Regulamin postępowania przed Sądem UE

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Sąd, wraz z Trybunałem Sprawiedliwości, stanowi jeden z sądów Unii Europejskiej (UE) tworzących Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Zadaniem tych organów jest zapewnienie jednolitej interpretacji i stosowania prawa Unii Europejskiej.

Jurysdykcja

Sąd jest właściwy do rozpoznawania następujących spraw:

• sprawy wnoszone przez osoby lub przedsiębiorstwa, dotyczące aktów instytucji UE, których są one adresatami lub które dotyczą ich bezpośrednio i indywidualnie, w tym:
  • sprawy dotyczące stosunku pracy pomiędzy instytucjami unijnymi a ich personelem;
  • sprawy z zakresu praw własności intelektualnej;
• skargi skierowane przez państwa członkowskie UE przeciwko Komisji Europejskiej;
• skargi skierowane przez państwa członkowskie przeciwko niektórym aktom Rady Unii Europejskiej;
• skargi o odszkodowanie za szkody wyrządzone przez organy lub instytucje UE; a także
• od 1 października 2024 roku wnioski o wydanie orzeczeń w trybie prejudycjalnym w następujących sześciu dziedzinach:
  • unijny wspólny system podatku od wartości dodanej;
  • akcyza;
  • unijny kodeks celny;
  • klasyfikacja taryfowa towarów według nomenklatury scalonej;
  • odszkodowanie i pomoc dla pasażerów, których usługi transportowe zostały opóźnione lub odwołane lub którym odmówiono wejścia na pokład; a także
  • system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych.

Organizacja Sądu

Skład

W skład Sądu wchodzi po dwóch sędziów z każdego państwa członkowskiego. Sędziowie wybierają spośród siebie prezesa Sądu i wiceprezesa Sądu na okres trzech lat. Sędziowie wykonują swoje funkcje w sposób bezstronny i niezależny. W wyjątkowych okolicznościach sędzia może otrzymać rolę rzecznika generalnego¹. Sędziowie wyznaczają sekretarza² na okres 6 lat.

Tworzenie izb

W sprawach wnoszonych przed Sądem orzekają izby w składzie trzech lub pięciu sędziów, w niektórych przypadkach orzeka jeden sędzia. Sędziowie wybierają prezesów izb. Dla każdej sprawy wyznaczany jest jeden sędzia sprawozdawca (który przygotowuje wstępny projekt wyroku). Sąd może także obradować jako wielka izba (15 sędziów), gdy jest to wymagane z powodu złożoności materii prawnej lub wagi danej sprawy.

Regulamin został znowelizowany w 2023 roku, między innymi celem zapewnienia, by częściowa specjalizacja izb, o której zdecydował Sąd, nie została pozbawiona skuteczności podczas zmiany składu izb raz na trzy lata.

W wyniku zmiany przepisów z 2024 roku przewidziano utworzenie izby pośredniej między izbami składającymi się z pięciu sędziów a wielką izbą obejmującą 15 sędziów. W jej skład wchodzi dziewięciu sędziów, a przewodniczy jej wiceprezes Sądu.

Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym będą przydzielane izbom, które są szczególnie odpowiedzialne za rozpatrywanie i rozstrzyganie tych spraw. Będą one składały się z pięciu sędziów, bez uszczerbku dla możliwości skierowania ich do innego składu sądu, jeśli będzie to uzasadnione złożonością i znaczeniem sprawy. W rozpatrywaniu wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Sąd będzie wspierany przez jednego lub kilku rzeczników generalnych. Podobnie jak w przypadku postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości, sędziowie powołani do pełnienia funkcji rzeczników generalnych w sprawach prejudycjalnych oraz sędziowie powołani do ich zastępowania w przypadku niemożności działania są wybierani przez Sąd i wspierają właściwy skład orzekający we wszystkich sprawach prejudycjalnych. Zasady te obejmują procedury wyboru rzeczników generalnych, wyznaczania do celów rozpatrywania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym oraz wykonywania ich zadań.

Narady Sądu

Narady Sądu są niejawne. Po zakończeniu narady sędziowie wydają wspólny wyrok.

Język

Skarżący może wybrać dla swojej sprawy dowolny z 24 oficjalnych języków UE. Język ten jest następnie stosowany w pismach procesowych i wystąpieniach stron oraz w kontaktach Sądu ze stronami.

Jeżeli wniosek złożony przez instytucję dotyczy klauzuli zawartej w umowie zawartej przez UE lub w jej imieniu, niezależnie od tego, czy umowa ta podlega prawu publicznemu czy prywatnemu, zgodnie z art. 272 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, językiem postępowania musi być język umowy. Jeżeli umowa została sporządzona w więcej niż jednym języku, skarżący może wybrać jeden z nich.

Prawa i obowiązki pełnomocników i adwokatów

Pełnomocnicy (przedstawiciele państw członkowskich lub instytucji UE) i adwokaci korzystają z immunitetu obejmującego wypowiedzi ustne i pisemne odnoszące się do danej sprawy. Pisma i dokumenty dotyczące postępowania nie podlegają przeszukaniu ani zajęciu.

Adwokaci muszą przedstawić dokument poświadczający ich uprawnienia do występowania przed sądem państwa członkowskiego.

Procedura

Postępowanie może obejmować niektóre lub wszystkie kroki wymienione poniżej:

• Etap pisemny (wymiana pism procesowych pomiędzy stronami).
  • Ten etap postępowania rozpoczyna skarga sporządzona przez adwokata lub pełnomocnika i przekazana do sekretariatu³. Główne kwestie skargi są publikowane w komunikacie, we wszystkich oficjalnych językach, w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
  • Sekretariat przekazuje skargę pozwanemu, który ma dwa miesiące na przedstawienie odpowiedzi na skargę.
  • W przypadku skarg bezpośrednich skarżący może złożyć replikę w określonym terminie, na którą pozwany może odpowiedzieć w formie dupliki.
• Istnieją określone zasady przetwarzania poufnych informacji lub dokumentów dotyczących bezpieczeństwa UE lub bezpieczeństwa państw członkowskich, lub utrzymania przez nie stosunków międzynarodowych.
• Jeżeli strona uzna, że jej tożsamość powinna pozostać poufna, może złożyć wniosek do Sądu o utajnienie całej sprawy lub jej części.
• Sąd może podjąć decyzję o ukryciu:
  • imion i nazwisk osób fizycznych, zarówno stron, jak i osób trzecich, oraz wszelkich innych danych osobowych tych osób fizycznych wymienionych w dokumentach i informacjach, które odnoszą się do sprawy i do których opinia publiczna ma dostęp; lub
  • danych innych niż dane osobowe osób fizycznych wymienionych w dokumentach i informacjach, do których dostęp ma opinia publiczna, jeżeli istnieją uzasadnione powody, dla których dane te nie powinny być ujawniane publicznie.
• Dowolna osoba potrafiąca dowieść interesu prawnego w związku z wynikiem sprawy złożonej przed Sądem lub instytucjami państw członkowskich może być dopuszczona do sprawy w charakterze interwenienta. Osoba taka może złożyć oświadczenie popierające lub odrzucające żądania jednej ze stron, na co strony mogą następnie odpowiedzieć.
• Etap ustny.
  • Na wniosek jednej ze stron lub z własnej inicjatywy Sąd może postanowić o przeprowadzeniu rozprawy. W trakcie rozprawy sędziowie mogą zadawać pytania przedstawicielom stron. Następnie sędziowie naradzają się w oparciu o przygotowany przez sędziego sprawozdawcę projekt wyroku, który zostaje ogłoszony publicznie.
  • W celu pokrycia kosztów reprezentacji przed Sądem może zostać udzielona pomoc prawna.
• Tryb przyspieszony.
  • Ten tryb pracy pozwala Sądowi na szybkie rozpoznanie istoty sporu w przypadku spraw uznanych za szczególnie pilne. Wniosek o zastosowanie trybu przyspieszonego składa skarżący lub pozwany. O zastosowaniu takiego trybu może także zdecydować Sąd z własnej inicjatywy.

Zawieszenie lub inne środki tymczasowe

• Postępowanie przed Sądem nie zawiesza zaskarżonego aktu prawnego. Jednakże Sąd może wydać postanowienie o zawieszeniu lub zastosowaniu środków tymczasowych, gdy zostaną spełnione określone warunki. Postanowienie jest tymczasowe i nie przesądza o decyzji Sądu w postępowaniu głównym.

Postępowanie w sprawach z zakresu własności intelektualnej

• Takie postępowanie dotyczy skarg skierowanych przeciwko decyzjom Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej dotyczącym stosowania przepisów prawa własności intelektualnej oraz przeciwko decyzjom Wspólnotowego Urzędu Ochrony Odmian Roślin dotyczącym praw do ochrony odmian roślin.
• Regulamin postępowania ustanawia procedury dla stron postępowania, składania skarg i odpowiedzi.
• Strony zainteresowane inne niż skarżący mogą występować w charakterze interwenienta w trakcie procedury i mają te same prawa co strony główne.

Mechanizm spraw pilotażowych i wspólne rozprawy

Jeżeli co najmniej dwie sprawy rozpatrywane przez Sąd dotyczą tego samego zagadnienia prawnego, a Sąd pragnie uniknąć równoległego rozpatrywania tych spraw, co najmniej jedna z tych spraw może zostać odroczona w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie sprawy, która najlepiej nadaje się do zbadania tego zagadnienia, określanej jako sprawa pilotażowa.

Aby umożliwić bardziej efektywne rozpatrywanie niektórych spraw, można zorganizować wspólne rozprawy dotyczące dwóch lub większej liczby podobnych spraw.

Uczestnictwo w rozprawie za pośrednictwem wideokonferencji

W przypadku, gdy ze względów zdrowotnych, względów bezpieczeństwa lub innych poważnych przyczyn przedstawiciel strony nie może uczestniczyć w rozprawie osobiście, na jego wniosek może uzyskać zgodę na udział w rozprawie za pośrednictwem wideokonferencji.

Transmisja

Rozprawy mogą być transmitowane. Jeżeli Sąd zamierza to uczynić, sekretariat musi poinformować o tym zainteresowane strony. Strona, która uważa, że rozprawa nie powinna być transmitowana, musi jak najszybciej poinformować o tym Sąd, przedstawiając szczegółowo okoliczności uzasadniające decyzję o nieprzeprowadzaniu transmisji rozprawy. Sąd musi niezwłocznie podjąć decyzję w przedmiocie tego wniosku.

Praktyczne przepisy wykonawcze do regulaminu postępowania

Wyjaśniają one, uszczegóławiają i uzupełniają niektóre przepisy regulaminu postępowania. Wiele z tych przepisów dotyczy między innymi składania dokumentów i pism procesowych, ich przedstawiania i tłumaczenia oraz tłumaczenia ustnego na rozprawach.

Od 2015 roku były one kilkakrotnie zmieniane, ostatnio w 2024 roku, w celu uzupełnienia lub dostosowania do nowych przepisów dotyczących ochrony danych osobowych, poufnego traktowania niektórych danych w postępowaniach bezpośrednich, składania dokumentów procesowych i załączników do nich oraz udziału w rozprawach, w tym za pośrednictwem wideokonferencji.