Prawo głosowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego (od 2027 r.)

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Zakres

Dyrektywa ustanawia przepisy dotyczące prawa obywateli UE mieszkających w państwie członkowskim, którego nie są obywatelami („obywatele UE niebędący obywatelami danego państwa”) do głosowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego w tym państwie członkowskim.

Nie ma ona wpływu na przepisy krajowe dotyczące praw wyborczych własnych obywateli państwa członkowskiego mieszkających za granicą.

Cele

Dyrektywa zapewnia równe traktowanie i skuteczny udział obywateli UE niebędących obywatelami danego państwa w wyborach do Parlamentu Europejskiego poprzez doprecyzowanie warunków i uproszczenie procedur wykonywania praw wyborczych, przy jednoczesnym zapewnieniu rzetelności procesu wyborczego.

Przekształca i zastępuje ona dyrektywę 93/109/WE (zob. streszczenie) od 30 września 2027 r.

Kwalifikowalność i główne prawa

Obywatele UE niebędący obywatelami danego państwa, którzy spełniają takie same warunki jak jego obywatele, mogą głosować i kandydować w państwie członkowskim miejsca zamieszkania, chyba że zostali indywidualnie pozbawieni tych praw.

Dyrektywa określa wymogi, które muszą spełnić obywatele UE niebędący obywatelami danego państwa, aby głosować lub kandydować w przyjmującym państwie członkowskim. Muszą oni:

• mieć miejsce zamieszkania w państwie członkowskim, w którym chcą głosować lub kandydować;
• spełniać te same warunki kwalifikowalności co obywatele tego państwa członkowskiego.

Obywatele UE niebędący obywatelami danego państwa, pozbawieni prawa do głosowania lub kandydowania na mocy indywidualnego orzeczenia sądowego (lub decyzji administracyjnej podlegającej sądowym środkom odwoławczym) w państwie członkowskim pochodzenia, nie mogą wykonywać tych praw w przyjmującym państwie członkowskim.

Rejestracja i zabezpieczenia

Państwa członkowskie muszą umożliwić obywatelom UE niebędącym obywatelami danego państwa wpisanie do rejestru wyborców z odpowiednim wyprzedzeniem przed dniem głosowania.

Wnioskodawcy muszą:

• przedstawić takie same dokumenty jak obywatele danego państwa;
• złożyć formalne oświadczenie potwierdzające ich imię i nazwisko, obywatelstwo, datę i miejsce urodzenia, adres w przyjmującym państwie członkowskim oraz to, że będą głosować wyłącznie w państwie członkowskim miejsca zamieszkania.

Państwa członkowskie mogą wymagać dodatkowych danych identyfikacyjnych, takich jak osobisty numer identyfikacyjny, numer ważnego dokumentu tożsamości lub dane kontaktowe. W celu wpisu do rejestru wyborców państwa członkowskie mogą również wymagać od wyborców oświadczenia, że nie zostali pozbawieni prawa do głosowania w państwie członkowskim pochodzenia, oraz wskazania daty, od której zamieszkują w państwie członkowskim.

Po wpisaniu do rejestru wyborców obywatele UE niebędący obywatelami danego państwa pozostają w nim zarejestrowani na takich samych warunkach jak obywatele tego państwa, chyba że złożą wniosek o skreślenie lub przestaną spełniać warunki uprawniające do wpisu.

Kandydaci muszą oświadczyć, że nie zostali pozbawieni prawa do kandydowania w państwie członkowskim pochodzenia w drodze indywidualnego orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej. Państwo członkowskie zamieszkania sprawdza z państwem członkowskim pochodzenia, czy dana osoba została pozbawiona prawa do kandydowania.

Aby zapobiec wielokrotnemu głosowaniu i wielokrotnemu kandydowaniu, państwa członkowskie wymieniają się odpowiednimi informacjami. Muszą zapewnić, aby żadna osoba nie głosowała ani nie kandydowała w więcej niż jednym państwie członkowskim w tych samych wyborach. Komisja Europejska zapewnia bezpieczne ramy wspierające tę wymianę, a wszelkie przetwarzanie danych osobowych musi być zgodne z rozporządzeniem (UE) 2016/679 (zob. streszczenie).

Dostęp do informacji i sposoby głosowania

Państwa członkowskie muszą odpowiednio wcześnie informować obywateli UE niebędących obywatelami danego państwa o:

• procedurze rejestracji i kryteriach kwalifikowalności;
• terminie, miejscu i sposobie głosowania;
• prawach, obowiązkach i sankcjach;
• sposobach uzyskania dalszych informacji.

Informacje muszą być przekazywane jasnym i przystępnym językiem, w tym z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami, a także muszą być udostępniane, wyłącznie do celów informacyjnych, w co najmniej jednym innym powszechnie zrozumiałym języku urzędowym UE.

W przypadku gdy obywatele danego państwa mogą głosować z wyprzedzeniem, drogą pocztową, elektroniczną lub przez internet, taka możliwość musi być również dostępna na podobnych warunkach dla obywateli UE niebędących obywatelami danego państwa.

Odstępstwa i monitorowanie

W przypadku gdy obywatele UE niebędący obywatelami danego państwa stanowią ponad 20 % ludności w wieku uprawniającym do głosowania, państwo członkowskie może wymagać minimalnego okresu pobytu (do pięciu lat w przypadku głosowania i 10 lat w przypadku kandydowania), zgodnie z prawem Unii.

Państwa członkowskie muszą gromadzić, w miarę dostępności, dane statystyczne dotyczące udziału obywateli UE niebędących obywatelami danego państwa oraz składać sprawozdania po każdych wyborach. Po wyborach w 2034 r. Komisja złoży sprawozdanie Parlamentowi i Radzie Unii Europejskiej oraz dokona oceny dyrektywy.