AN COIMISIÚN EORPACH

Strasbourg, 12.12.2023

COM(2023) 630 final

TEACHTAIREACHT ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE, CHUIG COISTE EACNAMAÍOCH AGUS SÓISIALTA NA hEORPA AGUS CHUIG COISTE NA RÉIGIÚN

maidir le Cosaint an Daonlathais

1.RÉAMHRÁ

Is luachanna bunaidh de chuid an Aontais Eorpaigh iad an daonlathas, an smacht reachta agus cearta bunúsacha 1 . Tá siad mar bhonn faoi gach rud a bhaineann an tAontas amach maidir le síocháin, rathúnas, iomaíochas eacnamaíoch, comhtháthú sóisialta agus cobhsaíocht a chothú ar fud na mór-roinne agus ar fud an domhain 2 . Is é bunbhrí an daonlathais gur féidir le saoránaigh a dtuairimí a nochtadh gan bhac agus páirt a ghlacadh sa saol daonlathach, a n-ionadaithe polaitiúla a roghnú, agus cead cainte a bheith acu ina dtodhchaí. Ba cheart go mbeadh saoránaigh ábalta a dtuairimí féin a cheapadh i spás poiblí inar féidir tuairimí éagsúla a chur in iúl, i gcás ina bhfuil sé de cheart acu easaontú agus rialtais a athrú trí thoghcháin, saor ó chur isteach, idir chur isteach eachtrach agus chur isteach intíre. Le flúirse na dtoghchán áitiúil, réigiúnach, náisiúnta agus Eorpach, tá an tAontas agus a Bhallstáit ar cheann de na heispéiris dhaonlathacha is doimhne ar domhan. Tá an daonlathas Eorpach agus na cearta agus na saoirsí a bhaineann leis i gcroílár ár sochaithe oscailte trédhearcacha.

Ach tá dúshláin ag baint leis an daonlathas, agus tá naimhde aige freisin. Féachann córais údarásacha air mar bhagairt, bíodh sé sin sa bhaile nó thar lear. Mar thoradh air sin, ghlac roinnt córas den sórt sin beartas comhfhiosach chun an bonn a bhaint den phróiseas daonlathach san Aontas. Is é is aidhm dóibh an bonn a bhaint d’institiúidí daonlathacha, brú a chur ar na meáin agus an spás don tsochaí shibhialta a laghdú. D’fhéadfadh sé sin a bheith idir iarrachtaí teacht i dtír ar an deighilt shochaíoch agus droch-mhuinín in institiúidí seanbhunaithe agus cailliúint dóchais iontu a spreagadh 3 , chun guth daonlathach na saoránach agus na sochaí sibhialta a lagú, dul i mbun ionramháil faisnéise agus bréagaisnéise, agus feachtais toghcháin a shaobhadh go díreach 4 . Léirítear le taithí le déanaí cé chomh tapa is féidir leo siúd ar mian leo fuath a chothú inár sochaí deiseanna nua a thapadh, agus an gá don Aontas bheith i dtús cadhnaíochta maidir le fórsaí millteacha den sórt sin a chomhrac 5 .

Tá aird pholaitiúil atá ag méadú, ar an leibhéal náisiúnta agus in institiúidí an Aontais tugtha do chur isteach ó lasmuigh den Aontas inár bpróiseas daonlathach, lena n-áirítear trí úsáid a bhaint as seachvótálaithe. Roinneann an Coimisiún go leor de na hábhair imní a chuir Parlaimint na hEorpa in iúl 6 , lena n-áirítear an gá atá le straitéis chomhordaithe de chuid an Aontais i gcoinne cur isteach eachtrach agus ionramháil faisnéise 7 . Is bunchloch den daonlathas iad saorthoghcháin chóra, agus tá próisis toghcháin neamhspleácha thrédhearcacha ríthábhachtach do thimpeallacht toghcháin iomaíoch chun iontaoibh na saoránach i sláine na dtoghchán agus a dtorthaí a áirithiú. Tá fianaise atá ag méadú ann ar chásanna amhail reachtóirí a haiceáladh roimh thoghcháin, brústocaireacht cheilte trí sheachvótálaithe, taighde bréige a eisíodh chuig taifid chearta an duine a cheilt, agus suíomhanna gréasáin a mhaíonn gur ardáin neamhspleácha sna meáin atá iontu agus iad ag éascú feachtais cur isteach polaitiúil faoi cheilt. Le cogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine, cogadh ar an daonlathas agus ar na luachanna uile a seasann an tAontas Eorpach ina leith freisin, géaraíodh tuilleadh an baol um chur isteach eathrach. Léirítear i suirbhé Eorabharaiméadair a rinneadh le déanaí go gcreideann 81 % de na daoine a ndearnadh suirbhé orthu san Aontas go bhfuil cur isteach eachtrach inár gcórais dhaonlathacha ina fhadhb thromchúiseach nach mór aghaidh a thabhairt uirthi 8 .

Tá an gá bheith réamhghníomhach chun an daonlathas a chosaint, agus chun an smacht reachta a neartú agus chun cearta agus saoirsí bunúsacha a chosaint á aithint níos mó agus níos mó ag an Aontas . Tá obair ar na bearta a chuir an Coimisiún chun cinn in 2020 sa Phlean Gníomhaíochta um an Daonlathas Eorpach faoi bhealach 9 , rud a chuidíonn le hathléimneacht dhaonlathach a neartú trí shláine na dtoghchán a chur chun cinn, trí shaoirse agus iolrachas na meán a chosaint, agus trí neartú a dhéanamh ar an gcomhrac i gcoinne na bréagaisnéise, na hionramhála agus an chur isteach eachtraigh ar fhaisnéis. Leagtar amach sa Teachtaireacht seo an dóigh ar oibrigh an Coimisiún, i ndlúthchomhar leis an Ardionadaí, ar na réimsí sin go léir trí phríomhreachtaíocht agus trí thionscnaimh pholaitiúla eile, rud a threisíonn an athléimneacht shochaíoch ón taobh istigh agus rannpháirtíocht dhíreach na saoránach 10 .

Ag an am céanna, tá freagairt tugtha ag an Aontas ar na rioscaí éagsúla a bhaineann le cur isteach eachtrach ar bhealaí éagsúla. Áirítear leis sin aghaidh a thabhairt ar rioscaí a théann i gcion ar an tslándáil eacnamaíoch, mar gheall ar rannpháirtíocht gníomhaithe atá comhlachaithe le tríú tíortha sa mhargadh inmheánach nach bhfuil spreagtha go príomha ag réasúnaíochtaí an mhargaidh. Áirítear le céimeanna togra le haghaidh uirlis nua chun úsáid as chomhéigean eacnamaíoch ag tríú tíortha a chomhrac 11 , rialacha maidir le hinfheistíochtaí díreacha eachtracha a scagadh i gcás ina bhféadfadh an tslándáil nó an t-ord poiblí a bheith i mbaol 12 , chomh maith le bearta i réimse na cibearshlándála 13 , na slándála taighde 14 agus an chomhraic i gcoinne bagairtí hibrideacha 15 . In imthosca an-tromchúiseach, chun freagairt do bhagairtí nó do riosca bagairtí ar leasanna bunúsacha an Aontais agus do chuspóirí an chomhbheartais eachtraigh agus slándála, tá bearta sriantacha forchurtha ag an Aontas faoi chórais smachtbhannaí an Aontais 16 .

Leis an Teachtaireacht seo tugtar isteach an pacáiste maidir le cosaint an daonlathais a fógraíodh san aitheasc ar Staid an Aontais 2022 . Dírítear an pacáiste ar thogra reachtach arb é is aidhm dó feabhas a chur ar thrédhearcacht agus ar chuntasacht dhaonlathach trí sholas a chaitheamh ar thionchar eachtrach faoi cheilt, chomh maith le feabhas a chur ar fheidhmiú an mhargaidh inmheánaigh trí chaighdeáin chomhchoiteanna le haghaidh gníomhaíochtaí ionadaíochta leasa a dhéantar thar ceann tríú tíortha. Forbraíodh an togra trí chomhairliúchán fairsing leis an bpobal agus le páirtithe leasmhara agus trí mheasúnú tionchair iomlán.

Beidh na toghcháin Eorpacha atá le teacht ina gcás le haghaidh tástáil ríthábhachtach maidir le hathléimneacht ár bpróiseas daonlathach. Áirítear sa phacáiste moladh spriocdhírithe chun saorthoghcháin chóra athléimneacha a chur chun cinn, agus chun iad a chosaint ar chibearionsaithe agus ar iarrachtaí eile ár dtimpeallacht dhaonlathach agus toghcháin a shaobhadh nó a ionramháil.

Oibríonn an Coimisiún freisin leis na Ballstáit chun spás sibhialta a chur chun cinn agus a chosaint ina soláthraítear na coinníollacha agus na huirlisí cumasúcháin don tsochaí shibhialta agus do shaoránaigh atá gníomhach agus neamhspleách chun go mbeidh siad níos rannpháirtí. D’fhéadfadh sé sin cur lenár stáit dhaonlathacha a dhéanamh níos athléimní. Tógann sé sin ar infheistíocht a rinneadh cheana féin agus ar bhealaí nua a úsáid le haghaidh rannpháirtíocht saoránach sa réimse poiblí arna dtreisiú leis an gComhdháil ar Thodhchaí na hEorpa agus leis an obair leantach a rinneadh ina leith 17 . Leagtar amach i moladh tiomnaithe bealaí chun rannpháirtíocht agus rannpháirtíocht éifeachtach saoránach agus eagraíochtaí sochaí sibhialta a chur chun cinn i bpróisis ceaptha beartas poiblí.

Tá an pacáiste maidir le cosaint an daonlathais ina chuid de shraith tionscnamh a léiríonn cur chuige réamhghníomhach maidir le seasamh le luachanna an Aontais. Ó bhí 2020 ann, tá scrúdú á dhéanamh ag an gCoimisiún ar an gcás sna Ballstáit ina Thuarascálacha bliantúla ar an Smacht Reachta. Leis na tionscnaimh frithéillithe 18 agus eitice 19 a cuireadh ar aghaidh i dtús 2023, féachtar freisin leis an daonlathas a chosaint ar thionchar creimneach an éillithe, lena n-áirítear ó ghníomhaithe eachtracha. Is é is aidhm don Teachtaireacht Chomhpháirteach le déanaí 20 maidir le fuath a chomhrac dlús a chur le gníomhaíocht an Aontais i gcoinne an fhuatha agus Eoraip chuimsitheach, éagsúil agus dhaonlathach a chur chun cinn. Tá straitéisí á gcur chun feidhme ag an gCoimisiún chun an t-idirdhealú a chomhrac, rud a chuireann comhdheiseanna chun cinn freisin maidir le rannpháirtíocht chuimsitheach 21 . I dtuarascáil 2022 ar chur i bhfeidhm na Cairte um Chearta Bunúsacha 22 , díríodh ar an spás sibhialta agus ar a ról maidir le cearta bunúsacha a chosaint agus a chur chun cinn. Is croíphrionsabail iad freisin i gcur chuige an Aontais maidir le digitiú agus dul chun cinn teicneolaíoch daoine agus a gcearta a chur i gcroílár an aistrithe dhigitigh 23 . Tá an cur chuige sin i gcroílár bheartas um méadú an Aontais freisin, agus treoraítear leis obair an Aontais ar fud an domhain chun tacú leis an daonlathas agus le luachanna uilechoiteanna chearta an duine agus leis an smacht reachta agus iad a chur chun cinn i gcomhréir le Plean Gníomhaíochta AE maidir le Cearta an Duine agus leis an Daonlathas (2020-2024) 24 . Ina ghníomhaíochtaí uile, geallann an Coimisiún go rachaidh sé i dteagmháil le heagraíochtaí a urramaíonn luachanna daonlathacha agus cearta bunúsacha, mar a chumhdaítear in Airteagal 2 de CAE agus sa Chairt.

2.    TRÉDHEARCACHT NA hIONADAÍOCHTA LEASA EACHTRAIGH i réimse daonlathach AN AONTAIS a áirithiú trí cheanglais chomhchuibhithe

Tá an tAontas Eorpach ar oscailt don domhan agus oibríonn sé go gníomhach le comhpháirtithe ar fud na cruinne. Tá malartuithe trédhearcacha agus oscailte ar fud tíortha agus cultúr agus rochtain ar fhaisnéis mar chuid dár bhféiniúlacht agus tá siad comhthairbheach ar gach leibhéal. Tá an deis ag rialtais, ag údaráis phoiblí agus ag gníomhaithe polaitiúla ó lasmuigh den Aontas a dtuairimí a chur in iúl agus d’fhéadfadh siad iarracht a dhéanamh na tuairimí sin a léiriú sa díospóireacht dhaonlathach agus tionchar a imirt ar bheartais maidir le saincheisteanna éagsúla. Nuair a dhéanann siad é sin trí eintitis a dhéanann ionadaíocht dá leasanna, braitheann dlisteanacht na hionadaíochta leasa sin ar a thrédhearcacht agus ar a chuntasacht.

Mar sin féin, tá ábhar inmí ag dul i méid san Aontas gur féidir teacht i dtír ar oscailteacht ár sochaithe: cur isteach arna dhéanamh ag rialtais eachtracha ar mian leo tuairim an phobail a ionramháil agus an díospóireacht dhaonlathach a shaobhadh 25 . Tá méadú tagtha ar an riosca sin mar gheall ar thírdhreach bagartha dinimiciúil, agus is féidir le rialtais tríú tír úsáid a bhaint as acmhainní poiblí chun feachtais tionchair fhairsinge agus mharthanacha a chur i gcrích 26 , faoi cheilt uaireanta, agus chun a leasanna polaitiúla agus geopholaitiúla ach toghlaigh bhaile a bheith thíos leis. Tá sonraí inchomparáide faoin bhfeiniméan seo san Aontas gann. Tá cuntasacht agus maoirseacht theoranta mar thoradh air sin freisin. Is é an dóigh is fearr le sláine ár spáis dhaonlathaigh a chosaint agus chun cur isteach eachtrach a chosc trédhearcacht agus oscailteacht maidir leis an dóigh a léirítear ár leasanna eachtracha a spreagadh 27 . Ar bhonn níos leithne, is é córas polaitiúil agus institiúideach atá bunaithe ar shláine, ar thrédhearcacht agus ar chuntasacht sa saol poiblí an ráthaíocht is fearr i gcoinne an éillithe 28 , agus ba cheart do chomhlachtaí poiblí na caighdeáin trédhearcachta is airde a lorg mar chuid thábhachtach d’iarrachtaí níos leithne chun dul i ngleic leis an éilliú.

Tá úsáid níos mó agus níos mó á baint ag rialtais tríú tíortha as gníomhaíochtaí ionadaíochta leasa mar aon le bealaí agus próisis thaidhleoireachta fhoirmiúla 29 lena gcuspóirí beartais a chur chun cinn. Tá na ceanglais maidir le trédhearcacht agus tuairisciú le haghaidh gníomhaíochtaí ionadaíochta leasa á rialáil faoi láthair ar bhealaí éagsúla, agus ar mhéideanna éagsúla, sna Ballstáit. Tá sé éigeantach le roinnt dlíthe náisiúnta go gclárófar agus braitheann cuid eile acu ar fhéinrialáil. Go bunúsach, féadfaidh na rialacha a bheith difriúil, mar shampla i dtéarmaí na gcineálacha gníomhaíochtaí agus na n-eintiteas a cheanglaítear le hoibleagáidí. Ós rud é gur gníomhaíocht lena bhfuil gné thrasteorann atá ag éirí níos mó í an ionadaíocht leasa, tá gá le freagairt ón Aontas chun cosc a chur ar theacht chun cinn bacainní breise sa mhargadh inmheánach agus ar an mbaol a bhaineann le cumasc tírdhreach rialála. Mar gheall ar ilroinnt, forchuirtear costais bhreise agus cruthaítear éiginnteacht dhlíthiúil, agus éilítear ar sholáthraithe infheistíocht a dhéanamh i gcéimeanna comhlíonta ar leith agus oiriúnú do cheanglais éagsúla dhlínsí éagsúla an Aontais. Gan gníomhaíocht ón Aontas, tugann na Ballstáit aghaidh ar na rioscaí agus ar na bagairtí a sainaithníodh don daonlathas go haontaobhach 30 , rud a bhaineann an bonn den mhargadh inmheánach, agus lena n-éascaítear iarrachtaí ó thríú tíortha rialacha éagsúla a úsáid chun a leasa agus iad ag féachaint le tionchar a imirt faoi cheilt ar ár bpróiseas daonlathach.

Dá bhrí sin, tá togra á chur chun cinn ag an gCoimisiún le haghaidh cur chuige comhchuibhithe chun fáil réidh le bacainní sa mhargadh inmheánach agus uirlisí trédhearcachta a thabhairt don Aontas lena gcuirfear ar a chumas an daonlathas a chosaint, chun bheith ina shochaí oscailte agus chun cearta bunúsacha a chosaint, go háirithe an tsaoirse chun tuairimí a nochtadh agus chun rochtain a fháil ar fhaisnéis. Tá sé mar aidhm aige ardleibhéal comhchoiteann trédhearcachta agus cuntasachta daonlathaí a áirithiú ar fud an Aontais maidir le feachtais bhrústocaireachta a sholáthraítear mar sheirbhís, chomh maith le gníomhaíochtaí comhchosúla arna ndéanamh ag eintitis thar ceann rialtas tríú tír a bhfuil iarracht á déanamh acu tionchar a imirt ar fhorbairt, ar cheapadh nó ar chur chun feidhme beartais phoiblí nó reachtaíochta poiblí, nó próiseas cinnteoireachta poiblí. Mar sin, cuirfidh sé sa mheántéarma freisin le tuiscint níos fearr agus feasacht phoiblí maidir le méid, treochtaí agus gníomhaithe a bhfuil baint acu le gníomhaíochtaí den sórt sin. Chuirfeadh sé sin ar chumas shaoránaigh an Aontais agus na n-údarás poiblí an spreagadh atá taobh thiar díobh a thuiscint agus féachaint cad iad na tríú tíortha a dhéanamh infheistíocht chun tionchar a imirt ar dhíospóireacht dhaonlathach agus ar na próisis chinnteoireachta san Aontas.

Chuirfeadh an togra ón gCoimisiún le sláine agus oscailteacht na díospóireachta poiblí trína áirithiú, nuair a fhéachann tríú tíortha le tionchar a imirt ar phróisis dhaonlathacha an Aontais trí idirghabhálaithe, go ndéanfar é sin ar bhealach trédhearcach. Tá an tsaoirse chun tuairimí a nochtadh agus an tsaoirse comhlachais, chomh maith leis an tsaoirse acadúil agus saoirse an taighde eolaíoch, fíorthábhachtach don díospóireacht dhaonlathach agus níor cheart go ndéanfaí difear suntasach dóibh leis na ceanglais trédhearcachta theoranta agus chomhréireacha atá beartaithe . Is faoi na soláthraithe seirbhíse atá sé cinneadh a dhéanamh maidir leis na seirbhísí is mian leo a thairiscint. Ní chumhdófaí leis na ceanglais maoiniú a fhaigheann eagraíochtaí sochaí sibhialta nó daoine eile ó rialtas tríú tír nach mbaineann le gníomhaíocht ionadaíochta leasa. Áirítear leis an togra freisin coimircí cuimsitheacha lena áirithiú nach ndéanfar eintitis atá faoi réir na gceanglas trédhearcachta a stiogamú, ná nach dtabhófaí iarmhairtí díreach mar gheall go bhfuil siad cláraithe 31 .

Dírítear sa Treoir 32 atá beartaithe ar ghníomhaíochtaí ionadaíochta leasa, i.e. gníomhaíochtaí a dhéantar d’fhonn tionchar a imirt ar phróisis dhaonlathacha, ar de chineál eacnamaíoch iad agus a dhéantar thar ceann tríú tíortha. Chumhdófaí leis na heintitis uile atá ag gabháil do ghníomhaíocht lena bhféachtar le tionchar a imirt ar fhorbairt, ar cheapadh nó ar chur chun feidhme beartais nó reachtaíochta, nó ar phróisis chinnteoireachta poiblí, san Aontas Eorpach. D’fhéadfaí a áireamh leis sin cuideachtaí brústocaireachta agus caidreamh poiblí, meithleacha machnaimh, eagraíochtaí sochaí sibhialta, institiúidí taighde príobháideacha, agus institiúidí taighde poiblí a chuireann seirbhísí taighde ar fáil, chomh maith le comhairleoirí agus brústocairí intí, a dhéantar thar ceann tríú tíortha d’fhonn tionchar a imirt ar an saol poiblí agus ar an bpróiseas daonlathach san Aontas 33 . Nuair a tharlaíonn sé sin, má tá rialtas eachtrach taobh thiar den ghníomhaíocht, ba cheart go mbeadh sin trédhearcach. Eisiatar go sonrach leis an togra gníomhaíochtaí amhail ionadaíocht taidhleoireachta nó ionadaíocht dhlíthiúil i dtriail 34 .

Bheadh feidhm ag an Treoir ar bhealach cóir agus neamh-idirdhealaitheach, agus bheadh fíorbheagán foirmiúlachtaí riaracháin ag baint leis. Chuirfí na heintitis a thagann faoina raon feidhme faoi réir ceanglais chlárúcháin éigeantacha, ach teoranta agus comhréireach léi. Iarrfaí ar na Ballstáit cláir náisiúnta atá ann cheana a bhunú nó a oiriúnú chun trédhearcacht na ngníomhaíochtaí ionadaíochta leasa a áirithiú. Ba cheart ceanglais rochtana shimplí shoiléire a bheith le cláir den sórt sin chun clárú agus forfheidhmiú a éascú. Chun an t-ualach riaracháin a theorannú, d'iarrfaí ar na Ballstáit a áirithiú gur féidir le heintitis a bhfuil orthu clárú sonraí a cuireadh isteach cheana féin i gcláir náisiúnta eile a athúsáid (prionsabal na ‘hAonuaire’), i gcás inar féidir. Ba cheart go mbeadh faisnéis faoi na hoibleagáidí agus na foirmiúlachtaí clárúcháin a bhunaítear leis an Treoir seo ar fáil tríd an Tairseach Aonair Dhigiteach 35 lena mbunaítear ionad ilfhreastail chun faisnéis a thabhairt do ghnólachtaí agus do shaoránaigh faoi rialacha agus nósanna imeachta sa Mhargadh Aonair 36 . Bheadh na gnéithe is tábhachtaí de na sonraí cláraithe ar fáil go poiblí, rud a éascóidh trédhearcacht agus grinnscrúdú poiblí feabhsaithe, agus rialacha cosanta sonraí an Aontais á gcomhlíonadh go hiomlán 37 .

I gcomhréir le cásdlí na Cúirte Breithiúnais 38 agus le treoirlínte ó Choimisiún na Veinéise de chuid Chomhairle na hEorpa 39 , chuimseofaí sa Treoir freisin coimircí chun nach mbainfí mí-úsáid as ceanglais chlárúcháin chun críocha cearta agus saoirsí bunúsacha a theorannú, amhail na saoirsí chun tuairimí a nochtadh nó an tsaoirse chun comhlachais, saoirse acadúil nó ealaíonta, nó chun an spás sibhialta a shrianadh go míchuí. Ar an gcéad dul síos, thabharfaí de chumhacht d’údaráis mhaoirseachta neamhspleácha taifid theoranta a iarraidh i gcásanna a bhfuil údar cuí leo agus sna cásanna sin amháin, agus ar bhealach comhréireach. Ba cheart go mbeadh cumhachtaí arna sainiú go soiléir agus teorannaithe ag an údarás maoirseachta, agus ba cheart go mbeadh an inniúlacht aige maidir le gníomhaíochtaí maoirseachta agus forfheidhmithe, lena n-áirítear a áirithiú nach ndtiocfaidh aon iarmhairtí díobhálacha as clárú. Ar an dara dul síos, ba cheart fíneálacha riaracháin comhréireacha a bheith ann as neamhchomhlíonadh, faoi réir athbhreithniú breithiúnach agus leigheasanna éifeachtacha, chun éifeachtaí féideartha éifeacht athchomhairleacha a sheachaint. Chruthófaí leis an togra freisin creat comhair le haghaidh faisnéis a mhalartú idir údaráis mhaoirseachta.

Le comhchuibhiú iomlán maidir le hábhair a thagann faoi raon feidhme na treorach atá beartaithe, chuirfí bac ar na Ballstáit ceanglais bhreise a choinneáil ar bun nó a thabhairt isteach faoi chuimsiú na rialacha comhchuibhithe. Chuirfeadh sé sin teorainn bhreise leis an riosca go mbeadh rialacha agus cleachtais náisiúnta éagsúla ann agus go bhféadfadh sé a bheith díréireach agus smachtúil 40 . Ag an am céanna, i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta, bheadh sé de shaoirse ag na Ballstáit rialacha a bhunú maidir le réimsí nach gcumhdaítear leis an Treoir, mar shampla rialacha maidir le teagmhálacha idir a n-oifigigh phoiblí agus ionadaithe leasa.

Bheadh an togra sin ina phríomhchéim chun dul i ngleic le cur isteach eachtrach bunaithe ar chreat lena ndéanfar ceanglais trédhearcachta sa mhargadh inmheánach a chomhchuibhiú agus lena n-éascófar forléargas ar leasanna tríú tíortha dá ndéantar ionadaíocht san Aontas. Is freagairt spriocdhírithe chomhréireach é ar ábhair imní reatha. Bheadh gá lena chur chun feidhme, agus go háirithe éifeachtacht agus comhréireacht na rialacha, a choinneáil faoi athbhreithniú agus measúnú tráthúil a dhéanamh i dtaobh an bhfuil gá le hathbhreithnithe nó céimeanna breise, lena n-áirítear a mhéid a bhaineann le raon feidhme na hidirghabhála 41 agus chomh maith le macnamh maidir leis an bhféidearthacht go gcruthófaí tairseach ar leibhéal an Aontais lena nasctar cláir náisiúnta. I gcomhthráth leis sin, leanfaidh an Coimisiún le faireachán a dhéanamh ag athchóirithe sna Ballstáit agus tacú leo chun trédhearcacht na brústocaireachta a áirithiú. Aithnítear i dtuarascálacha ar an Smacht Reachta go bhfuil sé seo ina phríomhghné maidir le sláine, trédhearcacht agus cuntasacht a chothú sa saol poiblí 42 . Eagróidh an Coimisiún cruinnithe rialta de ghrúpaí páirtithe leasmhara freisin chun cúrsaí a phlé faoi chur i bhfeidhm na rialacha.

Ar leibhéal an Aontais, cumhdaítear le Clár Trédhearcachta an Aontais 43 gníomhaíochtaí arna ndéanamh ag ionadaithe leasa arb é is cuspóir dóibh tionchar a imirt ar cheapadh nó ar chur chun feidhme beartais nó reachtaíochta, nó ar phróisis chinnteoireachta institiúidí an Aontais. Is féidir le saoránaigh agus grúpaí leasa é a úsáid chun breathnú ar thionchar féideartha ionadaithe leasa i leith cinnteoirí, agus ar an dóigh sin ionadaíocht leasa eiticiúil agus thrédhearcach a chur chun cinn. Forlíontar é le cód iompair, chomh maith le bearta trédhearcachta inmheánacha in institiúidí an Aontais maidir le cruinnithe agus idirghníomhaíochtaí eile le brústocairí 44 . Cé go bhfuil raon feidhme difriúil aige i gcomparáid leis an Treoir atá beartaithe 45 , cumhdaítear le Clár Trédhearcachta an Aontais cheana féin gníomhaíochtaí lena mbaineann tionchar eachtrach nuair a dhéanann eintitis eachtracha gan stádas taidhleoireachta iad, nó aon eintitis a dhéanann brústocaireacht ar institiúidí an Aontais thar ceann tríú tíortha 46 . A luaithe a bheidh toradh an phlé idir Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle maidir leis an Treoir atá beartaithe soiléir, breithneoidh an Coimisiún an bealach is fearr chun aghaidh a thabhairt ar shaincheisteanna amhail clárú dúbailte agus an bhforbrófar naisc fhéideartha idir cláir náisiúnta faoin Treoir agus faoin gClár Trédhearcachta.

Leis an Treoir atá beartaithe, chomhlánófaí na rialacha a bhfuil feidhm acu maidir le seirbhísí digiteacha faoin nGníomh um Sheirbhísí Digiteacha agus maidir le soláthraithe seirbhísí fógraíochta agus foilsitheoirí faoin togra maidir le fógraíocht pholaitiúil, a bhfuil raon feidhme difriúil ag an dá cheann acu 47 . Tá bearta coisctheacha nithiúla a mholtar sa Limistéar Eorpach Taighde chun feasacht a chruthú faoi chur isteach eachtrach agus athléimneacht a chothú ar fud na hearnála, ag tógáil ar an bhFoireann Uirlisí maidir le Dul i nGleic le Cur isteach Eachtrach ar Thaighde agus Nuálaíocht 48 , comhlántach freisin. Tá sé i gcomhréir le caighdeáin ar an leibhéal idirnáisiúnta freisin 49 . Ina theannta sin, tacóidh an Coimisiún le gníomhaíochtaí amhail malartú dea-chleachtais maidir le saoránaigh a chur ar an eolas, athléimneacht a fhorbairt agus dul i ngleic go gníomhach leis an ábhar cur isteach i réimse daonlathach na hEorpa, lena n-áirítear oiliúint, litearthacht sna meáin, múscailt feasachta agus smaointeoireacht chriticiúil. Tá sraith gníomhaíochtaí curtha i bhfeidhm ag an gCoimisiún freisin 50 chun tacú le riaracháin na mBallstát athchóirithe a ullmhú, treochtaí amach anseo a réamh-mheas agus comhar riaracháin a thacaíonn le struchtúir dhaonlathacha a neartú. Tugtar tacaíocht freisin i gcomhair iarrachtaí ar an leibhéal náisiúnta chun tuilleadh athchóirithe a dhéanamh a threisíonn struchtúir agus próisis dhaonlathacha 51 .

Leis an togra seo, féachann an Coimisiún le cur le caighdeáin a leagan síos, ní hamháin san Aontas, ach ar scála domhanda freisin, maidir le conas aghaidh a thabhairt ar thionchar eachtrach faoi cheilt ar bhealach comhleanúnach, cothrom agus comhréireach, agus cearta bunúsacha á n-urramú go hiomlán. Trí dhíriú ar thrédhearcacht agus ar chuntasacht dhaonlathach agus trí rialacha spriocdhírithe a thabhairt isteach lena ngabhann coimircí láidre, sa chur chuige sin aimsítear cothromaíocht idir feidhmiú na gceart bunúsach agus leas an phobail.

Tá dul chun cinn á dhéanamh ar fud an domhain maidir le tuiscint a fháil ar fheiniméan an chur isteach eachtraigh agus le beart a dhéanamh chun dul i ngleic leis. Tá creataí tugtha isteach nó á n-ullmhú ag roinnt dlínsí lasmuigh den Aontas – amhail an Astráil, na Stáit Aontaithe, Ceanada agus an Ríocht Aontaithe – chun trédhearcacht thionchar an rialtais eachtraigh a rialáil trí bhíthin ceanglais shonracha maidir le nochtadh agus clárú is infheidhme maidir le brústocaireacht thar ceann rialtais eachtracha.

Tá dlíthe ‘gníomhairí eachtracha’ glactha ag dlínsí eile a théann níos faide ná na ceanglais trédhearcachta agus a mheastar a bheith ag sárú cearta agus saoirsí bunúsacha. Ba é b’aidhm do na dlíthe sin srian a chur leis an spás sibhialta trí eagraíochtaí sochaí sibhialta áirithe agus cosantóirí chearta an duine a stiogmatú agus imeagla a dhéanamh orthu – a bhíonn ag brath go minic ar mhaoiniú ó thar lear, lena n-áirítear ón Aontas – agus a ngníomhaíochtaí a chiorrú. Mar shampla, le dlí um ‘ghníomhaire eachtrach‘ na Rúise, tugtar de chumhacht go héifeachtach d’údaráis bac a chur ar obair eagraíochtaí neamhspleácha sochaí sibhialta trí chigireachtaí ionsáiteacha, trí mhaoirseacht dhíreach ar chláir agus ar imeachtaí, agus trí bhagairt an díscaoilte agus trí imeachtaí coiriúla a thionscnamh i gcoinne eagraíochtaí neamhchomhlíontacha agus a gcomhaltaí – fiú i gcás ina bhfuil an tacaíocht eachtrach go hiomlán trédhearcach. Baineann an lipéad ‘gníomhaire eachtrach’ faoi dhlíthe den sórt sin an bonn de chobhsaíocht airgeadais eagraíochta, mar gheall ar na fíneálacha troma a ghearrtar orthu siúd nach gcloíonn lena rialacha. Déanann sé dochar freisin dá inchreidteacht, toisc go mbaineann forchialla spiaireachta leis, rud a d’fhéadfadh dá réir sin foréigean a ghríosú i gcoinne baill d’eagraíochtaí sochaí sibhialta spriocdhírithe ar líne agus as líne. Tá dlíthe um ‘ghníomhaire eachtrach’ den sórt sin thar a bheith neamh-dhaonlathach agus fuarthas go bhfuil dlíthe agus caighdeáin idirnáisiúnta á sárú acu 52 .

Ní bhaineann gach riosca a bhaineann le cur isteach eachtrach le gníomhaithe stáit. Féadfaidh roinnt eintiteas neamhstáit úsáid a bhaint as oirbhearta comhchosúla chun gníomhaíochtaí a chur chun cinn lena sáraítear luachanna an Aontais go díreach, amhail gníomhaíochtaí a cheaptar chun polarú a mhéadú agus fuath a ghríosú. Is fíor é sin go háirithe ar líne, mar a léiríodh le déanaí i mborradh mór ar ábhar antoisceach foréigneach, gránna agus deighilteach.

Molann an Coimisiún go mór do na Ballstáit a bheith ar an airdeall agus faisnéis a roinnt le chéile agus ar leibhéal an Aontais maidir le heintitis neamhstáit den sórt sin, fiú mura bhfuil siad nasctha le rialtas eachtrach nó mura bhfuil siad ag brath ar rialtas eachtrach. I gcomhréir leis sin, san athmhúnlú ar an Rialachán Airgeadais atá beartaithe ag an gCoimisiún, áirítear foras nua eisiaimh ó mhaoiniú ón Aontas a chur isteach le haghaidh ‘gríosú chun idirdhealaithe, fuatha nó foréigin.’ Bheadh an foras nua infheidhme maidir le cistí arna n-eisíoc i mbainistíocht dhíreach agus indíreach, fiú in éagmais breithiúnas críochnaitheach ar an leibhéal náisiúnta. Ina theannta sin, tá an Coimisiún ag tabhairt isteach bearta múscailte feasachta inmheánacha agus tá sé ag forbairt modhanna oibre inmheánacha chun grinnscrúdú méadaithe a áirithiú i roghnú na dtionscadal 53 .

3 AN PLEAN GNÍOMHAÍOCHTA UM AN DAONLATHAS EORPACH A THABHAIRT AR AGHAIDH

Is é is aidhm don Phlean Gníomhaíochta um an Daonlathas Eorpach (EDAP) a glacadh i mí na Nollag 2020 athléimneacht dhaonlathas an Aontais a neartú, príomhghníomhaíochtaí chun aghaidh a thabhairt ar na réimsí ina bhfuil ár gcórais agus ár saoránaigh is leochailí a shainaithint. Féachtar leis na gníomhaíochtaí sin le sláine na dtoghchán a chosaint ar bhealach níos fearr, saoirse na meán agus iolrachas na meán a chosaint, agus an bhréagaisnéis a chomhrac 54 . Aithníodh leis an bPlean Gníomhaíochta freisin go mbraitheann daonlathas sláintiúil ar chleachtaí cuimsitheacha rannpháirtíochta saoránach agus ar shochaí shibhialta ghníomhach, ní hamháin ag am toghcháin, ach ar bhonn leanúnach, agus go bhfuil saoránaigh rannpháirteacha, eolasacha agus cumasaithe agus sochaí shibhialta bhríomhar ríthábhachtach chun athléimneacht ár stát daonlathach a ráthú, lena n-áirítear athléimneacht i leith cur isteach eachtrach.

Agus staid chur chun feidhme na ngníomhaíochtaí faoi EDAP 55 á cur san áireamh, cuirtear i dtábhacht sa roinn seo na réimsí inar féidir leis an Aontas a bheith réamhghníomhach d’ainneoin na ndúshlán atá ann cheana agus na ndúshlán atá ag teacht chun cinn.

3.1    Sláine na dtoghchán a chosaint agus rannpháirtíocht dhaonlathach a chur chun cinn roimh thoghcháin Eorpacha 2024 agus ina ndiaidh

Tá saorthoghcháin chóra i gcroílár ár ndaonlathais. Mura dtugtar aghaidh air sin, is féidir le rioscaí don phróiseas toghcháin an próiseas féin a shaobhadh agus an bonn a bhaint de mhuinín na saoránach i cothroime agus sláine na dtoghchán.

In éineacht leis an Teachtaireacht seo, tá Moladh á chur ar aghaidh ag an gCoimisiún maidir le próisis chuimsitheacha athléimneacha toghcháin san Aontas Eorpach agus tá feabhas á chur aige ar ghné Eorpach agus stiúradh éifeachtach na dtoghchán do Pharlaimint na hEorpa 56 . Tá sé dírithe chuig na Ballstáit, na páirtithe polaitiúla Eorpacha agus náisiúnta, chuig fondúireachtaí agus chuig eagraíochtaí feachtas i gcomhthéacs ullmhúchán na dtoghchán i gcoitinne agus maidir leis na toghcháin Eorpacha atá le teacht go háirithe. Is é is aidhm dó ardchaighdeáin dhaonlathacha a chur chun cinn do thoghcháin san Aontas, tacú le líon ard vótálaithe, rannpháirtíocht chuimsitheach, feidhmiú éasca agus comhionann na gceart toghcháin agus na bpróiseas athléimneach toghcháin. Chuige sin, áirítear ann moltaí sonracha chun tacú le líon na vótálaithe agus le rannpháirtíocht chuimsitheach, agus cuirtear béim ar leith ar chomhionannas inscne agus ar aghaidh a thabhairt ar riachtanais grúpaí ar leith 57 .

Tá gá leanúnach le dlús a chur le cibearshlándáil na teicneolaíochta toghcháin. Leagtar amach sa Mholadh tograí sonracha chun slándáil, sláine agus athléimneacht na dtoghchán agus na n-eintiteas agus an bhonneagair a bhaineann le toghcháin a áirithiú, i bhfianaise na gceanglas arna mbunú leis an Treoir athbhreithnithe maidir le slándáil na gcóras gréasán agus faisnéise (Treoir NIS2) 58 agus leis an Treoir maidir le hathléimneacht eintiteas criticiúil 59 . Ag tógáil ar an gcéad eispéireas ó 2019 60 , tionóladh cleachtadh boird nua an Aontais an 21 Samhain 2023 le rannpháirtíocht an Choimisiúin, Pharlaimint na hEorpa, Ghníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil agus na mBallstát. Ba cheart do Ghrúpa Comhair NIS leanúint freisin leis an athbhreithniú ar an gCoimre maidir le Cibearshlándáil Teicneolaíochta Toghcháin, lena áirithiú go gcoinníonn sé suas le tírdhreach na mbagairtí atá ag teacht chun cinn.

Chomh maith leis an riosca díreach a bhaineann le bonneagar toghcháin, tá ionramháil chomhordaithe d’aon ghnó agus a dhéanann gníomhaithe stáit eachtraigh ar an timpeallacht faisnéise ina bagairt don daonlathas agus don tslándáil. Tá go leor tuarascálacha ar fáil maidir le hiarrachtaí comhordaithe ar mhórscála lena gcomhcheanglaítear teaicticí, teicnící agus nósanna imeachta éagsúla, amhail úsáid as cuntas bréige ar na meáin shóisialta chun ‘is maith liom’ a thabhairt nó trácht a dhéanamh ar fhaisnéis nó í a roinnt chun a hinfheictheacht a threisiú go saorga, scaipeadh na bréagaisnéise lena n-áirítear trí ábhar closamhairc ionramháilte amhail domhainbhrionnuithe 61 , nó díriú ar bhealach doiléir ar vótálaithe chun tionchar a imirt orthu agus toradh na dtoghchán a ionramháil. Ina theannta sin, is féidir le hionramháil faisnéise tarlú i gcomhbheart le gníomhaíocht i réimsí eile, amhail cibearbhagairtí i gcás oibríochtaí ‘haiceáil agus sceith’. Chuige sin, agus ag tógáil ar shonraí Eorabharaiméadair, cuirtear sraith beart chun cinn sa Mholadh chun faisnéis a bhaineann le toghcháin a chosaint ar ionramháil agus ar bhréagaisnéis 62 .

Braitheann díospóireacht dhaonlathach shaor agus chóir ar dhlíthiúlacht agus ar chothrom na Féinne. Féadfaidh údaráis phoiblí uirlisí faireachais a úsáid, faoi choinníollacha áirithe, ar chúiseanna slándála náisiúnta, ach tá an-difríocht idir úsáid earraí spiaireachta chun buntáiste polaitiúil a fháil. Cuirtear i dtábhacht sa mholadh nár cheart uirlisí faireachais a úsáid choíche chun cur isteach ar an díospóireacht dhaonlathach agus níl sé inghlactha uirlisí den sórt sin a imscaradh chun díriú ar ghníomhaithe polaitiúla agus ar iriseoirí ar mhaithe le buntáiste polaitiúil a fháil. Tá sé á chur in iúl go soiléir ag an gCoimisiún i gcónaí gur cheart coincheap na slándála náisiúnta a léirmhíniú i gcomhréir leis na critéir a leagtar síos le cásdlí an Aontais. Cumhdaítear an tsaincheist sin i gcaibidlí tíre na tuarascála maidir leis an Smacht Reachta a mhéid a bhaineann le feidhmiú na srianta agus na gceartúchán institiúideach. Tá cosaintí láidre ann freisin i gcoinne earraí spiaireachta a úsáid i gcoinne na meán, iriseoirí, agus a dteaghlach sa togra le haghaidh Gníomh Eorpach um Shaoirse na Meán 63 . Tá sraith thábhachtach oibre curtha ar bun ag Parlaimint na hEorpa maidir le hearraí spiaireachta le Coiste Fiosrúcháin chun imscrúdú a dhéanamh ar úsáid Pegasus agus earraí spiaireachta faireachais coibhéiseacha (Coiste PEGA). Ina rún i mí an Mheithimh 2023 cháin an Pharlaimint go mór an úsáid mhídhleathach as earraí spiaireachta, agus d’iarr sí go ndéanfaí gníomhaíocht ar an leibhéal náisiúnta agus ar leibhéal an Aontais araon 64 . Tá tionscnamh neamhreachtach á ullmhú ag an gCoimisiún lena soiléirítear na teorainneacha agus an t-idirghníomhú idir dlí an Aontais, go háirithe an acquis um chosaint sonraí agus príobháideachas, agus an tslándáil náisiúnta 65 .

I measc na moltaí eile tá úsáid gealltanas feachtais agus cód iompair ag páirtithe polaitiúla chun sláine na dtoghchán agus feachtais chóra a spreagadh; iarrachtaí trédhearcacht na fógraíochta polaitiúla a áirithiú; agus breathnóireacht toghchán a chur chun cinn mar bhealach éifeachtach chun saoránaigh a spreagadh páirt a ghlacadh go gníomhach sa phróiseas toghcháin agus feabhas a chur ar mhuinín an phobail i dtoghcháin. Tá baint aige freisin le maoiniú páirtithe agus fondúireachtaí polaitiúla, d’fhonn aon riosca go mbeidh tionchar eachtrach faoi cheilt acu a theorannú, lena n-áirítear trí thabhartais cheilte, chun an chothroime iomaíochta sa phróiseas toghcháin a shaobhadh.

Tógann an moladh ar na céimeanna cinntitheacha atá glactha ag an gCoimisiún ó bhí 2020 ann chun aghaidh a thabhairt ar bhealaí éalaithe sainaitheanta agus lena áirithiú gur féidir le saoránaigh a mbreithiúnais féin a dhéanamh agus roghanna toghcháin a dhéanamh i spás poiblí inar féidir iolrachas tuairimí a chur in iúl, agus atá saor ó chur isteach, bíodh sé sin ina chur isteach intíre nó eachtrach.

Maidir leis an réimse digiteach, leagtar amach leis na rialacha faoin nGníomh um Sheirbhísí Digiteacha 66 na freagrachtaí atá ar ardáin ar líne agus ar innill chuardaigh maidir le haghaidh a thabhairt ar na rioscaí a bhaineann le dioscúrsa sibhialta agus próisis toghcháin a eascraíonn as feidhmiú, dearadh nó úsáid a seirbhísí, lena n-áirítear trí bhréagaisnéis, trí úsáid neamhbarántúil nó trí theaicticí a bhaineann le hábhar a chruthaítear go saorga. Déantar foráil sna rialacha freisin maidir le tuilleadh trédhearcachta agus maidir le tacaíocht a thabhairt do dhaoine cinntí eolasacha a dhéanamh faoin bhfaisnéis a fheiceann siad ar líne. Ina theannta sin, leis an rialachán maidir le trédhearcacht agus spriocdhíriú na fógraíochta polaitiúla 67 , beifear ábalta grinnscrúdú agus cuntasacht phoiblí a dhéanamh ar bhealach níos fearr i ndáil le seirbhísí fógraíochta polaitiúla, lena n-áirítear trí stór poiblí Eorpach le haghaidh fógraí polaitiúla ar líne, agus coinníollacha níos déine níos doichte a thabhairt isteach maidir le húsáid sonraí pearsanta chun fógraí polaitiúla a spriocdhíriú agus a sholáthar. Chun aghaidh a thabhairt ar an mbaol um chur isteach eachtrach, cuirfí cosc leis sin freisin ar urrú fógraíochta polaitiúla ag gníomhaithe neamh-AE trí mhí roimh thoghcháin nó roimh reifrinn. Aithnítear freisin ról na bpáirtithe polaitiúla Eorpacha agus na ngrúpaí polaitiúla Eorpacha sna toghcháin Eorpacha. In 2021, mhol an Coimisiún freisin go ndéanfaí athbhreithniú ar na rialacha maidir le reacht agus maoiniú páirtithe agus fondúireachtaí polaitiúla Eorpacha 68 . Is é is aidhm don togra níos mó féidearthachtaí a thabhairt do pháirtithe polaitiúla Eorpacha lena ról a chomhlíonadh maidir le réimse polaitiúil fíor-Eorpach a chruthú agus a chothú, agus a ngníomhaíocht a chosaint ar chur isteach eachtrach ag an am céanna. Tá forfheidhmiú na rialacha sin ina phríomhthosaíocht don Choimisiún. Maidir leis an nGníomh um Sheirbhísí Digiteacha, tá maoirseacht agus forfheidhmiú á dhéanamh ag an gCoimisiún ar chur i bhfeidhm na rialacha ag ardáin an-mhór ar líne agus ag innill chuardaigh an-mhór ar líne.

Cé gur inniúlacht de chuid na mBallstát é eagrú na dtoghchán náisiúnta, tá sé bunaithe ar chaighdeáin idirnáisiúnta, agus á rialú leis an gcreat níos leithne sin de dhlí an Aontais. Tá tacaíocht agus comhar frithpháirteach treisithe i measc na mBallstát seanbhunaithe anois, agus dírítear iad ar obair comhlachtaí amhail an Líonra Comhair Eorpach um Thoghcháin, ag baint leas freisin as struchtúir an Aontais maidir le slándáil faisnéise a chur chun cinn agus chun dul i ngleic le bréagaisnéis. Agus é ag ullmhú thoghcháin Pharlaimint na hEorpa, d’eagraigh an Coimisiún imeacht ardleibhéil maidir leis na toghcháin i mí Dheireadh Fómhair 2023 lena dtugadh le chéile na Ballstáit, institiúidí an Aontais, eagraíochtaí neamhrialtasacha agus an saol acadúil chun smaointe a chur chun cinn maidir le tacú le líon na vótálaithe, athléimneacht na gcóras toghcháin agus toghcháin chóra agus chuimsitheacha ar fud an Aontais.

Seoladh sásra comhpháirteach le haghaidh athléimneacht thoghchánach i mí Eanáir 2022, arb é is aidhm dó acmhainneacht a fhorbairt sna Ballstáit chun aghaidh a thabhairt ar rioscaí do thoghcháin, trí mhalartuithe saineolaithe, go háirithe maidir le bréagaisnéis agus bagairtí cibearshlándála. Úsáideadh an sásra freisin chun tacú le hullmhú na coimre maidir le ríomhvótáil agus maidir le Cleachtais TFC eile 69 , chomh maith le malartuithe spriocdhírithe ar conas cothroime cóireála agus clúdach cothrom na meán a áirithiú le linn toghchán. D’fhéadfadh malartuithe idir na parlaimintí náisiúnta a bheith ina mbealach luachmhar freisin chun taithí a roinnt agus tacóidh an Coimisiún le malartuithe den sórt sin.

Tá an tAontas tar éis a mhodheolaíocht breathnóireachta toghchán seachtraí a bheachtú le blianta beaga anuas, lena n-áirítear trí threoirlínte comhchoiteanna bunaithe ar chaighdeáin idirnáisiúnta, lena gcomhdhlúthaítear a chumas dul i ngleic le húsáid teicneolaíochtaí nua sa phróiseas toghcháin. Pléitear dea-chleachtais go rialta laistigh den Líonra Comhair Eorpach um Thoghcháin agus i gcomhthéacs an Dearbhaithe Prionsabail maidir le Breathnóireacht Idirnáisiúnta Toghchán.

Ní ghníomhaíonn an tAontas ina aonar. Faoi EDAP, lean an Coimisiún lena chuid iarrachtaí athléimneacht a fhorbairt i dtríú tíortha, d’fhonn sochaithe agus údaráis phoiblí a ullmhú ar bhealach níos fearr chun freagairt do bhagairtí seachtracha coiteanna ar an bpróiseas daonlathach. Tugtar tús áite d’iarrachtaí dá leitheid i mbeartas um méadú an Aontais 70 . Éascaíonn an tAontas comhar idirnáisiúnta freisin maidir le cúrsaí toghcháin idir líonraí an Aontais, tíortha comhpháirtíochta agus eagraíochtaí idirnáisiúnta amhail Comhairle na hEorpa, Unesco agus an ESCE 71 . Déanann an tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí misin bhreathnóireachta toghcháin i ndlúthchomhar le heagraíochtaí breathnóireachta idirnáisiúnta agus réigiúnacha eile. Comhlánaíonn sí na gníomhaíochtaí sin le tacaíocht thiomnaithe do rialtais, don tsochaí shibhialta agus do na meáin neamhspleácha chun athléimneacht a fhorbairt i gcoinne ionramháil agus cur isteach eachtrach ar fhaisnéis (FIMI), ionramháil agus cur isteach eachtrach ar fhaisnéis a chosc, a dhíspreagadh agus freagairt dóibh, lena n-áirítear trí léargais ar an dóigh ar úsáideadh FIMI i gcomhthéacsanna toghcháin. Áiríodh le gníomhaíocht an Aontais freisin rannpháirtíocht sa dá Chruinniú Mullaigh ar son an Daonlathais 72 agus tacaíocht airgeadais i gcomhair fothú acmhainneachta agus athchóiriú toghcháin, lena n-áirítear sna tíortha i ngarchomharsanacht an Aontais 73 .

3.2Saoirse agus iolrachas na meán a neartú

Mar gheall ar chogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine, tá aird mhór tarraingthe freisin ar an ról riachtanach atá ag iriseoirí maidir le saoránaigh a chur ar an eolas faoin staid mar atá ar an láthair. Chuaigh údaráis na Rúise i mbun cniogbheartaíocht chórasach in aghaidh na meán neamhspleách agus rinne siad cinsireacht orthu. Tá na meáin neamhspleácha sin fós riachtanach chun bolscaireacht a chomhrac.

Faoi EDAP, is ionann iarrachtaí an Aontais saoirse na meán a chosaint agus an bhréagaisnéis a chomhrac. Mar chuid den fhís sin, mhol an Coimisiún príomhthionscnaimh nua chun feabhas a chur ar shábháilteacht iriseoirí 74 agus chun iriseoirí agus cosantóirí chearta an duine agus daoine eile a chosaint ar chásanna dlí mí-úsáideacha i gcoinne rannpháirtíocht an phobail (SLAPPanna) 75 . Leis an treoir in aghaidh SLAPPanna, soláthraítear córas coimircí nós imeachta cumhachtacha do chásanna trasteorann SLAPP, lena n-ullmhaítear na cúirteanna chun déileáil le dlíthíocht mhí-úsáideach agus chun gníomhú mar bhac ar chásanna nua féideartha SLAPP. Áirítear sa treoir rialacha lena gceadaítear deireadh a chur le cásanna den sórt sin go luath agus lena soláthraítear leigheasanna éifeachtacha d’íospartaigh SLAPP. Mar aon leis an moladh gaolmhar, cruthaítear leis na rialacha pacáiste láidir beart chun SLAPPanna a chomhrac agus an rannpháirtíocht phoiblí agus an tsaoirse chun tuairimí a nochtadh san Aontas a chosaint.  Mhol an Coimisiún freisin gnéithe áirithe de rialacha náisiúnta a bhaineann le seirbhísí na meán faoin nGníomh Eorpach um Shaoirse na Meán a chomhchuibhiú. Is é is aidhm don togra aghaidh a thabhairt ar chur chuige rialála ilroinnte náisiúnta a bhaineann le saoirse na meán agus iolrachas na meán agus neamhspleáchas eagarthóireachta agus saorsholáthar seirbhísí na meán laistigh den mhargadh inmheánach a áirithiú. Cuirtear i dtábhacht ann freisin neamhspleáchas agus maoiniú seasmhach na meán seirbhíse poiblí chomh maith le trédhearcacht úinéireacht na meán agus leithdháileadh na fógraíochta stáit, dhá phríomhchuspóir a thagann faoi EDAP. Faoi na forálacha nua, bheadh ar na Ballstáit breathnú freisin ar thionchar na mbeart náisiúnta agus na gcomhchruinnithe sna meáin ar shaoirse agus ar iolrachas na meán. Maidir le scaipeadh ábhar na meán sa timpeallacht ar líne, tógann an togra maidir leis an nGníomh Eorpach um Shaoirse na Meán ar an gcreat cothrománach a bunaíodh leis an nGníomh um Sheirbhísí Digiteacha.

Déanann an Coimisiún measúnú freisin ar shaoirse agus ar iolrachas na meán ina thuarascáil bhliantúil maidir leis an smacht reachta. Cumhdaítear go mion sa tuarascáil forbairtí sna Ballstáit a mhéid a bhaineann le hábhair amhail neamhspleáchas na n-údarás rialála náisiúnta sna meáin, trédhearcacht úinéireacht na meán, cothroime agus trédhearcacht na fógraíochta stáit, rialachas na meán seirbhíse poiblí, agus na creataí atá i bhfeidhm chun sábháilteacht na n-iriseoirí a áirithiú. Tá an cleachtadh sin bunaithe ar idirphlé leanúnach le húdaráis agus páirtithe leasmhara ábhartha na mBallstát agus mar thoradh air sin tionscnaíodh roinnt athchóirithe ar an leibhéal náisiúnta 76 .

Tá inbhuanaitheacht airgeadais na meán ina príomhspreagadh do shláine eagarthóireachta agus do neamhspleáchas na meán 77 . Tá dlús curtha ag an gCoimisiún lena thacaíocht d’athléimneacht na meán ó glacadh an Plean Gníomhaíochta sna Meáin agus Closamhairc (MAAP) i mí na Nollag 2020 78 , go háirithe le bearta lena gcuirtear borradh faoi infheistíochtaí príobháideacha sna meáin nuachta. D’iarr MAAP go ndéanfaí gníomhaíochtaí agus tacaíocht a chuachadh d’earnáil na meán nuachta trí rochtain níos fearr ar iasachtaí a chur ar fáil, feabhas a chur ar chomhoibrithe na meán agus bunú agus cur chun feidhme spáis sonraí do na meáin a mholadh.

Neartaigh an Coimisiún maoiniú d’eagraíochtaí na meán nuachta freisin. Tá thart ar EUR 75 mhilliún maoinithe ón gclár Eoraip na Cruthaitheachta 2021-2027 i gcomhair tionscadal agus tionscnaimh a thacaíonn le hiolrachas na meán, le hiriseoireacht agus le litearthacht sna meáin. Áirítear ar na gníomhaíochtaí faireachán ar iolrachas na meán, tacaíocht do chomhairlí na meán, sásra mearfhreagartha maidir le saoirse na meán agus d’earnálacha ar leith amhail iriseoireacht imscrúdaitheach nó tuairisciú áitiúil. Ós rud é go bhfuil an t-éileamh ar mhaoiniú níos mó ná na hacmhainní atá ar fáil faoi Eoraip na Cruthaitheachta, leanfaidh an Coimisiún le bealaí chun tacú leis na hearnálacha sin a lorg 79 .

De réir mar a neartaíonn an tAontas tacaíocht agus cosaint do shaoirse na meán laistigh den Aontas, déanann sé amhlaidh thar lear freisin, agus aird ar leith á tabhairt ar an gcomharsanacht 80 . I gcomhthéacs chogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine, tá maoiniú dar luach EUR 30 milliún leithdháilte ag an Aontas chun tacú le hiriseoirí agus leis na meáin san Úcráin. Tá méadú tagtha freisin ar thacaíocht do mheáin neamhspleácha na Rúise agus ní mór í a choinneáil ar bun san fhadtéarma 81 .

Thángthas ar chomhaontú polaitiúil sealadach idir Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle maidir leis an treoir in aghaidh SLAPPanna atá beartaithe. Táthar ag súil go luath freisin go dtiocfaidh comhreachtóirí ar chomhaontú maidir leis an nGníomh Eorpach um Shaoirse na Meán. Beidh cur chun feidhme agus forfheidhmiú na rialacha nua ina gcéad bpríomhchéimeanna eile. Ba cheart do na Ballstáit leanúint le bheith ag obair freisin chun an moladh maidir le sábháilteacht iriseoirí agus an moladh in aghaidh SLAPPanna a chur chun feidhme ina iomláine. Le roinnt cásanna de chásanna dlí mí-úsáideacha arna seoladh ag tríú tíortha, nó thar a gceann, leagtar béim freisin ar a thábhachtaí atá rialacha láidre ar fud an Aontais chun srian a chur ar SLAPPanna agus an spás daonlathach a chosaint.

3.3Bréagaisnéis agus ionramháil agus cur isteach eachtrach ar fhaisnéis a chomhrac

Tá tús áite á thabhairt ag an Aontas Eorpach le blianta beaga anuas do stáit dhaonlathacha na hEorpa a chosaint ar bhagairtí agus ar éifeachtaí díobhálacha na bréagaisnéise, na hionramhála faisnéise agus an chur isteach, go háirithe ó ghníomhaithe eachtracha 82 .

Féachtar leis na hoibríochtaí tionchair agus feachtais bhréagaisnéise sin an bonn a bhaint den díospóireacht dhaonlathach agus an deighilt shochaíoch a dhéanamh níos measa. Is minic a bhíonn go leor maoiniú ar fáil i gcomhair oibríochtaí den sórt, go mbíonn siad á n-urrú ag an stát agus á ndéanamh ag gníomhaithe naimhdeacha agus, dá réir sin, tá siad ina mbagairt slándála ar stáit dhaonlathacha an Aontais 83 . Le cogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine, cuireadh i dtábhacht agus méadaíodh an riosca don spás faisnéise Eorpach, agus an Chreimil páirteach níos mó agus níos mó i bhfeachtais bhréagaisnéise agus in oibríochtaí cur isteach eachtraigh agus í a n-úsáid mar ionstraim straitéiseach agus chomhordaithe chun bagairt a chur ar an tslándáil, ar an daonlathas agus chun tacú lena chogadh foghach 84 . Leis an gcoimhlint sa Mheánoirthear i ndiaidh ionsaithe sceimhlitheoireachta Hamas in Iosrael, tá bréagaisnéis agus feachtais fuatha á spreagadh go forleathan freisin 85 .  Tá sé sin curtha in olcas mar gheall ar an digitiú, lena n-áirítear gnéithe deartha na n-ardán ar líne trínar féidir bréagaisnéis a scaipeadh le luas agus éifeachtúlacht gan fásach, chomh maith le huirlisí nua arna gcumhachtú leis an intleacht shaorga is féidir le gníomhaithe mailíseacha a úsáid.

Nuair a cuireadh ceist orthu faoi cé chomh minic agus a chreid siad go raibh siad nochta do bhréagaisnéis, d’fhreagair 35 % de na freagróirí i suirbhé Eorabharaiméadair a rinneadh le déanaí ‘go minic‘ nó ’go mion mhinic‘, agus d’fhreagair 33 % díobh ‘uaireanta‘. Mheas na freagróirí gurb iad na líonraí sóisialta ar líne an príomhmheán ba mhinice ar díríodh orthu (64 %), agus ina dhiaidh sin an teilifís (36 %), nuachtáin ar líne agus irisí nuachta (22 %) agus suíomhanna gréasáin comhroinnte físeán (21 %) 86 .

Faoin EDAP, chuir an tAontas Eorpach dlús lena iarrachtaí feabhas a chur ar a chumas freagairt don tírdhreach bagartha nua seo atá ag teacht chun cinn – sa bhaile agus go hidirnáisiúnta. Neartaíodh an comhar atá ann cheana laistigh den Choimisiún, idir institiúidí agus seirbhísí an Aontais agus níos faide i gcéin, comhar lena mbaineann páirtithe ábhartha sa tsochaí shibhialta, sa saol acadúil agus sa tionscal príobháideach, chomh maith le comhpháirtithe idirnáisiúnta. Chuir an tAontas Eorpach dlús lena fhreagairt straitéiseach cumarsáide ar bhréagaisnéis trí Líonra an Choimisiúin i gcoinne na Bréagaisnéise (NAD). Lean an Córas Mear-Rabhaidh (RAS) atá á bhainistiú ag SEGS d’fheasacht staide choiteann a chur ar fáil agus de chuir chuige éifeachtacha chun freagairt do bhagairt FIMI  87   a roinnt leis na Ballstáit, institiúidí an Aontais agus comhpháirtithe idirnáisiúntsa. I measc na dtionscnamh tá brath, réamhsheiceáil ghníomhach agus bréagnú gníomhach agus feachtais spriocdhírithe lena dtugtar aghaidh ar phaindéim COVID-19, chomh maith le freagairt chuimsitheach agus leanúnach ar bhréagaisnéis státurraithe na Rúise maidir lena chogadh foghach i gcoinne na hÚcráine 88 . Léiríodh na torthaí sa chumas a bheith éifeachtach chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin ar bhealach níos gasta agus níos comhordaithe. Chuir sé sin le hathléimneacht dhaonlathach ar bhonn níos leithne. 

Neartaíodh an comhar idirnáisiúnta le tacaíocht do Shásra Mearfhreagartha G7 89 agus leanadh den dlúthchomhar le ECAT, agus cuireadh FIMI i dtábhacht mar cheann de na príomhbhagairtí slándála do chomhar idir an Aontas agus ECAT 90 . I ráiteas na Comhairle Trádála agus Teicneolaíochta idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe i mí Dheireadh Fómhair 2023, tugadh spreagadh breise chun comhar trasatlantach maidir leis an mbagairt a dhúnadh, go háirithe chun comhar straitéiseach a chur chun cinn agus idir-inoibritheacht cur chuige a fheabhsú chun dul i ngleic le FIMI 91 . Tá úsáid éifeachtach bainte ag an Aontas as a uirlisí taidhleoireachta freisin chun FIMI agus cur isteach eachtrach a chomhrac, go háirithe trí bhearta sriantacha a ghlacadh a fhorchuirtear ar dhaoine aonair agus ar eagraíochtaí na meán a bhfuil baint acu le ionramháil agus cur isteach faisnéise i ndiaidh an chogaidh fhoghaigh in aghaidh na hÚcráine. Comhlánaíodh é sin le forbairt Bosca Uirlisí athneartaithe an Aontais chun ionramháil agus cur isteach eachtrach ar fhaisnéis (FIMI) 92 a chomhrac,lena gcuirtear ar fáil creat anailíseach agus modheolaíocht choiteann chun fianaise chórasach ar theagmhais FIMI a bhailiú chun cuidiú leis an tuiscint ar theaicticí, ar theicnící agus ar nósanna imeachta a úsáidtear chun ionramháil agus cur isteach a fheabhsú 93 . Comhlánaítear leis sin obair Thascfhórsaí StratCom SEGS chun feasacht a mhúscailt agus acmhainneacht a fhothú, tacú le Toscaireachtaí an Aontais agus for-rochtain a sheoladh chuig an tsochaí shibhialta. Is é is cuspóir dó sin go ndéanfar níos deacra é do ghníomhaithe FIMI amhail an Rúis agus an tSín timpeallachtaí faisnéise an Aontais agus timpeallachtaí faisnéise comharsanachta a ionramháil 94 .

Is cuid lárnach de chur chuige an Choimisiúin maidir le bréagaisnéis a chomhrac a chuid oibre chun níos mó cuntasachta a áirithiú d’ardáin ar líne. Ceapann 52 % de mhuintir na hEorpa gur cheart d’ardáin ar líne níos mó a dhéanamh chun scaipeadh faisnéise bréagaí agus míthreorach a chosc 95 . Leis an nGníomh um Sheirbhísí Digiteacha, cuirtear d’oibleagáid ar sholáthraithe ardán an-mhór ar líne agus ar sholáthraithe inneall cuardaigh an-mhór ar líne measúnú rialta a dhéanamh ar na rioscaí sistéamacha a d’fhéadfadh a gcuid seirbhísí a chur roimh an tsochaí, lena-áirítear an tsaoirse chun tuairimí a nochtadh, nó an baol go n-úsáidfí a gcuid seirbhísí mar uirlis le haghaidh feachtais bhréagaisnéise, go háirithe d’fhonn próisis toghcháin a chosaint 96 . Mar phríomhbhealach chun na rioscaí sin a mhaolú 97 , iarrtar orthu páirt a ghlacadh i gcóid iompair dheonacha agus i bprótacail ghéarchéime a bhunú. Sampla de sin is ea an Cód Cleachtais nua uaillmhianach maidir le Bréagaisnéis a shínigh réimse leathan sínitheoirí i mí an Mheithimh 2022 98 . Go tábhachtach, tagann creat láidir faireacháin agus Lárionad Trédhearcachta leis an gCód freisin chun trédhearcacht agus cuntasacht a áirithiú. I mí Eanáir agus i mí Mheán Fómhair 2023, thug sínitheoirí an Chóid, lena n-áirítear ardáin ar líne, tuairisc ar an dul chun cinn, ag soláthar leibhéal faisnéise gan fásach maidir leis an mbealach a gcuireann siad a ngealltanais chun feidhme chun bréagaisnéis a chomhrac.

Sa tréimhse roimh thoghcháin Eorpacha 2024, tá idirphlé agus comhoibriú réamhthoghcháin á dhéanamh ag an gCoimisiún le hardáin ar líne agus le sínitheoirí eile an Chóid. Ina theannta sin, dírítear an obair laistigh den Chód freisin ar aghaidh a thabhairt ar acmhainneacht dhíobhálach na n-uirlisí nua bunaithe ar an intleacht shaorga a d’fhéadfaí a úsáid i bhfeachtais bhréagaisnéise agus i bhfeachtais cur isteach eachtraigh. Tugtar tús áite sa chomhthéacs sin don idirbheartaíocht maidir leis an nGníomh um an Intleacht Shaorga atá beartaithe a thabhairt i gcrích, toisc go gcuirfí gardaí cosanta agus an trédhearcacht is gá maidir le húsáid na hintleachta saorga i bhfeidhm leis 99 .

Chun saoránaigh a chumhachtú chun cinntí eolasacha a dhéanamh, tacaíonn an Coimisiún le réimse leathan tionscadail nuálacha chun bréagaisnéis a chomhrac faoi chláir éagsúla de chuid an Aontais, go háirithe ag eagraíochtaí sochaí sibhialta agus ag institiúidí oideachais agus oiliúna, nó le rannpháirtíocht iriseoirí, chun na meáin agus an litearthacht dhigiteach a chur chun cinn agus chun cuidiú le saoránaigh bréagaisnéis a shainaithint, laistigh den Aontas agus níos faide i gcéin 100 . Mar chuid den Phlean Gníomhaíochta don Oideachas Digiteach (2021-2027), d’fhoilsigh an Coimisiún Treoirlínte do Mhúinteoirí agus d’oideoirí maidir le dul i ngleic le bréagaisnéis agus le litearthacht dhigiteach a chur chun cinn trí oideachas agus oiliúint 101 . Mar an gcéanna, tá maoiniú tiomnaithe ag Erasmus+ agus ag an gCór Dlúthpháirtíochta Eorpach araon i gcomhair tionscadail phobail a chuireann litearthacht sna meáin chun cinn 102 .

Ag an am céanna, thacaigh an Coimisiún le tionscnaimh faoi stiúir an phobail chun an bhréagaisnéis a chomhrac trí sheiceáil threisithe fíricí, amhail an Fhaireachlann Eorpach um na Meáin Dhigiteacha (EDMO) 103 agus an Cód Eorpach um Chaighdeáin d’eagraíochtaí Neamhspleácha um Sheiceáil Fíricí a fhorbairt 104 . Tá sé cruthaithe go bhfuil sé sin ríthábhachtach chun an bhréagaisnéis a bhaineann leis an gcogadh foghach i gcoinne na hÚcráine a chomhrac 105 . Mar chuid dá misean níos leithne chun an bhréagaisnéis a chomhrac, tá tascfhórsa speisialta um thoghcháin Eorpacha bunaithe ag EDMO atá tiomanta do chomharthaí luatha d’fheachtais bhréagaisnéise a d’fhéadfadh a bheith contúirteach agus a d’fhéadfadh scaipeadh ar fud an Aontais a bhrath agus gníomhaíochtaí tiomnaithe litearthachta sna meáin a chomhordú. Soláthróidh 106 an tascfhórsa a shaineolas freisin d’institiúidí Eorpacha faoi chuimsiú an ullmhúcháin do na toghcháin Eorpacha.

Ag an am céanna, tá obair á cur chun cinn ag an Ardionadaí chun an cur chuige ‘uile-shochaí’ a neartú a thuilleadh maidir le comhroinnt faisnéise i bhfoirm Lárionad Comhroinnte agus Anailíse Faisnéise ar FIMI. Tá sé sin ina chuid dhílis de Bhosca Uirlisí FIMI chun feasacht choiteann staide níos láidre a éascú agus chun an mhodheolaíocht choiteann a fhorbairt tuilleadh chun fianaise chórasach a bhailiú ar FIMI agus creat iontaofa a chur i bhfeidhm chun faisnéis a mhalartú idir na páirtithe leasmhara ábhartha, agus pobal an chosantóra a thabhairt le chéile freisin chun faisnéis faoi theagmhais FIMI a bhailiú agus a roinnt go córasach. Leanann sé freisin glao an Chompáis Straitéisigh maidir le Slándáil agus Chosaint le haghaidh Spás Sonraí FIMI. Leanfaidh an Coimisiún lena chumas féin a neartú maidir le gníomhaíochtaí bréagaisnéise a bhrath agus a anailísiú agus faireachán a dhéanamh orthu agus dul i ngleic leo, ar rud é a dhéanfar ar leibhéal an Aontais agus ar an leibhéal náisiúnta araon. Faoin gclár Fís Eorpach, slógadh breis agus aon trian den tacaíocht le haghaidh taighde ar an daonlathas, arbh fhiú níos mó ná EUR 300 milliún í, chun taighde agus nuálaíocht a chistiú ar mhaithe le hionramháil agus cur isteach eachtrach ar fhaisnéis a bhrath agus a thuiscint ar bhealach níos fearr, agus tionchair mhíchuí eile ar an gcinnteoireacht pholaitiúil 107 . Amach anseo, bheadh sé tábhachtach an leibhéal uaillmhéine sin a choinneáil ar bun agus leas a bhaint as na ceachtanna a foghlaimíodh.

Tá gníomhaithe na sochaí sibhialta ar thús cadhnaíochta sa chomhrac i gcoinne na bréagaisnéise agus cur isteach eachtrach a nochtadh, lena n-áirítear trí thionscnaimh phobail agus an pobal saineolaithe atá ag obair chun anailís agus FIMI agus bréagaisnéis a chomhrac. Tá rannpháirtíocht láidir na sochaí sibhialta ríthábhachtach chun measúnú tapa agus éifeachtúil a dhéanamh ar thírdhreach na mbagairtí atá ag athrú de thír, na gníomhaithe agus na huirlisí a úsáideann siad. Leanfaidh an Coimisiún ag tacú le hobair phobal neamhspleách mhoil EDMO. Díríodh taighde agus múscailt feasachta ar bhréagaisnéis agus ar chur isteach eachtrach laistigh den Aontas, go háirithe trí úsáid a bhaint as na sonraí a chruthaítear leis an gCód Cleachtais maidir le Bréagaisnéis agus a thrédhearcacht agus a rochtain ar fhorálacha sonraí. Chun tacú leis an obair um sheiceáil fíricí i gcur chun feidhme an Chóid Cleachtais agus chun ardchaighdeáin ghairmiúla agus neamhspleáchas seiceálaithe fíricí a áirithiú, leanfaidh an Coimisiún le gníomhaíochtaí oiliúna a mhaoiniú chun tacú le Cód Sláine Gairmiúla an Líonra Eorpaigh um Chaighdeáin um Sheiceáil Fíricí (EFCSN).

3.4Rannpháirtíocht shibhialta chuimsitheach agus rannpháirtíocht le haghaidh athléimneacht dhaonlathach Eorpach

Tá neartú na nasc idir daoine agus na hinstitiúidí daonlathacha a fhreastalaíonn orthu agus a dhéanann ionadaíocht dóibh ina bhunchloch athléimneacht dhaonlathach. Tá spás sibhialta láidir, sábháilte agus cumasaithe agus saoránaigh rannpháirteacha, eolasacha agus cumasaithe ina ráthaíocht riachtanach maidir le hathléimneacht ár stát daonlathach, cé acu ag am na dtoghchán nó ina dhiaidh sin 108 . Le hEorabharaiméadar le déanaí, cheap beagnach naoi bhfreagróir as deich freagróirí (87 %) go bhfuil an tsochaí shibhialta (cumainn, eagraíochtaí neamhrialtasacha) tábhachtach chun an daonlathas agus luachanna coiteanna a chur chun cinn agus a chosaint, lena n-áirítear i dtéarmaí díospóireacht dhaonlathach eolasach agus iolraíoch a chothú. Léirítear leis na sonraí freisin go gceapann níos mó ná leath na bhfreagróirí go bhfuil gá le rannpháirtíocht eagraíochtaí sochaí sibhialta a mhéadú sa phróiseas cinnteoireachta ar an leibhéal náisiúnta (56 %) agus ar an leibhéal Eorpach (54 %). Tá thart ar dhá thrian de na freagróirí i bhfabhar rannpháirtíocht mhéadaithe na saoránach sa phróiseas ceaptha beartas ar an leibhéal náisiúnta (68 %) agus ar an leibhéal Eorpach (66 %) 109 .

Tá saoránaigh agus eagraíochtaí sochaí sibhialta a chumhachtú, agus uirlisí iomchuí a chur ar fáil dóibh le haghaidh rannpháirtíocht shibhialta ina dtosaíochtaí leathana, ar fud cholúin éagsúla EDAP, chomh maith le sa Chairt agus i dTuarascálacha an Smacht Reachta. Cuireadh réimse leathan deiseanna maoiniúcháin ar fáil freisin chun borradh a chur faoin rannpháirtíocht saoránach, rannpháirtíocht shibhialta agus muinín sa daonlathas, go háirithe faoi chláir an Aontais amhail an clár um Shaoránaigh, Comhionannas, Cearta agus Luachanna; Eoraip na Cruthaitheachta; Erasmus+; agus Fís Eorpach. Rinneadh cúnamh teicniúil le haghaidh athchóiriú riaracháin sna Ballstáit faoin Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil a imscaradh 110 freisin chun acmhainneacht a fhothú i riaracháin phoiblí agus in údaráis phoiblí le haghaidh cleachtais rannpháirtíochta. Tugadh tús áite freisin do rannpháirtíocht saoránach a ionchorprú i ndearadh agus i gcur chun feidhme beartais faoi phrionsabal comhpháirtíochta bheartas comhtháthaithe an Aontais 111 . Sa Chomhdháil ar Thodhchaí na hEorpa, soláthraíodh taithí luachmhar maidir le conas rannpháirtíocht na saoránach i gceapadh beartas a neartú trí phróisis bhreithniúcháin a chur chun feidhme. Chuidigh sé freisin le hathléimneacht dhaonlathach a threisiú, rud a raibh cur bhfeidhm céime nua de rannpháirtíocht na saoránach le Painéil Eorpacha na Saoránach i bhfeidhm atá leabaithe anois i bpróiseas ceaptha beartais an Choimisiúin Eorpaigh.

Ag an am céanna, rinneadh méadú ar an tacaíocht agus ar an maoiniú faoi chláir an Aontais a thiomnú freisin do na meáin agus don litearthacht dhigiteach a chur chun cinn, na huirlisí a chur ar fáil do dhaoine de gach aois chun a mbealach a dhéanamh tríd an bhfaisnéis agus timpeallacht na meán sa lá atá inniu ann, cineálacha éagsúla meán agus conas a oibríonn siad a shainaithint, agus tuiscint chriticiúil a bheith acu ar chineálacha éagsúla meán, lena n-áirítear líonraí sóisialta, ionas go mbeidh siad ábalta cinntí eolasacha a dhéanamh. Toisc go bhfuil na féidearthachtaí chun idirghníomhú ar líne ag leathnú agus ag éirí níos coitianta, is féidir le fuathchaint ar líne daoine a dhíspreagadh óna gcuid tuairimí a chur in iúl agus páirt a ghlacadh i bplé ar líne. Tugtar tús áite do thimpeallacht mheasúil a chothú, rud a éascaíonn timpeallacht níos sábháilte inar féidir a dtuairimí a chur in iúl. Chuige sin mhol an Coimisiún tionscnamh chun an liosta de choireanna an Aontais a leathnú chun an fhuathchaint agus an choireacht fuatha a leathnú 112 . Comhlánófar leis sin an creat rialála faoin nGníomh um Sheirbhísí Digiteacha, an Cinneadh Réime maidir le foirmeacha agus léirithe áirithe ciníochais agus seineafóibe a chomhrac trí bhíthin an dlí choiriúil 113 agus na hiarrachtaí faoin gCód iompair maidir le dul i ngleic le fuathchaint neamhdhleathach 114 .

Le modhanna nua fiúntacha maidir le rannpháirtíocht, plé agus rannpháirtíocht saoránach, thar gach glúin, féadfar stáit dhaonlathacha ionadaíocha a threisiú. Leis na cineálacha rannpháirtíochta sin, cuirtear bealaí comhlántacha ar fáil do shaoránaigh chun páirt ghníomhach a ghlacadh sa díospóireacht dhaonlathach agus cur le ceapadh beartas, agus traidisiúin agus sainiúlachtaí bunreachtúla an Bhallstáit á gcur san áireamh. Léirítear le heispéiris maidir leis an daonlathas rannpháirteach agus dioscúrsach, bhíodh sé ar an leibhéal áitiúil, náisiúnta agus uile-Eorpach, gur féidir leis na cleachtais sin cuidiú chun na bearnaí atá ann cheana idir saoránaigh agus cinnteoirí a dhúnadh agus grúpaí éagsúla daoine a thabhairt le chéile chun moltaí comhchoiteanna a fhorbairt. Ag tógáil ar an gComhdháil ar Thodhchaí na hEorpa, cuireadh bealaí nua ar bun lena áirithiú go dtabharfar an ról níos dlúithe sin do na saoránaigh 115 i gceapadh beartas an Aontais. Comhlánaítear leis na cineálacha rannpháirtíochta sin cleachtais sheanbhunaithe maidir le páirt a thabhairt do shaoránaigh i bpróisis ceaptha beartas ar leibhéal an Aontais, amhail comhairliúcháin leis an bpobal agus le páirtithe leasmhara, idirphlé rialta le páirtithe leasmhara, nó trédhearcacht agus rochtain ar rialacha faisnéise agus doiciméad. Chun rannpháirtíocht na bpáirtithe leasmhara i gcéimeanna éagsúla de na próisis ceaptha beartas a neartú, ghlac an Coimisiún Treoirlínte um Rialáil Níos Fearr lena leagtar amach na prionsabail a leanann sé agus tionscnaimh agus tograí nua á n-ullmhú aige agus measúnú agus faireachán á ndéanamh aige ar chur chun feidhme na reachtaíochta atá ann cheana 116 .

Tá ról tábhachtach ag an oideachas maidir le mian a chothú le haghaidh rannpháirteachas agus rannpháirtíocht saoránach agus maidir leis an gceangal le luachanna daonlathacha. Gné lárnach den Straitéis Eorpach d’ollscoileanna a glacadh in 2022 is ea luachanna daonlathacha Eorpacha a chur chun cinn agus a chosaint, toisc go gcuireann institiúidí ardoideachais le saoránacht ghníomhach, caoinfhulaingt, comhionannas agus éagsúlacht, oscailteacht agus smaointeoireacht chriticiúil a chur chun cinn. Le Erasmus+ (2021-2027), cuirtear rannpháirteachas agus rannpháirtíocht shibhialta i saol daonlathach na hEorpa chun cinn trí sruthanna iomadúla um maoiniú, i mBallstáit an Aontais Eorpaigh agus níos faide i gcéin. Tá cur chun cinn an daonlathais rannpháirtigh chuimsithigh ar cheann de threoirphrionsabail Straitéis Óige an Aontais Eorpaigh (2019-2027) 117 . Aithnítear i bPacáiste Saoránachta 2023 an tábhacht a bhaineann le hoideachas saoránachta, lena n-áirítear feasacht ar chearta shaoránaigh an Aontais 118 , agus oideachas vótálaithe chun rannpháirtíocht pholaitiúil a chur chun cinn, chomh maith le hathléimneacht i leith bréagaisnéise i measc saoránach a chothú.

Tá eagraíochtaí sochaí sibhialta ar cheann de phríomhcholúin an daonlathais fheidhmiúil. Feidhmíonn siad mar fhorais faire d’fhondúireachtaí agus institiúidí daonlathacha. Coinníonn siad rialtais cuntasach agus cuidíonn siad le cearta bunúsacha agus an smacht reachta a chosaint agus a chur chun cinn trí chúnamh a thabhairt do dhaoine aonair agus do phobail aonair agus trí chuidiú ena leasanna a chur chun cinn. Ina theannta sin, tugann siad cumhacht do dhaoine aonair páirt a ghlacadh i gcúrsaí a bhaineann le leas an phobail agus cuidiú foriomlán maidir le rannpháirtíocht fhiúntach an phobail a mhéadú.

Oibríonn an Coimisiún le heagraíochtaí sochaí sibhialta i gceapadh beartas ar go leor réimsí. Trí chomhairliúchán agus idirphlé cuirtear ar a gcumas na n-eagraíochtaí sochaí sibhialta agus do chosantóirí chearta an duine a gcuid tuairimí a chur i láthair maidir le reachtaíocht agus beartas an Aontais. Is í an tairseach ‘Cloisimis Uait’ an pointe iontrála le haghaidh comhairliúcháin 119 agus cuirtear ar chumas na bpáirtithe leasmhara uile rannchuidiú le tionscnaimh sula nglactar iad agus tar éis a nglactha 120 . Tá eagraíochtaí na sochaí sibhialta mar chuid den chomhpháirtíocht le húdaráis réigiúnacha agus áitiúla agus le comhpháirtithe eacnamaíocha agus sóisialta, rud a fhágann gur féidir leo a bheith rannpháirteach le linn ullmhú, chur chun feidhme agus mheastóireacht chláir an bheartais chomhtháthaithe atá maoinithe ag an Aontas.

Tá idirphlé rialta bunaithe ag an gCoimisiún freisin le gníomhaithe na sochaí sibhialta i réimsí éagsúla beartais lena ndéantar foráil maidir le cumarsáid agus rannpháirtíocht níos éifeachtaí i gceapadh beartas. Déantar idirphlé struchtúrach na sochaí sibhialta trí fhóraim agus ardáin, lena gcumhdaítear raon leathan réimsí beartais 121 . Is gníomhaithe áitiúla tábhachtacha iad ionadaíochtaí an Choimisiúin sna Ballstáit le haghaidh rannpháirtíocht saoránach. Tá na mílte imeacht eagraithe acu, idir idirphlé leis na saoránaigh agus imeachtaí rannpháirteacha ad hoc, go háirithe le linn na Comhdhála ar Thodhchaí na hEorpa, inar eagraíodh níos mó ná 6000 imeacht sna Ballstáit inar bailíodh níos mó ná 700,000 rannpháirtí san iomlán. Is féidir é sin a leathnú agus a chomhlánú le tionscnaimh eile chun ceangal leis an leibhéal áitiúil 122 .

Tá sé i gcroílár obair an Aontais maidir le spás sibhialta rathúil a áirithiú, eagraíochtaí sochaí sibhialta agus chosantóirí chearta an duine a chosaint, a chumhachtú agus tacú leo, mar a cuireadh i dtábhacht i dTuarascáil 2022 maidir le cur i bhfeidhm na Cairte um Chearta Bunúsacha 123 . Cuirtear i dtábhcht sa tuarascáil a thábhachtaí atá sé a áirithiú go n-oibreoidh eagraíochtaí sochaí sibhialta agus cosantóirí chearta an duine i dtimpeallacht chumasúcháin, shábháilte agus thacúil. Leagadh amach sa Tuarascáil maidir leis an Smacht Reachta 2022 an dóigh a bhfuil oibriú eagraíochtaí sochaí sibhialta gan cur isteach gan údar maith bunaithe ar chásdlí an Aontais 124 agus ar chaighdeáin Eorpacha 125 , agus tugtar forléargas sna tuarascálacha ar na beart a rinneadh sna Ballstáit chun an cás a fheabhsú d’eagraíochtaí sochaí sibhialta. I measc na samplaí tá nósanna imeachta clárúcháin a shimpliú, struchtúir a chur ar bun chun cuidiú le heagraíochtaí sochaí sibhialta, agus athbhreithniú a dhéanamh ar rialacha maidir le hoibriú agus rochtain ar mhaoiniú eagraíochtaí sochaí sibhialta. Rinneadh moltaí sonracha do roinnt Ballstát i dTuarascáil 2022 agus 2023 maidir leis an Smacht Reachta. Ina theannta sin, i mí Mheán Fómhair 2023 chuir an Coimisiún togra ar aghaidh le haghaidh tionscnamh reachtach maidir le gníomhaíochtaí trasteorann comhlachas 126 , arb é is aidhm leis deireadh a chur le bacainní sa mhargadh aonair chun cuidiú le cumainn bheith rathúil sa mhargadh aonair, agus comhlánófar leis gníomhaíocht a rinneadh sa phacáiste reatha.

Chun rannpháirtíocht saoránach a chothú tuilleadh agus chun eagraíochtaí sochaí sibhialta agus cosantóirí chearta an duine a chumhachtú chun páirt a ghlacadh i gceapadh beartas agus gníomhaíochtaí eile a dhéantar ar leibhéal Aontais a chomhlánú, tá Moladh á chur chun cinn ag an gCoimisiún maidir le rannpháirteachas agus rannpháirtíocht éifeachtach saoránach agus eagraíochtaí sochaí sibhialta i bpróisis ceaptha beartas poiblí a chur chun cinn 127 . Is é is aidhm don Mholadh rannpháirtíocht saoránach agus eagraíochtaí sochaí sibhialta i gceapadh beartas poiblí a chur chun cinn agus cuidiú le hathléimneacht dhaonlathach a fhorbairt san Aontas. Is é is aidhm don Mholadh freisin cur chun cinn na rannpháirtíochta sibhialta agus cosaint na stát daonlathach agus urraim do chearta bunúsacha sna Ballstáit a éascú. Spreagtar na Ballstáit leis chun rannpháirtíocht éifeachtach agus chuimsitheach saoránach agus eagraíochtaí sochaí sibhialta 128 i bpróisis ceaptha beartas a áirithiú, le hionadaíocht leathan ar na grúpaí agus na cásanna éagsúla sa tsochaí, rud a laghdaíonn eisiamh, imeallú agus idirdhealú, agus chun tacú le fothú acmhainneachta saoránach, eagraíochtaí sochaí sibhialta agus riaracháin phoiblí, i spásanna poiblí traidisiúnta agus i spásanna poiblí atá ag teacht chun cinn araon. Baintear leas sa Mholadh freisin as ceachtanna na Comhdhála ar Thodhchaí na hEorpa agus ar obair leanúnach Lárionad Inniúlachta an Choimisiúin maidir le Daonlathas Rannpháirteach agus Dioscúrsach, i gcomhréir le caighdeáin bhunaithe agus dea-chleachtais an chomhchruthaithe agus an daonlathais dhioscúrsaigh 129 . Ag aithint dóibh gur gá leibhéal coiteann cosanta agus rannpháirtíochta a áirithiú d’eagraíochtaí sochaí sibhialta ar fud an Aontais (agus níos faide i gcéin), spreagtar na Ballstáit leis chun timpeallacht chumasúcháin a chruthú agus a choinneáil ar bun d’eagraíochtaí na sochaí sibhialta agus do chosantóirí chearta an duine, ionas gur féidir leo páirt éifeachtach a ghlacadh i bpróisis ceaptha beartas den sórt sin. Moltar sa Mholadh freisin liosta de na bearta ba cheart do na Ballstáit a dhéanamh chun eagraíochtaí sochaí sibhialta agus cosantóirí chearta an duine a chosaint agus tacú leo chun spás sibhialta rathúil a chosaint.

Tá tacaíocht airgeadais do shochaí shibhialta rathúil fíor-riachtanach. Tá neart deiseanna maoinithe á gcur ar fáil cheana féin ag an Aontas d’eagraíochtaí na sochaí sibhialta chun a n-acmhainneacht a fhorbairt agus chun tionscadail a chur chun feidhme a chuidíonn le luachanna an Aontais a chothú. Ceanglas bunúsach amháin maidir le maoiniú ón Aontas is ea urraim do luachanna an Aontais. Tá urraim do luachanna an Aontais cheana féin mar chuid den chomhaontú deontais nach mór do gach tairbhí de mhaoiniú ón Aontas a shíniú agus d’oibrigh an Coimisiún ar threoirlínte chun na hiarmhairtí a bhíonn ag sáruithe ar luachanna an Aontais do thairbhithe a leagan amach ar bhealach níos soiléire. Tá treoirthionscadail á gcur i bhfeidhm ag an gCoimisiún freisin maidir le nósanna imeachta seiceálacha agus fíoraithe a threisiú le haghaidh cláir bhuiséadacha i réimsí caiteachais ábhartha lena mbaineann riosca níos airde mí-úsáide agus dímheasa ar luachanna an Aontais. Ba cheart do na Ballstáit sásraí éifeachtacha a chur i bhfeidhm chun an cur chuige céanna a chur i bhfeidhm agus cistí an Aontais á mbainistiú acu. Tá an Clár um Shaoránaigh, Comhionannas, Cearta agus Luachanna (CERV) dírithe go mór ar thacaíocht a thabhairt d’eagraíochtaí na sochaí sibhialta chun luachanna agus cearta an Aontais a chosaint agus a chur chun cinn. Leanfaidh an Coimisiún le leithdháileadh spriocdhírithe um maoiniú a áirithiú do thosaíochtaí faoi EDAP agus le maoiniú tiomnaithe a shlógadh ó raon de Cháir an Aontais atá ar fáil chun tacú le spriocanna phacáiste an lae inniu i gcomhthéacs an bhréagaisnéis a chomhrac, chomh maith le sláine toghcháin agus iolrachas na meán a chur chun cinn. Chun go mbeidh sé níos éasca an bealach a dhéanamh trí na cláir éagsúla, déanfaidh an Coimisiún an uirlis a chuir sé i bhfeidhm ar an maoiniú atá ar fáil le feidhmiúlachtaí cuardaigh simplí a fheabhsú agus a chur chun cinn tuilleadh ionas gur féidir teacht ar fhaisnéis ábhartha faoi chistí ar an daonlathas go héasca agus go tapa 130 . Leanfaidh an Coimisiún agus SEGS le plé a dhéanamh go réamhghníomhach le saoránaigh agus le heagraíochtaí sochaí sibhialta ar an láthair trí Ionadaíochtaí an Choimisiúin i bpríomhchathracha na mBallstát agus trí Thoscaireachtaí an Aontais ar fud an domhain chun feasacht a mhéadú agus feabhas a chur ar chomhroinnt faisnéise maidir leis na deiseanna atá ar fáil faoi chláir éagsúla an Aontais. I bhFíor 5, soláthraítear forléargas gairid ar na féidearthachtaí atá crutha ar fáil faoi Chláir an Aontais, agus tá féidearthachtaí eile ar fáil faoi chistí struchtúracha an Aontais agus faoin Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil (mar shampla chun an tsochaí shibhialta a mhaoiniú agus chun acmhainn agus bonneagar institiúideach/riaracháin a fhothú le haghaidh rannpháirtíocht shibhialta bhreithniúcháin agus rannpháirtíocht pholaitiúil).

4    CONCLÚID

I mí Iúil 2019, bhrúigh an tUachtarán von der Leyen spreagadh nua ar aghaidh don Daonlathas Eorpach, lena mbeadh cead cainte níos mó do mhuintir na hEorpa agus iarracht níos mó ón Aontas ár stáit daonlathacha a chothú, a chosaint agus a neartú. Aistríodh é sin go Plean Gníomhaíochta um an Daonlathas Eorpach um Nollaig 2020, a chuir go mór leis an gcomhrac i gcoinne na bréagaisnéise agus na ionramhála faisnéise agus chun saorthoghcháin chóra agus saoirse agus iolrachas na meán a chosaint.

Ó thús shainordú sin an Choimisiúin, bhí ar an Aontas Eorpach aghaidh a thabhairt ar mhórghéarchéimeanna geopholaitiúla, eacnamaíocha, aeráide agus sláinte i ndiaidh a chéile. Léiríodh leis an mbealach ar éirigh leis an Aontas freagairt do na géarchéimeanna sin gur féidir leis brath ar dhaonlathas láidir liobrálach, ar an muinín atá aige as a chuid institiúidí, agus ar an meas ar ár gcomhphrionsabail agus ar ár gcomhluachanna. Léiríodh leis na géarchéimeanna sin, áfach, an bhagairt maidir le cur isteach eachtrach agus na rioscaí ó chomhthéacs idirnáisiúnta an-luaineach: thiomnaigh roinnt gníomhaithe acmhainní ollmhóra don sprioc an bonn a bhaint den daonlathas agus den mhuinín inár n-institiúidí.

Is é is aidhm don phacáiste sin maidir leis an Daonlathas a Chosaint an gníomh sin a threisiú roimh na toghcháin do Pharlaimint na hEorpa. Tugtar freagra leis an bpacáiste seo na dúshláin sin, agus lánurraim á tabhairt dár gcearta agus dár luachanna bunúsacha, ag tógáil ar na ceachtanna a foghlaimíodh ón gComhdháil ar Thodhchaí na hEorpa. Tá an Coimisiún ag tnúth le rannpháirtíocht iomlán Pharlaimint na hEorpa agus na Comhairle chun dul chun cinn cinntitheach a dhéanamh maidir leis na tograí reachtacha go léir i réimse an daonlathais roimh thoghcháin pharlaiminteacha na hEorpa; agus don chiorcal leathan gníomhaithe náisiúnta lena mbaineann, idir phoiblí agus phríobháideach, chun cur chun feidhme an Phlean Gníomhaíochta um an Daonlathas Eorpach agus an phacáiste nua sin maidir leis an Daonlathas a chosaint a áirithiú.

(1)    Airteagal 2 TEU.

(2)      Airteagal 8 CAE, Airteagal 21 CAE.

(3)    Is minic a thugtar struchtúr neamhstáit, neamhbhrabúsach, neamhpháirtíoch agus neamhfhoréigneach ar eagraíochtaí sochaí sibhialta, trína n-eagraíonn daoine chun tabhairt faoi chuspóirí agus idéil chomhroinnte. Agus iad ag feidhmiú ón leibhéal áitiúil go dtí an leibhéal náisiúnta agus ar an leibhéal réigiúnach agus ar an leibhéal idirnáisiúnta, d’fhéadfadh eagraíochtaí uirbeacha agus eagraíochtaí tuaithe, eagraíochtaí foirmiúla agus neamhfhoirmiúla a bheith iontu.

(4)    Is iad na príomhthreochtaí a shainaithnítear iarrachtaí chun an bonn a bhaint de mhuinín in institiúidí daonlathacha agus i ndaonlathas ionadaíoch nó de cheangal leo, iarrachtaí chun seiceálacha agus cothromaíochtaí daonlathacha a bhaint, feachtais toghcháin a dhíchobhsú, brú ar na meáin shaora agus ar an spás sibhialta, agus úsáid mhídhleathach as earraí spiaireachta i gcoinne gníomhaithe daonlathacha.

(5)    COM(2023) 772 final.

(6)    An 1 Meitheamh 2023 ghlac Parlaimint na hEorpa rún maidir le cur isteach eachtrach i ngach próiseas daonlathach san Aontas Eorpach, lena n-áirítear bréagaisnéis( 2022/2075 (INI ).

(7)    Féach: Freagairt ón gCoimisiún ar rún ó Pharlaimint na hEorpa maidir le cur isteach eachtrach i ngach próiseas daonlathach san Aontas, lena n-áirítear bréagaisnéis.

(8)       Flais-Eorabharaiméadar 528 (2023) maidir le ‘Saoránacht agus Daonlathas’.

(9)    COM(2020) 790.

(10)    COM(2022) 404.

(11)    COM(2021) 775 final. Is é is aidhm don ionstraim dlí sin, stop a chur le tríú tíortha srian nó bagairt a chur ar thrádáil nó ar infheistíocht chun athrú beartais a thabhairt i gcrích san Aontas i réimsí amhail an t-athrú aeráide, cánachas nó sábháilteacht bia.

(12)       Rialachán (AE) 2019/452 an 19 Márta 2019 lena mbunaítear creat maidir le hinfheistíochtaí díreacha coigríche isteach san Aontas a scagadh .

(13)       An Straitéis Chibearshlándála | Todhchaí Dhigiteach na hEorpa a Mhúnlú (europa.eu) .

(14)     Cur chuige an Aontais maidir leis an tslándáil eacnamaíoch a fheabhsú (europa.eu) .

(15)    JOIN/2016/018 final; JOIN/2018/16 final; Straitéis an Aontais Eorpaigh 2020 um an Aontas Slándála. Conclúidí ón gComhairle maidir le Creat le haghaidh freagairt chomhordaithe ón Aontas ar fheachtais hibrideacha’ (Meitheamh 2022)

(16)    Féach mar shampla na srianta a bhaineann leis na meáin i Rialachán (AE) 2022/350 an 1 Márta 2022 lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 833/2014 maidir le bearta sriantacha i bhfianaise ghníomhaíochtaí na Rúise i ndíchobhsú staid na hÚcráine.

(17)    Ráiteas dána a bhí sa Chomhdháil ar Thodhchaí na hEorpa féin ar an daonlathas dioscúrsach ag na hinstitiúidí Eorpacha: comhairliúchán leathan cuimsitheach pobail leis na saoránaigh, lena n-áirítear na Painéil Saoránach Eorpacha arna roghnú go randamach agus Cruinniú Iomlánach na Comhdhála, lenar athdhearbhaíodh mian na saoránach le haghaidh spás sibhialta gníomhach Eorpach a d’fhéadfadh breisluach a thabhairt dár ndaonlathas ionadaíoch agus a mhéadaíonn an ról atá ar fáil don tsochaí shibhialta maidir le páirt ghníomhach a ghlacadh inár ndaonlathas. Féach freisin an teachtaireacht leantach ón gCoimisiún: COM(2022) 404 final.

(18)    Teachtaireacht maidir leis an gcomhrac i gcoinne an éillithe, JOIN (2023) 12 final, leis na moltaí tionlacain COM (2023) 234, HR(2023)108 agus JOIN(2023)13.

(19)    Teachtaireacht maidir le Togra le haghaidh comhlacht eitice idirinstitiúideach COM(2023) 311 final.

(20)    Teachtaireacht chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle‘No place for hate’ [Ní ghlactar leis an bhfuath]: ‘Europe united against hatred’ [An Eoraip aontaithe i gcoinne an fhuatha], COM(2023)772 final.

(21)    An Straitéis um Chomhionannas Inscne 2020-2025, Plean Gníomhaíochta an Aontais Eorpaigh maidir le Frithchiníochas 2020-2025, Creat straitéiseach an Aontais maidir le comhionannas, cuimsiú agus rannpháirtíocht na Romach le haghaidh 2020-2030, An Straitéis um Chomhionannas LGBTIQ, an Straitéis maidir le Cearta Daoine faoi Mhíchumas 2021-2030.

(22)

     ‘A thriving civic space for upholding fundamental rights in the EU’ [Spás sibhialta bisiúil chun na cearta bunúsacha a chumhdach san Eoraip], COM(2022) 716 final.

(23)      Féach Dearbhú Eorpach maidir le Cearta agus Prionsabail Dhigiteacha .

(24)       Plean Gníomhaíochta an Aontais Eorpaigh maidir le Cearta an Duine agus leis an Daonlathas (2020-2024) .

(25)    In Flais-Eorabharaiméadar 522 (2023) maidir le ‘Daonlathas’, luaigh 43 % de mhuintir na hEorpa bolscaireacht agus/nó faisnéis bhréagach nó mhíthreorach ó fhoinse eachtrach neamh-dhaonlathach agus cur isteach eachtrach faoi cheilt ar bheartas agus ar gheilleagar a dtíre mar cheann de na bagairtí is tromchúisí ar an daonlathas.

(26)    Tá sé deacair meastachán a dhéanamh ar na méideanna a chaitheann tríú tíortha go héifeachtach i mBallstáit agus ar fud an Aontais chun cur isteach ar phróisis dhaonlathacha mar gheall ar chineál na ngníomhaíochtaí sin, gníomhaíochtaí atá faoi cheilt faoi mar a thuigfeá. Ba cheart forléargas níos soiléire a bheith ar fáil maidir le méideanna arna gcaitheamh ag tríú tíortha ar ionadaíocht leasa san Aontas nuair a chuirfear an Treoir seo chun feidhme.

(27)       Flais-Eorabharaiméadar 528 (2023) maidir le ‘Saoránacht agus Daonlathas’.

(28)    COM(2023) 800 final.    

(29)    ECFE (2021) Brústocaireacht sa 21ú hAois lena léirítear ‘leis an gcastacht atá ag méadú maidir le próisis ceaptha beartas intíre agus idirbheartaíocht ar an leibhéal idirnáisiúnta, tá na línte idir an bhrústocaireacht agus an taidhleoireacht á ndoiléiriú.

(30)    Tá roinnt Ballstát ag féachaint le rialacha náisiúnta de chineálacha éagsúla a thabhairt isteach. Féach SWD(2023) 661.

(31)    Chumhdófaí leis an treoir atá beartaithe gach gníomhaíocht ionadaíochta leasa thar ceann tríú tíortha, gan beann ar an eintiteas lena mbaineann. Dá bhrí sin, níor cheart go mbeadh aon lipéadú diúltach ná aon cheisteanna diúltacha maidir le hinchreidteacht nó dlisteanacht an eintitis lena mbaineann mar thoradh ar an gcuimsiú sa chlár, rud a laghdódh go suntasach an riosca go dtarlódh stiogamú.

(32)    COM(2023) 637.

(33)    Cé nach dtiocfadh soláthar seirbhísí meán faoi raon feidhme chur i bhfeidhm na Treorach atá beartaithe, chumhdófaí gníomhaíochtaí ionadaíochta leasa a dhéanann soláthraithe seirbhísí meán thar ceann eintitis tríú tír.

(34)    Ní dochar an méid sin do bhearta sriantacha a fhorchuirtear faoi chóras smachtbhannaí an Aontais.

(35)    Arna bhunú faoi Rialachán (AE) Uimh. 2018/1724.

(36)    Chun an t-ualach riaracháin a theorannú tuilleadh, ba cheart comhar riaracháin agus malartuithe faisnéise idir na húdaráis náisiúnta, chomh maith leis na húdaráis mhaoirseachta agus an Coimisiún, a dhéanamh trí chóras Faisnéise an Mhargaidh Inmheánaigh (IMI) a bhunaítear faoi Rialachán (AE) Uimh. 1024/2012 le haghaidh comhar riaracháin idir údaráis inniúla thíortha an Aontais i réimsí beartais a bhaineann leis an Margadh Aonair. Tá athbhreithniú spriocdhírithe ar an Rialachán seo ina chuid den phacáiste seo freisin.

(37)    Féadfaidh eintitis chláraithe a iarraidh nach gcuirfear an fhaisnéis go léir nó cuid di ar fáil go poiblí i gcás ina bhfuil leasanna sáraitheacha ann lena dtugtar údar leis an bhfoilsiú a choinneáil siar, lena n-áirítear breithnithe maidir leis an gceart bunúsach, i gcás, mar shampla, go gcuirfeadh foilsiú na faisnéise sin an t-eintiteas nó a fhostaithe nó a chomhlachais chomhpháirtíochta i mbaol.

(38)    Breithiúnas an 18 Meitheamh 2020, an Coimisiún v. an Ungáir (Trédhearcacht comhlachas),C-78/18, AE:C:2020:476.

(39)    Tuarascáil Choimisiún na Veinéise maidir le Comhlachais a Mhaoiniú CDL-AD (2019)002.

(40)    Mar shampla, chuirfí cosc ar na Ballstáit a cheangal ar na heintitis a thagann faoi raon feidhme an tionscnaimh clárú ‘mar eagraíocht a fhaigheann tacaíocht ón gcoigríoch’ nó an fhaisnéis gur eagraíochtaí iad a fhaigheann tacaíocht ón gcoigríoch a chur in iúl ar a suíomh idirlín agus ina bhfoilseacháin agus ina bpreasábhar eile.

(41)    Dá leathnófaí raon feidhme an togra sin chuig gach ionadaíocht leasa thar ceann aon eintitis, dhéanfaí difear do thart ar 3.5 milliún eintiteas.

(42)    Dhírigh an Coimisiún moltaí sa réimse sin chuig roinnt Ballstát ina thuarascálacha bliantúla ar an Smacht Reachta in 2022 agus 2023.

(43)    Comhaontú Idirinstitiúideach an 20 Bealtaine 2021 idir Parlaimint na hEorpa, Comhairle an Aontais Eorpaigh agus an Coimisiún Eorpach maidir le clár trédhearcachta éigeantach.

(44)       Clár Trédhearcachta (europa.eu) .

(45)    Is clár ginearálta brústocaireachta é an Clár Trédhearcachta lena gcumhdaítear gníomhaíochtaí ionadaíochta leasa a dhírítear ar institiúidí an Aontais. Ní dhéanann sé aon idirdhealú maidir le hionadaíocht leasa thar ceann tríú tíortha. Níl feidhm ag an gclár maidir le gníomhaíochtaí brústocaireachta a dhírítear ar údaráis phoiblí na mBallstát. Tá a ailtireacht dhlíthiúil difriúil freisin: murab ionann agus na cláir náisiúnta éigeantacha a bheartaítear leis an togra, is ar bhonn deonach a bhíonn an Clár Trédhearcachta de ghnáth, cé go n-éilíonn institiúidí an Aontais clárú roimh ré le haghaidh cineálacha áirithe gníomhaíochtaí.

(46)    Chuimseofaí leis sin gnólachtaí dlí, comhairliúcháin ghairmiúla nó brústocairí neamhspleácha arna bhfostú ag rialtais tríú tír nó ag údaráis phoiblí chun brústocaireacht a dhéanamh ar institiúidí an Aontais, chomh maith le haon eintitis amhail gníomhaireachtaí eachtracha, cistí infheistíochta agus struchtúir phríobháideacha phoiblí gan stádas taidhleoireachta. Bheifí ag súil go gcláródh na gníomhaithe sin agus go soláthróidís faisnéis ar maidir lena ngníomhaíochtaí agus, i gcás idirghabhálaithe, go ndearbhóidís a gcliaint ar an gclár, agus go dtabharfaidís léiriú ar na méideanna bliantúla a ghintear leis na gníomhaíochtaí.

(47)      Féach Roinn 3.1 thíos.

(48)    Doiciméad Inmheánach Oibre maidir le ‘Dul i nGleic le Cur isteach Eachtrach T&N’ (SWD(2022)12).

(49)    Go háirithe na Prionsabail maidir le Trédhearcacht agus Sláine i mBrústocaireacht a d’fhorbair an Eagraíocht um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíochta (ECFE, 2009) agus Moladh ó Chomhairle na hEorpa maidir le rialáil dhlíthiúil gníomhaíochtaí brústocaireachta i gcomhthéacs na cinnteoireachta poiblí (CM/Rec(2017)2, 22 Márta 2017).

(50)      COM(2023) 667 final, An Spás Riaracháin Eorpach a Fheabhsú (ComPAc)

(51)    Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil / Tacaíocht d’athchóirithe (europa.eu) .

(52)    I mí an Mheithimh 2022, d’eisigh an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine breithiúnas i gcás Ecodefence agus Daoine Eile v an Rúis , inar dhúirt an Chúirt gur sháraigh an dlí an tsaoirse comhthionóil agus comhlachais a ráthaítear sa Choinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine. Tá tuairimí gaolmhara eisithe ag Coimisiún na Veinéise freisin: https://www.venice.coe.int/webforms/events/?id=3271 . Tá ábhar imní den chineál céanna léirithe ag Ard-Choimisinéir na Náisiún Aontaithe um Chearta an Duine agus ag Nósanna Imeachta Speisialta na Comhairle um Chearta an Duine maidir leis an reachtaíocht, agus iad ag iarraidh ar an Rúis stop a chur le ciapadh, coiriúlú agus príosúnacht chosantóirí chearta an duine, díscaoileadh éigeantach eagraíochtaí um chearta an duine, agus deireadh a chur leis na srianta tromchúiseacha ar shaoirsí cainte, saoirse comhthionól síochánta agus saoirse comhlachais. Tá an dlí sin cáinte go láidir ag an Aontas agus ag a Thoscaireachtaí freisin, féach: Dearbhú AE-27 maidir le comóradh 10 mbliana ar an Dlí maidir le Gníomhairí Eachtracha, Iúil 2022 .

(53)    Féach an Cúigiú Tuarascáil ar Dhul Chun Cinn maidir le cur chun feidhme Straitéis an Aontais Eorpaigh um an Aontas Slándála (COM(2022) 745, 13.12.2022).

(54)    Áirítear leis sin ionramháil agus cur isteach eachtrach ar fhaisnéis freisin.

(55)    Féach freisin an Iarscríbhinn chun forléargas mionsonraithe agus tuilleadh faisnéise a fháil.

(56)    C(2023) 8626.

(57)      Cuirtear san áireamh sa Mholadh grúpaí ar leith lena n-áirítear daoine faoi mhíchumas, vótálaithe níos óige agus saoránaigh shoghluaiste agus iad siúd atá i mbaol a n-imeallaithe. Ina theannta sin, mar a fógraíodh sa Straitéis maidir le Cearta Daoine faoi Mhíchumas 2021-2030 (COM(2021) 101, 3.3.2021), d’ullmhaigh an Coimisiún Treoir maidir le dea-chleachtas toghchánach lena dtugtar aghaidh ar rannpháirtíocht na saoránach faoi mhíchumas .

(58)    Treoir (AE) 2022/2555 an 14 Nollaig 2022 maidir le bearta le haghaidh ardleibhéal comhchoiteann cibearshlándála ar fud an Aontais.

(59)    Treoir (AE) 2022/2557 ón gComhairle an 14 Nollaig 2022 maidir le hathléimneacht eintiteas criticiúil.

(60)    Eagraíodh an chéad chleachtadh boird de chuid an Aontais i mí Aibreáin 2019 lena thástáil a éifeachtaí is a bhí na Ballstáit agus cleachtais freagartha agus pleananna géarchéime an Aontais agus chun bealaí a shainaithint chun teagmhais chibearshlándála a d’fhéadfadh difear a dhéanamh do na toghcháin Eorpacha a chosc, a bhrath agus a mhaolú.

(61)    Tuigtear gur íomhánna, ábhar fuaime nó físe a chruthaítear nó a chlubláil le córais intleachta saorga atá an-chosúil le daoine, áiteanna nó imeachtaí atá ann cheana agus a bhfeicfear go bréagach do dhuine go bhfuil siad barántúil. Leis an togra maidir leis an nGníomh IS - COM(2021)206 - d’áiritheofaí lipéadú inneachair IS agus nochtadh a thionscnaimh.

(62)

     I suirbhé Eorabharaiméadair inar iarradh ar fhreagróirí na gnéithe is tábhachtaí d’fheachtais saorthoghchán cóir, bhain na freagraí is láidre le (i) díospóireachtaí agus feachtais lena seachnaítear fuathchaint, ionramháil agus bréaga; (ii) a riachtanaí atá sé go mbeadh comhdheis ag iarrthóirí agus ag páirtithe polaitíochta rochtain a fháil ar na meáin agus (iii) fios a bheith ag na vótálaithe cé a mhaoiníonn iarrthóirí agus páirtithe polaitíochta. Féach Flais-Eorabharaiméadar 522 (2023) maidir le ‘Daonlathas’ agus, faoi seach, Flais-Eorabharaiméadar 528 (2023) maidir le ‘Saoránacht agus Daonlathas’

(63)    COM(2022) 457 final.

(64)       P9_TA(2023)0244 Imscrúdú ar úsáid Pegasus agus earraí spiaireachta faireachais coibhéiseacha (Moladh).

(65)    Féach: Freagairt ón gCoimisiún ar Mholadh ó Pharlaimint na hEorpa i ndiaidh imscrúdú a dhéanamh ar sháruithe líomhnaithe agus ar dhrochriarachán i gcur i bhfeidhm dhlí an Aontais i ndáil le húsáid Pegasus agus earraí spiaireachta faireachais coibhéiseacha .

(66)       EUR-Lex – 32022R2065 – EN – EUR-Lex (europa.eu) .    

(67)    COM(2021) 731 final. Thángthas ar chomhaontú sealadach idir Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle an 6 Samhain 2023. Táthar ag súil go nglacfar é go foirmiúil i dtús 2024. Cé go mbeidh feidhm ag an tsraith iomlán rialacha 18 mí i ndiaidh a teacht i bhfeidhm, beidh feidhm ag forálacha amhail an clásal neamh-idirdhealaithe agus na sainmhínithe láithreach, roimh na toghcháin Eorpacha.

(68)    COM(2021) 734 final.

(69)     Coimre maidir le ríomhvótáil agus maidir le Cleachtais TFC eile .

(70)    I modheolaíocht athbhreithnithe an Aontais maidir le méadú, tá an dul chun cinn atá déanta maidir le hathchóirithe a bhaineann le seasamh le luachanna bunúsacha amhail an daonlathas, cearta an duine agus an smacht reachta ríthábhachtach maidir le luas foriomlán an phróisis aontachais a chinneadh.

(71)    Tá tionscadail um chúnamh toghcháin dar luach os cionn EUR 380 milliún maoinithe ag an Aontas le deich mbliana anuas. Le cláir um dhaonlathas domhanda, tacaítear leis na gníomhaíochtaí tíre sin, lena n-áirítear an Tionscnamh maidir le Daonlathas Fhoireann na hEorpa (TED), a seoladh i mí na Nollag 2021, agus lena gcomhordaítear gníomhaíocht an Aontais agus na mBallstát. Tacaíonn an Tionscnamh um Mná agus an Óige sa Daonlathas le rannpháirtíocht shibhialta agus pholaitiúil ar fud an domhain, go háirithe i réimsí amhail breathnóireacht toghchán agus athchóirithe daonlathacha.

(72)      Chuir rannpháirtíocht an Aontais sna Cruinnithe Mullaigh ar son an Daonlathais in 2021 agus 2023 deis ar fáil chun comhghuaillíochtaí ar son an daonlathais a threisiú agus chun an obair atá déanta ag an Aontas chun tacú leis an daonlathas ar fud an domhain a thaispeáint. Féach an Iarscríbhinn le haghaidh tuilleadh eolais.

(73)    I measc na samplaí tá tionscadal chun tacú le hathchóiriú toghchánach sna Balcáin Thiar, a mhairfidh go dtí lár 2024 (buiséad EUR 1.715 mhilliún), arna chur chun feidhme ag an Oifig um Institiúidí Daonlathacha agus um Chearta an Duine (ODIHR).

(74)    C(2021) 6650, 16 Meán Fómhair 2021.

(75)    COM/2022/177 final agus C/2022/2428 an 27 Aibreán 2022. An 30 Samhain, tháinig Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle ar chomhaontú polaitiúil sealadach maidir leis an treoir in aghaidh SLAPPanna. Tá an Coimisiún ag obair go dlúth leis na Ballstáit chun tacú leo an Moladh in aghaidh SLAPPanna a chur chun feidhme.

(76)    Féach COM(2023) 800 final.

(77)    Moladh (AE) 2022/1634 ón gCoimisiún an 16 Meán Fómhair 2022 maidir le coimircí inmheánacha do neamhspleáchas eagarthóireachta agus trédhearcacht úinéireachta in earnáil na meán (C/2022/6536). Féach freisin an Teachtaireacht maidir le hIonchas Thionscal na Meán san Eoraip COM(2020) 784 final.

(78)      COM(2020) 784 final.

(79)    Féach an Iarscríbhinn chun tuilleadh sonraí agus samplaí den mhaoiniú a fháil.

(80)    Faoi Chlár na hEorpa Domhanda um Chearta an Duine agus um an Daonlathas 2021-2027, meastar go bhfuil EUR 185 mhilliún curtha ar leataobh le haghaidh tacaíochta do na meáin neamhspleácha agus chun leas a bhaint as digitiú ar fud an domhain. Seoladh an Creat-Chomhaontú Comhpháirtíochta Airgeadais nua maidir leis na Meáin Neamhspleácha a Chosaint i mí Dheireadh Fómhair 2023 chun tacaíocht inbhuanaithe a chur ar fáil d’eagraíochtaí neamhrialtasacha a oibríonn chun iriseoirí neamhspleácha a chosaint agus chun an bhréagaisnéis a chomhrac ar fud an domhain. I gcomhthéacs an mhéadaithe, tacaíonn cláir iomadúla réigiúnacha le saoirse agus iolrachas na meán, amhail clár um Meáin na mBalcán Thiar a bhfuil buiséad de EUR 40.5 milliún leis. Féach an iarscríbhinn chun tuilleadh faisnéise a fháil.

(81)    Sheol an Coimisiún glao ar thograí i mbliana le haghaidh treoirthionscadal a thacaíonn leis na meáin neamhspleácha agus le hiriseoirí ón Úcráin, ón mBealarúis agus ón Rúis atá tar éis athlonnú agus atá ag obair ó na Ballstáit ionas gur féidir leo leanúint le hábhar a tháirgeadh agus é a dháileadh ar a bpobal spéise gan cur isteach eagarthóireachta.

(82)    Chomh maith leis an EDAP féin, féach obair an Choiste Speisialta um an Trasnaíocht Eachtrach ar na Próisis Dhaonlathacha Uile i bParlaimint na hEorpa, lena n-áirítear Bréagaisnéis; agus conclúidí ón gComhairle maidir le hIonramháil agus Cur Isteach Eachtrach ar Fhaisnéis (18 Iúil 2022); Iarrachtaí comhlántacha maidir le athléimneacht a fheabhsú agus bagairtí hibrideacha a chomhrac (10 Nollaig 2019); agus athléimneacht a neartú agus bagairtí hibrideacha a chomhrac, lena n-áirítear bréagaisnéis i gcomhthéacs phaindéim COVID-19 (15 Nollaig 2020).

(83)       https://www.eeas.europa.eu/countering-disinformation/tackling-disinformation-information-work-eeas-strategic-communication_en?s=2803

(84)    Líomhaintí gurb iad smachtbhannaí an Aontais is cúis le ganntanas bia agus nach bhfuil sna hiarrachtaí mí-úsáid a bhaint as Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe chun dul i mbun ionramháil faisnéise ach dhá shampla lena léirítear conas is féidir le gníomhaíocht den sórt sin spriocdhíriú ar an bpobal idirnáisiúnta agus ar an gcomhar idirnáisiúnta.

(85)    Tá an Coimisiún i mbun idirbheartaíochta faoi láthair ar Chód iompair nua maidir le cur i gcoinne na fuathchainte neamhdhleathaí ar líne, d’fhonn é a bhunú mar chód iompair faoin DSA i dtús 2024. Ba cheart go gcuideodh sé le feabhas a chur ar chosc agus bagairt a bheidh ag eascairt maidir leis an bhfuathchaint a réamh-mheas sula ndéanfar ábhar a mhearscaipeadh.

(86)       Flais-Eorabharaiméadar 522 (2023) maidir le ‘Daonlathas’.

(87)    Chun forléargas a fháil ar an gCóras Mear-rabhaidh, féach: Córas Mear-Rabhaidh | SEGS (europa.eu) . Chun forléargas a fháil ar an Líonra in aghaidh na Bréagaisnéise, féach le do thoil: Plean Bainistíochta Ard-Stiúrthóireacht na Cumarsáide 2022 .

(88)      Áirítear leis sin cumarsáid na meán shóisialta agus feachtais chun bréagaisnéis na Rúise maidir le smachtbhannaí, slándáil bia agus fuinnimh a bhréagnú agus bhí níos mó ná 10 milliún imprisean san iomlán in 2022. Sna Ballstáit, tá freagairtí ar chomhthéacsanna áitiúla á gcur in oiriúint ag Ionadaíochtaí an Choimisiúin le tionscnaimh shuaitheanta amhail an tionscnamh ‘Decodeurs d’europe’ sa Fhrainc. Sheol an Ionadaíocht i Sóifia líonra in aghaidh na bréagaisnéise agus bhí sí i gceannas ar fheachtas rathúil um bhreagnú i gcomhar le seiceálaithe fíricí na Bulgáire, agus in Vilnius chuaigh an Ionadaíocht i gcomhar le hiriseoirí neamhspleácha chun físeáin spreagúla a tháirgeadh faoi dhídeanaithe na hÚcráine a chomhtháthú go rathúil i sochaí na Liotuáine. Féach freisin: EUvsDisinfo .

(89)       http://www.g8.utoronto.ca/summit/2022elmau/2022-05-06-rrm-data.pdf .

(90)       https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/01/10/eu-nato-joint-declaration-10-january-2023 .

(91)       US-EU-statement-final.pdf (europa.eu)

(92)    Mar a leagtar amach in EDAP, bhí sé sin bunaithe ar an gcúram sa Chompás Straitéiseach, féach: https://www.eeas.europa.eu/eeas/strategic-compass-security-and-defence-1_en .

(93)       https://www.eeas.europa.eu/eeas/1st-eeas-report-foreign-information-manipulation-and-interference-threats_en .

(94)    Soláthraíonn SEGS léargas freisin ar an dóigh a ndíríonn FIMI ar ghrúpaí sonracha, agus cuireann sé i dtábhacht an tionchar díobhálach a bhíonn ag ionramháil den sórt sin ar an tsochaí:     https://www.eeas.europa.eu/eeas/fimi-targeting-lgbtiq-people_en .

(95)       Flais-Eorabharaiméadar 522 (2023) maidir le ‘Daonlathas’.

(96)    Threisigh an Coimisiún na hiarrachtaí chun dul i ngleic le hábhar díobhálach agus neamhdhleathach ar líne, go háirithe i gcomhthéacs na tréimhse coinbhleachta agus éagobhsaíochta gan fasach. Féach Moladh ón gCoimisiún an 20.10.2023 maidir le freagairtí ar theagmhais a chomhordú, go háirithe freagairtí a eascraíonn as scaipeadh inneachair neamhdhleathaigh, roimh theacht i bhfeidhm iomlán Rialachán (AE) 2022/2065 (an ‘Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha’).

(97)    Faoin DSA, ní mór do sheirbhísí gach beart maolaithe is gá a ghlacadh agus tá siad faoi réir grinnscrúdú poiblí agus iniúchtaí neamhspleácha.

(98)      Bhí sé sin de thoradh ar an Treoir ón gCoimisiún maidir leis an gCód Cleachtais maidir le Bréagaisnéis a Neartú an 26 Bealtaine 2021 (COM(2021) 262 final): https://disinfocode.eu/ . Tá os cionn 40 sínitheoir i gceist go dtí seo.

(99)    Sa chomhthéacs sin, tá sé beartaithe ag an gCoimisiún Comhshocrú um an Intleacht Shaorga (IS) a sheoladh lena lorgófar tiomantas deonach an tionscail don Ghníomh um an Intleachta Saorga a réamh-mheas agus tús a chur lena cheanglais a chur chun feidhme roimh an spriocdháta dlíthiúil, féach:  https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/ai-pact .

(100)      Féach an Iarscríbhinn chun tuilleadh sonraí a fháil.

(101)     COM/2020/624 final.

(102)    Féach freisin roinn 3.4 agus tuilleadh sonraí agus samplaí faoin Iarscríbhinn.

(103)       https://edmo.eu/ .

(104)       https://eufactcheckingproject.com/ ag an Líonra Eorpach um Chaighdeáin um Sheiceáil Fíricí (EFCSN).

(105)    Bhunaigh EDMO Tascfhórsa tiomnaithe, a chothaíonn comhoibriú i measc cleachtóirí agus as ar eascair níos mó ná 2,000 cás bréagaisnéise a bhaineann le cogadh na hÚcráine a shainaithint trí sheiceálacha fíricí agus trí thuarascálacha agus imscrúduithe ar insintí atá ag teacht chun cinn agus ag treochtáil a fhoilsiú.

(106)       Tascfhórsa EDMO ar Thoghcháin Eorpacha 2024 .

(107)     Le glao Fís Eorpach ‘Ag seasamh don daonlathas’ (2023), áirítear EUR18 milliún chun suas le 6 thionscadal maidir le haghaidh a thabhairt ar bhearnaí taighde a bhaineann le FIMI a mhaoiniú. Ar an iomlán, idir 2021 agus 2024, tá os cionn EUR 100 milliún slógtha as Fís Eorpach le haghaidh taighde ar chur isteach eachtrach nó ar shaincheisteanna an-ghaolmhar amhail tionchar míchuí ar chinnteoireacht pholaitiúil, ar bhréagaisnéis, ar litearthacht dhigiteach.

(108)    Cuirtear i dtábhacht i bpáipéar oibre le déanaí gur féidir le rannpháirtíocht shibhialta ar na leibhéil áitiúla cur ní hamháin le forbairt eacnamaíoch agus shóisialta ach freisin le dea-fheidhmiú an daonlathais trí mhuinín daoine in institiúidí poiblí a mhéadú. Féach páipéar oibre REGIO, ‘The geography of EU discontent and the regional development trap in Europe’ [Tíreolaíocht mhíshástacht an Aontais agus an gaiste forbartha réigiúnaí san Eoraip]. Leanadh le tacaíocht a fháil ó Fís Eorpach freisin le haghaidh taighde chun tuiscint níos fearr a chothú ar mhíshástacht daoine leis an daonlathas agus ar an dóigh ar féidir aghaidh a thabhairt air trí nuálaíocht dhaonlathach, lena n-áirítear rannpháirtíocht shibhialta agus tionscnaimh daonlathais dhioscúrsaigh.

(109)       Flais-Eorabharaiméadar 528 (2023) maidir le ‘Saoránacht agus Daonlathas’.

(110)    Is ionann na leithdháiltí iomlána faoin ionstraim seo agus EUR 864 m don tréimhse 2021-2027.

(111)    A bhuí le prionsabal na comhpháirtíochta, tá beartas comhtháthaithe gar do shaoránaigh an Aontais agus inaitheanta dóibh. Tá rannpháirtíocht comhpháirtithe fíor-riachtanach chun trédhearcacht agus cuntasacht dhaonlathach infheistíochtaí poiblí a áirithiú. Thug an Coimisiún agus ECFE faoi threoirthionscadal chun iniúchadh a dhéanamh ar conas modhanna nuálacha rannpháirtíochta saoránach a chur i bhfeidhm ar an mbeartas comhtháthaithe, ag díriú ar chúig údarás ar fud na hEorpa. Seoladh tionscadail leantacha i mí Iúil 2022 i sé Bhallstát. Féach an Iarscríbhinn chun tuilleadh samplaí de ghníomhaíochtaí a fháil.

(112)    COM(2021) 777 final.

(113)    Cinneadh Réime 2008/913/CGB ón gComhairle an 28 Samhain 2008 maidir le foirmeacha agus léirithe áirithe ciníochais agus seineafóibe a chomhrac trí bhíthin an dlí choiriúil.

(114)       Cód iompair maidir le dul i ngleic le fuathchaint neamhdhleathach ar líne .

(115)      COM(2022) 404.

(116)       Treoirlínte um Rialáil Níos Fearr .

(117)    Féach an Iarscríbhinn chun tuilleadh sonraí a fháil.

(118)    An ‘ Treoir maidir le saoránacht an Aontais ’ a chuir an Coimisiún i láthair leis an bPacáiste Saoránachta an 6 Nollaig 2023, is uirlis úsáideach é sa chomhthéacs sin atá beartaithe chun feasacht ar shaoránacht an Aontais a chur chun cinn tuilleadh.

(119)       Cloisimis Uait (europa.eu)

(120)    Trí aiseolas ginearálta a sholáthar nó trí thuairimí nó eolas a roinnt le linn Comhairliúchán Poiblí Oscailte nó Glao ar Fhianaise tríd an tairseach ‘Cloisimis Uait’. Is féidir é sin a chomhlánú le comhairliúcháin spriocdhírithe. Tá deiseanna ann freisin gearáin fhoirmiúla a chur faoi bhráid an Choimisiúin má tá amhras ann go bhfuil dlí an Aontais á shárú, agus féadfaidh an Ombudsman Eorpach gearáin ó dhaoine aonair agus ó eagraíochtaí a imscrúdú i gcás drochriarachán institiúidí, comhlachtaí agus gníomhaireachtaí an Aontais.

(121)    I measc roinnt samplaí den sórt sin tá Buanfhóram na Sochaí Sibhialta um Frithchiníochas, an tArdán um an Míchumas, agus an Fóram Eorpach um Inimirce. Cuireadh an tArdán le haghaidh Íospartaigh a seoladh in 2020 ar bun chun idirphlé a éascú mar aon le malartú dea-chleachtas agus faisnéise i measc comhaltaí, a dtagann dhá thrian díobh ón tsochaí shibhialta. Féach COM(2022) 716 final, p. 31.

(122)      Sampla amháin is ea an tionscnamh Eoraip a Thógáil le Comhairleoirí Áitiúla. https://building-europe-with-local-councillors.europa.eu/index_ga .

(123)    COM(2022) 716 final.

(124)    Breithiúnas an 18 Meitheamh 2020, an Coimisiún v. an Ungáir, C-78/18.

(125)    Féach go háirithe Moladh Rec(2007)14 ó Choiste Airí Chomhairle na hEorpa maidir le stádas dlíthiúil eagraíochtaí neamhrialtasacha san Eoraip.

(126)

      Margadh aonair – Togra le haghaidh tionscnamh reachtach maidir le gníomhaíochtaí trasteorann comhlachas (europa.eu) COM(2023) 516 final.

(127)    C(2023) 8627.

(128)    De ghnáth, tuigtear gur struchtúir neamhstáit, neamhbhrabúsacha, neamhpháirtíocha agus neamhfhoréigneacha iad, trína n-eagraíonn daoine chun tabhairt faoi chuspóirí agus idéil chomhroinnte. Agus iad ag feidhmiú ón leibhéal áitiúil go dtí an leibhéal náisiúnta agus ar an leibhéal réigiúnach agus ar an leibhéal idirnáisiúnta, is eagraíochtaí uirbeacha agus eagraíochtaí tuaithe, eagraíochtaí foirmiúla agus neamhfhoirmiúla iad, i gcomhréir le sainmhínithe seanbhunaithe an Aontais. Áirítear leis sin freisin ‘cosantóirí chearta an duine’.

(129)    Tá treoirlínte inmheánacha á dtarraingt suas ag an gCoimisiún freisin lena mbunaítear prionsabail agus lena soláthraítear bosca uirlisí le haghaidh formáidí agus cleachtais rannpháirteacha agus bhreithniúcháin. Áireofar leis sin Cairt Prionsabal maidir le rannpháirtíocht rathúil saoránach. Féach freisin: Lárionad Inniúlachta maidir le Daonlathas Rannpháirteach agus Díospóireachta .

(130)       Maoiniú & tairiscintí (europa.eu) .

AN COIMISIÚN EORPACH

Strasbourg, 12.12.2023

COM(2023) 630 final

IARSCRÍBHINN

a ghabhann leis an

TEACHTAIREACHT ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE, CHUIG COISTE EACNAMAÍOCH AGUS SÓISIALTA NA hEORPA AGUS CHUIG COISTE NA RÉIGIÚN

maidir le Cosaint an Daonlathais

(1)

     Forbraíodh an Cód trí thionscadal lena mbaineann eagraíochtaí seiceála fíricí ó níos mó ná 30 tír ar fud na hEorpa. D’fhormheas 44 as an 45 eagraíocht a ghlac páirt an leagan deiridh den Chód.