Polityka obronna i polityka w zakresie przemysłu obronnego UE

Polityka Unii Europejskiej w zakresie przemysłu obronnego została opracowana stosunkowo niedawno, biorąc pod uwagę fakt, że Unia istnieje już ponad 60 lat. Podstawą prawną inicjatyw UE w zakresie przemysłu obronnego w tym obszarze jest art. 173 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), który stanowi podstawę polityki przemysłowej.

Chociaż szereg państw członkowskich posiada pokaźny, zaawansowany technologicznie przemysł obronny, który odgrywa ważną rolę w ich gospodarkach narodowych, kwestia obronności była uważana za obszar wrażliwy, w którym państwa pragnęły zachować suwerenność. Art. 346 TFUE zapewniał im znaczną swobodę w udzielaniu zamówień w dziedzinie obronności (podobnie jak jego poprzednik – traktat rzymski), co doprowadziło do rozdrobnienia rynku.

Opierając się na wcześniejszych inicjatywach, w 2013 r. Komisja Europejska przyjęła strategię mającą na celu zwiększenie efektywności i konkurencyjności europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego. Aby zapewnić większe oszczędności w zakresie wydatków na obronę, w strategii podkreślono znaczenie:

• zwiększenia konkurencyjności poprzez normy i certyfikację UE oraz lepszy dostęp do surowców i finansowania dla małych i średnich przedsiębiorstw sektora obronnego;
• współpracy cywilno-wojskowej, wykorzystującej potencjał podwójnego zastosowania badań finansowanych ze środków UE (które do tej pory były ukierunkowane na współpracę cywilną).

Dalszym impulsem dla polityki UE w zakresie przemysłu obronnego było opracowanie europejskiego planu działań w sektorze obrony (2016) oraz komunikatu w sprawie uruchomienia Europejskiego Funduszu Obronnego w celu wspierania wspólnych badań i rozwoju w dziedzinie obronności (2017).

Europejski plan działań w sektorze obrony składa się z trzech części:

• ustanowienia Europejskiego Funduszu Obrony, obejmującego badania i rozwój technologii i produktów obronnych;
• promowania inwestycji w łańcuchy dostaw w zakresie obronności;
• wzmocnienia rynku wewnętrznego UE w celu rozwiązania problemu rozdrobnienia i zapewnienia większej konkurencyjności przez skuteczniejsze wdrażanie zasad dotyczących udzielania zamówień publicznych i transferu produktów związanych z obronnością w UE.

Europejski Fundusz Obrony, poprzedzony dwoma programami pilotażowymi, będzie dysponował budżetem w wysokości około 8 mld euro w okresie wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027. W ramach funduszu finansowane będą projekty, w których co najmniej trzy podmioty (głównie przedsiębiorstwa i organizacje badawcze) z trzech różnych państw członkowskich wspólnie prowadzą działania w zakresie badań i rozwoju w dziedzinie obronności, a także promowane będą działania transgraniczne małych i średnich przedsiębiorstw.