Schengen

CAD IS AIDHM LIMISTÉAR SCHENGEN?

Deireadh a chur le rialuithe ag teorainneacha inmheánacha, agus ardleibhéal slándála a áirithiú dá shaoránaigh ag an am céanna. Baineann sé seo le critéir aonfhoirmeacha a dhéanamh níos déine agus a chur i bhfeidhm maidir le rialuithe ag an teorainn sheachtrach choiteann, comhar a fhorbairt idir gardaí teorann, údaráis náisiúnta póilíní agus bhreithiúnacha agus córais sofaisticiúla malartaithe faisnéise a úsáid.

PRÍOMHPHOINTÍ

Forbairt chomhar Schengen

Tá comhar Schengen tar éis fás ó thionscnamh cúig thír go dtí príomhréimse beartais de chuid an AE a rialaíonn taisteal gan teorainneacha inmheánacha agus rialú teorainneacha seachtracha sna céimeanna ina dhiaidh sin:

• 1985. Síníonn an Bheilg, an Ghearmáin, an Fhrainc, Lucsamburg agus an Ísiltír comhaontú, i sráidbhaile Schengen i Lucsamburg, maidir le deireadh a chur de réir a chéile lena rialuithe teorann inmheánacha.
• 1990. Síníonn na cúig thír chéanna Coinbhinsiún Cur Chun Feidhme Schengen ina sonraítear bearta agus coimircí chun an comhaontú a chur i bhfeidhm.
• 1995. Cruthú limistéar Schengen gan teorainneacha inmheánacha le deireadh a chur le rialuithe teorainneacha inmheánacha idir seacht mBallstát de chuid an Aontais.
• 1999. Le Prótacal Schengen a ghabhann le Conradh Amstardam, déantar comhar Schengen a ionchorprú i gcreat dlíthiúil an Aontais.
• 2022. Comhairle Schengen agus timthriall Chomhairle Schengen a bhunú, cloch choirnéil de chóras rialachais Schengen.
• 2025. Formheas ar Dhearbhú Schengen chun comóradh 40 bliain shíniú Chomhaontú Schengen a cheiliúradh agus chun an tiomantas do limistéar gan teorainneacha inmheánacha a athnuachan.

Comhaltas

• Ag tosú le cúigear ball bunaidh, cuimsíonn limistéar Schengen na Ballstáit go léir anois – seachas Éire, mar aon le ceithre thír chomhlachaithe: An Íoslainn, Lichtinstéin, an Iorua agus an Eilvéis.

Seiceálacha ag teorainneacha inmheánacha i ngníomh

• Is féidir le duine ar bith, beag beann ar a náisiúntacht, teorainn inmheánach a thrasnú laistigh de limistéar Schengen gan seiceáil a dhéanamh air.
• Is féidir leis na húdaráis náisiúnta spotseiceálacha póilíneachta a dhéanamh ag an teorainn nó i limistéir teorann nuair atá siad bunaithe ar fhaisnéis ghinearálta agus ar thaithí ghinearálta agus nuair nach rialuithe córasacha pasanna iad.
• Ní mór do dhaoine aonair doiciméid taistil áirithe a iompar, ag brath ar cé acu náisiúnaigh de chuid an Aontais, baill teaghlaigh neamh-AE nó saoránaigh nach saoránaigh den Aontas iad.
• Féadfaidh aon tír atá mar chuid de limistéar Schengen rialuithe a athbhunú ag na teorainneacha inmheánacha go heisceachtúil, mar bheart sealadach de rogha dheiridh, má bhíonn bagairt thromchúiseach ann don bheartas poiblí nó don tslándáil inmheánach. Ní mór dó tíortha eile Schengen, Parlaimint na hEorpa, an Coimisiún Eorpach agus an pobal a chur ar an eolas. Tar éis COVID, áirítear anois freisin i gCód Teorainneacha Schengen rialacha sonracha maidir le bearta a thabhairt isteach i gcás géarchéim sláinte, rud a thugann ról don Comhairle an Aontais Eorpaigh.

Slándáil fheabhsaithe

Cuimsíonn Schengen sraith rialacha aonair lena n-áirítear:

• an chaoi ar cheart seiceálacha a dhéanamh ar dhaoine a thrasnaíonn teorainn sheachtrach AE de réir Chód Teorainneacha Schengen;
• coinníollacha iontrála a chomhchuibhiú le comhbheartas víosaí agus rialacha maidir le víosaí gearrfhanachta;
• comhar níos doimhne i measc tíortha agus gníomhaireachtaí Eorpacha chun an choireacht trasteorann a chomhrac;
• comhar breithiúnach níos láidre trí chóras eiseachadta níos tapúla agus trí bhreithiúnais choiriúla a aistriú idir dlínsí.

Córas faisnéise Schengen (SIS)

Maidir leis an mbunachar sonraí mórscála seo:

• tacaítear leis rialú teorainneacha seachtracha agus comhar um fhorfheidhmiú an dlí idir tíortha Schengen;
• cruthaíodh é i 1995 agus leathnaíodh é ina dhiaidh sin, le déanaí i 2023, le foláirimh nua, uasghráduithe ar fholáirimh agus grianghraif díobh, i bhfianaise na ndúshlán imirce agus slándála atá ag forbairt;
• tá faisnéis ann maidir le:
  • coirpigh amhrasta,
  • daoine aonair nach bhfuil sé de cheart acu teacht isteach san Aontas nó fanacht ann,
  • daoine atá ar iarraidh,
  • maoin ghoidte, chúbláilte nó chaillte;
• úsáideann údaráis náisiúnta é atá freagrach as:
  • rialuithe teorann,
  • seiceálacha póilíneachta agus custaim,
  • ionchúisimh phoiblí in imeachtaí coiriúla agus fiosrúcháin bhreithiúnacha roimh chúiseamh,
  • víosaí agus ceadanna cónaí;
• féadfaidh an Ghníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta, (Frontex) Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil agus Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh i ndáil le Comhar i bhForfheidhmiú an Dlí rochtain a fháil orthu.

Córas faisnéise víosaí (VIS)

Leis an gcóras faisnéise víosaí is féidir le tíortha Schengen sonraí faoi víosaí a roinnt, go háirithe maidir le hiarratais ghearrthéarmacha ar víosaí. Amhail córas faisnéise Schengen, is í Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais (eu-LISA) a oibríonn é.

Coinníollacha Comhaltais

Ní mór do Bhallstáit nua a gcórais náisiúnta a ailíniú le rialacha Schengen uile mar chuid de phróiseas méadaithe an Aontais. Is éard atá i gceist leis sin an acmhainneacht institiúideach agus oibríochtúil a fhorbairt chun rialacha Schengen a chur i bhfeidhm maidir leis na caighdeáin is airde trí chreat láidir náisiúnta rialachais Schengen.

Nuair a thagann tír isteach san Aontas, bíonn sí ina stát Schengen, rud a chiallaíonn go mbíonn rialacha uile Schengen ina gceangal tráth an aontachais. Mar sin féin, níl feidhm ag roinnt forálacha ach ag céim níos déanaí – amhail rochtain ghníomhach iomlán ar na córais faisnéise uile, an ceart víosaí Schengen a eisiúint agus deireadh a chur le rialuithe ag teorainneacha inmheánacha. Chun go mbeidh feidhm acu sin, ní mór don stát nua Schengen dul faoi mheastóireacht chuimsitheach arna comhordú ag an gCoimisiún agus arna déanamh i ndlúthchomhar leis na Ballstáit, faoi shásra meastóireachta Schengen (féach achoimre).

Nuair a dheimhneoidh an mheastóireacht go gcomhlíonann an tír na coinníollacha riachtanacha go léir agus go gcuireann sí acquis Schengen i bhfeidhm go héifeachtach, glacann an Chomhairle cinneadh lena n-údaraítear rialuithe teorann inmheánacha a ardú. Léiríonn an chéim dheireanach seo lánpháirtiú iomlán na tíre i limistéar Schengen gan rialuithe ag na teorainneacha inmheánacha.