IL-KUMMISSJONI EWROPEA

Brussell, 5.9.2019

COM(2019) 406 final

KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL EMPTY

Rapport dwar l-implimentazzjoni tal-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Rom - 2019

{SWD(2019) 320 final}

INTRODUZZJONI

Fl-4 ta’ Diċembru 2018, il-Kummissjoni Ewropea ppubblikat evalwazzjoni tal-Qafas tal-UE għall-Istrateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom (NRIS) sal-2020 1 . L-evalwazzjoni vvalutat il-qafas tal-UE u kif dan immobilizza strumenti politiċi, legali u finanzjarji Ewropej għall-inklużjoni tar-Rom 2 . Biex l-istampa tkun kompleta, dan ir-rapport tal-2019 jiffoka fuq l-implimentazzjoni nazzjonali tal-miżuri ta’ inklużjoni tar-Rom.

Is-sorsi ewlenin tal-valutazzjoni huma:

·rapporti minn Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali dwar ir-Rom (National Roma Contact Points, NRCPs) 3 ;

·rapporti tas-soċjetà ċivili mill-proġett pilota tal-PE “Roma Civil Monitor” 4 ;

·data dwar is-sitwazzjoni tar-Rom mill-Aġenzija tal-UE għad-Drittijiet Fundamentali (Agency for Fundamental Rights, FRA) 5 ;

·meta-evalwazzjoni dwar interventi għall-inklużjoni tar-Rom 6 .

Dan ir-rapport jiġbor fil-qosor ix-xejriet l-aktar importanti li jiffukaw fuq l-erba’ oqsma ta’ politika tal-Qafas tal-UE għal Strateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom (l-edukazzjoni, l-impjiegi, is-saħħa, is-settur tal-abitazzjoni), kif ukoll il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni u l-anti-Żingariżmu. F’kull qasam, ir-rapport jenfasizza: is-sitwazzjoni tar-Rom; tiġbor fil-qosor it-tipi ewlenin ta’ miżuri ta’ inklużjoni, il-kisbiet u l-isfidi tal-implimentazzjoni tagħhom (kif irrapportat mill-NRCPs); u tifformula tagħlim dwar politika billi tenfasizza approċċi u prijoritajiet promettenti li għandhom jiġu indirizzati (abbażi tal-evalwazzjonijiet eżistenti, 7 u r-rispons mis-soċjetà ċivili u mill-NRCPs).

I. Oqsma ta’ politika sostantivi

Dan ir-rapport jinkludi l-miżuri li ttieħdu skont ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar miżuri effikaċi għall-integrazzjoni tar-Rom 8 . L-għadd ta’ miżuri rrapportati mhux bilfors jirrifletti l-ambizzjoni jew l-effikaċja tal-isforzi. Fl-edukazzjoni u fil-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni u l-anti-Żingariżmu l-biċċa l-kbira tal-miżuri huma indirizzati lir-Rom. Fil-qasam tal-akkomodazzjoni hemm bilanċ ekwu bejn il-miżuri indirizzati lir-Rom u l-miżuri ta’ politika ġenerali, jiġifieri l-miżuri prinċipali. Fil-qasam tal-impjiegi, u sa ċertu punt f’dak tas-saħħa, l-Istati Membri jiddependu l-aktar fuq miżuri ġenerali biex jippromwovu l-inklużjoni tar-Rom.

1. L- Edukazzjoni

1.1. Enfasi tal-miżuri

Il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri (SM) jinvestu f’miżuri biex inaqqsu t-tluq bikri mill-iskola (18-il SM). Il-miżuri li huma t-tieni l-aktar spiss użati jinkludu: jitqiesu l-ħtiġijiet ta’ studenti individwali f’kooperazzjoni mal-familji tagħhom (14-il Stat Membru); jiżdied l-aċċess għal edukazzjoni u kura bikrija tat-tfal u l-kwalità tagħhom (13-il Stat Membru); u jiġi mħeġġeġ is-sehem u l-ikkompletar tal-edukazzjoni sekondarja u terzjarja mir-Rom (11-il SM). Qed isiru wkoll sforzi kontra s-segregazzjoni fl-iskejjel; biex jintużaw metodi inklużivi ta’ tagħlim; u jiġu żviluppati ħiliet adattati għall-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol (12-il SM kull wieħed).

Xi ngħidu dwar l-enfasi sostantiva tal-miżuri lil hinn mill-għanijiet ta’ hawn fuq? Hawnhekk insibu li l-Istati Membri ħafna drabi jagħżlu miżuri biex itejbu l-livell edukattiv milħuq: il-ġlieda kontra t-tluq mis-sistema edukattiva qabel iż-żmien; l-inkoraġġiment ta’ tranżizzjoni lejn – u l-ikkompletar ta’ – edukazzjoni sekondarja u terzjarja; jew l-appoġġ biex jiġu kkumpensati l-lakuni edukattivi, jew l-iżvantaġġ materjali. Flimkien dawn it-tipi ta’ miżuri jammontaw għal 36 % tal-miżuri edukattivi kollha. Gruppi sinifikanti oħra ta’ miżuri jiffukaw fuq: it-tranżizzjoni mill-edukazzjoni għall-impjieg billi jingħata appoġġ lill-edukazzjoni vokazzjonali; l-iżvilupp tal-karriera u t-tagħlim tul il-ħajja; Kif ukoll l-iżvilupp tal-kapaċità tal-professjonisti (9-11 %). Miżuri inqas mifruxa jiffukaw fuq l-inklużjoni integrata tal-interventi u l-introduzzjoni tal-Istorja u l-kultura tar-Rom fil-kurrikuli (6-6 %).

1.2. Kisbiet u sfidi

Il-kisba l-aktar mifruxa msemmija mill-NRCPs fil-qasam tal-edukazzjoni hija l-medjazzjoni 9 . Kisbiet oħra jinkludu: l-iżvilupp tal-kapaċitajiet fil-kindergarten 10 ; titjib fl-appoġġ għall-ġlieda u l-monitoraġġ tat-tluq bikri mill-iskola 11 ; u li fit-taħriġ tal-għalliema jew fil-kurrikuli nazzjonali jiddaħħlu l-inklużjoni tar-Rom u suġġetti relatati man-nondiskriminazzjoni 12 .

L-isfidi l-aktar sinifikanti enfasizzati mill- NRCPs jinkludu: il-parteċipazzjoni fl-iskola, l-assenteiżmu, it-tluq bikri mill-iskola, it-tranżizzjoni minn primarja għal sekondarja u l-ikkompletar tal-edukazzjoni sekondarja. 13 Sfidi oħra jinkludu: il-ġlieda kontra s-segregazzjoni 14 ; l-iżgurar u l-iżvilupp tal-kapaċitajiet umani 15 ; il-kooperazzjoni bejn il-partijiet ikkonċernati 16 ; il-promozzjoni ta’ edukazzjoni u kura bikrija tat-tfal 17 ; it-tagħlim għall-adulti u l-edukazzjoni li tagħti ċans ieħor 18 ; u d-disponibbiltà tad-data 19 .

1.3. Tagħlim dwar il-politiki

L-edukazzjoni hija l-qasam bl-ogħla għadd ta’ interventi u evalwazzjonijiet. Għalhekk hija wkoll il-qasam b’għadd relattivament akbar ta’ approċċi promettenti u ta’ lezzjonijiet ta’ politika komuni għal diversi pajjiżi. Uħud mil-lezzjonijiet ta’ politika importanti f’dan il-qasam jinkludu: l-importanza tal-intervent bikri u l-prevenzjoni; il-ħtieġa li jiġu ggarantiti l-parteċipazzjoni u r-responsabbilizzazzjoni tal-ġenituri Rom (bħala element ewlieni ta’ appoġġ għat-tfal f’kull fażi tal-edukazzjoni); ir-rwol tal-attivitajiet ekstrakurrikulari biex jissaħħu l-identità u n-netwerks soċjali tat-tfal Rom; ir-rilevanza ta’ miżuri ta’ appoġġ kumplessi kontinwi (it-tutoraġġ ikkombinat ma’ boroż ta’ studju u t-tneħħija ta’ ostakli oħra għall-ispejjeż) fil-promozzjoni tat-tranżizzjoni bejn il-livelli edukattivi u l-impjiegi. Għalkemm azzjoni affermattiva għenet biex titjieb il-parteċipazzjoni tar-Rom fl-edukazzjoni, huwa importanti li jiġi evitat li jiġu ddedikati postijiet speċifiċi għar-Rom li altrimenti kienu jikkwalifikaw għal ammissjoni regolari.

B’mod speċjali f’dawk l-Istati Membri li għandhom proporzjon għoli ta’ studenti Rom, hemm bżonn ta’ approċċ sistematiku, kumpless u fit-tul biex tingħeleb is-segregazzjoni fl-iskejjel u fil-klassijiet, li għadha problema urġenti li tikkomprometti s-suċċess ta’ miżuri oħra ta’ inklużjoni. Il-partijiet ewlenin ta’ dan l-approċċ jinkludu: li jingħata aċċess bikri u bla ħlas għal edukazzjoni u kura bikrija tat-tfal li hija ta’ kwalità u inklużiva f’kuntesti integrati (kemm biex ikunu ppreparati t-tfal Rom, kif ukoll biex jingħeleb il-preġudizzju bejn it-tfal Rom u dawk li mhumiex Rom kif ukoll il-ġenituri sabiex tiġi evitata segregazzjoni aktar tard); l-appoġġ għall-ġenituri Rom fl-għażla tal-iskola; l-għeluq gradwali ta’ skejjel segregati mill-awtoritajiet edukattivi; u d-distribuzzjoni ta’ tfal Rom f’diversi skejjel (permezz tar-riorganizzazzjoni ta’ żoni ta’ konċentrazzjoni). Dawn il-miżuri attivi ta’ desegregazzjoni għandhom ikunu akkumpanjati minn sostenn finanzjarju u professjonali addizzjonali biex tiġi promossa l-integrazzjoni soċjali u akkademika tat-tfal Rom fl-iskejjel regolari bħal: jiġu koperti l-ispejjeż tat-trasport, il-materjali skolastiċi, l-ikliet, l-attivitajiet ekstrakurrikulari, il-klassijiet supplementari; jingħata taħriġ lill-persunal u lill-għalliema tal-preprimarja f’metodi ġodda ta’ tagħlim f’ambjenti edukattivi integrati (inkluż li eliminazzjoni tal-isterjotipi); tiġi ffaċilitata l-komunikazzjoni bejn il-ġenituri u l-iskejjel; tingħata informazzjoni lill-ġenituri dwar il-benefiċċji tal-edukazzjoni integrata; jingħata mentoraġġ lill-istudenti, appoġġ wara l-ħin tal-iskola għat-tfal Rom, jiġu impjegati assistenti tal-għalliema; miżuri li jissensibilizzaw il-pubbliku ġenerali dwar l-importanza tal-inklużjoni edukattiva u l-edukazzjoni interkulturali għar-relazzjonijiet komunitarji permezz ta’ kampanji u l-midja 20 .

2. L-impjiegi

2.1. Enfasi tal-miżuri

L-akbar żewġ gruppi ta’ miżuri implimentati mill-maġġoranza tal-Istati Membri għandhom l-għan li jneħħu l-ostakli għas-suq tax-xogħol (15-il SM) u għandhom appoġġ individwalizzat għal dawk li qed ifittxu impjieg (13-il SM). Numru inqas, iżda xorta waħda sinifikanti, ta’ pajjiżi jinvestu fit-taħriġ vokazzjonali (disa’ SM), it-tagħlim tul il-ħajja u l-iżvilupp tal-ħiliet (10 SM) u l-impjieg indipendenti u l-intraprenditorija (tmien SM). Ir-rati dejjem jikbru ta’ żgħażagħ Rom li jinsabu barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ ċertament jeħtiġilhom aktar sforz fl-appoġġ għall-ewwel esperjenza ta’ xogħol (10 SM). Żewġ oqsma oħra li jenħtieġ jingħataw prijorità huma: is-salvagwardji u s-servizzi personalizzati biex jiġi żgurat li s-servizzi pubbliċi tal-impjiegi regolari jilħqu b’mod effettiv lir-Rom żvantaġġati li jkunu qed ifittxu impjieg; u azzjoni pożittiva biex jiġi promoss l-impjegar tar-Roma fis-servizz ċivili.

Xi ngħidu dwar il-fokus sostantiv tal-miżuri? Hawnhekk insibu li l-Istati Membri spiss jagħżlu forom ta’ appoġġ orjentati lejn l-individwu, bħal sussidjar għall-impjieg, forom oħra ta’ qsim tal-ispejjeż, appoġġ għall-iżvilupp tal-karriera (mentoraġġ, ikkowċjar) u taħriġ vokazzjonali (35 % tal-miżuri kollha). Miżuri aktar ġenerali għall-promozzjoni tal-inklużjoni soċjali, l-iżvilupp tal-komunità, il-kwalifiki tal-adulti u l-edukazzjoni ta’ rkupru jammontaw għal bejn 8 u 9 % tal-miżuri. Miżura waħda minn kull ħamsa biss tiġi mmirata lejn iż-żgħażagħ, li mingħajr dubju mhix biżżejjed, meta wieħed iqis l-isfidi taż-żgħażagħ Rom li għandhom impjieg.

2.2. Kisbiet u sfidi

Fir-rapportar tagħhom tal-2017, diversi NRCPs irreferew għall-impatt pożittiv tat-tkabbir ekonomiku fuq il-prospetti tal-impjieg tar-Rom 21 . Iżda ammont akbar ta’ NRCPs irreferew għal miżuri mmirati, bħal programmi ta’ impjieg reġjonali (konsulenza dwar il-karriera, taħriġ vokazzjonali jew fuq il-post tax-xogħol u tqabbil ta’ impjiegi mfassla apposta għar-Rom jew għall-persuni vulnerabbli li qed ifittxu impjieg) 22 . Tali miżuri huma aktar effettivi meta r-Rom ikunu involuti bħala medjaturi, ħaddiema soċjali jew fornituri oħra ta’ servizzi.

L-NRCPs jenfasizzaw tliet tipi ewlenin ta’ sfidi: il-kapaċità tal-istrutturi ta’ implimentazzjoni 23 ; id-diskriminazzjoni kontra r-Rom 24 ; u l-attitudnijiet u l-fiduċja tar-Rom infushom 25 .

2.3. Tagħlim dwar il-politiki

L-iżgurar ta’ tranżizzjoni effettiva mill-edukazzjoni għas-suq tax-xogħol miftuħ, l-indirizzar tad-diskriminazzjoni minn min iħaddem, u l-iżgurar li tintlaħaq id-domanda għax-xogħol bi provvista (speċjalment fost iż-żgħażagħ Rom li huma barra mill-edukazzjoni, impjieg u taħriġ) jidhru li huma l-aktar punti kritiċi fl-impjiegi. Sabiex titnaqqas id-disparità bejn is-sessi fl-impjiegi u r-rata ta’ żgħażagħ Rom li huma barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ, huwa essenzjali li jkun hemm inċentivi u kooperazzjoni mill-qrib ma’ impjegaturi privati u li ż-żgħażagħ u n-nisa Rom jiġu indirizzati espliċitament skont politiki ewlenin (minflok ma jinħolqu strutturi paralleli tal-impjieg). It-titjib tal-impjegabbiltà tar-Rom jenħtieġ li jinkludi wkoll l-iżvilupp ta’ ħiliet fl-IT u ta’ ħiliet fil-lingwi barranin. Biex jiġi żgurat l-impjieg, madankollu, jenħtieġ li jiġu indirizzati wkoll ostakli oħra, b’mod partikolari d-diskriminazzjoni minn min iħaddem, netwerk soċjali limitat ta’ persuni Rom li qed ifittxu impjieg jew ta’ rwoli tas-sessi tradizzjonali fil-komunitajiet Rom. Taħlita ta’ taħriġ, apprendistati appoġġati u miżuri kontra d-diskriminazzjoni mmirati lejn min iħaddem jista’ jkollhom rwol importanti.

3. Is-Saħħa 

3.1. Enfasi tal-miżuri

L-aktar żewġ tipi sinifikanti ta’ miżuri rrapportati minn maġġoranza tal-Istati Membri jiffukaw fuq it-tneħħija tal-ostakli ġenerali għall-kura tas-saħħa u l-promozzjoni ta’ sensibilizzazzjoni dwar is-saħħa (13-14-il SM), li jirrappreżentaw bilanċ bejn l-interventi min-naħa tal-provvista u tad-domanda. Miżuri rilevanti oħra jinkludu programmi ta’ tilqim immirati u aċċess għal servizzi tas-saħħa speċjalizzati (6-7 SM).

Xi ngħidu dwar il-fokus sostantiv tal-miżuri? Hawnhekk insibu li l-Istati Membri spiss jagħżlu miżuri li jtejbu lin-naħa tal-provvista (il-persunal, il-faċilitajiet) tal-forniment tas-saħħa (26 % tal-miżuri). Huma jindirizzaw ukoll in-naħa tad-domanda permezz ta’ kampanji ta’ għarfien u informazzjoni dwar is-saħħa (21 %). Gruppi sinifikanti oħra ta’ miżuri jinkludu azzjonijiet ġenerali għat-titjib tal-infrastruttura tas-saħħa u s-sanità fil-livell lokali, u l-provvediment ta’ servizzi preventivi (16-17 %). Interventi importanti ħafna — li jipprovdu lir-Roma b’assigurazzjoni tas-saħħa u li jimmiraw lejn professjonisti tal-kura tas-saħħa b’kampanji kontra d-diskriminazzjoni — huma ħafna inqas mifruxa (6-7 %).

3.2. Kisbiet u sfidi

Il-kisbiet l-aktar spiss imsemmija mill-NRCPs huma: il-kampanji ta’ tilqim 26 ; programmi oħra ta’ prevenzjoni u detezzjoni 27 ; it-titjib tal-iġjene, il-kundizzjonijiet tas-saħħa u l-aċċess għall-kura tas-saħħa 28 ; is-sensibilizzazzjoni 29 ; il-medjazzjoni dwar is-saħħa 30 ; u kooperazzjoni bejn diversi partijiet ikkonċernati li tinvolvi l-awtoritajiet nazzjonali u lokali u s-soċjetà ċivili 31 . Kien hemm nuqqas notevoli ta’ referenza għall-isforzi kontra d-diskriminazzjoni; it-titjib tal-kundizzjonijiet tal-għajxien iġjeniċi; u l-aċċess għal ikel tajjeb għas-saħħa.

L-isfidi rrapportati jinkludu: nuqqas ta’ koordinazzjoni u ta’ komunikazzjoni effettiva bejn il-livelli nazzjonali u lokali; iż-żamma ta’ finanzjament jew persunal (nazzjonali jew tal-UE) xieraq 32 ; in-nuqqas ta’ għarfien dwar kwistjonijiet ta’ saħħa 33 ; in-nuqqas ta’ kopertura tal-assigurazzjoni tas-saħħa fost ir-Rom 34 ; u għarfien insuffiċjenti tal-professjonisti tas-saħħa dwar il-kwistjonijiet tar-Rom 35 . Kien hemm ukoll tħassib dwar rati baxxi ta’ tilqim fost ir-Rom, li f’xi pajjiżi huma rrapportati li jikkontribwixxu għal rati ogħla ta’ mortalità prematura u morbożità 36 . Il-parteċipazzjoni u l-għoti tas-setgħa lir-Roma fl-inizjattivi tal-kura tas-saħħa huma meqjusa ta’ sfida, anke minħabba l-livell baxx ta’ litteriżmu u ostakoli lingwistiċi 37 .

3.3. Tagħlim dwar il-politiki

Kemm il-miżuri kif ukoll l-evalwazzjonijiet huma skarsi fil-qasam tas-saħħa (kif ukoll fis-settur tal-akkomodazzjoni), u dan jillimita l-opportunitajiet għat-tagħlim u t-trasferiment tal-politiki. L-aktar prattiki promettenti li jintużaw jiffukaw fuq il-prevenzjoni permezz ta’ kampanji ta’ tilqim u t-taħriġ u l-impjiegi ta’ medjaturi tas-saħħa Rom. Huwa importanti, madankollu, li s-servizzi ta’ appoġġ immirati jkollhom l-għan attiv li jtejbu l-kuxjenza dwar is-saħħa, ibiddlu l-imġiba u jibnu fuq medda twila ta’ żmien l-awtonomija u l-kapaċità tar-Rom li jimpenjaw ruħhom ma’ istituzzjonijiet prinċipali, minflok dipendenza fuq intermedjarji permanenti u strutturi paralleli fit-tul. Miżuri kontra d-diskriminazzjoni mmirati lejn il-professjonisti tal-kura tas-saħħa jenħtieġ li jingħataw prijorità.

4. Is-settur tal-akkomodazzjoni 

4.1. Enfasi tal-miżuri

Il-miżuri li l-aktar jirrapportaw l-Istati Membri għandhom dawn l-għanijiet: li jiżguraw l-aċċess għall-utilitajiet pubbliċi (l-ilma, l-elettriku, il-gass) u l-infrastruttura għas-settur tal-akkomodazzjoni; li jappoġġaw id-desegregazzjoni; li jippromwovu l-aċċess mhux diskriminatorju għall-akkomodazzjoni soċjali (10-12-il SM). Minoranza ta’ Stati Membri biss jinvestu f’interventi ta’ akkomodazzjoni integrati li jindirizzaw komunitajiet emarġinati fil-qafas ta’ proġetti ta’ riġenerazzjoni urbana lokali (7 SM) jew li jużaw l-FSIE għall-iżvilupp lokali mmexxi mill-komunità jew għal investimenti territorjali integrati (4 SM). Żewġ Stati Membri biss irrapportaw dwar il-forniment ta’ siti ta’ waqfien għal Rom mhux sedentarji.

Xi ngħidu dwar il-fokus sostantiv tal-miżuri? Hawnhekk insibu li l-Istati Membri spiss jiffukaw fuq il-manutenzjoni, il-forniment u t-tiswija tal-akkomodazzjoni muniċipali u soċjali (27 %); l-infrastruttura fl-insedjamenti tar-Rom (16 %); kif ukoll miżuri leġiżlattivi, permessi ta’ kostruzzjoni jew legalizzazzjoni ta’ akkomodazzjoni informali (13 %). It-tneħħija tas-segregazzjoni attiva espliċita, inkluża t-tneħħija ta’ kwartieri fqar, kif ukoll miżuri territorjali integrati jew appoġġ soċjali / infrastrutturali għall-persuni mingħajr dar, hija inqas komuni bħala punt ċentrali tal-investiment (7 % kull wieħed).

4.2. Kisbiet u sfidi

L-NRCPs irrapportaw li l-aktar kisbiet sinifikanti kienu fl-aċċess għall-akkomodazzjoni soċjali 38 . Raggruppament importanti ieħor ta’ kisbiet imsemmija minn diversi NRCPs kien l-eliminazzjoni tal-kwartieri fqar u tas-segregazzjoni spazjali 39 . L-NRCPs irreferew ukoll għal riżultati fil-forniment ta’ siti ta’ waqfien 40 , aċċess għall-utilitajiet pubbliċi (bħall-ilma, l-elettriku u l-gass) u l-infrastruttura għad-djar 41 ; il-legalizzazzjoni tas-settur tal-akkomodazzjoni 42 ; U fir-riġenerazzjoni urbana 43 .

Dawn l-isfidi jinkludu: is-segregazzjoni spazjali 44 ; l-ostakoli għar-Rom biex ikollhom aċċess għal akkomodazzjoni fis-settur privat 45 ; kif ukoll l-appoġġ pubbliku għall-aċċess għall-akkomodazzjoni soċjali, kif ukoll għal-leġiżlazzjoni dwaru 46 .

4.3. Tagħlim dwar il-politiki

Is-settur tal-akkomodazzjoni huwa l-politika bl-anqas eżempji ta’ approċċi komuni għal diversi pajjiżi. Huwa wkoll il-qasam fejn instab li approċċ fit-tul, integrat u komprensiv huwa partikolarment kritiku, inkluż: li l-forniment tal-akkomodazzjoni jiġi kkomplementat bl-appoġġ li jakkumpanja bl-inklużjoni ta’ elementi tal-impjiegi, l-edukazzjoni, is-saħħa u l-iżvilupp tal-komunità; u l-integrazzjoni tal-interventi fil-politika u l-leġiżlazzjoni ġenerali nazzjonali fir-rigward tal-użu tal-art u tal-akkomodazzjoni soċjali . Il-promozzjoni tat-tneħħija tas-segregazzjoni spazjali teħtieġ proċess immirat, koordinat u parteċipattiv: jiġu involuti l-benefiċjarji tar-Rom fit-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ opzjonijiet ta’ akkomodazzjoni komunitarja u individwali; jiġu kkombinati l-investimenti infrastrutturali u dawk umani; u tiżdied is-sensibilizzazzjoni biex jitnaqqsu t-tensjonijiet etniċi u biex tingħeleb ir-reżistenza mis-soċjetà maġġoritarja. Oqsma oħra li jeħtieġ li jingħataw prijorità jinkludu: l-iżvilupp tal-istokk tal-akkomodazzjoni soċjali li jiżgura aċċess imtejjeb għar-Rom; il-prevenzjoni ta’ żgumbramenti furzati bħala parti minn approċċ wiesa’ ta’ akkomodazzjoni b’diversi partijiet ikkonċernati; kif ukoll il-forniment suffiċjenti ta’ siti għall-waqfien li huma kulturalment xierqa għal Rom mhux sedentarji.

II. Il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni u l-anti-Żingariżmu

1. Enfasi tal-miżuri

Miżuri kontra d-diskriminazzjoni li huma rrapportati l-aktar mill-Istati Membri jinkludu: il-ġlieda kontra l-anti-Żingariżmu permezz tas-sensibilizzazzjoni dwar il-benefiċċji tal-inklużjoni tar-Rom; is-sensibilizzazzjoni dwar id-diversità; u l-ġlieda kontra r-retorika u d-diskors ta’ mibegħda kontra r-Rom (10–12-il SM). Ftit Stati Membri jinvestu f’miżuri li jfittxu li jipproteġu n-nisa u t-tfal Rom billi jiġġieldu d-diskriminazzjoni multipla, il-vjolenza (domestika), jew iż-żwiġijiet prekoċi u sfurzati (2-4 SM). Erba’ Stati Membri biss irrapportaw li investew f’miżuri li jiżguraw l-infurzar effettiv tad-Direttiva dwar l-Ugwaljanza Razzjali (2000/43/KE). Saħansitra numru inqas irreferew għal miżuri ta’ desegregazzjoni lokali jew reġjonali (3 SM), jew għall-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin (2 SM). Stat Membru wieħed biss irrapporta miżuri għall-prevenzjoni ta’ żgumbramenti illegali jew is-sisija bl-użu tat-tfal; u biex tiġi promossa l-kooperazzjoni transfruntiera.

Xi ngħidu dwar il-fokus sostantiv tal-miżuri? Hawnhekk insibu li l-Istati Membri spiss jinvestu fil-promozzjoni tal-kultura u l-wirt tar-Rom bħala mod biex jissensibilizzaw il-pubbliku u jiġġieldu l-anti-Żingariżmu fost il-pubbliku ġenerali (22 %). Xi ftit inqas miżuri jindirizzaw is-sensibilizzazzjoni biex jiġu miġġielda direttament id-diskriminazzjoni u l-intolleranza (18 %). Miżuri oħra jiffukaw fuq l-iżvilupp tal-kapaċità tal-istituzzjonijiet (15 %), is-soċjetà ċivili tar-Rom (12 %) u l-mekkaniżmi ta’ monitoraġġ tad-drittijiet tal-bniedem (11 %). Oqsma ewlenin li ngħataw inqas attenzjoni kienu l-forniment ta’ sostenn legali, it-tisħiħ tal-pożizzjoni tan-nisa Rom u d-desegregazzjoni (5-6 %). Mill-miżuri kontra d-diskriminazzjoni rrapportati, 16 % kienu indirizzati b’mod espliċitu lejn iż-żgħażagħ Rom, u 10 % kienu mmirati lejn in-nisa Rom.

2. Kisbiet u sfidi

Il-kisbiet l-aktar spiss imsemmija mill-NRCPs kienu: it-titjib tal-kundizzjonijiet tan-nisa u t-tfal Rom 47 ; il-ġlieda kontra l-anti-Żingariżmu bil-ksur tal-isterjotipi jew il-promozzjoni tal-kultura u l-Istorja tar-Rom 48 ; kif ukoll l-involviment tal-atturi rilevanti kollha (l-awtoritajiet pubbliċi, is-soċjetà ċivili u l-komunitajiet tar-Rom) fi sforzi biex tiġi promossa l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni 49 .

Diversi NRCPs irreferew għall-isfidi biex jittejjeb l-aċċess għall-protezzjoni legali u s-sensibilizzazzjoni dwar id-drittijiet 50 , kif ukoll diffikultajiet fil-ġlieda kontra l-isterjotipi 51 u t-titjib tas-sitwazzjoni tan-nisa u t-tfal Rom 52 . Is-sempliċi fatt li diversi Stati Membri 53 – inklużi xi wħud b’komunitajiet kbar ta’ Rom u diversi b’rati għoljin ħafna ta’ diskriminazzjoni perċepita fost ir-Rom – ma rrapportaw l-ebda miżuri kontra d-diskriminazzjoni, jissottolinja l-gravità tal-isfidi f’dan il-qasam.

3. Tagħlim dwar il-politiki

L-esperjenza fl-azzjonijiet ta’ inklużjoni tar-Rom turi li l-bidla fit-tul f’kull qasam ta’ politika teħtieġ li jiġu indirizzati l-anti-Żingariżmu u d-diskriminazzjoni kontra r-Rom, kif ukoll il-bini ta’ fiduċja bejn il-komunitajiet Rom u dawk mhux Rom. Biex jirnexxu, l-azzjonijiet ta’ inklużjoni tar-Rom fl-oqsma kollha tal-politika jridu jkunu marbutin ma’ valuri komuni u jinkludu s-sensibilizzazzjoni fost il-pubbliku ġenerali. Biex jiġu miġġielda l-isterjotipi, id-diskors ta’ mibegħda, u r-reati ta’ mibegħda, jeħtieġ li jinbnew narrativi pożittivi dwar ir-Rom fost is-soċjetà ġenerali u li tissaħħaħ l-identità tar-Rom, permezz ta’ miżuri mmirati speċifiċi biex jiġi miġġieled l-anti-Żingariżmu u jiġi promoss ir-rikonoxximent tal-Istorja tar-Rom (inkluż l-Olokawst). L-aktar azzjonijiet li rnexxew ma jallinjawx biss mal-istrutturi u politiki ewlenin, iżda pjuttost jittrasformawhom, billi jiġġieldu l-preġudizzji u l-isterjotipi u jibnu immaġni pożittiva tar-Rom fost dawk li jfasslu l-politika u partijiet ikkonċernati oħra.

III. L-inklużjoni tar-Rom fir-Reġjun tat-tkabbir

Il-Balkani tal-Punent saħħew l-ambizzjoni tagħhom lil hinn mill-aspettattivi u l-mandat 54 u approvaw l-istess objettivi u metodi ta’ ħidma għall-inklużjoni tar-Rom 55 bħall-Istati Membri. Hemm bżonn ta’ titjib solidu u sostenibbli fl-integrazzjoni tar-Rom biex isir progress lejn l-UE. Sabiex jitqiesu l-effetti tal-adeżjonijiet preċedenti, speċjalment fil-qasam tal-moviment liberu tal-persuni, il-progress fl-integrazzjoni tar-Rom huwa għall-ewwel darba inkluż bħala element sħiħ fin-negozjati li jinsabu għaddejjin fil-proċess ta’ adeżjoni għall-Kapitolu 23 “Ġudikatura u drittijiet fundamentali”. Permezz tar-riżultati tal-istħarriġ tal-2017 dwar is-sitwazzjoni soċjoekonomika tar-Rom fil-Balkani tal-Punent, l-imsieħba setgħu jidentifikaw sfidi ġodda, bħal appoġġ imsaħħaħ għar-riintegrazzjoni b’suċċess ta’ persuni rimpatrijati fir-reġjun, u jistabbilixxu bażi soda għad-definizzjoni tar-rekwiżiti tal-politika futura dwar ir-Rom. Għall-ewwel darba anness speċifiku għal din il-Komunikazzjoni jiffoka fuq l-inklużjoni tar-Rom fir-reġjun tat-tkabbir billi jippreżenta informazzjoni dettaljata kemm orizzontali kif ukoll speċifika għall-pajjiżi.

IV. Konklużjonijiet

Ir-rieżami tal-miżuri għall-inklużjoni tar-Rom jenfasizza l-ħtieġa ta’ identifikazzjoni u żvilupp b’interventi attivi ta’ involviment tar-Rom li: jirrispondu għall-isfidi u u huma proporzjonati mal-iskala tagħhom; iwegħdu riżultati li jistgħu jitkejlu; u jinkludu opzjonijiet realistiċi biex tiġi ġġenerata l-aċċettazzjoni mis-soċjetà inġenerali. Fatturi ta’ suċċess għall-ippjanar, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-interventi għall-inklużjoni tar-Rom:

٠Żmien biżżejjed mhux biss għall-implimentazzjoni, iżda wkoll għall-ippjanar, il-konsultazzjoni, l-involviment tal-partijiet ikkonċernati, il-bini ta’ fiduċja mal-komunitajiet, il-monitoraġġ, l-evalwazzjoni u r-rieżami tal-politika

٠Il-ġbir sistematiku ta’ data soda diżaggregata skont il-ġeneru u l-età biex talimenta l-analiżi tal-ħtiġijiet u l-kuntest; tinbena linja bażi; jiġu stabbiliti miri; u jiġu rreġistrati l-indikaturi ta’ eżitu u ta’ impatt

٠L-integrazzjoni ta’ interventi mmirati fil-politika ġenerali u fl-oqfsa legali biex jiġi żgurat li jibqgħu temporanji u jiġi promoss aċċess ugwali effettiv tar-Rom għas-servizzi prinċipali, minflok li jinħolqu strutturi paralleli permanenti

٠Sħubija b’saħħitha ta’ diversi partijiet kkonċernati – biex jiġu żgurati s-sjieda, ir-responsabbiltà kondiviża u s-sostenibbiltà 56

٠Parteċipazzjoni attiva tar-Rom u tal-partijiet ikkonċernati kollha fil-fażijiet kollha (l-ippjanar, l-implimentazzjoni, il-monitoraġġ, l-evalwazzjoni u r-rieżami tal-politika)

٠Approċċi intersezzjonali, transsettorjali, integrati biex jindirizzaw id-diskriminazzjoni multipla u l-esklużjoni multidimensjonali

٠Approċċ sensittiv għal kwistjonijiet ta’ ġeneru u t-tfal: l-ippjanar, ibbażat fuq l-analiżi tal-ħtiġijiet tan-nisa u t-tfal Rom; approċċ komprensiv; u appoġġ kontinwu speċjalment fi tranżizzjonijiet kritiċi

٠Tingħata attenzjoni lid-diversità fost ir-Rom: jitqiesu l-ħtiġijiet reali; tiġi żgurata s-sensittività għall-kuntesti lokali; u jiġu indirizzati x-xejriet ta’ esklużjoni u diskriminazzjoni li jħabbtu wiċċhom magħhom il-komunitajiet speċifiċi tar-Rom

٠L-eliminar tal-faqar estrem billi fl-interventi komprensivi il-miri jkunu jindirizzaw kemm it-territorju kif ukoll il-grupp biex tiġi promossa l-bidla fit-tul

٠Immirar espliċitu iżda mhux esklużiv biex jiġi żgurat li jitqies il-kuntest usa’ u jiġi evitat li jitnaffru gruppi żvantaġġati oħra

٠Tingħata prijorità lill-prevenzjoni u lill-intervent bikri biex tiġi żgurata l-kosteffiċjenza u tiġi ġġenerata bidla fit-tul u sostenibbli

٠Id-desegregazzjoni (fl-edukazzjoni u fis-settur tal-akkomodazzjoni) bħala prijorità fit-tul minflok ma titjieb il-kwalità f’kuntesti segregati

٠Ir-rikonoxximent tal-anti-Żingariżmu għall-promozzjoni ta’ approċċ qawwi kontra d-diskriminazzjoni fl-interventi ta’ inklużjoni tar-Rom fl-oqsma kollha 57

٠Għarfien espert biex jiġu żgurati servizzi ta’ kwalità u mhux diskriminatorji

٠Il-bini tal-kapaċità tas-soċjetà ċivili, tal-amministrazzjoni pubblika u tar-Rom

٠Appoġġ finanzjarju viżibbli, politiku u suffiċjenti fit-tul (inkluż allokazzjoni mill-baġit nazzjonali) biex tiġi żgurata l-istituzzjonalizzazzjoni ta’ prattiki promettenti u s-sostenibbiltà

٠Flessibbiltà biex tiggarantixxi s-suċċess billi tippermetti t-tagħlim u l-aġġustament tal-politiki

٠Monitoraġġ u evalwazzjoni kwantitattivi u kwalitattivi indipendenti biex ikejlu l-progress, u jiżguraw analiżi tal-politika

(1)

COM(2011) 173. F’konformità mal-konklużjonijiet tal-Kunsill (EPSCO 106665/11) li approvaw il-qafas, l-Istati Membri kellhom jiżviluppaw “strateġiji nazzjonali għall-inklużjoni tar-Rom, jew settijiet integrati tal-miżuri ta’ politika fil-politiki usa’ tagħhom dwar l-inklużjoni soċjali". It-termini “NRIS” u “strateġija” jkopru wkoll settijiet integrati ta’ miżuri ta’ politika.

(2)

COM(2018) 785. It-terminu “Rom” jintuża biex jirreferi għal għadd ta’ gruppi differenti (eż. ir-Rom, is-Sinti, il-Kalés, iż-Żingari, ir-Romanichel, il-Boyash, l-Ashkali, l-Eġizzjani, il-Yenish, id-Dom, il-Lom, ir-Rom, l-Abdal) u jinkludi “Travellers”, mingħajr ma jiċħad l-ispeċifiċitajiet ta’ dawn il-gruppi.

(3)

Għall-abbrevjazzjonijiet tal-pajjiżi ara www.ec.europa.eu/eurostat. L-Istati Membri kollha (SM) bl-eċċezzjoni ta’ DK, FI u IE (u MT li ma għandha l-ebda komunità Rom) irrapportaw fl-2018. Minħabba l-preżentazzjoni tard tar-rapport ta’ DE, dan seta’ jiġi inkluż biss fl-Anness 1 (sommarji tal-pajjiżi), iżda mhux fl-analiżi tematika riflessa fil-Komunikazzjoni u d-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal (SWD).

(4)

Anness 1

(5)

SWD

(6)

Meta-evalwazzjoni dwar interventi għall-inklużjoni tar-Rom, Ċentru Konġunt tar-Riċerka tal-Kummissjoni Ewropea,, li jmiss fl-2019

(7)

Ibid

(8)

 2013/C 378/01

(9)

AT, FR, EL, ES, IT, LV, RO

(10)

eż. CZ, SK

(11)

eż. HU, ES, LV

(12)

eż. AT, ES, IT, PT

(13)

AT, CY, EE, EL, ES, FR, HR, LT, NL

(14)

EL, ES, HR, RO

(15)

EL, LV, SE, SK

(16)

ES, LT, LV, PL

(17)

BG, EL, ES

(18)

AT, BG, EL

(19)

HR, IT, PT

(20)

  http://www.romaeducationfund.org/sites/default/files/publications/desegregation_toolkit__2015_web.pdf

(21)

BG, ES, HR

(22)

AT, BG, CZ, ES, FR, HR, HU, LV, NL, SK

(23)

AT, EL, PL, PT, SK

(24)

EE, ES, LT, LV, NL, PT, RO

(25)

BG, EE, FR, NL, PT

(26)

EL, FR, HU, HR

(27)

HU, PL, SI

(28)

AT, HU, RO

(29)

CZ, HU, LT, SI

(30)

FR, RO, SE, SK

(31)

BG, RO

(32)

EL, HU, LT, SE, RO

(33)

BG, CZ, EL, HR

(34)

BG, ES, HR, RO

(35)

AT, CZ,

(36)

ES, EL

(37)

BG, PL, SK,

(38)

AT, CZ, EL, HU, LV, LT, PT, RO

(39)

ES, FR, HU, IT, LT

(40)

FR, NL

(41)

SI

(42)

HR

(43)

BG

(44)

BG, CY, ES, SK

(45)

ES, LT, LV, NL

(46)

CZ, BG

(47)

BG, EE, ES, HU, HR, PT, SK

(48)

ES, FR, HU, LV

(49)

IT, ES, SI

(50)

AT, CZ, LT, PT

(51)

EE, ES, HR, LV

(52)

BG, ES, SK

(53)

CY, FR, EL, PL, RO

(54)

Punt 6: “Il-Promozzjoni tal-Integrazzjoni tar-Rom lil hinn mill-UE: is-sitwazzjoni partikolari tal-pajjiżi tat-tkabbir”. Ġew stabbiliti tliet objettivi għall-pajjiżi tat-tkabbir: użu aħjar tal-fondi tal-IPA; monitoraġġ imsaħħaħ; kooperazzjoni aktar mill-qrib mas-soċjetà ċivili;

(55)

 Rapportar annwali dwar l-implimentazzjoni; inħatru Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali għar-Rom; Pjattaformi Nazzjonali Annwali li jinvolvu mill-qrib l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili; ġew organizzati Seminars dwar ir-Rom; rapportar dwar it-twettiq tal-impenji tagħhom fil-Pakkett tat-Tkabbir u s-Sottokumitati tal-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni.

(56)

 Dan jimplika wkoll kooperazzjoni mill-qrib bejn il-partijiet ikkonċernati li jaħdmu mar-Rom u dawk li jiżviluppaw u jimplimentaw politiki pubbliċi ġenerali, kif ukoll kooperazzjoni bejn il-fornituri tas-servizzi pubbliċi u privati u s-soċjetà ċivili li jaħdmu mill-qrib mal-komunitajiet tar-Rom.

(57)

Dan jenħtieġ li jinkludi wkoll ir-rikonoxximent tal-ispeċifiċitajiet tal-anti-Żingariżmu, ir-reati ta’ mibegħda u r-retorika kontra r-Rom, kif ukoll l-isfidi li jħabbtu wiċċhom magħhom il-vittmi Rom biex jiksu att kriminali ta' preġudizzju    aċċess għall-ġustizzja, il-protezzjoni u l-appoġġ (bħal nuqqas ta’ rapportar anki minħabba l-biża’ ta’ diskriminazzjoni jew ritaljazzjoni mill-awtoritajiet investigattivi, ir-riskji ta’ vittimizzazzjoni mill-ġdid, l-impatt tal-attitudnijiet bi preġudizzju tal-awtoritajiet stess dwar ir-risponsi tal-liġi kriminali, eċċ.).