretnych działań.

Aby zapobiec incydentom, które mogłyby zagrozić bezpieczeństwu i odporności UE, w planie działania określono specjalne działania mające na celu poprawę redundancji i bezpieczeństwa kabli telekomunikacyjnych. Kluczowym elementem tych działań jest przeznaczenie prawie 1 mld EUR z instrumentu „Łącząc Europę” – technologie cyfrowe na wzmocnienie łączności szkieletowej, ze szczególnym uwzględnieniem transgranicznej infrastruktury cyfrowej, oraz na połączenie terytoriów UE z państwami trzecimi o podobnych poglądach. Plan działania promuje również zaostrzenie wymogów bezpieczeństwa, zgodnie zarówno z dyrektywą NIS 2, jak i dyrektywą CER. Jak określono w sekcji planu działania dotyczącej zapobiegania, powołano grupę ekspertów składającą się z przedstawicieli państw członkowskich i ENISA w celu realizacji zalecenia (UE) 2024/779 w sprawie bezpiecznej i odpornej infrastruktury kabli podmorskich 56 . W planie działania określono, że do czwartego kwartału 2025 r. grupa ekspertów ma ukończyć kluczowe zadania, w tym kompleksowe mapowanie istniejącej i planowanej infrastruktury, skoordynowaną ocenę ryzyka (w tym opracowanie metodyki testów warunków skrajnych), utworzenie zestawu narzędzi dotyczącego bezpieczeństwa kabli obejmującego środki łagodzące oraz wykaz priorytetowych projektów związanych z kablami o znaczeniu europejskim, które mają być współfinansowane w ramach instrumentu „Łącząc Europę” – technologie cyfrowe. Aby zwiększyć zdolność do wczesnego wykrywania potencjalnych zagrożeń i incydentów, w planie działania zaproponowano ponadto ustanowienie mechanizmu zintegrowanego nadzoru. Wdrażanie tego mechanizmu ułatwi dobrowolne utworzenie regionalnych centrów kablowych zlokalizowanych w każdym basenie morskim, które będą służyć jako ośrodki monitorowania i analizy stanu kabli podmorskich, w tym potencjalnej podejrzanej działalności w ich pobliżu. Ponadto w planie działania przewidziano inwestycje w nowe technologie, takie jak inteligentne kable, czujniki podmorskie i drony, w celu poprawy zdolności wykrywania.

W planie działania przewidziano skuteczniejsze reagowanie na incydenty, z zapewnieniem synergii między istniejącymi unijnymi ramami zarządzania kryzysowego, takimi jak unijny plan na rzecz cyberbezpieczeństwa i plan dotyczący infrastruktury krytycznej. Aby skrócić czas na naprawę i złagodzić skutki incydentów, wzywa się w nim również do zwiększenia zdolności w zakresie napraw. W tym celu Komisja zaproponowała wsparcie sprzętu modułowego, który można podłączyć do statków cywilnych, oraz stopniowe tworzenie unijnej floty na potrzeby naprawy kabli.

Kluczową rolę w zwiększaniu bezpieczeństwa i odporności kabli podmorskich odegra instrument „Łącząc Europę” – technologie cyfrowe, w tym poprzez: (i) udzielanie bezpośredniego wsparcia na finansowanie kabli strategicznych (ponad 420 mln już przeznaczono w ramach pierwszych trzech zaproszeń do składania wniosków); (ii) zwiększanie naszej zdolności do monitorowania i uruchamiania działań wczesnego reagowania w przypadku podejrzanych zdarzeń (systemy wczesnego ostrzegania); (iii) wspieranie wdrażania modułów funkcjonalnych w celu naprawy i rozmieszczenia kabli.

Ponadto, aby zniechęcić podmioty działające w złym zamiarze do szkodliwych poczynań, w planie działania wezwano do znacznego zwiększenia starań na rzecz przeciwdziałania flocie cieni. Podkreślono również znaczenie zintensyfikowania działań dyplomatycznych w zakresie kabli i propagowania wspólnej interpretacji międzynarodowego prawa morskiego.

3.Ochrona i wzmocnienie pozycji obywateli, zachowanie demokracji i wartości UE 

a.Wzmocnienie pozycji obywateli dzięki umiejętnościom cyfrowym

Wzmocnienie pozycji obywateli i wyposażenie pracowników w umiejętności cyfrowe stanowią podstawę transformacji cyfrowej Europy, zgodnie z deklaracją praw i zasad cyfrowych w cyfrowej dekadzie. Podstawowe umiejętności cyfrowe mają zasadnicze znaczenie dla uczestnictwa w gospodarce, włączenia społecznego i odporności demokratycznej, natomiast dostępność wysoko wykwalifikowanych specjalistów, zwłaszcza specjalistów w dziedzinie ICT, ma kluczowe znaczenie dla konkurencyjności, suwerenności technologicznej i strategicznej autonomii Europy.

Pomimo rosnącej wiedzy na temat potrzeby zwiększenia umiejętności cyfrowych w całym społeczeństwie tempo postępów w tej dziedzinie jest nadal niewystarczające. W 2023 r. tylko 55,6 % osób dorosłych posiadało co najmniej podstawowe umiejętności cyfrowe 57 . Na podstawie obecnych tendencji oczekuje się, że do 2030 r. UE osiągnie poziom nieco poniżej 60 %, czyli znacznie poniżej celu 80 % wyznaczonego w kontekście programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” 58 . Niedobór ten jest szczególnie widoczny w niektórych grupach demograficznych. Na przykład: osoby starsze, osoby o niskim poziomie wykształcenia oraz osoby niepracujące lub poszukujące pracy są narażone na nieproporcjonalnie wysokie ryzyko wykluczenia cyfrowego 59 . Chociaż młodzi ludzie są często uznawani za cyfrowych tubylców, posiadanie przez nich umiejętności cyfrowych nie jest powszechne: 43 % uczniów ósmej klasy (w wieku od 13 do 14 lat) nie osiąga podstawowych poziomów umiejętności cyfrowych, przy czym utrzymują się dysproporcje w zależności od pochodzenia społeczno-ekonomicznego i położenia geograficznego 60 .

Jednocześnie zapotrzebowanie na specjalistów w dziedzinie ICT gwałtownie rośnie. Jako architekci cyfrowej przyszłości Europy specjaliści ci odgrywają kluczową rolę we wdrażaniu zaawansowanych technologii, zwiększaniu wydajności oraz świadczeniu bezpiecznych i wydajnych usług cyfrowych. UE znajduje się jednak dopiero w połowie drogi do osiągnięcia celu na 2030 r., jakim jest zatrudnienie 20 mln specjalistów w dziedzinie ICT. Utrzymują się niedobory strukturalne, które utrudniają wzrost w obszarach cyfrowych o dużym popycie, takich jak AI, cyberbezpieczeństwo i półprzewodniki. W 2024 r. kobiety stanowiły 19,5 % zatrudnionych specjalistów w dziedzinie ICT, co praktycznie nie zmieniło się w porównaniu z poziomem 19,4 % w 2023 r.

Aby sprostać tym wyzwaniom, Komisja w partnerstwie z państwami członkowskimi wprowadziła kompleksowe ramy służące wzmocnieniu umiejętności cyfrowych w całym społeczeństwie. W pakiecie dotyczącym umiejętności 61 , przyjętym w marcu 2025 r., położono silny nacisk na umiejętności cyfrowe jako kluczowy czynnik napędzający konkurencyjność. Obejmuje on unię umiejętności, Plan działania w zakresie umiejętności podstawowych 62 , Strategiczny plan w dziedzinie kształcenia STEM 63 oraz nadchodzący plan działania na rzecz przyszłości edukacji cyfrowej i umiejętności cyfrowych do 2030 r. Aby wzmocnić przywództwo w zakresie kluczowych technologii cyfrowych, Komisja priorytetowo traktuje rozwój zaawansowanych umiejętności cyfrowych, przyciąganie talentów w dziedzinie ICT oraz odporną, przygotowaną na przyszłość siłę roboczą w sektorze cyfrowym. Obejmuje to również takie inicjatywy jak niedawno przyjęty plan działania na rzecz kontynentu sztucznej inteligencji oraz przyszła strategia w sprawie zastosowania AI.

Aby odpowiedzieć na potrzebę bardziej skoordynowanego podejścia do kształcenia i szkolenia w zakresie umiejętności cyfrowych w UE, ukierunkowanego na pojawiające się potrzeby europejskich przedsiębiorstw w zakresie umiejętności, Komisja Europejska finansuje i promuje trzy nowe akademie umiejętności cyfrowych w dziedzinie technologii kwantowych, AI i światów wirtualnych. Akademie te będą wykorzystywać partnerstwa strategiczne i działać jako potężne katalizatory na rzecz promowania karier cyfrowych. Dalej rozbudowywana jest Akademia Umiejętności w dziedzinie Cyberbezpieczeństwa, która już pomaga państwom członkowskim zwiększyć liczbę szkoleń i poprawić koordynację między przemysłem a organizatorami kształcenia. Ponadto za pośrednictwem aktu w sprawie czipów i ustanowienia centrów kompetencji w zakresie czipów Komisja i państwa członkowskie inwestują w krajowe rezerwy talentów dla sektora półprzewodników, wspierając zaawansowane szkolenia techniczne i współpracę z przemysłem.

W swoich krajowych planach działania państwa członkowskie zgłosiły inwestycje w podstawowe umiejętności cyfrowe w wysokości 24,6 mld EUR (9 % całkowitego budżetu). 339 środków zgłoszonych w ramach planów działania koncentruje się przede wszystkim na poprawie umiejętności cyfrowych w kształceniu formalnym i promowaniu włączenia cyfrowego, przy czym na każdy obszar przeznaczono około jednej trzeciej środków. Ten nacisk na budowanie umiejętności cyfrowych jest również widoczny w korektach planów działania państw członkowskich. Na szkolenia specjalistów w dziedzinie ICT państwa członkowskie zgłosiły inwestycje w wysokości 11,8 mld EUR (4 % całkowitego budżetu). 213 środków dotyczących specjalistów w dziedzinie ICT koncentruje się głównie na zwiększeniu liczby osób posiadających zaawansowane i wysokospecjalistyczne umiejętności cyfrowe, z czego około jedna trzecia jest skierowana do osób objętych kształceniem formalnym, a około jedna czwarta środków koncentruje się na osobach już zatrudnionych. Nacisk ten znajduje również odzwierciedlenie w korektach planów działania państw członkowskich, które obejmują gwałtowny wzrost środków mających na celu zwiększenie zaawansowanych umiejętności cyfrowych wśród kobiet.

Mechanizmy współpracy wzmocniły starania krajowe. W edycji z 2024 r. Europejskich Nagród Umiejętności Cyfrowych 64 dostrzeżono wybitne projekty propagujące włączenie społeczne, umiejętności cyfrowe i niwelowanie przepaści cyfrowej. Jednocześnie platforma na rzecz umiejętności cyfrowych i zatrudnienia 65 nadal rozwija się jako centralny ośrodek dostępu do możliwości uczenia się, łączący ponad 15 000 zainteresowanych stron w całej Europie.

Jak jednak określono w raporcie Draghiego i powtórzono w Kompasie konkurencyjności, Europa stoi w obliczu ogromnych potrzeb inwestycyjnych w zakresie edukacji i rozwoju umiejętności w sektorach kluczowych dla europejskiej konkurencyjności i gotowości. Uruchomienie inwestycji publicznych i prywatnych, realizacja reform pobudzających wzrost gospodarczy oraz wykorzystanie projektów wielokrajowych będą miały kluczowe znaczenie dla wyeliminowania niedoboru talentów w dziedzinie umiejętności cyfrowych.

Komisja Europejska wspiera rozwój wspólnej europejskiej przestrzeni danych dotyczących umiejętności, aby zwiększyć naszą wiedzę na temat umiejętności, na które wkrótce zaistnieje zapotrzebowanie, pomagając decydentom politycznym i pracownikom pedagogicznym w skuteczniejszym przewidywaniu przyszłych potrzeb i bezpośrednich inwestycji. Ponadto, biorąc pod uwagę rosnącą globalną konkurencję o talenty cyfrowe, UE zwiększa wsparcie dla państw członkowskich i pracodawców w celu przyciągnięcia wysoko wykwalifikowanych najlepszych naukowców i specjalistów dzięki ustanowieniu wielofunkcyjnych biur prawnych w wybranych krajach partnerskich. W stosownych przypadkach mogłyby one stanowić wsparcie dla takich inicjatyw, jak partnerstwa w zakresie talentów i przyszła unijna pula talentów. Ponadto UE będzie również wspierać przenoszenie umiejętności, usuwając bariery utrudniające mobilność pracowników.

Najważniejsze informacje na temat najlepszych praktyk

Klaster umiejętności cyfrowych BPA, kierowany przez Słowenię, zaangażował wszystkie państwa członkowskie w uporządkowaną wzajemną wymianę, przy czym najlepsze praktyki przedstawiły Austria, Belgia, Chorwacja, Czechy, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Irlandia, Luksemburg, Niemcy, Rumunia, Słowenia, Węgry i Włochy. Chociaż tylko niektóre państwa członkowskie zgłosiły praktyki, wszystkie państwa członkowskie uczestniczyły w zorganizowanych powiązanych warsztatach i wyraziły zainteresowanie stosowaniem skutecznych podejść. Spośród 34 udostępnionych praktyk ponad połowa koncentruje się na podnoszeniu podstawowych umiejętności cyfrowych wśród grup znajdujących się w trudniejszej sytuacji, natomiast 15 jest ukierunkowanych na kształcenie specjalistów w dziedzinie ICT za pomocą środków takich jak reforma programów nauczania, szkolenia w zakresie AI, podnoszenie kwalifikacji MŚP i równouprawnienie płci. Do tej pory zorganizowano pięć warsztatów na tematy takie jak włączenie społeczne, edukacja, gotowość na AI oraz dostęp osób starszych, ludności wiejskiej i kobiet do zaawansowanych umiejętności. Przyszłe sesje będą nadal wspierać włączenie społeczne, a jednocześnie rozszerzać się na obszary specjalizacji ICT, takie jak cyberbezpieczeństwo, półprzewodniki i przekwalifikowanie w połowie kariery zawodowej.

b.Wdrażanie rozwiązań cyfrowych dla ludzi i społeczeństw 

Przyjazne dla użytkownika i dostępne cyfrowe usługi publiczne wspierające konkurencyjność i włączenie społeczne

W 2024 r. UE poczyniła stałe postępy w osiąganiu celów cyfrowej dekady w zakresie w pełni cyfrowych usług publicznych. Wynik w przypadku obywateli wzrósł do 82,3/100 (+3,6 %), a wynik w przypadku przedsiębiorstw do 86,2/100 (+0,9 %). W swoich krajowych planach działania państwa członkowskie zgłosiły inwestycje w stymulowanie cyfryzacji kluczowych usług publicznych w wysokości 13,8 mld EUR, co stanowi około 4,8 % całkowitego budżetu. Inwestycje te obejmowały kompleksowy zestaw 287 środków, z których ponad połowa ma na celu zwiększenie upowszechnienia, interoperacyjności i dostępności cyfrowych usług publicznych, a około jedna czwarta koncentruje się na zwiększeniu ich bezpieczeństwa i odporności.

Ponieważ państwa członkowskie rozszerzają swoją ofertę cyfrowych usług publicznych, zapewnienie suwerenności technologicznej i zmniejszenie zależności od zagranicznych technologii stało się ważnym sposobem ochrony prywatności, zwiększenia odporności i wzmocnienia zaufania do ekosystemów cyfrowych zarządzanych przez UE. Pomimo postępującej cyfryzacji usług publicznych w całej UE bardzo znaczna część rządowej infrastruktury cyfrowej nadal zależy od dostawców usług spoza UE, zwłaszcza w takich obszarach jak przetwarzanie w chmurze, hosting danych, platformy oprogramowania, wideokonferencje i rozwiązania w zakresie cyberbezpieczeństwa. Ponieważ 80 % usług zakupionych przez rządy i sektor prywatny pochodzi głównie z USA 66 , znaczna część z 2 bln EUR, które organy publiczne wydają rocznie na zakup usług, robót budowlanych i dostaw 67 , nie jest wydatkowana na usługi pochodzące z UE. Zależność ta może stwarzać ryzyko strategiczne, obejmujące ograniczoną kontrolę nad danymi wrażliwymi, potencjalną niezgodność z wartościami i ramami regulacyjnymi UE oraz podatność na stosowanie przepisów państw trzecich. Strategiczne zamówienia publiczne, w szczególności dzięki przeglądowi dyrektyw w sprawie zamówień publicznych, a także wsparcie dla GovTech odegrają kluczową rolę w promowaniu preferencji unijnych za pośrednictwem inwestycji publicznych i zamówień publicznych na innowacyjne rozwiązania, które usprawniają procesy administracyjne, zwiększają przejrzystość i usprawniają podejmowanie decyzji w oparciu o dane.

Niezwykle ważne jest również zapewnienie odpowiedniego wsparcia ze strony człowieka, aby pomóc obywatelom w korzystaniu z usług cyfrowych: 9 na 10 Europejczyków podkreśla znaczenie tego wsparcia w badaniu Eurobarometr dotyczącym cyfrowej dekady 68 .

W 2024 r. wykorzystanie AI w usługach publicznych rozszerzyło się w państwach członkowskich UE – od wsparcia decyzyjnego i zindywidualizowanych usług po narzędzia prognostyczne w opiece zdrowotnej. Podstawą starań na rzecz zmniejszenia obciążeń administracyjnych i wspierania cyfrowych kontaktów europejskich przedsiębiorstw będzie europejski portfel biznesowy, który usprawni interakcje między przedsiębiorstwami i między przedsiębiorstwami a administracją publiczną, umożliwiając bezpieczną wymianę danych przy jednoczesnym tworzeniu nowych możliwości dla dostawców usług zaufania.

Jednolity portal cyfrowy i portal Your Europe 69  to kluczowe elementy unijnej infrastruktury cyfrowej na potrzeby transgranicznych usług publicznych. Portal Your Europe jest głównym punktem dostępu do procedur krajowych oraz informacji na temat przepisów i praw, a obecnie jest najczęściej odwiedzaną stroną internetową UE. System techniczny oparty na zasadzie jednorazowości 70 umożliwia bezpieczną transgraniczną wymianę dowodów. Jego wspólne usługi już funkcjonują; obecnie trwa podłączanie do niego właściwych organów przez państwa członkowskie. Podstawą starań na rzecz zmniejszenia obciążeń administracyjnych i wspierania cyfrowych kontaktów europejskich przedsiębiorstw będzie europejski portfel biznesowy, który usprawni interakcje między przedsiębiorstwami i między przedsiębiorstwami a administracją publiczną, umożliwiając bezpieczną wymianę danych przy jednoczesnym tworzeniu nowych możliwości dla dostawców usług zaufania. Wraz z przyszłym europejskim portfelem tożsamości cyfrowej 71 , jednolity portal cyfrowy i system techniczny oparty na zasadzie jednorazowości tworzą zintegrowaną infrastrukturę umożliwiającą dostęp do usług publicznych w całej UE 72 . Ponadto przestrzeń danych dotyczących zamówień publicznych upraszcza procesy i usprawnia monitorowanie na całym jednolitym rynku 73 .

Inne narzędzia obejmują system integracji rejestrów przedsiębiorstw (BRIS), kluczowe narzędzie służące przejrzystości i bezpiecznej wymianie danych, zapewniające społeczeństwu informacje o przedsiębiorstwach i umożliwiające wdrożenie zasady jednorazowości w odniesieniu do danych o przedsiębiorstwach, oraz europejski portal „e-Sprawiedliwość”; mają one kluczowe znaczenie dla cyfryzacji usług publicznych i transgranicznych postępowań sądowych.

Akt w sprawie Interoperacyjnej Europy 74 , obowiązujący od kwietnia 2024 r., stanowił istotny krok w kierunku wzmocnienia interoperacyjności w sektorze publicznym i świadczenia cyfrowych usług publicznych, zapewniając ramy strukturalne umożliwiające sprawne, transgraniczne, cyfrowe usługi publiczne w UE. Wprowadzono w nim oceny interoperacyjności, które mają być przeprowadzane przez administracje publiczne w celu zapewnienia interoperacyjności transgranicznej (obowiązkowej od stycznia 2025 r.), oraz piaskownice regulacyjne. Obejmuje on również kształtowanie polityki dostosowanej do ery cyfrowej, tak aby przyszłe prawodawstwo UE od samego początku wspierało transformację cyfrową.

I.Europejskie portfele tożsamości cyfrowej i europejskie portfele biznesowe

Ramy europejskiej tożsamości cyfrowej (EUDI) są podstawą transformacji cyfrowej Europy i kluczowym czynnikiem umożliwiającym osiągnięcie celów cyfrowej dekady. Ich zasięg nadal rośnie: 24 państwa członkowskie zgłosiły już swoje systemy identyfikacji elektronicznej, a 95 % obywateli UE ma obecnie dostęp do identyfikacji elektronicznej. Węgry, Grecja i Irlandia nie zgłosiły jednak jeszcze swoich systemów.

Centralnym elementem tych ram europejskiej tożsamości cyfrowej są europejskie portfele tożsamości cyfrowej, których celem jest zapewnienie wszystkim obywatelom i przedsiębiorstwom UE bezpiecznego i płynnego dostępu do usług publicznych i prywatnych w całej UE do końca 2026 r. Portfele te zmienią sposób interakcji osób w internecie, umożliwiając transgraniczne uwierzytelnianie, prawnie ważne podpisy elektroniczne oraz cyfrowe przechowywanie, prezentację i weryfikację kluczowych dokumentów, takich jak dokumenty tożsamości, poświadczenia wykształcenia, e-recepty, poświadczenia zabezpieczenia społecznego i prawa jazdy. Dzięki zastąpieniu wielu loginów jednym zaufanym rozwiązaniem zwiększają one wygodę, prywatność i bezpieczeństwo codziennych transakcji, podróży i dostępu do usług.

Ponadto osiągnięto istotne prawne kamienie milowe. Rozporządzenie w sprawie europejskiej tożsamości cyfrowej weszło w życie w maju 2024 r., a następnie w listopadzie 2024 r. i kwietniu 2025 r. przyjęto dziewięć aktów wykonawczych ustanawiających jednolite standardy techniczne i wprowadzających solidne ramy certyfikacji. Zapewniają one interoperacyjność, bezpieczeństwo i ochronę prywatności wszystkich portfeli w całej UE. Państwa członkowskie są obecnie zobowiązane do zapewnienia co najmniej jednego portfela do końca 2026 r.

Wdrażanie jest testowane w ramach projektów pilotażowych na dużą skalę obejmujących rzeczywiste przypadki użycia, począwszy od edukacji, zabezpieczenia społecznego i podróży po płatności i usługi administracji elektronicznej. Od 2023 r. działają cztery projekty pilotażowe na dużą skalę, w których uczestniczy ponad 350 podmiotów z prawie wszystkich państw członkowskich. W 2025 r. dwa nowe konsorcja – WE BUILD i APTITUDE – zwiększą skalę tych prac, przeznaczając ponad 40 mln EUR na finansowanie ze środków UE i państw członkowskich. Projekty te obejmują 17 przypadków użycia, w tym łańcuchy dostaw, usługi biznesowe, świadectwa rejestracji pojazdów i cyfrowe poświadczenia podróżne. Te projekty pilotażowe wspiera program „Cyfrowa Europa”.

W przyszłości wniosek w sprawie europejskiego portfela biznesowego będzie opierać się na ramach europejskiej tożsamości cyfrowej i zaplanowano go na czwarty kwartał 2025 r. Wniosek ten będzie miał na celu ułatwienie interakcji przedsiębiorstw z organami publicznymi, zmniejszenie obciążeń sprawozdawczych oraz umożliwienie bezpiecznego przestrzegania przepisów w wymiarze transgranicznym. To z kolei zwiększy konkurencyjność Europy.

II.E-zdrowie i technologie opieki zdrowotnej

W 2024 r. UE nadal dążyła do osiągnięcia celu cyfrowej dekady, jakim jest powszechny dostęp do elektronicznej dokumentacji medycznej do 2030 r. Łączny wynik w tym obszarze wzrósł do 82,7/100 (z 79,1/100 w 2024 r.), przy czym wszystkie państwa członkowskie oferują pewną formę dostępu do elektronicznej dokumentacji medycznej. Estonia dołączyła do Belgii, osiągając pełny zasięg, natomiast państwa takie jak Czechy, Irlandia, Rumunia i Słowacja poczyniły znaczne postępy. Pomimo tych wzrostów utrzymują się różnice: Austria, Cypr i Niderlandy odnotowały trudności spowodowane ograniczoną dostępnością funkcji lub usług. Zapewnienie dostępności dokumentacji medycznej online będzie teraz również wymagane w ramach europejskiej przestrzeni danych dotyczących zdrowia 75 , która weszła w życie w marcu 2025 r. w ramach działań UE na rzecz wspierania cyfrowej transformacji opieki zdrowotnej. Europejska przestrzeń danych dotyczących zdrowia zwiększy kontrolę obywateli nad ich elektronicznymi danymi osobowymi dotyczącymi zdrowia oraz umożliwi ponowne wykorzystanie danych do celów badań naukowych, innowacji i polityki.

Cyfrowe dane dotyczące zdrowia w coraz większym stopniu napędzają innowacje w dziedzinie technologii medycznych i nauk biologicznych. Spośród 13 pierwszych wybranych fabryk AI 11 umieści wśród swoich obszarów zainteresowania zdrowie lub nauki biologiczne. Europejska inicjatywa dotycząca obrazowania raka, inicjatywa „1+ million genomes” („ponad milion genomów”) oraz inicjatywa na rzecz europejskiego wirtualnego bliźniaka ludzkiego czynią postępy w tworzeniu infrastruktury danych w celu wspierania spersonalizowanej opieki i badań opartych na danych, przy wsparciu w postaci ukierunkowanego finansowania z programu „Cyfrowa Europa” 76 i nowych instrumentów zamówień publicznych. Jednocześnie liczba świadczeniodawców przekazujących dane nadal rośnie, chociaż udział sektora prywatnego ciągle pozostaje w tyle. W swoich krajowych planach działania państwa członkowskie zgłosiły inwestycje w wysokości 7,8 mld EUR w celu wsparcia usług e-zdrowia (w całości z budżetów publicznych), obejmujące około 106 środków, z których większość koncentruje się na dostępności i upowszechnianiu. Dalsze inwestycje, dostosowanie techniczne i współpraca transgraniczna będą miały zasadnicze znaczenie dla pełnego osiągnięcia europejskiej przestrzeni danych dotyczących zdrowia. Cyberbezpieczeństwo pozostaje kluczowym problemem. Aby wzmocnić odporność, reagowanie na incydenty i zdolności w zakresie odbudowy w całym sektorze, w styczniu 2025 r. Komisja uruchomiła europejski plan działania w sprawie cyberbezpieczeństwa szpitali i świadczeniodawców – inicjatywę przewodnią przewodniczącej Ursuli von der Leyen na „pierwsze 100 dni”. Dalsze zalecenia dotyczące wzmocnienia cyberbezpieczeństwa w sektorze zdrowia, oparte na konsultacjach z zainteresowanymi stronami i państwami członkowskimi, zostaną przedstawione w czwartym kwartale 2025 r.

III.Inteligentne miasta i nowy europejski Bauhaus: technologie cyfrowe na rzecz jakości życia