This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52024PC0589
Proposal for a COUNCIL IMPLEMENTING DECISION setting out recommendations addressing identified common areas for improvement resulting from the 2024 thematic Schengen evaluation ‘Bridging national gaps: towards an effective EU return system through common solutions and innovative practices’
Wniosek DECYZJA WYKONAWCZA RADY ustanawiająca zalecenia dotyczące zidentyfikowanych wspólnych obszarów wymagających poprawy na podstawie wyników oceny tematycznej Schengen z 2024 r. pt. „Niwelowanie luk na poziomie krajowym: w kierunku skutecznego unijnego systemu powrotów dzięki wspólnym rozwiązaniom i innowacyjnym praktykom”
Wniosek DECYZJA WYKONAWCZA RADY ustanawiająca zalecenia dotyczące zidentyfikowanych wspólnych obszarów wymagających poprawy na podstawie wyników oceny tematycznej Schengen z 2024 r. pt. „Niwelowanie luk na poziomie krajowym: w kierunku skutecznego unijnego systemu powrotów dzięki wspólnym rozwiązaniom i innowacyjnym praktykom”
COM/2024/589 final
KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 16.12.2024
COM(2024) 589 final
2024/0326(NLE)
Wniosek
DECYZJA WYKONAWCZA RADY
ustanawiająca zalecenia dotyczące zidentyfikowanych wspólnych obszarów wymagających poprawy na podstawie wyników oceny tematycznej Schengen z 2024 r. pt. „Niwelowanie luk na poziomie krajowym: w kierunku skutecznego unijnego systemu powrotów dzięki wspólnym rozwiązaniom i innowacyjnym praktykom”
UZASADNIENIE
1.KONTEKST WNIOSKU
•Przyczyny i cele wniosku
Zapewnianie powrotu obywateli państw trzecich nieposiadających prawa do pozostania w strefie Schengen to złożony i delikatny proces, angażujący wiele podmiotów, organów i zainteresowanych stron. W ostatnich latach podjęto znaczne starania o stworzenie dobrze funkcjonującego unijnego systemu powrotów zgodnie z celami określonymi w pakcie o migracji i azylu 1 . Starania te przyniosły konkretne rezultaty. Wdrażanie strategii UE na rzecz dobrowolnych powrotów i reintegracji 2 oraz strategii działań koordynatora ds. powrotów na rzecz skuteczniejszych powrotów, a także prace sieci wysokiego szczebla ds. powrotów wspierały wysiłki państw członkowskich i zwiększały ich spójność. Niemniej jednak w systemach powrotów państw członkowskich UE nadal widoczne jest rozdrobnienie, które utrudnia wykorzystanie pełnego potencjału UE w zakresie skuteczniejszych powrotów. Niska efektywność procesu powrotów wynika w znacznej mierze z niewystarczającej koordynacji podmiotów i spójności procedur na szczeblu krajowym i europejskim.
W dniach 17–18 października Rada Europejska podkreśliła znaczenie kompleksowego podejścia do migracji, w tym wdrażania przyjętego prawodawstwa UE i stosowania obowiązujących przepisów, aby jak najlepiej sprostać bieżącym wyzwaniom. Rada Europejska wezwała również do zdecydowanych działań na wszystkich szczeblach w celu ułatwienia i przyspieszenia powrotów z Unii Europejskiej oraz zwiększenia ich skali z wykorzystaniem wszelkich stosownych polityk, instrumentów i narzędzi UE. Skuteczniejsze wdrażanie obowiązujących przepisów w zakresie powrotów oraz dalsze prace nad wspólnym podejściem do powrotów sprzyjają szybszej i efektywniejszej realizacji paktu.
Ponadto w wytycznych politycznych na lata 2024–2029 przewodnicząca Ursula von der Leyen zaapelowała o nowe wspólne podejście do powrotów. Wiąże się to z ustanowieniem nowych ram prawnych w celu przyspieszenia i uproszczenia procesu powrotów przy jednoczesnym zapewnieniu, by odbywały się one w sposób godny. Obejmuje to również cyfryzację zarządzania sprawami oraz dążenie do wzajemnego uznawania decyzji nakazujących powrót w całej UE. Zalecenia zawarte w niniejszym wniosku dotyczącym decyzji wykonawczej Rady mają sprzyjać refleksji i stanowić podstawę przyszłych wniosków dotyczących nowych ram prawnych.
Rozporządzeniem Rady (UE) 2022/922 ustanowiono mechanizm oceny i monitorowania w celu weryfikacji stosowania dorobku Schengen przez państwa członkowskie 3 . Zgodnie z art. 4 ust. 4 rozporządzenia Komisja może organizować oceny tematyczne, w szczególności w celu oceny kwestii dotyczących różnych obszarów polityki lub praktyk państw członkowskich i państw stowarzyszonych w ramach Schengen (dalej zwanych łącznie państwami członkowskimi) mierzących się z podobnymi wyzwaniami.
W rocznym programie ocen na 2024 r. 4 w celu weryfikacji stosowania dorobku Schengen zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/922 ustalono, że w 2024 r. Komisja i państwa członkowskie przeprowadzą ocenę tematyczną pt. „Niwelowanie luk na poziomie krajowym: w kierunku skutecznego unijnego systemu powrotów dzięki wspólnym rozwiązaniom i innowacyjnym praktykom”. Ocena ta ma dwojaki cel: po pierwsze określenie najistotniejszych wspólnych przeszkód ograniczających zdolność organów do przeprowadzania procedur powrotów obywateli państw trzecich nieposiadających prawa do pozostania, a po drugie opracowanie wspólnych unijnych rozwiązań i praktyk w obszarach wymagających poprawy, do których wniosłyby one wartość dodaną.
Zgodnie z tymi celami w ocenie tematycznej przeanalizowano najważniejsze trudności i możliwe rozwiązania w krajowych systemach powrotów, koncentrując się na najważniejszych etapach procesu powrotu:
·rozpoczęciu procesu powrotu;
·ustaleniu tożsamości obywateli państw trzecich;
·współpracy międzyagencyjnej na szczeblu krajowym i europejskim;
·dobrowolnych powrotach i egzekwowaniu decyzji nakazujących powrót.
Biorąc pod uwagę, że skuteczne powroty obywateli państw trzecich nieposiadających prawa do pozostania w UE wymagają odpowiedniego i proaktywnego planowania, m.in. rozwoju zdolności krótko-, średnio- i długoterminowych, a także efektywnej koordynacji, w ocenie tematycznej zwrócono szczególną uwagę na procesy strategiczne i horyzontalne. Dotyczą one koordynacji i spójności podmiotów i procedur zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim. Procesy te mają zasadnicze znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania strefy Schengen. Wyniki oceny mają zapewnić wspólną reakcję na powroty i tym samym wspierać dalszą koordynację i spójność, przy jednoczesnym utrzymaniu gwarancji praw podstawowych, z myślą o maksymalizacji potencjału istniejących narzędzi i europejskich ram prawnych.
W ocenie tematycznej uwzględniono ważną rolę skutecznego systemu powrotów w ramach europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami, jak określono w rozporządzeniu w sprawie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej 5 . Ponadto, po uruchomieniu odnowionego Systemu Informacyjnego Schengen 6 i nowych funkcji wspierających procedury powrotu, w ocenie tematycznej analizuje się skuteczne stosowanie wpisów dotyczących powrotu i odmowy wjazdu figurujących w Systemie Informacyjnym Schengen, a także krajowe zdolności do skutecznej wymiany informacji i współpracy z innymi państwami członkowskimi w celu wykonywania decyzji nakazujących powrót i zapobiegania niedozwolonemu wtórnemu przemieszczaniu się w obrębie strefy Schengen.
Zgodnie ze specyficznym charakterem oceny tematycznej (długoterminowe zaangażowanie przez cały 2024 rok, wymagające specjalistycznej wiedzy w kilku powiązanych obszarach) Komisja powołała w grudniu 2023 r. zespół oceniający składający się z 15 ekspertów z państw członkowskich, dwóch ekspertów Komisji, a także obserwatorów z Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex). Zespół oceniający opracował specjalny kwestionariusz, który udostępniono wszystkim państwom członkowskim w celu określenia wspólnych obszarów wymagających poprawy oraz dobrych praktycznych rozwiązań na szczeblu krajowym i unijnym na wyżej wymienionych kluczowych etapach powrotów, które to rozwiązania mogłyby przyczynić się do prawidłowego funkcjonowania strefy Schengen. Zespół oceniający przeanalizował również dotychczasowe okresowe sprawozdania z oceny Schengen w dziedzinie powrotów, aby określić wspólne wyzwania lub najlepsze praktyki wchodzące w zakres oceny tematycznej. Zespół oceniający uwzględnił także odnośne zapytania ze strony Europejskiej Sieci Migracyjnej. Ponadto odbyło się pięć sesji grup dyskusyjnych z udziałem zespołu oceniającego i Fronteksu w celu wykorzystania specjalistycznej wiedzy i spostrzeżeń Agencji na potrzeby lepszego zrozumienia, w jakich obszarach mogą pojawić się kluczowe wyzwania oraz w jakich dziedzinach zaobserwowano najlepsze praktyki.
Na podstawie odpowiedzi na specjalny kwestionariusz, które zespół oceniający otrzymał pod koniec czerwca 2024 r., postanowiono, że wizyty we wrześniu i październiku 2024 r. odbędą się we Włoszech, Niderlandach i Norwegii. Państwa te wybrano z uwagi na stosowanie w nich praktyk, których ze względu na ich charakter nie można było skutecznie ocenić zdalnie, a także dla uniknięcia dodatkowego obciążenia państw członkowskich niedawno poddanych ocenie oraz podlegających ocenom okresowym w latach 2024–2025; starano się także zapewnić zrównoważone i reprezentatywne podejście. Ponadto przeprowadzono wideokonferencje z udziałem Austrii i Danii dotyczące określonych zagadnień w celu uzyskania dalszych informacji i wyjaśnień.
Zgodnie z art. 20 ust. 4 akapit pierwszy rozporządzenia Rady (UE) 2022/922 Komisja przyjęła sprawozdanie z oceny 7 , w którym określiła wspólne obszary wymagające poprawy i najlepsze praktyki określone w toku oceny tematycznej.
Na tej podstawie niniejszy wniosek zawiera zalecenia dotyczące wspólnych obszarów wymagających poprawy. Należy je odczytywać w powiązaniu z najlepszymi praktykami 8 przedstawionymi w sprawozdaniu z oceny tematycznej 9 .
Zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z 17–18 października 2024 r. kluczowe znaczenie ma szybkie podejmowanie wszelkich niezbędnych środków w celu wykonania decyzji nakazujących powrót wydanych przez organy państw członkowskich. Proponowane zalecenia mają na celu wspieranie tych wysiłków i zapewnienie cennych spostrzeżeń na potrzeby nowego wspólnego podejścia UE do powrotów, w tym przyszłych ram prawnych UE, oraz zapewnienie spójności z działaniami w dziedzinie powrotów służącymi wdrożeniu paktu o migracji i azylu.
W terminie dwóch miesięcy od przyjęcia przez Radę decyzji wykonawczej ustanawiającej zalecenia każde państwo członkowskie zostanie poproszone o opracowanie planu działania i przedłożenie go Komisji, w celu przeglądu jego adekwatności, a także Radzie, zgodnie z art. 24 i art. 23 ust. 3 rozporządzenia Rady (UE) 2022/922. Takie plany działania powinny określać środki zaradcze służące wykonaniu wszystkich zaleceń, zmierzające do ustanowienia skutecznych procedur operacyjnych na rzecz skuteczniejszych powrotów. Państwa członkowskie powinny w szczególności wyjaśnić, w jaki sposób zamierzają wdrożyć zidentyfikowane najlepsze praktyki, które uznają za adekwatne, oraz dlaczego – w świetle krajowej specyfiki prawnej i operacyjnej – nie można uwzględnić pozostałych praktyk.
Państwa członkowskie powinny składać Komisji i Radzie sprawozdania z realizacji swoich planów działania. Należy dążyć do synergii ze sprawozdawczością w zakresie dotychczasowego planu działania dotyczącego powrotów (o ile jest on nadal otwarty). W 2026 r. w sprawozdaniu w sprawie stanu strefy Schengen Komisja przedstawi przegląd ogólnych postępów we wdrażaniu planów działania, zapewniając spójność z bieżącymi wysiłkami na rzecz dalszego rozwijania wspólnego unijnego podejścia do powrotów, m.in. w ramach wdrażania paktu o migracji i azylu. Ponadto Komisja będzie nadal wspierać wdrażanie najlepszych praktyk.
•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki
Zalecenia służą prawidłowemu i skutecznemu wdrożeniu obowiązujących przepisów dorobku Schengen.
•Spójność z innymi politykami Unii
Zalecenia są powiązane z innymi kluczowymi politykami Unii dotyczącymi dobrze funkcjonującej strefy Schengen jako obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości bez granic wewnętrznych, m.in. w zakresie granic zewnętrznych i wewnętrznych, wiz, migracji i azylu, a także bezpieczeństwa wewnętrznego.
2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ
•Podstawa prawna
Art. 23 ust. 2 i art. 24 rozporządzenia Rady (UE) 2022/922 z dnia 9 czerwca 2022 r. w sprawie ustanowienia i funkcjonowania mechanizmu oceny i monitorowania w celu weryfikacji stosowania dorobku Schengen oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1053/2013.
•Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych)
Art. 23 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2022/922 zobowiązuje Komisję do przedłożenia Radzie wniosku w sprawie przyjęcia zaleceń dotyczących działań naprawczych, które państwa członkowskie powinny podjąć w świetle ustaleń zawartych w sprawozdaniu z oceny. W art. 23 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2022/922 wymaga się, aby oceniane państwa członkowskie przedłożyły Komisji i Radzie plany działania w celu wdrożenia wszystkich zaleceń. Art. 24 stanowi, że art. 23 ust. 1, 2 i 3 mają zastosowanie do ocen tematycznych.
Działania na poziomie Unii są niezbędne, by zwiększyć wzajemne zaufanie między państwami członkowskimi oraz zapewnić lepszą koordynację na szczeblu UE i w ten sposób zagwarantować, że wszystkie przepisy dorobku Schengen będą prawidłowo i skutecznie stosowane przez państwa członkowskie.
•Proporcjonalność
Art. 23 ust. 2 w powiązaniu z art. 24 rozporządzenia (UE) 2022/922 jest odzwierciedleniem uprawnień szczególnych nadanych Radzie w zakresie wzajemnej oceny wprowadzania w życie polityk Unii w obszarze wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości.
3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW
•Oceny ex post/oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa
Nie dotyczy.
•Konsultacje z zainteresowanymi stronami
Zgodnie z art. 20 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2022/922 projekt sprawozdania z oceny przekazano państwom członkowskim w celu przedstawienia uwag.
Zgodnie z art. 20 ust. 4 akapit pierwszy rozporządzenia Rady (UE) 2022/922 Komisja przyjęła sprawozdanie z oceny 10 zgodnie z opinią Komitetu Schengen wydaną dnia 29 listopada 2024 r.
•Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej
Nie dotyczy.
•Ocena skutków
Nie dotyczy.
•Sprawność regulacyjna i uproszczenie
Nie dotyczy.
•Prawa podstawowe
W procesie oceny wzięto pod uwagę ochronę praw podstawowych podczas stosowania dorobku Schengen.
4.WPŁYW NA BUDŻET
Nie dotyczy.
5.ELEMENTY FAKULTATYWNE
Nie dotyczy.
2024/0326 (NLE)
Wniosek
DECYZJA WYKONAWCZA RADY
ustanawiająca zalecenia dotyczące zidentyfikowanych wspólnych obszarów wymagających poprawy na podstawie wyników oceny tematycznej Schengen z 2024 r. pt. „Niwelowanie luk na poziomie krajowym: w kierunku skutecznego unijnego systemu powrotów dzięki wspólnym rozwiązaniom i innowacyjnym praktykom”
RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,
uwzględniając rozporządzenie Rady (UE) 2022/922 z dnia 9 czerwca 2022 r. w sprawie ustanowienia i funkcjonowania mechanizmu oceny i monitorowania w celu weryfikacji stosowania dorobku Schengen oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1053/2013 11 , a w szczególności jego art. 23 ust. 2 i art. 24,
uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)W konkluzjach z dnia 17 października 2024 r. Rada Europejska wezwała do zdecydowanych działań na wszystkich szczeblach w celu ułatwienia i przyspieszenia powrotów oraz zwiększenia ich skali, z wykorzystaniem wszelkich stosownych polityk, instrumentów i narzędzi UE, w tym. dyplomacji, pomocy rozwojowej, polityki handlowej i polityki wizowej.
(2)W 2024 r. zespół oceniający złożony z ekspertów z państw członkowskich, Komisji oraz obserwatorów z Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej i Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex) przeprowadził ocenę tematyczną praktyk i zdolności państw członkowskich w zakresie zapewnienia skutecznego powrotu obywateli państw trzecich nieposiadających prawa do pozostania na terytorium państw członkowskich stosujących dorobek Schengen. Ocena tematyczna miała na celu określenie kluczowych wspólnych przeszkód ograniczających zdolność organów krajowych do skutecznego przeprowadzania powrotów oraz określenie wspólnych unijnych rozwiązań i praktyk, które wniosłyby wartość dodaną do wspólnego unijnego systemu powrotów. Ocena tematyczna służyła również zwiększeniu zdolności państw członkowskich do wypełniania ich zobowiązań prawnych w zakresie powrotów obywateli państw trzecich nieposiadających prawa do pozostania oraz przyczynieniu się do jednolitego, zharmonizowanego i efektywnego wdrażania dorobku Schengen, z uwzględnieniem faktu, że powroty mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia skutecznego i rzetelnego zarządzania migracją, w tym dla ograniczenia wtórnych przepływów, a także dla trwałego przeciwdziałania niektórym kluczowym zagrożeniom dla bezpieczeństwa wewnętrznego strefy Schengen.
(3)Biorąc pod uwagę, że proces powrotów jest ściśle związany z ogólnym wdrażaniem dorobku Schengen, przez co w tym złożonym procesie uczestniczy wiele podmiotów, organów i zainteresowanych stron, ocena tematyczna koncentrowała się na trzech różnych tematach polityki: powrotach, ochronie granic zewnętrznych i zarządzaniu systemami informatycznymi. Głównym celem tego podejścia była ocena, czy państwa członkowskie podejmują wszelkie niezbędne środki w celu wykonania decyzji nakazujących powrót przy jednoczesnym zapewnieniu poszanowania praw podstawowych danych obywateli państw trzecich oraz określenie możliwych działań, które należy podjąć w celu poprawy sytuacji w tych obszarach.
(4)W następstwie oceny tematycznej Komisja przyjęła sprawozdanie 12 zawierające ocenę wspólnych obszarów wymagających poprawy oraz wykaz najlepszych praktyk zidentyfikowanych podczas oceny tematycznej 13 .
(5)Tą oceną tematyczną objęto wszystkie państwa stosujące w pełni dorobek Schengen zgodnie z metodyką przewidzianą w przewodniku dotyczącym oceny Schengen zawartym w zaleceniu Komisji C(2023) 6790 14 .
(6)Zespół oceniający działał pod kierownictwem głównych ekspertów z Komisji i państw członkowskich (Szwecja). Ponadto w jego skład wchodził drugi ekspert Komisji oraz eksperci krajowi z Austrii, Belgii, Czech, Danii, Estonii, Finlandii, Hiszpanii, Liechtensteinu, Litwy, Łotwy, Norwegii, Polski, Portugalii, Słowenii, Szwajcarii i Włoch. Prace zespołu oceniającego wspierali obserwatorzy wyznaczeni przez Frontex i Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
(7)Zespół oceniający opracował specjalny kwestionariusz i przeanalizował wyniki wcześniejszych sprawozdań z oceny Schengen w celu określenia wspólnych wyzwań i najlepszych praktyk istotnych dla oceny tematycznej.
(8)Zalecenia określone w niniejszej decyzji oraz najlepsze praktyki zebrane i opisane w sprawozdaniu pogrupowano według trzech podstawowych zagadnień: 1) dobre funkcjonowanie systemu Schengen wymaga skutecznego zapewniania powrotów; 2) zapewnienie skuteczności współpracy między organami krajowymi na kluczowych etapach procesu powrotów oraz 3) maksymalizacja skuteczności działań krajowych dzięki ściślejszej współpracy na szczeblu europejskim. Te zagadnienia wymagają sprawnego planowania horyzontalnego, w tym planowania odpowiednich zdolności, usprawnionych procedur i skutecznej koordynacji zarówno na szczeblu krajowym, jak i unijnym, m.in. dzięki wykorzystaniu technologii.
(9)W ocenie tematycznej podkreślono znaczenie powrotów jako kluczowego elementu krajowych strategii dotyczących europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami. Skuteczna współpraca międzyagencyjna na szczeblu krajowym jest kluczowym warunkiem wstępnym dobrze funkcjonującego krajowego systemu powrotów, a w konsekwencji – wspólnego systemu europejskiego. Osiągnięcie takiego systemu wymaga lepszej wymiany informacji w celu skuteczniejszego i bardziej efektywnego podejmowania decyzji dzięki jak najlepszemu wykorzystaniu informacji dostępnych organom na szczeblu krajowym i w ramach unijnych wielkoskalowych systemów informacyjnych, głównie Systemu Informacyjnego Schengen.
(10)Szybkie rozpoczęcie procesu powrotu w następstwie procedur związanych z zakończeniem legalnego pobytu ma kluczowe znaczenie dla wypełnienia obowiązku bezzwłocznego wydania decyzji nakazujących powrót nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich. Jednocześnie należy wprowadzić wszystkie odpowiednie gwarancje praw podstawowych, tak aby obywatele państw trzecich podlegali indywidualnej ocenie uwzględniającej ich sytuację i potrzeby oraz mieli dostęp do skutecznego środka odwoławczego. Dorobek Schengen w zakresie powrotów daje państwom członkowskim pole manewru umożliwiające ustanawianie skutecznych procedur operacyjnych i trybów działania z poszanowaniem praw podstawowych.
(11)Kluczowym etapem koniecznym do skutecznego wdrożenia procedury powrotu jest identyfikacja nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich, m.in. dzięki skutecznemu wykorzystaniu wszystkich narzędzi i informacji dostępnych na szczeblu krajowym i unijnym.
(12)Skuteczny system powrotów wymaga zaoferowania możliwości godnego i trwałego powrotu na zasadzie dobrowolności, który jest preferowany w stosunku do powrotu przymusowego. Kluczowe narzędzia zachęcające do dobrowolnych powrotów to korzystanie z doradztwa w zakresie powrotów i dostępnej pomocy w reintegracji. Aby system dobrowolnych powrotów był niezawodny oraz aby zapobiegać ucieczkom i wtórnym przepływom, konieczne jest również skuteczne monitorowanie obywateli państw trzecich, którym nakazano opuszczenie kraju, aby zapewnić, że wywiązują się oni z zobowiązań w zakresie powrotu. Takie monitorowanie ułatwiają funkcje Systemu Informacyjnego Schengen, które w celu osiągnięcia pożądanego efektu powinny zostać uzupełnione skutecznymi środkami na szczeblu krajowym.
(13)Aby zapobiec ewentualnym skutkom dla bezpieczeństwa, niezbędne jest istnienie skutecznych procedur i mechanizmów współpracy między organami na szczeblu krajowym i unijnym w celu jak najwcześniejszego identyfikowania obywateli państw trzecich nieposiadających prawa do pozostania, którzy stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa, oraz priorytetowego traktowania ich powrotu. Z tego samego powodu konieczna jest skuteczna współpraca między właściwymi organami w zakresie powrotów obywateli państw trzecich nieposiadających prawa do pozostania, którzy odbywają karę pozbawienia wolności.
(14)Zmodernizowany System Informacyjny Schengen, który obejmuje wpisy dotyczące powrotów, pozwala na usprawnienie procedur powrotu, o ile jest skutecznie wykorzystywany, m.in. poprzez wymianę danych biometrycznych i zgłaszanie trafień, a także wymianę informacji uzupełniających między państwami członkowskimi.
(15)Skuteczne wdrażanie dorobku Schengen i istniejących narzędzi europejskich to cenne zasoby służące dalszemu zwiększeniu skuteczności powrotów. Państwa członkowskie stosujące dorobek Schengen powinny jednak stosować dodatkowe środki i udoskonalone praktyki, aby zmaksymalizować ich wpływ.
(16)W sprawozdaniu wskazano wspólne obszary wymagające poprawy, które stanowią dla państw członkowskich problem podczas przygotowywania lub przeprowadzania procedur powrotu obywateli państw trzecich nieposiadających prawa do pozostania; stanowią one podstawę zaleceń określonych w niniejszej decyzji. W sprawozdaniu opisano również szereg najlepszych praktyk w celu wsparcia państw członkowskich w sprostaniu istniejącym wyzwaniom.
(17)Zgodnie z art. 23 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2022/922 państwa członkowskie są zobowiązane przedłożyć Komisji i Radzie plan działania w celu wdrożenia wszystkich zaleceń. Powinno to nastąpić w ciągu dwóch miesięcy od wejścia w życie niniejszej decyzji. Plan działania powinien przewidywać odpowiednie środki naprawcze w poszczególnych obszarach wymagających poprawy. Na podstawie szerokiego wachlarza najlepszych praktyk zebranych i opisanych w sprawozdaniu państwa członkowskie powinny rozważyć ich wartość dodaną w działaniach na rzecz skuteczniejszego unijnego systemu powrotów oraz praktyczną możliwość ich wdrożenia, w stosownych przypadkach w porozumieniu z państwami członkowskimi, które już je wdrożyły. Zachęca się państwa członkowskie, aby w swoich indywidualnych planach działania wskazały najlepsze praktyki, które zamierzają wdrożyć, oraz wyjaśniły, dlaczego nie można uwzględnić pozostałych z nich w świetle krajowej specyfiki prawnej i operacyjnej.
(18)Zgodnie z art. 23 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia (UE) 2022/922 Komisja po konsultacji z zespołem oceniającym dokonuje analizy adekwatności planów działania w terminie miesiąca od ich przedłożenia. Zgodnie z art. 23 ust. 3 akapity trzeci i czwarty tego rozporządzenia państwa członkowskie są zobowiązane składać Komisji i Radzie sprawozdania z realizacji swoich planów działań co sześć miesięcy od dnia potwierdzenia otrzymania analizy planu działań aż do czasu, gdy Komisja uzna, że plan działań został w pełni zrealizowany,
ZALECA:
aby Republika Austrii, Królestwo Belgii, Republika Bułgarii, Republika Chorwacji, Republika Czeska, Królestwo Danii, Republika Finlandii, Republika Federalna Niemiec, Republika Estońska, Republika Grecka, Republika Islandii, Królestwo Hiszpanii, Republika Francuska, Republika Włoska, Republika Łotewska, Republika Litewska, Wielkie Księstwo Luksemburga, Węgry, Księstwo Liechtensteinu, Republika Malty, Królestwo Niderlandów, Królestwo Norwegii, Rzeczpospolita Polska, Republika Portugalska, Rumunia, Republika Słowenii, Republika Słowacka, Królestwo Szwecji i Konfederacja Szwajcarska podjęły następujące działania:
I.PRAWIDŁOWE FUNKCJONOWANIE SYSTEMU SCHENGEN WYMAGA SKUTECZNYCH POWROTÓW
Powrót jako kluczowy element zarządzania strefą Schengen
1.Zapewnienie skutecznego wykonywania powrotów jako integralnej części odnośnych komponentów krajowych strategii europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami poprzez promowanie skutecznej współpracy między wszystkimi zaangażowanymi zainteresowanymi stronami, jak przewidziano w art. 3 i art. 8 ust. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1896 15 .
2.Ustanowienie i regularne aktualizowanie planów rozwoju zdolności i planów awaryjnych w zakresie powrotów na podstawie wyników analizy ryzyka, jak przewidziano w art. 9 ust. 3 i 4 oraz art. 29 ust. 7 rozporządzenia (UE) 2019/1896.
II.ZAPEWNIENIE SKUTECZNEJ WSPÓŁPRACY MIĘDZY ORGANAMI KRAJOWYMI NA KLUCZOWYCH ETAPACH PROCESU POWROTU
Skuteczne inicjowanie procedur powrotu i zarządzanie nimi
3.Zapewnienie niezwłocznego wydawania decyzji nakazującej powrót każdemu obywatelowi państwa trzeciego nielegalnie przebywającemu na terytorium państwa członkowskiego zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE 16 i z uwzględnieniem możliwości przewidzianych w art. 6 ust. 6 tej dyrektywy.
4.Ocena krajowego systemu odwołań od decyzji nakazujących powrót (zwłaszcza pod względem liczby instancji, terminów odwołań, warunków przyznania automatycznego skutku zawieszającego, terminów kontroli sądowej) i zapewnienie szybkich procedur odwoławczych sprzyjających ogólnej skuteczności powrotów, zgodnie z art. 8 ust. 1 dyrektywy 2008/115/WE, przy jednoczesnym zapewnieniu pełnego poszanowania praw podstawowych zainteresowanych osób, zgodnie z art. 13 tej dyrektywy.
5.Zapewnienie skutecznego i proporcjonalnego wykonywania decyzji nakazujących powrót zgodnie z art. 8 ust. 1 dyrektywy 2008/115/WE dzięki środkom służącym szybkiemu rozpatrywaniu kolejnych wniosków o azyl niezawierających nowych faktów ani okoliczności i składanych wyłącznie w celu opóźnienia lub utrudnienia wydalenia.
Cyfrowy system zarządzania sprawami dotyczącymi powrotów w celu zapewnienia koordynacji między organami (w tym wielkoskalowe systemy informatyczne)
6.Opracowanie i udoskonalanie krajowego systemu zarządzania sprawami dotyczącymi powrotów w świetle modelu referencyjnego dla krajowych systemów zarządzania sprawami dotyczącymi powrotów (RECAMAS) ustanowionego przez Frontex, z uwzględnieniem rozwoju rozwiązań cyfrowych w zakresie procedur migracyjnych i azylowych na szczeblu UE oraz przy pełnym wykorzystaniu wsparcia dostępnego ze strony Agencji zgodnie z art. 48 ust. 1 lit. c) rozporządzenia (UE) 2019/1896.
Procedury identyfikacji, m.in. za pomocą wielkoskalowych systemów informatycznych usprawniających stosowanie dorobku Schengen
7.Maksymalne wykorzystywanie wszystkich dostępnych narzędzi (np. krajowych i unijnych baz danych, wsparcia ze strony sieci oficerów łącznikowych) i zachęt (np. oferowania dostosowanej pomocy w dobrowolnym powrocie i reintegracji lub oferowanie szkoleń zawodowych) w celu ułatwienia identyfikacji obywateli państw trzecich podlegających procedurom powrotu, z myślą o wykonaniu decyzji nakazującej powrót zgodnie z art. 8 ust. 1 dyrektywy 2008/115/WE.
Rzetelne systemy powrotów: spójność między powrotami dobrowolnymi i przymusowymi
8.Wykorzystywanie wszelkich dostępnych narzędzi do promowania możliwości godnego powrotu obywateli państw trzecich podlegających procedurom powrotu, w celu rzeczywistego pełnego przedkładania powrotów dobrowolnych ponad przymusowe zgodnie z art. 7 ust. 1 i motywem 10 dyrektywy 2008/115/WE, poprzez zapewnienie systematycznego doradztwa i zwiększonej pomocy w zakresie powrotów, m.in. pomocy udzielanej zgodnie z art. 48 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (UE) 2019/1896.
9.Ustanowienie odpowiednich mechanizmów monitorowania przestrzegania zobowiązania do powrotu w celu wykonania decyzji nakazującej powrót, jeżeli nie wyznaczono terminu dobrowolnego wyjazdu lub jeżeli zobowiązanie do powrotu nie zostało wykonane w wyznaczonym terminie dobrowolnego wyjazdu, zgodnie z art. 8 ust. 1 dyrektywy 2008/115/WE.
10.Zapewnienie systematycznego i szybkiego rejestrowania w Systemie Informacyjnym Schengen wyjazdów obywateli państw trzecich podlegających procedurom powrotu oraz w stosownych przypadkach wprowadzania wpisów dotyczących odmowy wjazdu poprzez skuteczne przeprowadzanie odpraw wyjazdowych na granicach zewnętrznych zgodnie z art. 8 ust. 3 lit. g) i h) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 17 oraz zapewnienie wymiany informacji uzupełniających za pośrednictwem SIRENE zgodnie z art. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1860 18 .
Priorytetowy powrót przestępców i osób, które stwarzają zagrożenie bezpieczeństwa
11.Podejmowanie wszelkich niezbędnych działań dla zapewnienia jak najszybszego powrotu obywateli państw trzecich podlegających decyzji nakazującej powrót, w której nie wyznaczono terminu dobrowolnego wyjazdu, a także obywateli państw trzecich odbywających karę pozbawienia wolności, bez uszczerbku dla krajowego prawa karnego, zgodnie z art. 8 ust. 1 dyrektywy 2008/115/WE.
12.Systematyczne włączanie do wpisów dotyczących powrotów w Systemie Informacyjnym Schengen informacji o zagrożeniu dla porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub bezpieczeństwa narodowego ze strony nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego, zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. o) rozporządzenia (UE) 2018/1860, niezwłocznie po stwierdzeniu tego zagrożenia.
13.Zapewnienie pełnego wykorzystywania możliwości przewidzianych w art. 7 ust. 4 i art. 11 ust. 2 dyrektywy 2008/115/WE dotyczących terminu dobrowolnego wyjazdu i okresu obowiązywania zakazów wjazdu w przypadkach dotyczących nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich stwarzających zagrożenie dla porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub bezpieczeństwa narodowego.
III.MAKSYMALIZACJA SKUTECZNOŚCI DZIAŁAŃ KRAJOWYCH DZIĘKI ŚCIŚLEJSZEJ WSPÓŁPRACY NA SZCZEBLU EUROPEJSKIM
Usprawnienie wymiany informacji z myślą o efektywniejszym i skuteczniejszym podejmowaniu decyzji
14.Zapewnienie właściwym organom krajowym uczestniczącym w badaniu warunków i podejmowaniu decyzji dotyczących wjazdu, pobytu i powrotu obywateli państw trzecich, a także organom przeprowadzającym kontrole obywateli państw trzecich, którzy nielegalnie wjeżdżają lub przebywają na terytorium państw członkowskich, pełnego dostępu do danych i prawa do ich wyszukiwania w Systemie Informacyjnym Schengen zgodnie z art. 17 rozporządzenia (UE) 2018/1860, art. 34 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1861 19 i art. 44 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1862 20 .
15.Zapewnienie wprowadzenia szybkich procedur krajowych służących wymianie informacji między odpowiednimi organami, tak aby wpisy dotyczące powrotu były wprowadzane do Systemu Informacyjnego Schengen niezwłocznie po wydaniu decyzji nakazującej powrót, zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2018/1860.
16.Zapewnienie włączania dostępnych danych biometrycznych, o których mowa w art. 4 ust. 1 lit. u) i v) rozporządzenia (UE) 2018/1860, do wpisów dotyczących powrotu zawartych w Systemie Informacyjnym Schengen w celu skuteczniejszej identyfikacji.
Wsparcie operacyjne za pośrednictwem Fronteksu
17.Pełne wykorzystywanie przewidzianego w art. 48 i 50 rozporządzenia (UE) 2019/1896 wsparcia operacyjnego dostępnego za pośrednictwem Fronteksu w celu zwiększenia skuteczności działań w zakresie powrotów; dostosowanie krajowych systemów i procesów w tym kontekście w celu usunięcia przeszkód.
18.Wykorzystywanie wsparcia operacyjnego dostępnego za pośrednictwem Fronteksu do rozmieszczania zespołów powrotowych przewidzianych w art. 52 rozporządzenia (UE) 2019/1896, przy jednoczesnym zapewnieniu pełnej integracji operacyjnej zgodnie z art. 54 i 82 rozporządzenia (UE) 2019/1896, w celu reagowania na niedobór zasobów ludzkich utrudniający skuteczne i szybkie egzekwowanie powrotów, szczególnie w przypadkach, gdy procesowi powrotu podlega jednocześnie duża liczba obywateli państw trzecich.
Sporządzono w Brukseli dnia r.
W imieniu Rady
Przewodniczący