Strategia Unii Europejskiej dla regionu Dunaju

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Obszar regionu Dunaju wyznacza dorzecze tej rzeki, a znaczna jego część znajduje się na terytorium Unii Europejskiej (UE). Pod względem geograficznym obejmuje on: Niemcy (Badenię-Wirtembergię i Bawarię), Austrię, Słowację, Czechy, Węgry, Słowenię, Rumunię, Bułgarię, Chorwację, Serbię, Bośnię i Hercegowinę, Czarnogórę, Mołdawię i Ukrainę (regiony w bezpośrednim sąsiedztwie Dunaju).

Wyzwania

Strategia dotyczy głównych wyzwań, takich jak w szczególności:

• mobilność: czerpanie znacznych korzyści w zakresie ochrony środowiska i wydajności śródlądowych dróg wodnych między innymi poprzez rozwój transportu multimodalnego, poprawę połączeń z innymi dorzeczami oraz modernizację portów śródlądowych;
• energia: większa różnorodność zwiększy poziom bezpieczeństwa energetycznego; kluczowe znaczenie ma poprawa wydajności, w tym oszczędność energii i większe wykorzystywanie źródeł odnawialnych;
• środowisko: Dunaj jest wysoce zanieczyszczony, dlatego należy wziąć pod uwagę wpływ połączeń transportowych, rozwoju turystyki i powstawania nowych zakładów energetycznych;
• zagrożenia: duże powodzie, susze i awarie przemysłowe powodujące uwolnienie zanieczyszczeń nie są rzadkością – zapobieganie takim wydarzeniom, gotowość na nie i skuteczne reagowanie wymagają ścisłej współpracy i wymiany informacji;
• kwestie społeczno-ekonomiczne: region charakteryzuje się bardzo dużym zróżnicowaniem gospodarczym przy jednoczesnym braku współpracy, zarówno w wymiarze finansowym, jak i instytucjonalnym;
• bezpieczeństwo oraz poważna i zorganizowana przestępczość: region zmaga się z istotnymi problemami, takimi jak handel ludźmi i przemyt towarów, a korupcja podkopuje zaufanie publiczne i hamuje rozwój.

Plan działania z 2020 r.

Propozycje działań zostały zaprojektowane tak, aby:

• stanowiły odpowiedź na kwestie wymagające wspólnego działania;
• miały wpływ na cały makroregion lub jego znaczną część, np. w skali międzynarodowej;
• znajdowały się w zasięgu możliwości podmiotów z regionu Dunaju (pod względem praktycznym, prawnym i finansowym);
• były ze sobą spójne i sprzyjały sobie nawzajem.

1. Lepsze połączenie regionu Dunaju ze światem

   Poprawa mobilności i rozwój transportu multimodalnego:

   • Rozwój transportu wodnego poprzez między innymi:
     • lepszą infrastrukturę dróg wodnych i infrastrukturę portową oraz lepsze zarządzanie portami;
     • rozwój przedsiębiorstw;
     • modernizację floty;
     • wysokiej jakości edukację i zatrudnienie;
     • prostsze, zharmonizowane i cyfrowe procesy administracyjne.
   • Rozwój połączeń drogowych, kolejowych i lotniczych poprzez między innymi:
     • ukończenie przebiegającej przez region kluczowej transeuropejskiej sieci transportowej (TEN-T);
     • wspieranie tworzenia kolejowych korytarzy towarowych stanowiących część europejskiej sieci kolejowej ukierunkowanej na konkurencyjny transport towarowy, obejmujących także kraje kandydujące i sąsiadujące (zob. glosariusz na temat polityki sąsiedztwa);
     • zacieśnianie współpracy w zakresie ruchu lotniczego, która poprawi połączenia regionalne;
     • tworzenie zrównoważonych systemów transportu metropolitarnego i rozwój mobilności;
     • modernizację regionalnej i lokalnej infrastruktury transgranicznej oraz poprawę dostępu do obszarów wiejskich;
     • dalsze planowanie multimodalnych węzłów przesiadkowych.
   • Rozwój zrównoważonej energetyki poprzez między innymi:
     • dalsze wykorzystywanie biomasy, energii słonecznej, geotermalnej, wodnej i wiatrowej;
     • wspieranie efektywności energetycznej oraz wykorzystywanie energii odnawialnej w budynkach i systemach ogrzewania;
     • wspieranie działań w zakresie obniżania emisyjności i ograniczanie zanieczyszczeń powietrza w sektorze transportu;
     • wymianę najlepszych praktyk i opracowywanie działań ukierunkowanych na ograniczanie ubóstwa energetycznego, ochronę wrażliwych konsumentów i umożliwienie konsumentom uczestnictwa w rynku energii;
     • poszukiwanie nowych i innowacyjnych rozwiązań w zakresie magazynowania energii;
     • zachęcanie do wymiany informacji i najlepszych praktyk w celu poprawy współpracy oraz do inicjowania wspólnych projektów.
   • Propagowanie kultury, turystyki i kontaktów międzyludzkich:
     • promowanie zrównoważonej turystyki i korzystania z możliwości oferowanych przez projekty EUSDR;
     • wspieranie turystyki kulturowej i ochrona dziedzictwa kulturowego;
     • inwestowanie w wysokiej jakości, zrównoważone produkty, usługi, innowacje i infrastrukturę;
     • umożliwianie rozwoju umiejętności, zapewnianie dostępu do edukacji i tworzenie nowych miejsc pracy;
     • promowanie i wspieranie rozwoju działalności kulturowej i sektorów kreatywnych.
2. Ochrona środowiska
   • Przywracanie i utrzymanie wysokiej jakości wód:
     • wspieranie działań w zakresie monitorowania, zapobiegania i ograniczania zanieczyszczenia wody niebezpiecznymi i nowymi substancjami;
     • dalsze pobudzanie inwestycji w budowę, rozwój, utrzymanie i modernizację oczyszczalni ścieków komunalnych;
     • wspieranie środków w zakresie zapobiegania zanieczyszczeniom rozproszonym i ich redukcji, promowanie retencji składników odżywczych, inteligentnego nawadniania i ponownego wykorzystywania wody;
     • poszerzanie wiedzy na temat ochrony zasobów wodnych i zabezpieczenia dostaw wody pitnej;
     • wspieranie środków umożliwiających migrację ryb w dorzeczu;
     • wspieranie środków pozwalających na dostosowanie do skutków zmiany klimatu związanych z ilością i jakością wody;
     • zacieśnianie współpracy, poszerzanie i wymiana wiedzy oraz pozyskiwanie finansowania dla działań w zakresie gwarantowania jakości wody w regionie.
   • Zarządzanie zagrożeniami dla środowiska:
     • wspieranie planów związanych z zarządzaniem różnego rodzaju ryzykiem;
     • rozwój możliwości i poszerzenie zasięgu systemów prognozowania, ostrzegania i szybkiego reagowania obejmujących całe dorzecze lub region;
     • doskonalenie środków w zakresie zapobiegania katastrofom i postępowania w razie ich zaistnienia wśród organizacji rządowych i pozarządowych;
     • ograniczanie działalności człowieka mającej szkodliwy wpływ na środowisko;
     • prognozowanie regionalnego i lokalnego wpływu zmiany klimatu.
   • Ochrona bioróżnorodności, krajobrazów oraz jakości powietrza i gleb poprzez między innymi:
     • nawiązywanie współpracy międzynarodowej i harmonizacja dokumentacji dotyczącej obszarów chronionych systemów rzecznych;
     • budowanie potencjału władz lokalnych i regionalnych, organizacji pozarządowych oraz społeczności eksperckich i naukowych zajmujących się kwestiami środowiskowymi;
     • opracowywanie planów działania i zarządzania w zakresie ochrony zagrożonych gatunków;
     • opracowywanie metod kontroli inwazyjnych gatunków obcych i zapobiegania ich występowaniu;
     • wzmacnianie i utrzymywanie usług ekosystemowych związanych z glebą;
     • identyfikację obszarów, na których zalegają przestarzałe pestycydy i podobne odpady chemiczne, oraz opracowywanie planów kryzysowych w razie katastrofy środowiskowej;
     • realizację działań zmierzających do stopniowej redukcji zanieczyszczenia powietrza;
     • stymulowanie zarządzania i ekologicznej renaturyzacji terenów podmokłych, w szczególności w delcie Dunaju.
3. Budowanie dobrobytu
   • Rozwijanie społeczeństwa wiedzy poprzez badania, edukację i technologie informacyjne, w tym między innymi:
     • wspieranie koordynacji krajowych, regionalnych i unijnych funduszy w celu rozwoju doskonałości w zakresie badań i innowacji;
     • zachęcanie do uczestnictwa w unijnych programach w zakresie badań i innowacji, szczególnie w programie „Horyzont Europa”;
     • wzmacnianie współpracy pomiędzy uniwersytetami, organizacjami badawczymi oraz małymi i średnimi przedsiębiorstwami (MŚP);
     • promowanie badań i innowacji.
   • Wspieranie konkurencyjności przedsiębiorstw, w tym rozwój klastrów, w tym między innymi:
     • wspieranie współpracy i wymiany wiedzy pomiędzy MŚP, środowiskiem akademickim, sektorem publicznym i społeczeństwem obywatelskim;
     • poprawa warunków, wsparcia i budowania potencjału zainteresowanych stron w celu wzmocnienia współpracy, zwłaszcza na obszarach wiejskich;
     • oferowanie skuteczniejszego wsparcia mającego na celu wzmacnianie potencjału innowacyjnego i cyfrowego MŚP prowadzonych przez kobiety;
     • zwiększenie wykorzystywania technologii sztucznej inteligencji w MŚP z regionu Dunaju.
   • Inwestowanie w ludzi i umiejętności poprzez między innymi:
     • nasilanie współpracy w zakresie polityk dotyczących rynku pracy;
     • cyfryzację i innowacje w świecie pracy;
     • integrację najsłabszych grup społecznych na rynku pracy;
     • walkę z ubóstwem i wspieranie włączenia społecznego;
     • zapewnianie jakościowego i skutecznego kształcenia i szkolenia;
     • umożliwianie dożywotniej nauki i mobilności edukacyjnej.
4. Zwiększanie potencjału regionu
   • Rozwijanie potencjału instytucji i współpracy pomiędzy nimi poprzez między innymi:
     • poprawę możliwości instytucji w zakresie świadczenia wysokiej jakości usług publicznych;
     • umożliwianie współpracy administracyjnej społeczności z regionów przygranicznych;
     • usuwanie ograniczeń związanych z niskim poziomem absorpcji unijnych funduszy;
     • poprawę koordynacji finansowania;
     • testowanie i wspieranie innowacyjnych rozwiązań w zakresie finansowania;
     • wspieranie współpracy opartej na wzajemnym zaufaniu pomiędzy organizacjami rządowymi a pozarządowymi;
     • zwiększanie zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego i lokalnych organizacji w sprawy regionu.
   • Współpraca w celu poprawy bezpieczeństwa oraz zwalczania zorganizowanej i poważnej przestępczości poprzez między innymi:
     • wzmacnianie współpracy policyjnej w celu poprawy bezpieczeństwa, zwalczania poważnej i zorganizowanej przestępczości oraz zwiększenia wysiłków w walce z zagrożeniami terrorystycznymi;
     • wspieranie strategicznej, długoterminowej współpracy pomiędzy organizacjami ścigania poprzez lepsze sieci kontaktów;
     • poprawę systemów kontroli granicznej, zarządzania kontrolą dokumentów i współpracy w zakresie spraw konsularnych;
     • wspieranie praworządności i walkę z korupcją.

Realizacja i finansowanie

Wszystkie zaangażowane strony muszą wdrożyć działania na poziomie krajowym, regionalnym, miejskim i lokalnym, wykorzystując środki finansowe uzyskane za pośrednictwem unijnych programów, takich jak europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne.