This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Meastóireacht agus faireachán Schengen
ACHOIMRE AR:
CAD IS AIDHM LEIS AN RIALACHÁN?
Bunaítear leis an rialachán sásra meastóireachta agus faireacháin chun a áirithiú go gcuireann tíortha limistéar acquis Schengen i bhfeidhm go héifeachtach, agus limistéar Schengen a bheith ag feidhmiú mar is ceart. Tá sé mar aidhm léi:
- cuidiú le muinín fhrithpháirteach a choinneáil i measc Bhallstáit an Aontais Eorpaigh (AE) agus tíortha atá comhlachaithe le Schengen;
- an tsaorghluaiseacht san Aontas a neartú;
- slándáil agus cosaint na gceart bunúsach a áirithiú.
Bíonn na Ballstáit uile rannpháirteach go pointe áirithe sa limistéar gan rialuithe ag teorainneacha inmheánacha. Faoi láthair, cuireann 23 Bhallstát acquis Schengen i bhfeidhm ina iomláine, mar aon leis na ceithre thír de chuid Chomhlachas Saorthrádála na hEorpa, an Íoslainn, Lichtinstéin, an Iorua agus an Eilvéis, mar thíortha atá comhlachaithe le Schengen. Ní fada go mbeidh an Bhulgáir, an Chipir agus an Rómáin, i gcomhréir lena ngníomhartha aontachais faoi seach, mar chuid de limistéar Schengen. Ón , tá feidhm iomlán ag acquis Schengen maidir leis an gCróit (Cinneadh (AE) 2022/2451 ón gComhairle). Ní cuid de limistéar acquis Schengen í Éire, cé go bhfuil sí rannpháirteach sna codanna den acquis a bhaineann le comhar póilíneachta agus comhar breithiúnach, lena n-áirítear córas faisnéise Schengen.
PRÍOMHPHOINTÍ
Comhar
Ní mór do na Ballstáit, do Chomhairle an Aontais Eorpaigh agus don Choimisiún Eorpach comhoibriú go hiomlán le chéile chun cur chun feidhme éifeachtach an rialacháin a áirithiú agus chun Parlaimint na hEorpa a choinneáil ar an eolas go hiomlán faoi fhorbairtí suntasacha. Is cuid de phríomhghnéithe mheastóireacht Schengen iad cineál idir piaraí agus rannpháirtíocht ghníomhach na mBallstát.
Meastóireachtaí agus faireachán
Is féidir meastóireachtaí, a d’fhéadfaí a dhéanamh ar ghearrfhógra, a bheith mar seo a leanas:
- an chéad uair;
- tréimhsiúil;
- gan réamhfhógra:
- meastóireacht a dhéanamh ar an gcaoi a gcuirtear acquis Schengen i bhfeidhm ag teorainneacha inmheánacha,
- tar éis fadhbanna sistéamacha a bhfuil tionchar diúltach suntasach acu ar an réimse, lena n-áirítear bagairtí don bheartas poiblí nó don tslándáil inmheánach,
- i gcás ina bhféadfadh Ballstát a bheith ag déanamh faillí thromchúiseach ar a oibleagáidí nó go bhféadfadh sáruithe tromchúiseacha a bheith ann ar chearta bunúsacha; nó
- téamach, measúnú a dhéanamh ar an gcaoi a gcuirtear athruithe reachtacha nó beartais nua i bhfeidhm.
Áirítear le monatóireacht:
- athbhreithniú a dhéanamh ar phleananna gníomhaíochta agus ar thuarascálacha leantacha arna gcur isteach ag na Ballstáit;
- athchuairteanna; agus
- cuairteanna fíorúcháin.
Déantar meastóireacht agus faireachán go príomha trí chuairteanna agus ceistneoirí, agus go heisceachtúil trí mhodhanna cianda eile.
Comhar le comhlachtaí agus gníomhaireachtaí an Aontais
Oibríonn an Coimisiún i gcomhar le comhlachtaí agus gníomhaireachtaí an Aontais, go háirithe leis an nGníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta (Frontex), le Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh i ndáil le Comhar i bhForfheidhmiú an Dlí (Europol), le Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais (eu-LISA) agus le Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha (FRA).
Féadfaidh an Coimisiún iarraidh ar chomhlachtaí an Aontais sonraí staidrimh nó anailísí riosca a chur ar fáil chun a bheith níos eolaí ar bhagairtí a d’fhéadfadh a bheith ann amach anseo agus chun slándáil inmheánach an Aontais a áirithiú de réir bhrí Rialachán (AE) 2019/1896.
Comhar le Frontex agus Europol
Cuireann Frontex anailís riosca bhliantúil isteach ina gcumhdaítear gnéithe ábhartha de bhainistiú comhtháite teorainneacha, chun cuidiú leis an gclár meastóireachta bliantúil, lena n-áirítear meastóireachtaí gan réamhfhógra don bhliain dár gcionn, maille le moltaí maidir leis an méid seo a leanas:
- codanna sonracha de theorainneacha seachtracha;
- pointí sonracha trasnaithe teorann; agus
- láithreáin shonracha chun meastóireacht a dhéanamh ar chomhlíonadh Threoir 2008/115/CE maidir le náisiúnaigh neamh-AE atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh (féach achoimre).
Cuireann Europol saineolas, anailís, tuarascálacha agus faisnéis eile ar fáil.
Cláir mheastóireachta
Tar éis dul i gcomhairle le comhlachtaí AE, agus bunaithe ar anailísí riosca agus ar fhaisnéis eile, socraíonn an Coimisiún:
- clár meastóireachta ilbhliantúil 7 mbliana, ina ndéanfar meastóireacht thréimhsiúil amháin ar gach Ballstát agus, de réir mar is iomchuí, meastóireachtaí téamacha agus gan réamhfhógra;
- clár meastóireachta bliantúil.
Foirne measúnaithe
Is iad foirne beaga ina bhfuil saineolaithe ó na Ballstáit, ionadaithe ón gCoimisiún agus breathnóirí ó chomhlachtaí agus ó ghníomhaireachtaí an Aontais a dhéanann na meastóireachtaí.
Ní mór do gach ball foirne agus do bhreathnóirí a bheith cáilithe go hiomchuí le heolas teoiriciúil agus taithí láidir sna réimsí a chumhdaítear leis an meastóireacht agus leis an bhfaireachán, mar aon le heolas fónta ar phrionsabail, nósanna imeachta agus teicnící meastóireachta.
Tuarascálacha agus bearta leantacha
Déantar anailís sa tuarascáil mheastóireachta ar ghnéithe cáilíochtúla, cainníochtúla, oibríochtúla, riaracháin agus eagraíochtúla. Déantar na torthaí a mheas mar cheann díobh seo a leanas:
- an cleachtas is fearr,
- feabhas a bheith riachtanach, nó
- neamhchomhlíontach.
De ghnáth, déanann an Coimisiún an tuarascáil agus na moltaí a ghabhann léi a tharchur chuig an mBallstát laistigh de cheithre seachtaine, agus ansin bíonn coicís ann chun barúlacha a thabhairt. Ansin glacann sé é trí bhíthin gníomh cur chun feidhme laistigh de cheithre mhí.
Ní mór don Bhallstát a ndearnadh meastóireacht air:
- plean gníomhaíochta a thíolacadh, laistigh de 2 mhí tar éis ghlacadh na tuarascála, chun na moltaí uile a chur chun feidhme;
- tuarascáil a chur faoi bhráid na Comhairle agus an Choimisiúin maidir leis an dul chun cinn gach sé mhí.
Easnaimh thromchúiseacha
Cuirtear na Ballstáit ar an eolas nuair a shainaithnítear easnamh tromchúiseach agus ní mór don Bhallstát a ndearnadh meastóireacht air gníomhaíocht feabhais a dhéanamh láithreach. Glacann an Chomhairle moltaí, agus ní mór do na Ballstáit a ndearnadh meastóireacht orthu plean gníomhaíochta a thíolacadh laistigh de mhí amháin.
Chun dul chun cinn a fhíorú, eagraíonn an Coimisiún athchuairt laistigh de 180 lá tar éis na meastóireachta agus na cuairte fíorúcháin, sular féidir an plean gníomhaíochta a dhúnadh.
Tuairisciú don Pharlaimint agus don Chomhairle
Cuireann an Coimisiún tuarascáil chuimsitheach bhliantúil faoi bhráid na Parlaiminte agus na Comhairle maidir leis na meastóireachtaí a rinneadh an bhliain roimhe sin, lena n-áirítear conclúidí ó mheastóireachtaí, na gníomhaíochtaí ceartaitheacha a rinne na Ballstáit agus na dea-chleachtais.
Socruithe idirthréimhseacha
Leis an rialachán nua, aisghairtear Rialachán (AE) Uimh. 1053/2013 (an rialachán roimhe seo).
- Ní mór na chéad chláir mheastóireachta faoin rialachán nua a bhunú faoin agus ní mór tús a chur leo an .
- Ní mór a chur san áireamh sa chéad chlár meastóireachta ilbhliantúil meastóireachtaí a rinneadh faoi dhara clár ilbhliantúil an tseanrialacháin agus a tharraingítear suas chun leanúint den chlár sin.
- Ní mór tuarascálacha agus moltaí le haghaidh meastóireachtaí roimh an a ghlacadh i gcomhréir leis an seanrialachán, le bearta leantacha agus faireachán arna ndéanamh faoin rialachán nua.
CÉN UAIR ATÁ TOSACH FEIDHME AN RIALACHÁIN?
Tá sé i bhfeidhm ón .
CÚLRA
Le haghaidh tuilleadh faisnéise, féach:
- Meastóireacht agus faireachán Schengen (an Coimisiún Eorpach).
PRÍOMHDHOICIMÉAD
Rialachán (AE) 2022/922 ón gComhairle an maidir le sásra meastóireachta agus faireacháin a bhunú agus a oibriú chun cur i bhfeidhm acquis Schengen a fhíorú, agus lena n-aisghairtear Rialachán (AE) Uimh. 1053/2013 (IO L 160, , lgh. 1-27).
nuashonrú is deireanaí