(1)

Bij de totstandbrenging van een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht moet de Unie ervoor zorgen dat er geen personencontroles aan de binnengrenzen plaatsvinden, een gemeenschappelijk beleid inzake asiel en migratie, controle aan de buitengrenzen en terugkeer uitstippelen, en niet-toegestane verplaatsingen tussen de lidstaten voorkomen, op basis van solidariteit en een billijke verdeling van de verantwoordelijkheid tussen de lidstaten, op een wijze die ook billijk is ten aanzien van onderdanen van derde landen en staatlozen en die in volledige overeenstemming is met de grondrechten.

(2)

Deze verordening heeft tot doel de procedurele regelingen van de lidstaten te stroomlijnen, te vereenvoudigen en te harmoniseren door de vaststelling van een terugkeergrensprocedure. Die procedure moet van toepassing zijn op onderdanen van derde landen en staatlozen van wie het verzoek is afgewezen in het kader van de asielgrensprocedure zoals vastgelegd in Verordening (EU) 2024/1348 van het Europees Parlement en de Raad (4) (de “asielgrensprocedure”).

(3)

Voor lidstaten die niet gebonden zijn door Verordening (EU) 2024/1348, moeten verwijzingen in onderhavige verordening naar bepalingen van Verordening (EU) 2024/1348 worden begrepen als verwijzingen naar gelijkwaardige bepalingen die zij mogelijk in hun nationale recht hebben opgenomen.

(4)

Wat betreft de behandeling van personen die onder deze verordening vallen, zijn de lidstaten gebonden aan hun verplichtingen op grond van instrumenten van internationaal recht waarbij zij partij zijn.

(5)

Het belang van het kind moet bij de lidstaten vooropstaan wanneer zij uitvoering geven aan de bepalingen van deze verordening die mogelijk van invloed zijn op minderjarigen.

(6)

Veel verzoeken om internationale bescherming worden gedaan aan de buitengrens of in een transitzone van een lidstaat, onder meer door personen die zijn aangehouden wegens het onrechtmatig overschrijden van de buitengrens, met andere woorden op het moment van de irreguliere overschrijding van de buitengrens of na de overschrijding in de nabijheid van die buitengrens, of door personen die zijn ontscheept na een opsporings- en reddingsoperatie. Om aan de buitengrens identiteits-, veiligheids- en medische controles te kunnen uitvoeren en de betrokken onderdanen van derde landen en staatlozen naar de geschikte procedure te kunnen doorverwijzen, is een screening nodig. Na de screening moeten onderdanen van derde landen en staatlozen naar de passende asiel- of terugkeerprocedure worden doorverwezen, of moet hun de toegang worden geweigerd. Daartoe moet een fase vóór binnenkomst worden ingevoerd, die naargelang het geval bestaat uit een screening en uit grensprocedures voor asiel en terugkeer. Er moeten naadloze en efficiënte koppelingen tussen alle fasen van de desbetreffende procedures voor alle irreguliere binnenkomsten tot stand worden gebracht.

(7)

Toegang tot het grondgebied is niet toegelaten indien een verzoeker geen recht heeft om te blijven, indien hij of zij niet heeft verzocht om te mogen blijven ten behoeve van de beroepsprocedure zoals vastgesteld in Verordening (EU) 2024/1348, of indien een rechterlijke instantie heeft besloten dat zij niet mogen blijven in afwachting van de uitkomst van die beroepsprocedure. In dergelijke gevallen moet, om de continuïteit tussen de asielprocedure en de terugkeerprocedure te waarborgen, de terugkeerprocedure ook worden uitgevoerd in het kader van een grensprocedure die ten hoogste twaalf weken duurt. Die termijn moet van start gaan op het moment waarop de verzoeker, de onderdaan van een derde land of de staatloze niet langer het recht heeft om te blijven of geen toestemming meer heeft om te blijven.

(8)

Om de gelijke behandeling te waarborgen van alle onderdanen van derde landen en staatlozen van wie het verzoek in de grensprocedure is afgewezen, moet, indien een lidstaat heeft besloten de bepalingen van Richtlijn 2008/115/EG van het Europees Parlement en de Raad (5) krachtens de desbetreffende daarin opgenomen afwijking niet toe te passen jegens onderdanen van derde landen en staatlozen en tegen de onderdaan van een derde land geen terugkeerbesluit uitvaardigt, de behandeling en het beschermingsniveau van de betrokken verzoeker, onderdaan van een derde land of staatloze in overeenstemming zijn met de bepaling van Richtlijn 2008/115/EG betreffende gunstiger bepalingen wat betreft onderdanen van derde landen die buiten het toepassingsgebied van die richtlijn vallen en gelijkwaardig zijn aan die welke van toepassing zijn op personen jegens wie een terugkeerbesluit wordt uitgevaardigd.

(9)

Bij de uitvoering van de terugkeergrensprocedure moeten sommige bepalingen van Richtlijn 2008/115/EG van toepassing zijn, aangezien daarin elementen van de terugkeergrensprocedure worden geregeld die niet in deze verordening zijn vastgesteld, met name die met betrekking tot definities, gunstigere bepalingen, non-refoulement, het belang van het kind, het familie- en gezinsleven en de gezondheidstoestand, het risico op onderduiken, de verplichting tot medewerking, de termijn voor vrijwillig vertrek, het terugkeerbesluit, de verwijdering, het uitstel van verwijdering, de terugkeer en de verwijdering van niet-begeleide minderjarigen, inreisverboden, waarborgen in afwachting van terugkeer, bewaring, de voorwaarden met betrekking tot bewaring, de bewaring van minderjarigen en gezinnen en noodsituaties. Om het risico op onrechtmatige binnenkomsten en verplaatsingen van illegaal verblijvende onderdanen van derde landen en staatlozen die worden onderworpen aan de terugkeergrensprocedure te beperken, moet een termijn voor vrijwillig vertrek worden toegekend. Die termijn voor vrijwillig vertrek mag alleen op verzoek worden toegekend en moet ten hoogste 15 dagen bedragen, zonder het recht te verlenen om het grondgebied van de betrokken lidstaat binnen te komen. De betrokkenen overhandigen, zo lang als nodig is om onderduiken te voorkomen, alle geldige reisdocumenten die zij bezitten aan de bevoegde autoriteiten. De bepalingen inzake terugkeer in deze verordening doen geen afbreuk aan de discretionaire bevoegdheid van de lidstaten om te allen tijde te besluiten een autonome verblijfsvergunning of een andere vorm van toestemming tot verblijf te verlenen aan een onderdaan van een derde land die illegaal op hun grondgebied verblijft, in schrijnende gevallen, om humanitaire of om andere redenen.

(10)

Indien de illegaal verblijvende onderdaan van een derde land of staatloze binnen de maximumtermijn van de terugkeergrensprocedure niet is teruggekeerd of verwijderd, moet de terugkeerprocedure worden voortgezet als voorzien in Richtlijn 2008/115/EG.

(11)

Indien een verzoeker, een onderdaan van een derde land of een staatloze die tijdens de in Verordening (EU) 2024/1348 vastgestelde asielgrensprocedure in bewaring is gesteld, niet langer het recht heeft om te blijven en geen toestemming heeft gekregen om te blijven, moeten de lidstaten de bewaring kunnen blijven toepassen om een binnenkomst op het grondgebied te beletten en om een terugkeerprocedure uit te voeren, met nakoming van de waarborgen en voorwaarden voor bewaring van Richtlijn 2008/115/EG. Het moet ook mogelijk zijn een verzoeker, een onderdaan van een derde land of een staatloze die tijdens een asielgrensprocedure niet in bewaring is gesteld, die niet langer het recht heeft om te blijven en geen toestemming heeft om te blijven, in bewaring te nemen indien er een risico op onderduiken bestaat, de betrokkene terugkeer vermijdt of belemmert of een risico vormt voor de openbare orde, de openbare veiligheid of de nationale veiligheid. De duur van die bewaring moet zo kort mogelijk zijn en mag niet langer zijn dan de maximale duur van de terugkeergrensprocedure. Als de illegaal verblijvende onderdaan van een derde land of de staatloze binnen die termijn niet is teruggekeerd of verwijderd en de terugkeergrensprocedure niet langer van toepassing is, moet Richtlijn 2008/115/EG van toepassing zijn. De periode van bewaring tijdens de terugkeergrensprocedure moet worden meegerekend in de in die richtlijn vastgestelde maximale bewaringstermijn.

(12)

De terugkeergrensprocedure moet, in crisissituaties zoals gedefinieerd in Verordening (EU) 2024/1359 van het Europees Parlement en de Raad (6), de terugkeer vergemakkelijken van irregulier verblijvende onderdanen van derde landen of staatlozen van wie het verzoek is afgewezen in het kader van een crisis op het gebied van de asielgrensprocedure en die geen recht en geen toestemming hebben om te blijven, door de bevoegde nationale autoriteiten de nodige instrumenten en voldoende tijd te bieden om terugkeerprocedures met de nodige zorgvuldigheid uit te voeren. Om doeltreffend op crisissituaties te kunnen reageren, moet het ook mogelijk zijn om de terugkeergrensprocedure in een crisissituatie toe te passen op verzoekers, onderdanen van derde landen en staatlozen op wie de terugkeergrensprocedure van toepassing is en van wie het verzoek is afgewezen vóór de vaststelling van een uitvoeringsbesluit van de Raad als bedoeld in Verordening (EU) 2024/1359 waarin wordt verklaard dat een lidstaat met een crisissituatie wordt geconfronteerd, en die geen recht en geen toestemming hebben om te blijven na de vaststelling van een dergelijk besluit.

(13)

Overeenkomstig artikel 72 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) laat deze verordening de uitoefening van de verantwoordelijkheid van de lidstaten voor de handhaving van de openbare orde en de bescherming van de binnenlandse veiligheid onverlet.

(14)

Met het oog op een coherente uitvoering van de bepalingen inzake de terugkeergrensprocedure van deze verordening zodra deze van toepassing wordt, moeten op het niveau van de Unie en op nationaal niveau uitvoeringsplannen worden ontwikkeld en uitgevoerd waarin lacunes en operationele stappen voor elke lidstaat worden vastgesteld.

(15)

De toepassing van deze verordening moet regelmatig worden geëvalueerd.

(16)

De beleidsdoelstelling van het Instrument voor financiële steun voor grensbeheer en visumbeleid (BMVI), dat als onderdeel van het Fonds voor geïntegreerd grensbeheer is opgericht bij Verordening (EU) 2021/1148 van het Europees Parlement en de Raad (7), is te zorgen voor een krachtig en doeltreffend Europees geïntegreerd grensbeheer aan de buitengrenzen, onder meer door illegale immigratie te voorkomen en op te sporen en migratiestromen doeltreffend te beheren. Het toestaan van de financiering van steun uit hoofde van dat instrument voor solidariteitsacties in het kader van Verordening (EU) 2024/1351 van het Europees Parlement en de Raad (8) zou bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van Verordening (EU) 2021/1148. Verordening (EU) 2021/1148 moet derhalve worden gewijzigd.

(17)

Het moet mogelijk zijn de middelen van het BMVI en van andere relevante fondsen van de Unie (de “fondsen”) beschikbaar te maken om de lidstaten te ondersteunen bij hun inspanningen om Verordening (EU) 2024/1351 toe te passen, overeenkomstig de toepasselijke regels voor het gebruik van de fondsen en onverminderd andere prioriteiten die door de fondsen worden ondersteund. In dat verband moeten de lidstaten kunnen gebruikmaken van de toewijzingen in het kader van hun respectieve programma’s, met inbegrip van de bedragen die beschikbaar worden gesteld na de tussentijdse evaluatie. Het moet mogelijk zijn aanvullende steun in het kader van de relevante thematische faciliteiten beschikbaar te stellen, met name voor die lidstaten die hun capaciteit aan de grenzen mogelijk moeten vergroten.

(18)

Verordening (EU) 2021/1148 moet worden gewijzigd om te waarborgen dat de Uniebegroting volledig bijdraagt aan de totale subsidiabele uitgaven voor solidariteitsacties, en om specifieke rapportageverplichtingen met betrekking tot deze acties in te voeren, als onderdeel van de bestaande rapportageverplichtingen met betrekking tot de uitvoering van de fondsen. Die verordening moet ook worden gewijzigd om de lidstaten in staat te stellen financiële bijdragen aan het BMVI te leveren in de vorm van externe bestemmingsontvangsten.

(19)

Daar de doelstellingen van deze verordening, namelijk het vaststellen van een terugkeergrensprocedure, het voorzien in specifieke tijdelijke regels om ervoor te zorgen dat de lidstaten in staat zijn crisissituaties aan te pakken, en het mogelijk maken van de financiering van steun uit hoofde van Verordening (EU) 2021/1148 voor solidariteitsacties in het kader van Verordening (EU) 2024/1351, niet voldoende door de lidstaten kunnen worden verwezenlijkt, maar vanwege de omvang en de gevolgen van deze verordening beter door de Unie kunnen worden verwezenlijkt, kan de Unie, overeenkomstig het in artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) neergelegde subsidiariteitsbeginsel, maatregelen nemen. Overeenkomstig het in hetzelfde artikel neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat deze verordening niet verder dan nodig is om die doelstellingen te verwezenlijken.

(20)

Overeenkomstig de artikelen 1 en 2 van Protocol nr. 22 betreffende de positie van Denemarken, gehecht aan het VEU en het VWEU, neemt Denemarken niet deel aan de vaststelling van deze verordening; deze is bijgevolg niet bindend voor, noch van toepassing op Denemarken. Aangezien deze verordening voortbouwt op het Schengenacquis, beslist Denemarken overeenkomstig artikel 4 van het bovengenoemde protocol binnen een termijn van zes maanden nadat de Raad heeft beslist over deze verordening of het deze in zijn interne recht zal omzetten.

(21)

Deze verordening vormt een ontwikkeling van de bepalingen van het Schengenacquis waaraan Ierland niet deelneemt, overeenkomstig Besluit 2002/192/EG van de Raad (9). Ierland neemt derhalve niet deel aan de vaststelling van deze verordening en deze is niet bindend voor, noch van toepassing op Ierland.

(22)

Wat IJsland en Noorwegen betreft, vormt deze verordening een ontwikkeling van de bepalingen van het Schengenacquis in de zin van de Overeenkomst tussen de Raad van de Europese Unie en de Republiek IJsland en het Koninkrijk Noorwegen inzake de wijze waarop IJsland en Noorwegen worden betrokken bij de uitvoering, de toepassing en de ontwikkeling van het Schengenacquis (10) die vallen onder het gebied bedoeld in artikel 1, punt A, van Besluit 1999/437/EG van de Raad (11).

(23)

Wat Zwitserland betreft, vormt deze verordening een ontwikkeling van de bepalingen van het Schengenacquis in de zin van de Overeenkomst tussen de Europese Unie, de Europese Gemeenschap en de Zwitserse Bondsstaat inzake de wijze waarop Zwitserland wordt betrokken bij de uitvoering, de toepassing en de ontwikkeling van het Schengenacquis (12) die vallen onder het gebied bedoeld in artikel 1, punt A, van Besluit 1999/437/EG van de Raad, in samenhang met artikel 3 van Besluit 2008/146/EG van de Raad (13).

(24)

Wat Liechtenstein betreft, vormt deze verordening een ontwikkeling van de bepalingen van het Schengenacquis in de zin van het Protocol tussen de Europese Unie, de Europese Gemeenschap, de Zwitserse Bondsstaat en het Vorstendom Liechtenstein betreffende de toetreding van het Vorstendom Liechtenstein tot de Overeenkomst tussen de Europese Unie, de Europese Gemeenschap en de Zwitserse Bondsstaat inzake de wijze waarop Zwitserland wordt betrokken bij de uitvoering, de toepassing en de ontwikkeling van het Schengenacquis (14) die vallen onder het gebied bedoeld in artikel 1, punten A en B, van Besluit 1999/437/EG van de Raad, in samenhang met artikel 3 van Besluit 2011/350/EU van de Raad (15).

(25)

Deze verordening is in overeenstemming met de grondrechten en de beginselen die met name zijn erkend in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (het “Handvest”). Deze verordening beoogt met name te waarborgen dat de menselijke waardigheid ten volle wordt geëerbiedigd, en te bevorderen dat de artikelen 1, 4, 8, 18, 19, 21, 23, 24 en 47 van het Handvest worden toegepast,