ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Στρασβούργο, 18.1.2022

COM(2022) 16 final

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

για μια ευρωπαϊκή στρατηγική για τα πανεπιστήμια

{SWD(2022) 6 final}

1Πανεπιστήμια — ένα ειδοποιό στοιχείο του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής μας

Σήμερα η κοινωνία μας χρειάζεται περισσότερο από ποτέ τη συμβολή των πανεπιστημίων της 1 . Σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχείς ρυθμούς, η Ευρώπη αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις —την κλιματική αλλαγή και την απώλεια βιοποικιλότητας, τον ψηφιακό μετασχηματισμό και τη γήρανση του πληθυσμού— σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία πλήττεται από τη μεγαλύτερη παγκόσμια υγειονομική κρίση του αιώνα και τις οικονομικές επιπτώσεις της. Η θέση της Ευρώπης στον κόσμο και η ευζωία και η ευημερία των μελλοντικών γενεών θα εξαρτηθούν από την αντίδρασή μας. Ο τομέας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στην ανάκαμψη της Ευρώπης μετά την πανδημία και στη διαμόρφωση βιώσιμων και ανθεκτικών κοινωνιών και οικονομιών. Η ύπαρξη άριστων πανεπιστημίων χωρίς αποκλεισμούς αποτελεί προϋπόθεση και θεμέλιο ανοικτών, δημοκρατικών, δίκαιων και βιώσιμων κοινωνιών, βιώσιμης ανάπτυξης, επιχειρηματικότητας και απασχόλησης.

Η Ευρώπη μπορεί να βασιστεί στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ο οποίος χαρακτηρίζεται από πολυμορφία και βρίσκεται σε διαδικασία ανάπτυξης, έχοντας βαθιές ρίζες στον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Στην Ευρώπη υπάρχουν περίπου 5 000 ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης 2 , 17,5 εκατομμύρια φοιτητές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, 1,35 εκατομμύρια διδάσκοντες στην τριτοβάθμια εκπαίδευση 3 και 1,17 εκατομμύρια ερευνητές 4 . Τα διάφορα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης —ερευνητικά πανεπιστήμια, τεχνολογικά ιδρύματα, σχολές καλών τεχνών ή ιδρύματα τριτοβάθμιας επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης— αποτελούν όλα ανεξαιρέτως ειδοποιό γνώρισμα του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής μας. Η πολυμορφία αυτή αποτελεί δύναμη, καθώς παρέχει τη δυνατότητα επιλογών, δημιουργικότητας και συνεργειών μέσω της κινητικότητας και της συνεργασίας. Η Ευρώπη γιορτάζει αυτήν τη στιγμή την 35η επέτειο του εμβληματικού της προγράμματος Erasmus+, το οποίο έχει προσφέρει σε περισσότερους από 10 εκατομμύρια νέους εκπαιδευόμενους εμπειρίες που άλλαξαν τη ζωή τους.

Τα πανεπιστήμια κατέχουν μοναδική θέση στο σταυροδρόμι της εκπαίδευσης, της έρευνας, της καινοτομίας, παρέχοντας υπηρεσίες στην κοινωνία και την οικονομία: διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην επίτευξη του Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης και του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας, σε συνέργεια με τον Ευρωπαϊκό Χώρο Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Μέσω ισχυρών εταιρικών σχέσεων στην ΕΕ και σε ολόκληρο τον κόσμο και αξιοποιώντας το αθροιστικό πλεονέκτημα των εκπαιδευτικών συστημάτων και των ερευνητικών δικτύων, τα πανεπιστήμια αποτελούν βασικούς παράγοντες για την προώθηση του ευρωπαϊκού μοντέλου σύμφωνα με τα συμφέροντα και τις αξίες της ΕΕ: κράτος δικαίου, ανθρώπινα δικαιώματα και διεθνείς κανόνες και πρότυπα.

Η Ευρώπη χρειάζεται ακμάζοντα πανεπιστήμια που θα συμβάλουν στην υλοποίηση του πολιτικού θεματολογίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς καλύπτουν πολλές διαφορετικές βασικές πρωτοβουλίες που ελήφθησαν πρόσφατα για την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη έχουν κοινό συμφέρον να στηρίξουν τον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ενώνοντας τις δυνάμεις τους με άξονα ένα κοινό όραμα για τον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και αξιοποιώντας τον πλούτο της πολυμορφίας του.

Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το μεταβαλλόμενο πλαίσιο με το οποίο βρίσκεται αντιμέτωπη η ΕΕ, το οποίο έχει άμεσο αντίκτυπο στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Αν δεν ληφθεί κατάλληλη δράση, οι συνθήκες αυτές θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά τις επιδόσεις των πανεπιστημίων. Τα πανεπιστήμια έχουν ξεκινήσει μια διαδικασία ανασχεδιασμού και ανανέωσης. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη θα πρέπει να τα στηρίξουν στην προσπάθεια αυτή. 

Τα πανεπιστήμια θα μπορέσουν να ανταποκριθούν καλύτερα στις μεγάλες κοινωνικές προκλήσεις αν συμμετάσχουν πιο αποτελεσματικά στη διακρατική συνεργασία. Το 92 % των πανεπιστημίων χαρακτήρισε ως βασικό ζήτημα την εξάλειψη των νομικών και διοικητικών εμποδίων στις διεθνείς στρατηγικές συμπράξεις μεταξύ ιδρυμάτων 5 . Σε έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, το 93 % όσων απάντησαν δήλωσαν ότι θα ήταν χρήσιμο να δημιουργηθούν πτυχία της ΕΕ που θα χορηγούνται από δίκτυα ευρωπαϊκών πανεπιστημίων, προσφέροντας στους φοιτητές την ευκαιρία να σπουδάσουν σε διάφορες χώρες της ΕΕ, με ευέλικτη επιλογή μαθημάτων ή θεματικών ενοτήτων 6 . 

Η χρηματοδότηση των πανεπιστημίων είναι συχνά ανεπαρκής για την εκπλήρωση της κοινωνικής αποστολής τους η οποία επεκτείνεται διαρκώς. Σύμφωνα με έκθεση του παρατηρητηρίου δημόσιας χρηματοδότησης 7 , σε περισσότερα από τα μισά συστήματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που εξετάστηκαν, οι επενδύσεις στην τριτοβάθμια εκπαίδευση είτε μειώνονται παρά τον αυξανόμενο αριθμό φοιτητών είτε δεν αυξάνονται με τον ίδιο ρυθμό. Η πανδημία λόγω της νόσου COVID-19 είχε ως συνέπεια πρόσθετες επενδυτικές ανάγκες (π.χ. σε ψηφιακά εργαλεία και υποδομές) και απώλεια εσόδων.

Καθώς οι ανάγκες σε δεξιότητες εξελίσσονται με ταχείς ρυθμούς, ο τομέας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης πρέπει να προσαρμοστεί. Η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση απαιτούν εκπαίδευση, έρευνα και καινοτομία με ανθεκτικότητα στις μελλοντικές προκλήσεις, σε στενή συνεργασία με τους σχετικούς κλάδους και τα ενδιαφερόμενα μέρη, ενώ θα πρέπει να εξομαλυνθούν οι σημαντικές ανισότητες όσον αφορά τις ψηφιακές δεξιότητες σε ολόκληρη την Ευρώπη. Οι φοιτητές και το προσωπικό σε ολόκληρη την ΕΕ πρέπει να διαθέτουν τις πράσινες και ψηφιακές δεξιότητες που είναι απαραίτητες για το μέλλον και τα πανεπιστήμια πρέπει να αξιοποιήσουν το δυναμικό καινοτομίας και τεχνολογίας που απαιτείται για την αντιμετώπιση των σχετικών κοινωνικών προκλήσεων. Σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς στόχους, έως το 2030 το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 25-34 ετών που έχουν ολοκληρώσει κύκλο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης πρέπει να είναι τουλάχιστον 45 % 8  και το ποσοστό των ενηλίκων που συμμετέχουν σε μάθηση (κατά τους προηγούμενους 12 μήνες) πρέπει να είναι τουλάχιστον 60 % 9 . Η ψηφιακή δεκαετία 10 θέτει φιλόδοξους στόχους, βάσει των οποίων έως το 2030 τα άτομα με τουλάχιστον βασικές ψηφιακές δεξιότητες πρέπει να ανέρχονται σε ποσοστό 80 % και οι απασχολούμενοι ειδικοί στις ΤΠΕ να ανέρχονται σε 20 εκατομμύρια.

Η πολυμορφία, η συμμετοχικότητα και η ισότητα των φύλων στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έχουν καταστεί πιο σημαντικές από ποτέ. Οι φοιτητές, οι πανεπιστημιακοί, το διοικητικό προσωπικό και οι ερευνητές από μειονεκτούντα περιβάλλοντα εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση 11 . Σε ορισμένους τομείς σπουδών και έρευνας καθώς και σε θέσεις λήψης αποφάσεων στα πανεπιστήμια παραμένει ένα επίμονο χάσμα μεταξύ των φύλων. Η ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων είναι σαφώς αντιστρόφως ανάλογη της αρχαιότητας των προέδρων σε ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς οι γυναίκες κατέχουν λίγο κάτω από το 24 % αυτών των θέσεων στην ΕΕ των 27 12 .

Οι θεμελιώδεις ακαδημαϊκές και δημοκρατικές αξίες βρίσκονται υπό πίεση. Τα πανεπιστήμια έχουν εκφράσει έντονη ανησυχία για τις απειλές κατά της ακαδημαϊκής ελευθερίας και της πανεπιστημιακής αυτονομίας 13 . Ο αριθμός των επιστημόνων και ερευνητών στις χώρες της Ευρωπαϊκής Γειτονίας οι οποίοι διατρέχουν κίνδυνο βρίσκεται σε αυξητική πορεία. Οι εξωτερικές παρεμβάσεις στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αποτελούν επίσης απειλή. 

Τα πανεπιστήμια πρέπει να παραμείνουν ανταγωνιστικά στην παγκόσμια σκηνή. Η σχετική βαρύτητα της Ευρώπης σε παγκόσμια κλίμακα όσον αφορά τα πανεπιστήμια έντασης έρευνας συρρικνώνεται. Οι δυνατότητες συντονισμού των προσπαθειών των κρατών μελών στην παγκόσμια σκηνή δεν έχουν ακόμη αξιοποιηθεί στο έπακρο. Εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης της Ευρώπης ως προς την τόνωση της κινητικότητας και την προσέλκυση και διατήρηση ταλαντούχων φοιτητών, πανεπιστημιακών και ερευνητών, ώστε να μεγιστοποιηθεί η παγκόσμια επιρροή της Ευρώπης όσον αφορά τις αξίες, την εκπαίδευση, την έρευνα, τη βιομηχανία και τον κοινωνικό αντίκτυπο.

Η παρούσα ευρωπαϊκή στρατηγική για τα πανεπιστήμια αποτελεί μέρος μιας δέσμης μέτρων για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, σε συνδυασμό με μια πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με τη δημιουργία γεφυρών για αποτελεσματική ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Οι δύο πρωτοβουλίες αποσκοπούν από κοινού στην απελευθέρωση του πλήρους δυναμικού του τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ως φορέα προώθησης δεξιοτήτων και γνώσεων και ως κινητήριας δύναμης για την επίτευξη καινοτομίας και την επίλυση κοινωνικών προκλήσεων. Η στρατηγική βασίζεται στα επιτεύγματα της διαδικασίας της Μπολόνια, η οποία μετρά περισσότερα από 20 χρόνια, και προτείνει ένα όραμα για μια ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, τον οποίο αναμένεται να μετασχηματίσει εντός και εκτός ΕΕ. Η πρόταση της Επιτροπής για σύσταση του Συμβουλίου αποτελεί ένα πρώτο βήμα για την εμβάθυνση της διακρατικής συνεργασίας ώστε τα πανεπιστήμια να μπορέσουν να αναπτυχθούν και να ενισχύσουν την ευρωπαϊκή συνείδηση.

2Στόχοι της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τα πανεπιστήμια

Η ευρωπαϊκή στρατηγική για τα πανεπιστήμια έχει ως στόχο να στηρίξει και να δώσει στα πανεπιστήμια τη δυνατότητα να προσαρμοστούν στις μεταβαλλόμενες συνθήκες, να ευημερήσουν και να συμβάλουν στην ανθεκτικότητα και την ανάκαμψη της Ευρώπης. Αποτελεί ένα κάλεσμα για συμπόρευση των κρατών μελών και των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ζητούμενό της είναι να οδηγήσει τη διακρατική συνεργασία σε ένα νέο επίπεδο έντασης και εμβέλειας και να αναπτύξει μια γνήσια ευρωπαϊκή διάσταση στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, με θεμέλιο κοινές αξίες. Η στρατηγική αναγνωρίζει την αριστεία και την ένταξη ως χαρακτηριστικά γνωρίσματα της ευρωπαϊκής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και αντιπροσωπευτικά στοιχεία του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής μας. Για τον λόγο αυτόν ο τομέας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ευρώπη είναι διαφορετικός από ό,τι σε άλλα μέρη του κόσμου.

Η στρατηγική βασίζεται επίσης στα πρώτα διδάγματα που αντλήθηκαν από την πρωτοβουλία για τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια 14 . Η παρούσα πρωτοβουλία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα βαθιάς διακρατικής θεσμικής συνεργασίας, η οποία βασίζεται σε κοινά και μακροπρόθεσμα οράματα των πανεπιστημίων. Οι 41 συμμαχίες ευρωπαϊκών πανεπιστημίων 15 αποτελούν καταλύτες προώθησης νέων μέσων και νομικών πλαισίων και μπορούν να αποτελέσουν πηγή έμπνευσης για την ευρύτερη κοινότητα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η Επιτροπή προτείνει να δοθεί έμφαση στην επίτευξη τεσσάρων κοινών βασικών στόχων έως τα μέσα του 2024:

-ενίσχυση της ευρωπαϊκής διάστασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και την έρευνα:

εφαρμογή μιας σειράς εμβληματικών πρωτοβουλιών οι οποίες θα είναι για τη διακρατική συνεργασία το ανάλογο του προγράμματος Erasmus+ για την κινητικότητα των φοιτητών και του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» για την αριστεία στον τομέα της έρευνας: η ορατή έκφραση μιας σαφώς ευρωπαϊκής προσέγγισης. Δεδομένου ότι το μερίδιο ευθύνης τους για τη δημιουργία μιας ανθεκτικής Ευρώπης διαρκώς αυξάνεται, τα πανεπιστήμια χρειάζονται κατάλληλη χρηματοδοτική στήριξη.

-στήριξη των πανεπιστημίων ως φάρων του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής μας:

η τριτοβάθμια εκπαίδευση και η έρευνα στην Ευρώπη στηρίζουν τον ευρωπαϊκό τρόπο ζωής μας εστιάζοντας σε τρεις άξονες 1) την ποιότητα και τη συνάφεια για βιώσιμες δεξιότητες, 2) την πολυμορφία και την ένταξη και 3) τις δημοκρατικές πρακτικές, τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις ακαδημαϊκές αξίες και την ελευθερία της επιστημονικής έρευνας. Είναι απαραίτητο να προωθηθούν ευέλικτες και ελκυστικές ακαδημαϊκές σταδιοδρομίες, με έμφαση στην αξία της διδασκαλίας, της έρευνας, της επιχειρηματικότητας, της διοίκησης και της ηγεσίας.

— ενδυνάμωση των πανεπιστημίων ως παραγόντων αλλαγής στη διττή πράσινη και ψηφιακή μετάβαση:

Στήριξη της πλήρους συμμετοχής των πανεπιστημίων στην εξέλιξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης. Η ΕΕ θα εκπληρώσει τις φιλοδοξίες της όσον αφορά την παροχή ψηφιακών δεξιοτήτων και δεξιοτήτων για την πράσινη μετάβαση σε περισσότερους νέους και δια βίου εκπαιδευόμενους ή την ανάπτυξη πράσινων λύσεων μέσω της τεχνολογικής και κοινωνικής καινοτομίας, μόνο αν ο τομέας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αναλάβει τον ρόλο που του αναλογεί.

-ενίσχυση των πανεπιστημίων ως παραγόντων προώθησης του παγκόσμιου ρόλου και της ηγετικής θέσης της ΕΕ:

μέσω της εμβάθυνσης της διεθνούς συνεργασίας εντός και εκτός Ευρώπης, στήριξη των πανεπιστημίων ώστε να καταστούν πιο εξωστρεφή και πιο ανταγωνιστικά στην παγκόσμια σκηνή και να συνεισφέρουν στην ενίσχυση των συστημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε χώρες εταίρους, σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές αξίες. Αυτό θα συμβάλει με τη σειρά του στην ενίσχυση της ελκυστικότητας της Ευρώπης όχι μόνο ως προορισμού σπουδών, αλλά και ως παγκόσμιου εταίρου στους τομείς της εκπαίδευσης, της έρευνας και της καινοτομίας.

Για να επιτύχει η ευρωπαϊκή στρατηγική για τα πανεπιστήμια απαιτείται εναρμόνιση των προτεραιοτήτων πολιτικής και των επενδύσεων σε επίπεδο ΕΕ, κρατών, περιφερειών και ιδρυμάτων. Για την εφαρμογή της στρατηγικής αυτής θα χρειαστεί στενότερη συνεργασία με τα κράτη μέλη, τα πανεπιστήμια και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη και μεταξύ των παραγόντων αυτών. Μαζί, μπορούμε να αξιοποιήσουμε την ισχυρή και μοναδική βάση του τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ευρώπη και να επιτύχουμε μεγαλύτερη σύγκλιση των αποστολών της —εκπαίδευση, έρευνα, καινοτομία στην υπηρεσία της κοινωνίας.

3Νέο πλαίσιο για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνεργασίας

3.1Τέσσερις εμβληματικές πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής διάστασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και την έρευνα

Τόσο η ανακοίνωση για την υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης έως το 2025 16  και η ανακοίνωση για έναν νέο Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας για την έρευνα και την καινοτομία 17 δίνουν έμφαση στο ότι χρειάζεται να διευκολύνουμε και να ενισχύσουμε τη διακρατική συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων, προκειμένου να ενισχυθεί η ικανότητά τους να εφοδιάζουν τους νέους, τους εκπαιδευόμενους σε προγράμματα διά βίου μάθησης και τους ερευνητές με τις κατάλληλες ικανότητες και δεξιότητες. Θα ενσωματώσουν επίσης μια νοοτροπία αριστείας στην εκπαίδευση και την επιστήμη και τη δημιουργία αξίας μεταξύ των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, βελτιώνοντας την ελκυστικότητα και την παγκόσμια ανταγωνιστικότητα. Η Ευρώπη μπορεί να στηρίξει τις προσπάθειες αυτές μέσω μιας σταδιακής προσέγγισης, με μια σειρά τεσσάρων εμβληματικών πρωτοβουλιών που θα αξιοποιήσουν από κοινού τη δυναμική των πανεπιστημίων σε ολόκληρη την Ευρώπη και θα ενισχύσουν περαιτέρω τόσο την ένταξη όσο και την αριστεία σε όλες τις δραστηριότητές τους.

Η πρωτοβουλία για τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus+, σε συνδυασμό με το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» και άλλα ενωσιακά και εθνικά μέσα, θα στηρίξει φιλόδοξες διακρατικές συμμαχίες ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης για την ανάπτυξη και την υλοποίηση μιας μακροπρόθεσμης κοινής διαρθρωτικής, βιώσιμης και συστημικής συνεργασίας στον τομέα της εκπαίδευσης, της έρευνας και της καινοτομίας, δημιουργώντας ευρωπαϊκές διαπανεπιστημιακές πανεπιστημιουπόλεις, όπου φοιτητές, προσωπικό και ερευνητές από όλα τα μέρη της Ευρώπης μπορούν να απολαύσουν μια απρόσκοπτη κινητικότητα και να δημιουργήσουν νέες γνώσεις από κοινού, σε όλες τις χώρες και τους επιστημονικούς κλάδους.

Η κατάρτιση νομικού καταστατικού για τις συμμαχίες ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης —για τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και άλλα είδη συμμαχιών— θα τους δώσει τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν από κοινού τα πλεονεκτήματά τους, να λαμβάνουν κοινές στρατηγικές αποφάσεις και να ενεργούν ως ενιαία νομική προσωπικότητα, καθώς επίσης θα διευκολύνει τη συντονισμένη συγκέντρωση πόρων, δραστηριοτήτων και δεδομένων. Το καταστατικό αυτό θα διευκολύνει τη βαθύτερη, μακροπρόθεσμη και ευέλικτη διακρατική συνεργασία, παρέχοντας τη δυνατότητα κοινής χρήσης ικανοτήτων, ανταλλαγής προσωπικού και εφαρμογής κοινών προγραμμάτων, με στόχο την απονομή κοινών πτυχίων σε επίπεδο συμμαχίας, συμπεριλαμβανομένου ενός κοινού ευρωπαϊκού πτυχίου.

Ένα κοινό ευρωπαϊκό πτυχίο, το οποίο θα χορηγείται σε εθνικό επίπεδο, θα πιστοποιεί βάσει ενός κοινού συνόλου κριτηρίων τα μαθησιακά αποτελέσματα που επιτυγχάνονται στο πλαίσιο της διακρατικής συνεργασίας μεταξύ διαφόρων ιδρυμάτων, για παράδειγμα στους κόλπους συμμαχιών ευρωπαϊκών πανεπιστημίων. Ένα ευρωπαϊκό πτυχίο θα πρέπει να εκδίδεται, να φυλάσσεται, να κοινοποιείται, να επαληθεύεται και να αναγνωρίζεται με ευκολία σε ολόκληρη την ΕΕ. Ως πρώτο βήμα, η Επιτροπή θα καταβάλει προσπάθειες για την ανάπτυξη ευρωπαϊκών κριτηρίων για την απονομή σήματος ευρωπαϊκού πτυχίου. Ένα τέτοιο σήμα θα χορηγείται ως συμπληρωματική πιστοποίηση των τίτλων σπουδών των φοιτητών που αποφοιτούν από κοινά προγράμματα τα οποία παρέχονται στο πλαίσιο της διακρατικής συνεργασίας μεταξύ διαφόρων ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Η γενικευμένη χρήση της πρωτοβουλίας για την ευρωπαϊκή φοιτητική ταυτότητα για όλους τους φοιτητές που μετακινούνται μεταξύ πανεπιστημίων στην Ευρώπη θα διευκολύνει την πρόσβασή τους σε κάθε επίπεδο διακρατικής κινητικότητας. Κάτι τέτοιο θα διευκολύνει τη διαχείριση της κινητικότητας και θα την καταστήσει αποδοτικότερη και πιο πράσινη. Η αδιαμφισβήτητη ταυτοποίηση κάθε Ευρωπαίου φοιτητή στις διασυνοριακές του μετακινήσεις και κατά τη χρήση ψηφιακών εργαλείων θα διευκολύνει την εφαρμογή των ευρωπαϊκών φοιτητικών ταυτοτήτων σε ολόκληρη την Ευρώπη και θα καταστήσει δυνατή την πλήρη ψηφιοποίηση της διαχείρισης των δραστηριοτήτων κινητικότητας των σπουδαστών του προγράμματος Erasmus+, από την υποβολή αιτήσεων έως την έκδοση διαπιστευτηρίων σπουδών 18 .

Αυτές οι τέσσερις εμβληματικές πρωτοβουλίες θα λειτουργούν συνδυαστικά και θα συμβάλουν στη δημιουργία ενός πλαισίου ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Θα συμβάλουν στη διαμόρφωση μιας γνήσιας ευρωπαϊκής ταυτότητας, αναβαθμίζοντας το επίπεδο διακρατικής συνεργασίας και καλλιεργώντας μια ισχυρή ευρωπαϊκή συνείδηση.  

Επιπλέον, δεδομένου ότι τα πανεπιστήμια λειτουργούν υπό καθεστώς αυτονομίας και ότι η εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας επαφίεται στα κράτη μέλη, είναι σε διαρκή βάση δύσκολο να διασφαλιστεί αφενός ότι τα προγράμματα και οι τίτλοι σπουδών χαρακτηρίζονται από πλήρη διαφάνεια και, αφετέρου, ότι οι διαφορές δεν παρεμποδίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των φοιτητών, των πανεπιστημιακών και των ερευνητών. Η διασφάλιση ποιότητας αποτελεί θεμέλιο της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, η οποία καθιστά δυνατή την εις βάθος συνεργασία και την απρόσκοπτη κινητικότητα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο προτείνεται η περαιτέρω ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού συστήματος διασφάλισης της ποιότητας και αναγνώρισης, στο πλαίσιο του οποίου θα διασφαλίζεται η ποιότητα των τίτλων σπουδών, οι οποίοι θα ψηφιοποιούνται και θα αναγνωρίζονται αυτόματα σε ολόκληρη την Ευρώπη, και θα εξαλειφθεί η γραφειοκρατία που παρεμποδίζει την κινητικότητα, την πρόσβαση σε περαιτέρω μάθηση και κατάρτιση ή την είσοδο στην αγορά εργασίας. Σε συνέργεια με το θεματολόγιο πολιτικής για τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας, μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία αριστείας θα αυξήσει την αριστεία στην επιστήμη και την αξιοποίηση της γνώσης των πανεπιστημίων της Ευρώπης και θα βελτιώσει την παγκόσμια ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων σε βασικούς τομείς όπως η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση.

3.2Επαρκής χρηματοδοτική στήριξη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της έρευνας

Για την επίτευξη ένταξης και αριστείας απαιτείται κατάλληλη χρηματοδότηση των πανεπιστημίων σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Αυτή τη στιγμή τα κράτη μέλη δαπανούν κατά μέσο όρο 0,8 % του ΑΕΠ τους για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, με τις δαπάνες να κυμαίνονται από 0,3 % έως 1,7 % 21 . Οι μέσες κρατικές δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη σε ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ανέρχονται στο 0,48 % του ΑΕΠ στην Ευρώπη 22 . Ο τομέας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της ΕΕ παρουσιάζει ενδείξεις σημαντικής υποχρηματοδότησης, δεδομένης ιδίως της αύξησης του αριθμού των φοιτητών και των ευθυνών των πανεπιστημίων.

Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση είναι σημαντική για τα πανεπιστήμια, καθώς συμπληρώνει την εθνική χρηματοδότηση ως πηγή εισοδήματος, αλλά και ως πλατφόρμα ευρωπαϊκής και διεθνούς ακαδημαϊκής συνεργασίας. Με το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, πρόκειται να επενδυθεί ένα μεγάλο ποσό σε επίπεδο ΕΕ για τη στήριξη των πανεπιστημίων, το οποίο εκτιμάται ότι θα ανέλθει σε 80 δισ. EUR 23 για την περίοδο προγραμματισμού 2021-2027. Ως εκ τούτου, ο τομέας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης θα επωφεληθεί από ένα πρωτοφανές επίπεδο ενωσιακής χρηματοδότησης από διάφορες πηγές, συμπεριλαμβανομένων των προγραμμάτων Erasmus+, «Ορίζων Ευρώπη», «Ψηφιακή Ευρώπη», του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, των κονδυλίων στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης 24 ή του προγράμματος InvestEU. Κάθε μία από αυτές τις πηγές χρηματοδότησης αποτελεί αυτοτελές χρηματοδοτικό εργαλείο με συγκεκριμένο σκοπό και αποστολή.

Μολονότι τα κονδύλια και τα προγράμματα της ΕΕ είναι σημαντικά, δεν πρέπει να αντικαθιστούν την επαρκή εθνική δημόσια χρηματοδότηση και άλλες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις, αλλά πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικά προς αυτές. Έχει καίρια σημασία τα κράτη μέλη και οι φορείς του τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να κάνουν αποτελεσματική χρήση των εργαλείων της ΕΕ και να διερευνήσουν συνέργειες για χρηματοδότηση σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο ώστε να κινητοποιηθούν οι προσπάθειες της ΕΕ και των κρατών μελών προς την κατεύθυνση του κοινού οράματος, όπως ορίζεται στην παρούσα ευρωπαϊκή στρατηγική για τα πανεπιστήμια.

4Φάροι του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής

4.1Ενίσχυση της ποιότητας και της συνάφειας για βιώσιμες δεξιότητες

Είναι αναγκαίο να υπάρξει μια συστηματική και ολοκληρωμένη προσέγγιση των ακαδημαϊκών σταδιοδρομιών, ως απάντηση στην έκκληση του Συμβουλίου για προαγωγή ευέλικτων και ελκυστικών δομών σταδιοδρομίας και βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Στην αξιολόγηση σταδιοδρομίας θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ποικιλία των δραστηριοτήτων των πανεπιστημιακών, όπως η διδασκαλία, η έρευνα, η επιχειρηματικότητα, η διοίκηση ή η ηγεσία. Η σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με ένα σύμφωνο για την Έρευνα και την Καινοτομία στην Ευρώπη αποσκοπεί στη βελτίωση της ελκυστικότητας των σταδιοδρομιών στον τομέα της έρευνας και στη διασφάλιση καλύτερης πρόσβασης στην αριστεία στον τομέα της επιστήμης.

Τα πανεπιστήμια μπορούν να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην αποφυγή αναντιστοιχιών και ελλείψεων δεξιοτήτων, οι οποίες απειλούν την ανάκαμψη της Ευρώπης, καθώς και στην ανάπτυξη των εκπαιδευόμενων ως ενεργών και υπεύθυνων πολιτών με ικανότητες δημιουργικής και κριτικής σκέψης και επίλυσης προβλημάτων, οι οποίοι διαθέτουν τα εφόδια που θα τους οδηγήσουν στη διά βίου μάθηση. Η Επιτροπή υπέβαλε το 2021 πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με μια ευρωπαϊκή προσέγγιση για τα μικροδιαπιστευτήρια για τη διά βίου μάθηση και την απασχολησιμότητα. Η επακόλουθη ταχεία ανάληψη δράσης από το Συμβούλιο σε συνέχεια της πρότασης θα συμβάλει στην κινητοποίηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης για τη στήριξη της διά βίου μάθησης, καθώς και στην επανειδίκευση και αναβάθμιση δεξιοτήτων για την κάλυψη νέων και αναδυόμενων αναγκών στην κοινωνία και στην αγορά εργασίας.

Η αριστεία στα περιβάλλοντα εκπαίδευσης, έρευνας και καινοτομίας αποτελεί καταλυτικό παράγοντα για την ανάπτυξη δεξιοτήτων υψηλού επιπέδου, τη δημιουργία γνώσεων αιχμής και την πρακτική τους εφαρμογή. Στο πλαίσιο αυτό είναι αμοιβαία επωφελής η συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων και με βιομηχανικά οικοσυστήματα. Πέραν του ζητούμενου της προσωπικής ανάπτυξης, ο τομέας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στηρίζει την ανάπτυξη δεξιοτήτων για τη βιομηχανία και τον επιχειρηματικό τομέα. Οι εκπαιδευόμενοι θα πρέπει να έχουν περισσότερες ευκαιρίες να επωφεληθούν από προγράμματα πρακτικής άσκησης, να έρθουν σε επαφή με νεοφυείς επιχειρήσεις και να συμμετάσχουν στην κοινότητά τους ως παράγοντες αλλαγής, ώστε να έχουν θετικό αντίκτυπο στην κοινωνία που τους περιβάλλει. Η επιχειρηματική εκπαίδευση και κατάρτιση που ενισχύουν τις επιχειρηματικές γνώσεις και δεξιότητες είναι ουσιαστικής σημασίας, ιδίως για τις ΜΜΕ. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να προωθηθούν περισσότερες συνέργειες μεταξύ των συμμαχιών ευρωπαϊκών πανεπιστημίων και των κέντρων επαγγελματικής αριστείας.

Για την επίτευξη αριστείας και συνάφειας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση απαιτείται επίσης στήριξη για την τόνωση της παιδαγωγικής καινοτομίας, με επίκεντρο τους εκπαιδευόμενους, με ποικιλία χώρων μάθησης και ευέλικτες, διεπιστημονικές διαδρομές μάθησης. Η δημιουργία «ζωντανών εργαστηρίων» 26 θα πρέπει να προωθηθεί ως ένα καλό παράδειγμα αφενός του τρόπου με τον οποίο μπορούν να εκπαιδεύονται οι φοιτητές ώστε να επεξεργάζονται τις προκλήσεις με μια ολιστική και διεπιστημονική προσέγγιση και, αφετέρου, του τρόπου υποστήριξης της ικανότητας κριτικής σκέψης και επίλυσης προβλημάτων και των δημιουργικών και επιχειρηματικών δεξιοτήτων των φοιτητών.

4.2Προώθηση της πολυμορφίας, της συμμετοχικότητας και της ισότητας των φύλων

Όπως ορίζεται στην πρώτη αρχή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, «Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα σε ποιοτική και χωρίς αποκλεισμούς εκπαίδευση, κατάρτιση και διά βίου μάθηση». Η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ευρώπη είναι ευρεία, σε σύγκριση με τον υπόλοιπο κόσμο. Ωστόσο, οι μειονεκτούσες ομάδες ή οι ομάδες που υφίστανται διακρίσεις (εθνοτικές μειονότητες, άτομα που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών ή άτομα με αναπηρία, άτομα από φτωχές οικογένειες, παιδιά γονέων με μειωμένα προσόντα) εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται στους κόλπους των φοιτητών, του ακαδημαϊκού προσωπικού και των ερευνητών. Παρά την αυξανόμενη πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, στα συστήματα ανώτατης εκπαίδευσης εξακολουθεί να υφίσταται έντονη διαστρωμάτωση. Οι φοιτητές πρώτης γενιάς και οι φοιτητές που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών ή μειονότητες έχουν λιγότερες πιθανότητες να λάβουν τριτοβάθμια εκπαίδευση στην ΕΕ.

Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση υπάρχουν επίμονα χάσματα μεταξύ των φύλων. Παρότι σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο οι φοιτήτριες και οι απόφοιτες είναι περισσότερες από τους άνδρες συναδέλφους τους, και ενώ υπάρχει σχεδόν ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων σε διδακτορικό επίπεδο, υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των φύλων όσον αφορά το γνωστικό αντικείμενο —στα πεδία των θετικών επιστημών, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών (STEM), οι γυναίκες εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν ελαφρώς λιγότερο από το ένα τρίτο των φοιτητών σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο και το 37 % των υποψήφιων διδακτόρων. Παρά κάποια πρόοδο που σημειώθηκε τα τελευταία χρόνια, οι γυναίκες που κατέχουν θέση τακτικής καθηγήτριας έδρας ή ισοδύναμη θέση ανέρχονται σε ποσοστό 26 % στην ΕΕ, το οποίο είναι χαμηλό.

Απαιτούνται περισσότερες θεσμικές αλλαγές για να καταστούν τα πανεπιστήμια χώροι πραγματικής ισότητας των ευκαιριών.

4.3Προαγωγή και προστασία των ευρωπαϊκών δημοκρατικών αξιών

Τα πανεπιστήμια πρέπει να είναι χώροι ελευθερίας: του λόγου, της σκέψης, της μάθησης, της έρευνας και ακαδημαϊκής ελευθερίας γενικότερα. Η ακαδημαϊκή ελευθερία δεν μπορεί να διαχωριστεί από την αυτονομία των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων ούτε από τη συμμετοχή των φοιτητών και του προσωπικού στη διακυβέρνηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Η διασφάλιση της ακαδημαϊκής ελευθερίας στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης βρίσκεται στο επίκεντρο όλων των πολιτικών που αναπτύσσονται σε επίπεδο ΕΕ για την τριτοβάθμια εκπαίδευση και έχει ενταχθεί επίσης στη διαδικασία της Μπολόνια. Αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης και του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας. Οι θεμελιώδεις ακαδημαϊκές αξίες δεν μπορούν να θεωρηθούν δεδομένες. Τα τελευταία χρόνια είναι εμφανές ότι απειλούνται με διάφορους τρόπους και σε διάφορους χώρους, ακόμη και στην ΕΕ. Η αυτονομία των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι άνιση στην Ευρώπη 35 . Η Ένωση και τα κράτη μέλη της καλούνται να προστατεύσουν ενεργά, να καλλιεργήσουν και να υπερασπιστούν αυτές τις αξίες μέσω των πολιτικών τους και των ευκαιριών χρηματοδότησης που παρέχουν, καθώς και να προστατεύσουν τους ερευνητικούς οργανισμούς από εξωτερικές παρεμβάσεις.

Τα πανεπιστήμια έχουν καίρια σημασία για την προώθηση της ενεργού συμμετοχής των πολιτών στα κοινά, της ανοχής, της ισότητας και της πολυμορφίας, του ανοικτού χαρακτήρα και της κριτικής σκέψης με σκοπό την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και της κοινωνικής εμπιστοσύνης και, κατ’ επέκταση, την προάσπιση των ευρωπαϊκών δημοκρατιών. Τα πανεπιστήμια μπορούν να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στην προετοιμασία των αποφοίτων ώστε να γίνουν καλά ενημερωμένοι Ευρωπαίοι πολίτες. Με τη διδασκαλία και δράσεις ευαισθητοποίησης υποστηρίζουν την κοινωνική εμπέδωση των ευρωπαϊκών αξιών και με την προάσπιση της επιστημονικής μεθόδου συμβάλλουν στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης στην επιστήμη.

5Παράγοντες αλλαγής στη διττή πράσινη και ψηφιακή μετάβαση:

5.1Ανάπτυξη δεξιοτήτων, ικανοτήτων και τεχνολογικής καινοτομίας για την πράσινη μετάβαση

Τα πανεπιστήμια αποτελούν βασικούς παράγοντες για την πράσινη μετάβαση και για έναν πιο βιώσιμο κόσμο. Διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διεξαγωγή ερευνών για την εξεύρεση λύσεων, σε συνεργασία με τη βιομηχανία και την κοινωνία, απέναντι σε περιβαλλοντικές και κλιματικές προκλήσεις ενόψει της επίτευξης κλιματικής ουδετερότητας, της αντιστροφής της απώλειας βιοποικιλότητας και της ανάσχεσης της ρύπανσης, καθώς και στην ανάπτυξη γνώσεων σχετικά με το κλίμα και το περιβάλλον για όλους τους σπουδαστές σε όλα τα επίπεδα και τα γνωστικά πεδία, όπως και για το ευρύ κοινό μέσω της κινητοποίησης της κοινότητας. Τα πανεπιστήμια μπορούν επίσης να αποτελέσουν πρότυπο περιβαλλοντικής βιωσιμότητας μέσω των υποδομών και των δραστηριοτήτων τους. Τέλος, τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων έρευνας και καινοτομίας μπορούν να αποτελέσουν έγκυρη βάση για πολιτικές, καινοτομία και μέτρα που σχετίζονται με το περιβάλλον.

Η Επιτροπή υπέβαλε πρόσφατα πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με τη μάθηση για την περιβαλλοντική βιωσιμότητα και πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με μια ευρωπαϊκή προσέγγιση για τα μικροδιαπιστευτήρια για τη διά βίου μάθηση και την απασχολησιμότητα. Η επακόλουθη ταχεία ανάληψη δράσης από το Συμβούλιο σε συνέχεια των προτάσεων θα συμβάλει στην κινητοποίηση των κρατών μελών για τη στήριξη των πανεπιστημίων και των φοιτητών τους ώστε να καταστούν παράγοντες αλλαγής για την πράσινη μετάβαση, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο μιας προοπτικής διά βίου μάθησης. Οι συμπράξεις και οι αποστολές του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» 38 προσφέρουν μεγάλες δυνατότητες για συνέργειες, για παράδειγμα σε τομείς όπως οι μεταφορές μηδενικών εκπομπών και η προμήθεια βιώσιμων πρώτων υλών συσσωρευτών, οι οποίοι απαιτούν νέες δεξιότητες.

5.2Ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων και προώθηση της καινοτομίας για την πράσινη μετάβαση

Στο πλαίσιο της ψηφιακής μετάβασης ανατίθεται στα πανεπιστήμια θεμελιώδης ρόλος όσον αφορά τον εφοδιασμό των φοιτητών και των ερευνητών με τις ψηφιακές δεξιότητες και ικανότητες που απαιτούνται στη νέα πραγματικότητα για την προώθηση της καινοτομίας και των νέων τεχνολογιών.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας λόγω της νόσου COVID-19 ο τομέας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έδειξε την ικανότητα προσαρμογής του στη νέα κατάσταση. Κατέστη προφανές ότι οι ψηφιακές λύσεις δεν μπορούν και δεν θα πρέπει να αντικαταστήσουν πλήρως τις δραστηριότητες διά ζώσης. Το μέλλον θα πρέπει να βασίζεται σε υβριδικές λύσεις οι οποίες θα εξασφαλίζουν μια καλή ισορροπία μεταξύ φυσικής παρουσίας και ψηφιακών εργαλείων. Τα πανεπιστήμια μπορούν επίσης να προωθήσουν την ανάπτυξη καινοτόμων εκπαιδευτικών τεχνολογιών μέσω τεχνοβλαστών ή επεκτεινόμενων επιχειρήσεων και να αξιοποιήσουν το δυναμικό της αναπτυσσόμενης ευρωπαϊκής βιομηχανίας εκπαιδευτικών τεχνολογιών (EdTech).

Η Επιτροπή έχει ξεκινήσει έναν διαρθρωμένο διάλογο με τα κράτη μέλη σχετικά με την ψηφιακή εκπαίδευση και τις ψηφιακές δεξιότητες, προκειμένου να καθορίσουν από κοινού τους καθοριστικούς παράγοντες για αποτελεσματική ψηφιακή εκπαίδευση και κατάρτιση χωρίς αποκλεισμούς. Τα πανεπιστήμια μπορούν να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην προώθηση ενός εργατικού δυναμικού που έχει τα εφόδια ώστε να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της ψηφιακής μετάβασης στο μέλλον. Στο πλαίσιο αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία η προσφορά εξειδικευμένης εκπαίδευσης σε ψηφιακούς τομείς, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η κυβερνοασφάλεια ή το υπολογιστικό νέφος, καθώς και η μικροηλεκτρονική 41 . Οι ελλείψεις δεξιοτήτων στα πεδία των θετικών επιστημών, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών (STEM) αποτελεί ένα από τα βασικά εμπόδια. Καθώς οι ψηφιακές τεχνολογίες διεισδύουν σε όλους τους τομείς της οικονομίας, είναι επίσης απαραίτητο όλοι οι φοιτητές, για παράδειγμα στους τομείς της ιατρικής, της διοίκησης επιχειρήσεων και της γεωργίας, να μάθουν να τις χρησιμοποιούν σε προηγμένο επίπεδο στα επαγγέλματά τους.

Την επόμενη δεκαετία θα χρειαστεί να δημιουργηθούν στην πράξη τα «συνδεδεμένα πανεπιστήμια». Η επάρκεια ψηφιακής ικανότητας και υποδομές έχουν καίρια σημασία για την επίτευξη αυτού του σκοπού. Η διεύρυνση της χρήσης ψηφιακών μέσων θα πρέπει να βασιστεί σε νέες και αξιόπιστες τεχνολογίες και πλατφόρμες, οι οποίες θα πρέπει να είναι διαλειτουργικές, θα στηρίζονται σε μια άρτια ευρωπαϊκή βάση και θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις εκπαιδευτικές και ερευνητικές ανάγκες με ολοκληρωμένο τρόπο. Παράλληλα, απαιτούνται κοινά, ανοικτά πρότυπα, τα οποία θα παρέχουν στα πανεπιστήμια τη δυνατότητα να ελέγχουν καλύτερα τα δεδομένα τους ώστε να είναι αποτελεσματική η συνεργασία.

6Παράγοντες προώθησης του παγκόσμιου ρόλου και της ηγετικής θέσης της Ευρώπης

Η Ευρώπη έχει ανάγκη από εξωστρέφεια περισσότερο από ποτέ άλλοτε. Τα πανεπιστήμια συμβάλλουν καθοριστικά στη σύνδεση της Ευρώπης με τον υπόλοιπο κόσμο και στην προαγωγή των ευρωπαϊκών αξιών σε παγκόσμιο επίπεδο 42 . Διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στη συγκρότηση της βάσης τεκμηρίωσης της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφάλειας της Ευρώπης, των διεθνών συμφωνιών και της πολυμερούς δράσης. Ως βασικοί παράγοντες της επιστημονικής διπλωματίας, διευκολύνουν τη δημιουργία γεφυρών.

Η Ευρώπη έχει αναλάβει ρόλο ρυθμιστή της συνεργασίας στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Για πολλές περιφέρειες, χώρες και πανεπιστήμια παγκοσμίως, η ευρωπαϊκή πείρα ενέπνευσε νέες στρατηγικές διεθνοποίησης ή περιφερειακής συνεργασίας. Κατά συνέπεια, η εμβάθυνση της συνεργασίας μεταξύ των ευρωπαϊκών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων συμβαδίζει με την καθιέρωση της παγκόσμιας διάστασής τους. Παράλληλα, είναι απαραίτητο να στηριχθεί η ενίσχυση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στις χώρες εταίρους.

Σύμφωνα με τη στρατηγική Global Gateway, τα πανεπιστήμια στην Ευρώπη συμβάλλουν ζωτικά στον μετασχηματισμό των εκπαιδευτικών συστημάτων των χωρών εταίρων και διευκολύνουν την κινητικότητα των φοιτητών, του προσωπικού, των εκπαιδευτικών και των ασκούμενων, με πνεύμα αμοιβαιότητας και κοινού οφέλους. Αποτελούν επίσης τους κινητήριους μοχλούς για την ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας.

Η πολυμορφία και η διεθνής θέση των εκπαιδευτικών συστημάτων της ΕΕ και ο ρόλος της Ευρώπης ως του μεγαλύτερου παρόχου συνεργασίας στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αποτελούν σημαντικό αθροιστικό πλεονέκτημα που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί. Η ενωσιακή πείρα σε θέματα διασυνοριακής αναγνώρισης, διασφάλισης της ποιότητας και διαπίστευσης αποτελεί τη βάση της περιφερειακής συνεργασίας και ολοκλήρωσης σε ευρύτερες γεωγραφικές περιοχές.

Με την ανταλλαγή ταλέντων από ολόκληρο τον κόσμο και τη δημιουργία ισχυρών δεσμών με χώρες εταίρους σε ολόκληρη την υφήλιο, καθώς και με την προώθηση ακαδημαϊκών και ευρωπαϊκών αξιών, τα πανεπιστήμια αποτελούν μέρος της ήπιας δύναμης της Ευρώπης. Η Ευρώπη καλείται να ενισχύσει και να αξιοποιήσει το κύρος της και να αναβαθμίσει τα συγκεκριμένα πλεονεκτήματα σε όλα τα κράτη μέλη. Κατ’ επέκταση, κάτι τέτοιο θα αυξήσει την ελκυστικότητά της, όχι μόνο ως προορισμού σπουδών, αλλά και ως ενιαίου εταίρου στους τομείς της εκπαίδευσης, της έρευνας και της καινοτομίας.

7Από τη θεωρία στην πράξη: παρακολούθηση και διακυβέρνηση

Η πρόοδος που σημειώνεται ως προς στην εφαρμογή της παρούσας στρατηγικής θα αναφέρεται μέσω του στρατηγικού πλαισίου του Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης και της διακυβέρνησης του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας. Η Επιτροπή θα προβεί σε απολογισμό της κατάστασης στην οικεία έκθεση προόδου για τον Ευρωπαϊκό Χώρο Εκπαίδευσης και μέσω του συστήματος παρακολούθησης του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η Επιτροπή, τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη θα έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν σε έναν στρατηγικό διάλογο σχετικά με την επιτευχθείσα πρόοδο και τα σημεία εστίασης των πολιτικών και της στήριξής μας.

Το 2023 η Επιτροπή θα συστήσει στο πλαίσιο της συγκεκριμένης διαδικασίας ένα Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο του Τομέα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, με σκοπό την τεκμηρίωση της προόδου που επιτελείται. Το εν λόγω παρατηρητήριο θα συνδυάζει σε ένα και μοναδικό σημείο τα κορυφαία υφιστάμενα εργαλεία και τις ικανότητες συλλογής δεδομένων της ΕΕ 45 , ενισχύοντας παράλληλα περαιτέρω τη χρήση και τη σημασία τους για τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής, τα πανεπιστήμια, τους φοιτητές και τους ερευνητές. Ο εξορθολογισμός και η αναβάθμιση των υφιστάμενων ευρωπαϊκών πηγών δεδομένων θα δώσουν στα ιδρύματα και τις κυβερνήσεις τη δυνατότητα να ενισχύσουν την οικεία βάση τεκμηρίωσης για βασικά θέματα όπως η ένταξη, τα μαθησιακά αποτελέσματα, η πρόοδος όσον αφορά τις ψηφιακές, πράσινες και επιχειρηματικές δεξιότητες, η μεταφορά τεχνολογίας, η απασχολησιμότητα, οι ανάγκες των φοιτητών και της αγοράς εργασίας, η ενίσχυση της ερευνητικής σταδιοδρομίας, η ανοικτή επιστήμη, ο ρόλος των ιδρυμάτων στα οικοσυστήματα καινοτομίας και η διακρατική συνεργασία στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Το παρατηρητήριο θα καταστήσει δυνατή τη σύγκριση, την ανάλυση και την ανάδειξη των επιδόσεων του τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε διάφορα πεδία. Αξιοποιώντας τις συνέργειες μεταξύ των υφιστάμενων εργαλείων συλλογής δεδομένων, θα διασφαλίσει μια εστιασμένη και στοχευμένη παρακολούθηση, την εξάλειψη πιθανών επικαλύψεων και τη μείωση του φόρτου συλλογής δεδομένων για τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Ένα από τα παραδοτέα του παρατηρητηρίου θα είναι ένας πίνακας αποτελεσμάτων του ευρωπαϊκού τομέα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ο οποίος θα αξιολογεί σε ετήσια βάση την πρόοδο που επιτελείται σε ολόκληρη την ΕΕ όσον αφορά τις βασικές προτεραιότητες της παρούσας στρατηγικής: ένταξη, αξίες, ποιότητα και συνάφεια, κινητικότητα, πράσινες και ψηφιακές δεξιότητες, απασχολησιμότητα, διακρατική συνεργασία, μεταφορά τεχνολογίας και αξιοποίηση της γνώσης.

Η παρακολούθηση αυτή θα καλύπτει επίσης την επάρκεια των επενδύσεων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και την έρευνα σε επίπεδο Ένωσης, κρατών μελών και ιδρυμάτων. Για τον σκοπό αυτόν, η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει τα αποτελέσματα των εργασιών της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τις ποιοτικές επενδύσεις στην εκπαίδευση και την κατάρτιση.

Η παρούσα ανακοίνωση αποτελεί πρόσκληση για στενότερη συνεργασία μεταξύ χωρών και φορέων του τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης εντός του Ευρωπαϊκού Χώρου Εκπαίδευσης, του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας και του Ευρωπαϊκού Χώρου Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης (διαδικασία της Μπολόνια). Απαιτούνται συνέργειες σε τομείς όπως η διακρατική συνεργασία και ο θεσμικός μετασχηματισμός των πανεπιστημίων, η υποστήριξη των θεμελιωδών ακαδημαϊκών αξιών και της επιστημονικής ελευθερίας, η ανάπτυξη ακαδημαϊκών σταδιοδρομιών, η καινοτόμος και διεπιστημονική μάθηση, η διδασκαλία και η έρευνα, καθώς και η μεταξύ τους διασύνδεση, η κυκλοφορία της γνώσης, η διεθνής συνεργασία με εταίρους εκτός της ΕΕ και η συμβολή στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.

8Συμπέρασμα: η μελλοντική πορεία

Η παρούσα στρατηγική διαμορφώνει ένα ευρωπαϊκό όραμα για το μέλλον των πανεπιστημίων και τον τρόπο με τον οποίο η Ένωση μπορεί να τα στηρίξει σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η παρούσα ανακοίνωση δημοσιεύεται στις αρχές του 2022, το οποίο είναι το Ευρωπαϊκό Έτος Νεολαίας. Για να υποστηρίξει την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα της Ευρώπης και να θέσει τα θεμέλια για τη βιώσιμη ανάπτυξή της, η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει στη νεολαία της. Σε αυτή τη φάση της ζωής του ανθρώπου καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν η εκπαίδευση και η κατάρτιση. Οφείλουμε στους νέους την ευκαιρία να αποκτήσουν άριστες και σχετικές δεξιότητες και ικανότητες. Προσφέροντας σε κάθε νέο Ευρωπαίο μια πραγματική ευκαιρία για αναβάθμιση των δεξιοτήτων του και επανειδίκευση, βοηθάμε να τεθούν τα θεμέλια για μια ισχυρότερη, πιο ευημερούσα και ανθεκτική Ευρώπη.

Με την παρούσα ανακοίνωση σχετικά με μια ευρωπαϊκή στρατηγική για τα πανεπιστήμια, η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη και τα πανεπιστήμια τους να ενώσουν τις δυνάμεις τους προς όφελος της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο σύνολό της. Αποτελεί πρόσκληση για κοινό προβληματισμό, συζήτηση και συνεργασία όσον αφορά το πώς μπορούμε να αναπτύξουμε από κοινού την ευρωπαϊκή διάσταση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, την έρευνα και την καινοτομία κατά τρόπο ώστε να αξιοποιείται πλήρως το δυναμικό των πανεπιστημίων.

Η στρατηγική αυτή μπορεί να εφαρμοστεί μόνο από κοινού. Η Επιτροπή καλεί τα πανεπιστήμια να προωθήσουν το έργο που επιτελείται στους κόλπους τους και τα κράτη μέλη να υποστηρίξουν τα πανεπιστήμιά τους μέσω της κατάλληλης πολιτικής και χρηματοδοτικής στήριξης. Καλεί επίσης τα κράτη μέλη, τα πανεπιστήμια, τους φοιτητές, το ακαδημαϊκό προσωπικό, τους ερευνητές και τους εταίρους τους στο πλαίσιο ευρύτερων οικοσυστημάτων καινοτομίας να αναλάβουν τόσο την ευθύνη της στρατηγικής όσο και κοινές δεσμεύσεις ώστε να αποτελέσουν πηγή έμπνευσης.

Η Επιτροπή έχει δεσμευτεί να κινητοποιήσει όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή της —σε επίπεδο διακυβέρνησης, χρηματοδότησης, συνεργασίας ή νομοθεσίας— για την εφαρμογή της παρούσας στρατηγικής.

Ο συντονισμός των προσπαθειών μεταξύ της ΕΕ, των κρατών μελών, των περιφερειών, της κοινωνίας των πολιτών και του τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έχει καίρια σημασία για την υλοποίηση αυτής της στρατηγικής. Η Επιτροπή καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, τα κράτη μέλη και τα πανεπιστήμια να συμμετάσχουν σε κοινή συζήτηση σχετικά με το παρόν θεματολόγιο πολιτικής και να καταβάλουν κοινές προσπάθειες για βιώσιμα πανεπιστήμια προς όφελος της νέας γενιάς της Ευρώπης, καθώς και να αναπτύξουν τη διά βίου μάθηση προς όφελος των ατόμων όλων των ηλικιών.

(1)

   Ο όρος «πανεπιστήμιο» παραπέμπει στον ευρύτερο τομέα και αντιπροσωπεύει ολόκληρη τη βαθμίδα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένων όλων των ειδών ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, στα οποία περιλαμβάνονται ερευνητικά πανεπιστήμια, πανεπιστημιακά κολέγια, πανεπιστημιακές σχολές εφαρμοσμένων επιστημών, ιδρύματα τριτοβάθμιας επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης και ανώτατες σχολές καλών τεχνών.

(2)

     Αυτά υπολογίζονται ως ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που έχουν λάβει τον Χάρτη Erasmus+ για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση (ECHE), ο οποίος αποτελεί προϋπόθεση για τη συμμετοχή ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στο πρόγραμμα Erasmus+.

(3)

   Για την ΕΕ, Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Tertiary_education_statistics

(4)

   Για την ΕΕ, Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tsc00003/default/table?lang=en

(5)

   Έρευνα EUA (Ένωση των Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων), International strategic institutional partnerships and the European Universities Initiative (Διεθνείς στρατηγικές συμπράξεις μεταξύ ιδρυμάτων και η πρωτοβουλία για τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια), Απρίλιος (2020), σ. 26.

(6)

   Ευρωβαρόμετρο (2018): https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/2186

(7)

      EUA Public Funding Observatory Report 2019/20 (Έκθεση του Παρατηρητηρίου Δημόσιας Χρηματοδότησης της ΕΕ για το 2019/20) .

(8)

Ψήφισμα του Συμβουλίου περί στρατηγικού πλαισίου για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης με στόχο

τον Ευρωπαϊκό Χώρο Εκπαίδευσης και πέραν αυτού (2021-2030) (ΕΕ C 66 της 26.2.2021, σ. 1).

(9)

Όπως ορίζεται στο σχέδιο δράσης για τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων

(10)

[COM(2021) 118 final].

(11)

   Hauschildt, Gwosć, Schirmer, & Wartenbergh-Cras (2021).  Social and economic conditions of student life in Europe: Synopsis of Indicators (Κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της φοιτητικής ζωής στην Ευρώπη: Συνοπτική παρουσίαση δεικτών). EUROSTUDENT VII 2018-2021.  

(12)

   She Figures 2021, Women in Science database, DG Research and Innovation (Βάση δεδομένων Women in Science database, ΓΔ Έρευνας και Καινοτομίας). https://op.europa.eu/s/tflN  

(13)

      Academic freedom and institutional autonomy: commitments must be followed by action (Ακαδημαϊκή ελευθερία και αυτονομία των ιδρυμάτων: οι δεσμεύσεις πρέπει να συνοδεύονται από δράση), κοινή δήλωση των ενώσεων ALLEA, EUA και Science Europe, Απρίλιος 2019.

(14)

      Πρωτοβουλία για τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια | Εκπαίδευση και κατάρτιση (europa.eu)

(15)

      Πρωτοβουλία «Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια» | Εκπαίδευση και κατάρτιση (europa.eu)

(16)

     COM(2020) 625.

(17)

     COM(2020) 628.

(18)

     Η δράση αυτή θα αντλήσει διδάγματα από το πλαίσιο για την ψηφιακή ταυτότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και θα είναι διαλειτουργική με άλλα ευρωπαϊκά εργαλεία τεχνολογίας πληροφοριών (ΤΠ), συμπεριλαμβανομένου του κανονισμού eIDAS (ηλεκτρονική ταυτοποίηση, επαλήθευση ταυτότητας και υπηρεσίες εμπιστοσύνης) της ΕΕ σχετικά με την ηλεκτρονική ταυτοποίηση και τις υπηρεσίες εμπιστοσύνης για τις ηλεκτρονικές συναλλαγές στην ευρωπαϊκή ενιαία αγορά. Θα αξιοποιήσει επίσης διδάγματα από τις εργασίες για τα ψηφιακά πορτοφόλια που βασίζονται στην ευρωπαϊκή υποδομή για τις υπηρεσίες αλυσίδας συστοιχιών (EBSI) με τη χρήση επαληθεύσιμων διαπιστευτηρίων της Κοινοπραξίας του Παγκόσμιου Ιστού (W3C) για την ανταλλαγή εκπαιδευτικών διαπιστευτηρίων.

(19)

   Ένα υφιστάμενο μέσο είναι ο Ευρωπαϊκός Όμιλος Εδαφικής Συνεργασίας (ΕΟΕΣ) . 

(20)

     Σύσταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Φεβρουαρίου 2006, για περαιτέρω ευρωπαϊκή συνεργασία με σκοπό τη διασφάλιση της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση(ΕΕ L 64 της 4.3.2006, σ. 60). 

(21)

     Γενικές κρατικές δαπάνες σύμφωνα με την Ταξινόμηση των κρατικών λειτουργιών — COFOG .

(22)

   https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=R_%26_D_expenditure#Gross_domestic_expenditure_on_R.26D

(23)

     Το τελικό ποσό θα εξαρτηθεί από το αποτέλεσμα του υπό εξέλιξη προγραμματισμού των κονδυλίων.

(24)

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ).

(25)

     Πρόκειται για σήμα ποιότητας που απονέμεται σε προτάσεις έργων με αξιολόγηση άνω του κατώτατου ορίου ποιότητας, προκειμένου να διευκολύνει την εναλλακτική τους χρηματοδότηση μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου+.

(26)

     Τα ζωντανά εργαστήρια στα πανεπιστήμια παρέχουν στους φοιτητές, το προσωπικό και τους ερευνητές τη δυνατότητα να συνεργάζονται με άλλα βασικά ενδιαφερόμενα μέρη για την επίλυση κοινωνικών προκλήσεων και ενθαρρύνουν την εφαρμογή γνώσεων σε πραγματικές καταστάσεις, βελτιώνουν τις δεξιότητες των συμμετεχόντων, ενισχύουν τους δεσμούς μεταξύ των ατόμων και παρέχουν περισσότερες ευκαιρίες για σύνδεση με την κοινωνία.   

(27)

   COM(2021) 350 final, Επικαιροποίηση της νέας βιομηχανικής στρατηγικής του 2020.

(28)

   Οι οδοί μετάβασης θα δημιουργηθούν από κοινού με τα ενδιαφερόμενα μέρη και προσδοκάται ότι θα προσφέρουν καλύτερη κατανόηση από τη βάση προς την κορυφή της απαιτούμενης δράσης που θα συνοδεύει τη διττή μετάβαση για τα πιο συναφή οικοσυστήματα, οδηγώντας σε ένα εφαρμόσιμο σχέδιο.

(29)

     Το σήμα του ΕΙΤ απονέμεται σε εκπαιδευτικά προγράμματα ως αναγνώριση καινοτομίας, επιχειρηματικότητας, δημιουργικότητας και ηγεσίας.

(30)

     Διεθνές δίκτυο του ΟΟΣΑ για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση.

(31)

     Πρόκειται για ένα εργαλείο αυτοαξιολόγησης της ικανότητας καινοτομίας και επιχειρηματικότητας των πανεπιστημίων.

(32)

     Οι θετικές επιστήμες, η τεχνολογία, η μηχανική, (οι τέχνες) και τα μαθηματικά (STEAM) είναι ένα διεπιστημονικό σύνολο εκπαιδευτικών προσεγγίσεων με το οποίο εξαλείφονται οι παραδοσιακοί διαχωρισμοί μεταξύ γνωστικών αντικειμένων και επιστημονικών κλάδων προκειμένου να συνδεθούν τα πεδία STEM και η εκπαίδευση σε τεχνολογίες των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ΤΠΕ) με τις τέχνες και τις ανθρωπιστικές και τις κοινωνικές επιστήμες.

(33)

     Υπουργικό ανακοινωθέν της Ρώμης, http://ehea.info/Upload/Rome_Ministerial_Communique.pdf

(34)

Σύσταση (ΕΕ) 2020/1364 της Επιτροπής, της 23ης Σεπτεμβρίου 2020, σχετικά με τις νόμιμες οδούς προς την προστασία στην

ΕΕ: προώθηση της επανεγκατάστασης, της εισδοχής για ανθρωπιστικούς λόγους και άλλων συμπληρωματικών οδών (ΕΕ L 317

της 1.10.2020, σ. 13).

(35)

     The European Universities Association’s Autonomy Scorecard (2017).

(36)

     Ο πρώτος αποτελεί προϋπόθεση για τη λήψη οποιασδήποτε χρηματοδότησης από το πρόγραμμα Erasmus+ και ο δεύτερος περιγράφει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των φοιτητών του Erasmus+ κατά τη διάρκεια της κινητικότητάς τους.

(37)

     http://www.ehea.info/page-ministerial-conference-rome-2020.

(38)

     Η ΕΕ αποτελεί έναν νέο τρόπο για την εξεύρεση συγκεκριμένων λύσεων σε ορισμένες από τις μεγαλύτερες προκλήσεις μας. Οι αποστολές της ΕΕ αποτελούν μια συντονισμένη προσπάθεια της Επιτροπής για συγκέντρωση των αναγκαίων πόρων όσον αφορά τη χρηματοδότηση, τις πολιτικές, τους κανονισμούς κ.λπ.

(39)

     Βασίστηκαν στο πλαίσιο ικανοτήτων μάθησης για την περιβαλλοντική βιωσιμότητα και στην επικείμενη ταξινόμηση δεξιοτήτων της Επιτροπής για την πράσινη μετάβαση, με σκοπό την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση του ευρωπαϊκού εργατικού δυναμικού.

(40)

     Οι περιβαλλοντικοί και κλιματικοί στόχοι αποτελούν πρωταρχική προτεραιότητα του προγράμματος Erasmus. Το «Πράσινο Erasmus» έχει ως στόχους την προώθηση της ενσωμάτωσης πράσινων πρακτικών σε όλα τα έργα και την υποστήριξη της ευαισθητοποίησης. Η γαλάζια διάσταση αποτελεί σημαντικό μέρος του Πράσινου Erasmus. Όλα τα σχεδιαζόμενα μέτρα βιωσιμότητας θα είναι σημαντικά και για τη γαλάζια διάσταση του Erasmus+, με στόχο τη διατήρηση υγιών ωκεανών, θαλασσών, παράκτιων και εσωτερικών υδάτων.

(41)

Για παράδειγμα, για να καταστεί δυνατόν να αποκομιστούν κέρδη από επενδύσεις σε κοινά έργα της ΕΕ, όπως η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για το υπολογιστικό νέφος ή η επικείμενη 

ευρωπαϊκή πράξη για τα μικροκυκλώματα, θα πρέπει απαραιτήτως οι τεχνολογίες αυτές να σχεδιαστούν και να αναπτυχθούν από ικανά άτομα με υψηλή ειδίκευση.

(42)

  Όπως περιγράφεται στην ανακοίνωση για την παγκόσμια προσέγγιση στην έρευνα και την καινοτομία [COM(2021)252 final].

(43)

   Οδηγία (ΕΕ) 2016/801 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2016, σχετικά με τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών με σκοπό την έρευνα, τις σπουδές, την πρακτική άσκηση, την εθελοντική υπηρεσία, τις ανταλλαγές μαθητών ή τα εκπαιδευτικά προγράμματα και την απασχόληση των εσωτερικών άμισθων βοηθών (au pair) (ΕΕ L 132 της 21.5.2016, σ. 21).

(44)

     Κοινό δίκτυο του ευρωπαϊκού δικτύου κέντρων πληροφόρησης στην Ευρώπη και των εθνικών κέντρων πληροφοριών για την ακαδημαϊκή αναγνώριση στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ENIC-NARIC).

(45)

   Για παράδειγμα, ETER , U-Multirank , DEQAR , Eurostudent , Eurograduate , δεδομένα των εκθέσεων εφαρμογής της διαδικασίας της Μπολόνια  και  πίνακας αποτελεσμάτων για την κινητικότητα , Eurostat,  στατιστικές για την εκπαίδευση και την κατάρτιση και στατιστικές για την έρευνα και την ανάπτυξη και πλατφόρμα δεικτών μεταφοράς γνώσης του Κοινού Κέντρου Ερευνών .