Zobowiązania alimentacyjne

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Rozporządzenie to dotyczy zobowiązań alimentacyjnych wynikających ze stosunków:

• rodzinnych,
• pokrewieństwa,
• małżeństwa lub powinowactwa.

Jurysdykcja

• Jurysdykcję do rozpoznania spraw dotyczących zobowiązań alimentacyjnych ma:
  • sąd zwykłego miejsca pobytu pozwanego lub wierzyciela,
  • sąd, który ma jurysdykcję do prowadzenia postępowania dotyczącego statusu osoby (na przykład postępowania rozwodowego) albo dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej, w przypadku gdy takie postępowanie jest związane ze sprawą dotyczącą zobowiązań alimentacyjnych (pod warunkiem że ta jurysdykcja nie wynika wyłącznie z obywatelstwa jednej ze stron).
• Strony mogą, pod pewnymi warunkami, dojść do porozumienia w sprawie sądu lub sądów państwa członkowskiegoUnii Europejskiej (UE), które mają jurysdykcję do rozstrzygania sporu, o ile spór nie dotyczy zobowiązań alimentacyjnych wobec dzieckaponiżej 18. roku życia.
• Jeżeli pozwany stawi się przed danym sądem państwa członkowskiego, sąd ten uzyskuje jurysdykcję, chyba że pozwany wdaje się w spór w celu podniesienia zarzutu braku jurysdykcji danego sądu.
• Jeśli żaden z powyższych warunków nie jest spełniony, spór może, pod pewnymi warunkami, być rozstrzygany przed sądami państwa członkowskiego, którego obywatelami są obie strony.
• Gdy żaden z wymienionych wyżej warunków nie jest spełniony, wniosek może zostać złożony w państwie członkowskim, które ma z daną sprawą wystarczająco silny związek, jeżeli postępowanie nie może się toczyć w sposób uzasadniony w kraju, z którym dany spór ma ścisły związek.
• Postępowanie w sprawie zmiany orzeczenia wydanego w sprawie zobowiązań alimentacyjnych nie może, z pewnymi wyjątkami, zostać wszczęte przez dłużnika w państwie członkowskim innym niż to, w którym wierzyciel nadal posiada zwykłe miejsce pobytu, o ile pierwotne orzeczenie zostało wydane w tym państwie członkowskim. Niemniej jednak wierzyciel może wyrazić zgodę na to, by spór został rozpatrzony przed innym sądem.
• Jeśli postępowanie dotyczące tych samych stron i tych samych spraw toczy się przed sądami różnych państw członkowskich, jurysdykcję sprawuje pierwszy sąd, przed którym wytoczono powództwo.
• Niezależnie od tego, który sąd sprawuje jurysdykcję nad sprawą główną, wnioski o zastosowanie środków tymczasowych i środków zabezpieczających można składać w dowolnym sądzie w dowolnym państwie członkowskim.

Uznawanie i wykonywanie orzeczeń

• Orzeczenie w sprawie zobowiązań alimentacyjnych wydane w jednym państwie członkowskim jest uznawane w innym państwie członkowskim bez konieczności przeprowadzania specjalnego postępowania.
• Wszystkie państwa członkowskie, z wyjątkiem Danii, są związane protokołem haskim z 23 listopada 2007 r. o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych.
• Jeżeli orzeczenie wydane zostało w państwie członkowskim będącym stroną protokołu haskiego z 2007 r., nie ma możliwości sprzeciwiania się jego uznaniu. Zapis ten obowiązuje tylko wtedy, gdy państwo członkowskie było stroną protokołu haskiego w chwili rozpoczęcia postępowania.
• Jeśli orzeczenie wydano w państwie członkowskim niebędącym stroną protokołu haskiego z 2007 r., w określonych okolicznościach możliwa jest odmowa jego uznania. Orzeczenie takie może zostać wykonane w innym państwie członkowskim jedynie wtedy, gdy w takim państwie członkowskim uzyskano stwierdzenie jego wykonalności. Zapis ten dotyczy także sytuacji, w których pierwotne postępowanie sądowe wszczęto przed wejściem rozporządzenia w sprawie zobowiązań alimentacyjnych w życie (18 czerwca 2011 r.), ale nie przed związaniem państwa członkowskiego zapisami rozporządzenia Bruksela I (rozporządzenie (WE) nr 44/2001).
• W każdym przypadku sąd pochodzenia może stwierdzić tymczasową wykonalność orzeczenia. W przypadku gdy orzeczenie jest wykonywane w państwie członkowskim innym niż to, w którym zostało wydane, prawem właściwym dla postępowania jest prawo państwa członkowskiego wykonania.
• Orzeczenie wydane w jednym państwie członkowskim nie może być przedmiotem ponownego badania co do jego istoty w państwie członkowskim, w którym dochodzi się uznania, stwierdzenia wykonalności lub wykonania.
• Bezpłatna pomoc prawna może być udzielona na wniosek w sprawie zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osoby poniżej 21. roku życia i wynikających ze stosunku między rodzicami i dziećmi, pod warunkiem że taki wniosek zostanie złożony za pośrednictwem organów centralnych.

Organy centralne

• Każde państwo członkowskie musi wyznaczyć organ centralny, którego zadaniem jest udzielanie pomocy w ustalaniu i odzyskiwaniu należności alimentacyjnych. Organy takie w szczególności przekazują i przyjmują wnioski przewidziane w niniejszym rozporządzeniu oraz podejmują wszelkie właściwe środki w celu wszczęcia lub ułatwienia wszczęcia koniecznych postępowań.
• Organy centralne muszą współpracować ze sobą, wspierać współpracę właściwych organów w swoich krajach oraz dążyć do rozwiązywania trudności, jakie mogą się pojawić w związku ze stosowaniem niniejszego rozporządzenia. W tym celu korzystają z europejskiej sieci sądowej w sprawach cywilnych i handlowych, utworzonej decyzją 2001/470/WE.

Postanowienia końcowe

Rozporządzenie zastępuje przepisy dotyczące zobowiązań alimentacyjnych zawarte w rozporządzeniu (WE) nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych. Zastępuje także rozporządzenie (WE) nr 805/2004 w sprawie utworzenia europejskiego tytułu egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych z wyłączeniem europejskich tytułów egzekucyjnych dotyczących zobowiązań alimentacyjnych wydanych w państwach członkowskich niebędących stronami protokołu haskiego z 2007 r. (zob. streszczenie).

Ustawodawstwo zmieniające

Rozporządzenie (WE) nr 4/2009 było czterokrotnie zmieniane:

• rozporządzenie wykonawcze (UE) nr 1142/2011 ustanowiło nowe załączniki (załącznik X i XI) zawierające wykazy organów administracyjnych i organów właściwych państw członkowskich;
• rozporządzenie (UE) nr 517/2013 zmieniło szereg rozporządzeń i decyzji UE, w tym rozporządzenie (WE) nr 4/2009, w związku z przystąpieniem Chorwacji do UE;
• rozporządzenie wykonawcze (UE) 2015/228 zastąpiło załączniki I–VII, by uwzględnić:
  • przystąpienie Chorwacji do UE,
  • zmianę waluty w Estonii, na Łotwie i Litwie,
  • zgodę Zjednoczonego Królestwa na stosowanie przepisów rozporządzenia (WE) nr 4/2009,
  • konieczność wymienienia Danii w załącznikach II i IV w związku z jej zgodą na częściowe stosowanie przepisów rozporządzenia (WE) nr 4/2009,
  • zmiany w niektórych sekcjach załączników VI i VII w celu ułatwienia ich stosowania;
• rozporządzenie wykonawcze (UE) 2018/1937 zastąpiło załącznik X, by uwzględnić zmianę organów administracyjnych zgłoszonych Komisji Europejskiej przez Zjednoczone Królestwo i Łotwę.