(1)

Με τη σύσταση (ΕΕ) 2022/2337 της Επιτροπής (1), η Επιτροπή συνέστησε στα κράτη μέλη να εφαρμόσουν μια σειρά μέτρων με στόχο την επικαιροποίηση και τη βελτίωση των διαφόρων πτυχών των πολιτικών τους που αφορούν τις επαγγελματικές ασθένειες. Τα μέτρα αυτά αφορούν την αναγνώριση, την αποζημίωση και την πρόληψη των επαγγελματικών ασθενειών, τον καθορισμό εθνικών στόχων για τη μείωση των επαγγελματικών ασθενειών, τη δήλωση και καταγραφή των περιστατικών επαγγελματικών ασθενειών, τη συλλογή δεδομένων σχετικά με την επιδημιολογία των ασθενειών, την προώθηση της έρευνας στον τομέα των παθήσεων που συνδέονται με την επαγγελματική δραστηριότητα, τη βελτίωση της διάγνωσης των επαγγελματικών ασθενειών, τη διάδοση στατιστικών και επιδημιολογικών δεδομένων σχετικά με τις επαγγελματικές ασθένειες και την προώθηση της ενεργού συμβολής των εθνικών συστημάτων δημόσιας υγείας και υγειονομικής περίθαλψης στην πρόληψη των επαγγελματικών ασθενειών.

(2)

Ο αμίαντος είναι ένας επικίνδυνος καρκινογόνος παράγοντας, ο οποίος εξακολουθεί να επηρεάζει διάφορους οικονομικούς τομείς, όπως οι κατασκευές και οι ανακαινίσεις, οι εξορυκτικές και λατομικές δραστηριότητες, η διαχείριση αποβλήτων και η πυρόσβεση, στους οποίους οι εργαζόμενοι μπορούν να διατρέξουν υψηλό κίνδυνο έκθεσης. Υπολογίζεται ότι, επί του παρόντος, 4,1 έως 7,3 εκατομμύρια εργαζόμενοι εκτίθενται στον αμίαντο (2). Ο αμίαντος ταξινομείται ως καρκινογόνος ουσία κατηγορίας 1Α σύμφωνα με το παράρτημα VI μέρος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1272/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (3). Ο επαγγελματικός καρκίνος είναι η κύρια αιτία θανάτων που σχετίζονται με την εργασία στην Ένωση (4), καθώς προκαλείται κυρίως από την έκθεση σε καρκινογόνες ουσίες, όπως ο αμίαντος. Εκτιμάται ότι το 75 % των κρουσμάτων καρκίνου που αναγνωρίζονται ως επαγγελματικός καρκίνος στα κράτη μέλη σχετίζονται με τον αμίαντο (5). Ο σταδιακός περιορισμός της χρήσης αμιάντου στην Ένωση ξεκίνησε το 1988, ενώ από το 2005 η παρασκευή, η διάθεση στην αγορά και η χρήση αμιάντου απαγορεύονται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) 1907/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (REACH) (6). Παρά το γεγονός αυτό, υφίσταται κληροδοτημένο πρόβλημα, καθώς εξακολουθεί να υπάρχει αμίαντος σε πολλά παλαιότερα κτίρια. Τα εν λόγω κτίρια είναι πιθανό να ανακαινιστούν, να προσαρμοστούν ή να κατεδαφιστούν τα επόμενα έτη. Η έκθεση των εργαζομένων στον αμίαντο αναμένεται να αυξηθεί σε όλα τα κράτη μέλη, καθώς προχωρά η στρατηγική για το κύμα ανακαινίσεων (7). Επιπλέον, οι νόσοι που σχετίζονται με τον αμίαντο έχουν μακρά λανθάνουσα περίοδο. Δεδομένου ότι τα πρώτα συμπτώματα νόσου μπορεί να εκδηλωθούν έως και μετά από 30 ή παραπάνω από τη στιγμή της έκθεσης, οι θάνατοι και οι νόσοι που σχετίζονται με έκθεση σε αμίαντο που σημειώθηκε πριν από την απαγόρευση του 2005 αναμένεται να επέλθουν έως τα τέλη της δεκαετίας του 2020 και στη δεκαετία του 2030.

(3)

Στο πλαίσιο αυτό, η αποτελεσματική μείωση της έκθεσης σε καρκινογόνες ουσίες, όπως ο αμίαντος, κατέστη ένας από τους στόχους του ευρωπαϊκού σχεδίου της Επιτροπής για την καταπολέμηση του καρκίνου (8) και του σχεδίου δράσης για μηδενική ρύπανση (9). Επιπλέον, η οδηγία 2009/148/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (10) για την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που οφείλονται στην έκθεσή τους στον αμίαντο κατά τη διάρκεια της εργασίας τροποποιήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2023/2668 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (11), η οποία, μεταξύ άλλων τροποποιήσεων, μείωσε σημαντικά την ισχύουσα οριακή τιμή επαγγελματικής έκθεσης για τον αμίαντο.

(4)

Η σύσταση (ΕΕ) 2022/2337 περιλαμβάνει διάφορες ασθένειες που σχετίζονται με τον αμίαντο. Στο παράρτημα I της σύστασης, το οποίο περιλαμβάνει τον ευρωπαϊκό κατάλογο των επαγγελματικών ασθενειών: αμιάντωση, μεσοθηλίωμα λόγω εισπνοής σκόνης αμιάντου, επιπλοκή της αμιάντωσης από τον καρκίνο των βρόγχων, ινώσεις του υπεζωκότος, με περιορισμό της αναπνευστικής λειτουργίας, προκαλούμενες από τον αμίαντο και καρκίνος των πνευμόνων λόγω εισπνοής σκόνης αμιάντου. Στο παράρτημα II της σύστασης, το οποίο περιλαμβάνει πρόσθετο κατάλογο ασθενειών για τις οποίες υπάρχει υποψία ότι είναι επαγγελματικής προέλευσης και των οποίων η εγγραφή στον ευρωπαϊκό κατάλογο των επαγγελματικών ασθενειών ενδέχεται να εξεταστεί στο μέλλον: καρκίνος του λάρυγγα από εισπνοή σκόνης αμιάντου.

(5)

Μετά την έκδοση της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με την προσπάθεια για ένα μέλλον χωρίς αμίαντο (12), η τριμερής συμβουλευτική Επιτροπή για την Ασφάλεια και την Υγεία στον Χώρο Εργασίας (ACSH), λαμβάνοντας υπόψη το σχέδιο γνωμοδότησης της ειδικής ομάδας εργασίας και τη γνώμη της ομάδας τεχνικών εμπειρογνωμόνων που συστάθηκε για να στηρίξει τις εργασίες σχετικά με την πιθανή ανάγκη συμπερίληψης πρόσθετων ασθενειών που σχετίζονται με τον αμίαντο στη σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τον ευρωπαϊκό κατάλογο των επαγγελματικών ασθενειών, εξέδωσε, στις 29 Μαΐου 2024, γνώμη (13) σχετικά με την ανάγκη επικαιροποίησης της σύστασης της Επιτροπής σχετικά με τον ευρωπαϊκό κατάλογο των επαγγελματικών ασθενειών με τη συμπερίληψη πρόσθετων ασθενειών που σχετίζονται με τον αμίαντο.

(6)

Λαμβανομένης υπόψη της γνώμης της ACSH, στο παράρτημα I θα πρέπει να προστεθούν οι ακόλουθες ασθένειες που σχετίζονται με τον αμίαντο: καρκίνος του λάρυγγα που προκαλείται από τον αμίαντο (αντί της υπάρχουσας καταχώρισης «καρκίνος του λάρυγγα από εισπνοή σκόνης αμιάντου» στο παράρτημα II της σύστασης), καρκίνος των ωοθηκών που προκαλείται από τον αμίαντο, υπεζωκοτικές πλάκες με λειτουργική διαταραχή των πνευμόνων που προκαλείται από τον αμίαντο και μη κακοήθης υπεζωκοτική συλλογή που προκαλείται από τον αμίαντο. Επιπλέον, στο παράρτημα II, θα πρέπει να προστεθούν οι ακόλουθες ασθένειες: καρκίνος του παχέος εντέρου που προκαλείται από τον αμίαντο, καρκίνος του ορθού που προκαλείται από τον αμίαντο και καρκίνος του στομάχου που προκαλείται από τον αμίαντο.

(7)

Επιπλέον, στην αγγλική έκδοση έχουν εντοπιστεί ορισμένα τυπογραφικά λάθη στα παραρτήματα της σύστασης (ΕΕ) 2022/2337, τα οποία θα πρέπει να διορθωθούν. Αυτά αφορούν την καταχώριση «302 Complication of asbestos in the form of bronchial cancer», η οποία θα πρέπει να διορθωθεί σε «302 Complication of asbestosis in the form of bronchial cancer» και την καταχώριση «2.108 Thiopene», η οποία θα πρέπει να διορθωθεί σε «2.108 Thiophene».

(8)

Μολονότι η αναγνώριση των επαγγελματικών ασθενειών συνδέεται στενά με τον σχεδιασμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, ο οποίος εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, η Επιτροπή προωθεί την αναγνώριση των επαγγελματικών ασθενειών που απαριθμούνται στον ευρωπαϊκό κατάλογο επαγγελματικών ασθενειών από τα κράτη μέλη. Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία κατά την περίοδο 2021-2027 — Ασφάλεια και υγεία στην εργασία σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο εργασίας» (14) (στο εξής: στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ), εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις επαγγελματικές ασθένειες. Σύμφωνα με τις γενικές αρχές της πρόληψης που αποτελούν τον πυρήνα της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ (15) του Συμβουλίου για την ασφάλεια και την υγεία κατά την εργασία και τις σχετικές οδηγίες για την υγεία και την ασφάλεια κατά την εργασία (16), η παρούσα σύσταση θα πρέπει να αποτελέσει βασικό συμπληρωματικό μέσο για την πρόληψη των επαγγελματικών ασθενειών σε επίπεδο ΕΕ. Επιπλέον, είναι σημαντικό να υποστηριχθούν οι εργαζόμενοι που έχουν νοσήσει και οι οικογένειες που έχουν χάσει μέλη τους εξαιτίας της έκθεσης κατά την εργασία.

(9)

Σύμφωνα με το στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ, τα κράτη μέλη θα πρέπει να κληθούν να εξασφαλίσουν την ενεργό συμμετοχή όλων των παραγόντων, ιδίως των κοινωνικών εταίρων, στην ανάπτυξη μέτρων για την αποτελεσματική πρόληψη των επαγγελματικών ασθενειών.

(10)

Το στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ αναφέρεται στην ανάγκη για μια ενισχυμένη βάση τεκμηρίωσης για την υποστήριξη της θέσπισης νομοθεσίας και της χάραξης πολιτικής, καθώς και στην ανάγκη για έρευνα και συλλογή δεδομένων, τόσο σε ενωσιακό όσο και σε εθνικό επίπεδο, ως προϋπόθεση για την πρόληψη των ασθενειών και των ατυχημάτων που σχετίζονται με την εργασία. Η συνεργασία και η ανταλλαγή πληροφοριών, εμπειριών και βέλτιστων πρακτικών είναι ζωτικής σημασίας για τη βελτίωση της ανάλυσης και της πρόληψης σε ολόκληρη την Ένωση.

(11)

Η σύσταση προς τα κράτη μέλη να διαβιβάζουν στην Επιτροπή και να θέτουν στη διάθεση των ενδιαφερόμενων μερών στατιστικά και επιδημιολογικά δεδομένα για τις επαγγελματικές ασθένειες που αναγνωρίζονται σε εθνικό επίπεδο παραμένει επίκαιρη, λαμβανομένου υπόψη του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1338/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (17) σχετικά με τις κοινοτικές στατιστικές στους τομείς της δημόσιας υγείας και της υγείας και ασφάλειας στην εργασία, καθώς και υπό το πρίσμα των εξελίξεων που συνδέονται με τις πιλοτικές εργασίες για τις ευρωπαϊκές στατιστικές για τις επαγγελματικές ασθένειες (EODS).

(12)

Καθήκον του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, που ιδρύθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2019/126 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (18), είναι, μεταξύ άλλων, η παροχή στα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης, καθώς και στα κράτη μέλη, των διαθέσιμων αντικειμενικών τεχνικών, επιστημονικών και οικονομικών πληροφοριών και της εξειδικευμένης εμπειρογνωσίας που απαιτούνται για τη χάραξη και την εφαρμογή εύλογων και αποτελεσματικών πολιτικών προστασίας της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων, καθώς και η συλλογή, η ανάλυση και η διάδοση τεχνικών, επιστημονικών και οικονομικών πληροφοριών στα κράτη μέλη. Στο πλαίσιο αυτό, ο Οργανισμός θα πρέπει να διαδραματίζει επίσης σημαντικό ρόλο στις ανταλλαγές πληροφοριών, εμπειριών και ορθών πρακτικών σχετικά με την πρόληψη των επαγγελματικών ασθενειών.

(13)

Τα εθνικά συστήματα υγείας και υγειονομικής περίθαλψης μπορούν να έχουν σημαντικό ρόλο στην καλύτερη πρόληψη των επαγγελματικών ασθενειών, κυρίως με την αύξηση της ευαισθητοποίησης του ιατρικού προσωπικού για τη βελτίωση των γνώσεων και της διάγνωσης των εν λόγω ασθενειών.

(14)

Δεδομένου ότι είναι αναγκαίο να προστεθούν οι ασθένειες που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 6 στη σύσταση σχετικά με τον ευρωπαϊκό κατάλογο των επαγγελματικών ασθενειών και να διορθωθούν ορισμένα τυπογραφικά λάθη στο κείμενό της, η παρούσα σύσταση αντικαθιστά τη σύσταση (ΕΕ) 2022/2337,