Parlament Europejski

Parlament Europejski (PE) jest jedynym organem UE wybieranym w sposób bezpośredni, a zarazem jednym z największych demokratycznych zgromadzeń na świecie. W jego skład wchodzi 720 członków, którzy reprezentują 450 milionów obywateli UE. Deputowani są wybierani co 5 lat przez wyborców w 27 państwach członkowskich UE. Osoby wybrane do Parlamentu Europejskiego nazywane są członkami Parlamentu Europejskiego.

Liczba członków PE wybranych w każdym z państw członkowskich UE określana jest na podstawie liczby ludności w danym państwie. Podział mandatów na kadencję parlamentarną 2024–2029 przedstawia się następująco: Belgia: 22, Bułgaria: 17, Republika Czeska: 21, Dania: 15, Niemcy: 96, Estonia: 7, Irlandia: 14, Grecja: 21, Hiszpania: 61, Francja: 81, Chorwacja: 12, Włochy: 76, Cypr: 6, Łotwa: 9, Litwa: 11, Luksemburg: 6, Węgry: 21, Malta: 6, Królestwo Niderlandów: 31, Austria: 20, Polska: 53, Portugalia: 21, Rumunia: 33, Słowenia: 9, Słowacja: 15, Finlandia: 15 i Szwecja: 21.

Podział mandatów na kadencję parlamentarną 2024–2029 jest określony decyzją Rady Europejskiej (UE) 2023/2061, a całkowita liczba członków PE wybranych na tę kadencję wynosi 720.

Kobiety stanowią około 39 % członków Parlamentu Europejskiego. Członkowie PE mogą tworzyć ugrupowania w zależności od poglądów politycznych, a nie kraju pochodzenia.

Zgodnie z wynikami sesji inauguracyjnej PE dotyczącymi kadencji parlamentarnej 2024–2029, opublikowanymi 23 lipca 2024 r., mandaty rozdzielono między osiem grup politycznych w następujący sposób:

• Europejska Partia Ludowa (188 członków Parlamentu Europejskiego),
• Postępowy Sojusz Socjalistów i Demokratów w Parlamencie Europejskim (136),
• Patrioci za Europą (84),
• Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy (78),
• Odnówmy Europę (77),
• Zieloni – Wolny Sojusz Europejski (53),
• Grupa Lewicy w Parlamencie Europejskim – GUE/NGL (46),
• Europa Suwerennych Narodów (25).

Według tych samych danych 33 członków PE nie należało do żadnego z ugrupowań politycznych.

Główne zadania Parlamentu Europejskiego są następujące.

• Władza ustawodawcza. W przypadku większości unijnych aktów prawnych PE współdzieli władzę ustawodawczą z Radą Unii Europejskiej, zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą.
• Władza budżetowa. PE współdzieli władzę budżetową z Radą podczas głosowania nad rocznym budżetem, wprowadzając go w życie na mocy podpisu przewodniczącego Parlamentu Europejskiego i nadzorując jego implementację.
• Uprawnienia kontrolne nad instytucjami UE, a zwłaszcza Komisją Europejską. PE może zatwierdzać lub odmawiać zatwierdzenia komisarzy, a także ma uprawnienia do zdymisjonowania Komisji jako organu przez przegłosowanie wotum nieufności. Ma również uprawnienia do kontroli działań UE za pośrednictwem pisemnych i ustnych pytań przedkładanych Komisji oraz Radzie. PE powołuje komisje nadzwyczajne i komisje śledcze, których kompetencje nie muszą być ograniczone do działalności instytucji unijnych, ale mogą też obejmować działania podejmowane przez państwa członkowskie w związku z wdrażaniem unijnych polityk.

Traktat lizboński wzmocnił rolę PE, dając mu uprawnienia równorzędne z Radą, jako że:

• rozszerza zwykłą procedurę ustawodawczą na 40 nowych dziedzin, takich jak rolnictwo, bezpieczeństwo energetyczne, imigracja, wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne, zdrowie i fundusze strukturalne;
• zwiększa rolę PE w procesie przyjmowania budżetu Unii Europejskiej – PE wspólnie z Radą odpowiada za przyjęcie całego budżetu,
• daje członkom PE możliwość wyrażenia zgody na różne umowy międzynarodowe negocjowane przez UE, takie jak międzynarodowe umowy handlowe;
• wprowadza nowe prawa dotyczące dostępu do informacji na temat działań Rady Europejskiej, rotacyjnej prezydencji Rady i Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych;
• daje PE prawo do proponowania zmian w Traktatach;
• zwiększa uprawnienia kontrolne PE przez wybieranie przewodniczącego Komisji Europejskiej i zatwierdzanie członków Komisji poprzez przegłosowanie zgody.

Członkowie PE uczestniczą w sesjach plenarnych w Strasburgu i Brukseli oraz w spotkaniach komisji i ugrupowań politycznych w Brukseli.

Na mocy art. 223 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej PE musi przyjąć statut dla swoich członków. Określa on warunki pełnienia przez nich funkcji.

Kodeks postępowania nakazuje członkom PE działać wyłącznie w interesie publicznym i wykonywać swoją pracę bezinteresownie, rzetelnie, otwarcie, sumiennie, uczciwie, odpowiedzialnie oraz z poszanowaniem godności i reputacji PE.

Na mocy art. 232 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej PE musi uchwalić regulamin dotyczący wewnętrznych zasad organizacji i funkcjonowania PE.