Natuurbescherming

De biodiversiteit – de rijke gevarieerdheid van het leven op aarde – wordt bedreigd, vooral door niet-duurzame menselijke activiteit. De Europese Unie (EU) biedt plaats aan een breed scala aan dier- en plantensoorten en aan een verscheidenheid aan natuurlijke leefmilieus. Volgens het Europees Milieuagentschap is de staat van instandhouding van de meeste beschermde soorten in Europa ongunstig of slecht. De bescherming van de natuur is om meerdere redenen belangrijk:

• zij is essentieel voor de overleving van soorten en hun habitats;
• zij is essentieel voor het menselijk welzijn omdat:
  • onze maatschappijen en economieën afhankelijk zijn van ecosysteemdiensten, zoals schoon water en schone lucht, bestuiving, klimaatregulering en bronnen van voedings- en geneesmiddelen;
  • goed functionerende ecosystemen het ontstaan en de verspreiding van zoönoses (infectieziekten die van dieren op mensen kunnen worden overgebracht) voorkomen;
• zij is van levensbelang voor de bescherming van ons gedeeld natuurlijk erfgoed.

De EU speelt op internationaal niveau al langere tijd een belangrijke rol bij natuurbescherming en -behoud. Zij is partij bij verschillende verdragen, zoals:

• het Verdrag inzake de instandhouding van watergebieden, gesloten in Ramsar (1971);
• het Verdrag inzake de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten (bekend als de Cites-overeenkomst), gesloten in Washington (1973);
• het Verdrag inzake de bescherming van trekkende wilde diersoorten, gesloten in Bonn (1979);
• het Verdrag inzake het behoud van wilde dieren en planten en hun natuurlijk leefmilieu, gesloten in Bern (1982);
• het Verdrag inzake biologische diversiteit, gesloten in Rio de Janeiro (1992).

De EU is ook gebonden aan het Verdrag van Aarhus (1998) over toegang van het publiek tot milieu-informatie, betrokkenheid van het publiek bij besluitvorming en toegang tot de rechtspraak.

De EU heeft zich verbonden tot bescherming en herstel van de biodiversiteit. De eerste wetgeving om de natuur te beschermen was de oorspronkelijke vogelrichtlijn, aangenomen in 1979 en in 2009 gecodificeerd en vervangen door Richtlijn 2009/147/EG. Met de richtlijn wordt uitgebreide bescherming geboden aan alle in het wild levende en van nature in de EU voorkomende vogelsoorten. In 1992 werd de habitatrichtlijn (Richtlijn 92/43/EEG) aangenomen om te helpen de biodiversiteit in stand te houden door middel van de bescherming van meer dan 1 000 plant- en diersoorten en ruim 200 soorten habitat en door de stichting van Natura 2000, een netwerk van beschermde gebieden in heel Europa. De speciale zones voor behoud en bescherming van de natuur van het Natura 2000-netwerk beslaan op dit moment (2021) ongeveer 18 % van het landoppervlak en 9 % van het zeeoppervlak van de EU.

De met natuur verband houdende wetgeving van de EU betreft daarnaast:

• invasieve uitheemse soorten (dieren en planten die onbedoeld of opzettelijk in een natuurlijke omgeving zijn geïntroduceerd waar ze normaal niet aanwezig zijn, met ernstige negatieve gevolgen voor hun nieuwe milieu);
• handel in wilde dieren en planten (regels voor de tenuitvoerlegging van de Cites-overeenkomst die verder gaan dan wat bij verdrag is afgesproken, handel in zeehondenproducten en normen voor de humane vangst met behulp van vallen);
• de rol van dierentuinen bij de instandhouding van de biodiversiteit.

Sinds het midden van het eerste decennium van deze eeuw heeft de EU een reeks actieplannen en strategieën voor biodiversiteit aangenomen. De meest recente, de Biodiversiteitsstrategie 2030, is gericht op natuurbescherming en op het terugdraaien van de achteruitgang van ecosystemen. Het doel van de strategie is dat het herstel van de biodiversiteit van Europa uiterlijk tegen 2030 is ingezet, en ze bevat meer dan 100 specifieke maatregelen en verplichtingen. De strategie is het voorstel voor de bijdrage van de EU aan de internationale onderhandelingen over het mondiale biodiversiteitskader post-2020. Als centraal onderdeel van de Europese Green Deal ondersteunt de strategie ook een groen herstel na de COVID-19-pandemie.