EUR-Lex Access to European Union law
This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52014DC0387
REPORT FROM THE COMMISSION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT, THE COUNCIL, THE EUROPEAN ECONOMIC AND SOCIAL COMMITTEE AND THE COMMITTEE OF THE REGIONS A New Deal for European Defence Implementation Roadmap for Communication COM (2013) 542; Towards a more competitive and efficient defence and security sector
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S Een "New Deal" voor de Europese defensie Routekaart voor de uitvoering van Mededeling COM (2013) 542; Naar een meer competitieve en efficiënte defensie- en veiligheidssector
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S Een "New Deal" voor de Europese defensie Routekaart voor de uitvoering van Mededeling COM (2013) 542; Naar een meer competitieve en efficiënte defensie- en veiligheidssector
/* COM/2014/0387 final */
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S Een "New Deal" voor de Europese defensie Routekaart voor de uitvoering van Mededeling COM (2013) 542; Naar een meer competitieve en efficiënte defensie- en veiligheidssector /* COM/2014/0387 final */
1. Inleiding In
juli 2013 presenteerde de Commissie de mededeling "Naar een meer
competitieve en efficiënte defensie- en veiligheidssector"
(COM(2013) 542) als bijdrage aan de Europese Raad van december 2013. Zij
kondigde ook aan een gedetailleerde routekaart op te stellen voor de gebieden
die in deze mededeling zijn omschreven, met concrete acties en termijnen. Met
dit verslag komt zij deze toezegging na. De Europese Raad
heeft in zijn conclusies van december 2013, waarin ook de conclusies van de
Raad van 25 november 2013 werden onderschreven, de mededeling
verwelkomd en besloten de gemaakte vorderingen op alle relevante gebieden in
juni 2015 te evalueren. De Commissie neemt de conclusies van de Europese
Raad als uitgangspunt om de volgende doelstellingen na te streven:
een interne
defensiemarkt waarin Europese ondernemingen vrij en zonder discriminatie
in alle lidstaten werkzaam kunnen zijn,
een
regeling voor EU-brede leveringszekerheid, zodat de strijdkrachten er
zeker van kunnen zijn dat zij onder alle omstandigheden voldoende worden
bevoorraad, ongeacht de lidstaat waar hun leveranciers zijn gevestigd,
een
voorbereidende actie inzake GVDB-gerelateerd onderzoek om het potentieel
te verkennen van een Europees onderzoeksprogramma dat in de toekomst zowel
veiligheid als defensie kan bestrijken. Dit is een aanvulling op de
benutting van alle mogelijke synergieën tussen bestaand civiel en
defensieonderzoek, en
een
industriebeleid dat het concurrentievermogen van de Europese
defensiesector bevordert en tegen een betaalbare prijs alle vermogens
helpt leveren die Europa nodig heeft om zijn veiligheid te garanderen.
Om deze
doelstellingen te verwezenlijken, wordt in dit verslag een routekaart opgesteld
voor de in de mededeling beschreven activiteiten. Deze omvat een grote
verscheidenheid aan acties op verschillende beleidsterreinen, die toch vaak
onderling gerelateerd zijn: verbetering van de leveringszekerheid tussen de
lidstaten zal bijvoorbeeld de grensoverschrijdende markttoegang voor
defensiebedrijven vergemakkelijken, een betere normalisatie zal de
interoperabiliteit en openheid van de markten bevorderen, gemeenschappelijke
certificering zal de kosten verlagen en het concurrentievermogen van de
bedrijfstak vergroten, enzovoort. Al deze acties samen zullen de Europese
defensie- en veiligheidssector efficiënter helpen maken en zo het
gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) van de Unie versterken[1]. De Commissie zal
voor zowel de ontwikkeling als de tenuitvoerlegging van deze acties nauw samenwerken
met de lidstaten, de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) en het
Europees Defensieagentschap (EDA). Deze samenwerking omvat regelmatige
bijeenkomsten op strategisch niveau om de tenuitvoerlegging van de routekaart
als geheel te volgen, en raadplegingen op technisch niveau voor specifieke
acties. Tegelijkertijd zal de Commissie de lidstaten regelmatig op de hoogte
blijven houden via toepasselijke organen van de Raad, directeuren
defensiebeleid en het EDA. Het Europees Parlement en de bedrijfstak zullen ook
regelmatig worden geraadpleegd. De Europese Raad
heeft de noodzaak van nauwere Europese samenwerking op defensiegebied, in
volledige complementariteit met de NAVO, erkend. Door de tenuitvoerlegging van
de mededeling draagt de Commissie bij aan een solide industriële basis voor
deze samenwerking. 2. Routekaart 2.1 Interne Markt Markttoezicht
Markttoezicht is
cruciaal zowel om de correcte toepassing van Richtlijn 2009/81/EG betreffende
overheidsopdrachten op defensiegebied te waarborgen als om het effect van de
richtlijn te beoordelen. Het is ook belangrijk om de voortgang van het
industriebeleid van de Commissie in deze sector te meten. Aanpak
en doelstellingen De Commissie zal
een systematische beoordeling uitvoeren van de overheidsopdrachten die via het
elektronische aanbestedingssysteem van de EU (Tenders Electronic Daily – TED)
worden bekendgemaakt en van de door de lidstaten toegezonden statistische
overzichten. Dit omvat zowel kwantitatieve als kwalitatieve analyses.
Tegelijkertijd zal de Commissie toezicht houden op overheidsopdrachten op
defensie- en veiligheidsgebied die niet via TED worden bekendgemaakt, onder
andere via de gespecialiseerde pers en door marktdeelnemers verstrekte
informatie. Deze
activiteiten zullen de correcte toepassing van Richtlijn 2009/81/EG helpen
waarborgen. Zij zullen ook de basis helpen leggen voor het verslag over de
werking van de richtlijn dat de Commissie uiterlijk in augustus 2016 aan het
Europees Parlement en de Raad moet doen toekomen.[2]
In dat verslag evalueert de Commissie in hoeverre "de doelstellingen van deze richtlijn zijn verwezenlijkt met
betrekking tot de werking van de interne markt en de ontwikkeling van een
Europese markt voor defensiemateriaal en een technologische en industriële
basis voor de Europese defensie, met inbegrip van de situatie van kleine en
middelgrote ondernemingen." Verduidelijking
van bepaalde uitsluitingen Een correct
gebruik van de uitsluitingen van het toepassingsgebied van Richtlijn 2009/81/EG
is cruciaal voor de effectiviteit van de richtlijn. In dit verband zijn
verkopen van een regering aan een andere regering (artikel 13, onder f)) en
aankopen als gevolg van internationale overeenkomsten (artikel 12, onder a)) en
via internationale organisaties (artikel 12, onder c)) extra relevant, omdat
zij belangrijke delen van de markt betreffen. Aanpak
en doelstellingen Verkopen
van een regering aan een andere regering:
In december 2013 is de Commissie begonnen met een feitenonderzoek naar verkopen
van een regering aan een andere regering in Europa. Als volgende stap zal de
Commissie in het najaar van 2014 twee workshops met de lidstaten organiseren.
Op basis hiervan zal de Commissie een richtsnoerennota over het gebruik van de
uitsluiting opstellen. De streefdatum voor de voltooiing van deze nota is
begin 2015. Internationale
regelingen en organisaties: De werkzaamheden met
betrekking tot deze verduidelijking zullen in 2015 worden aangevangen en zullen
dezelfde benadering volgen. Het werk zal worden aangevuld met directe discussies
met het NATO Support Agency (NSPA) en de Gezamenlijke Organisatie voor
samenwerking op defensiematerieelgebied (Organisation conjointe de coopération
en matière d'armement – OCCAR). De streefdatum voor de voltooiing van deze nota
is eind 2015. Compensaties
Eisen met
betrekking tot economische compensaties, ongeacht hoe ze worden genoemd, zijn
in tegenspraak met de beginselen van de EU-verdragen en met doeltreffende
inkoopmethoden. De Commissie werkt aan een snelle uitfasering van deze praktijk
en aan de bevordering van andere, niet-discriminerende maatregelen om
grensoverschrijdende markttoegang voor kmo's te bevorderen. Aanpak
en doelstellingen De Commissie
werkt al meerdere jaren met de lidstaten aan de herziening van de nationale
regelgeving inzake compensaties. Dit werk is verricht parallel aan de omzetting
van de richtlijn betreffende overheidsopdrachten op defensiegebied en wordt
voortgezet met de lidstaten die hun wetgeving inzake compensaties nog niet
hebben herzien. Tegelijkertijd zal de Commissie nauwlettend toezicht houden op
de aanbestedingspraktijk van de lidstaten en zo nodig ingrijpen om
ongerechtvaardigde discriminerende eisen te voorkomen. De Commissie zal
ook alternatieven voor compensaties bevorderen om de grensoverschrijdende
markttoegang voor kmo's te vergemakkelijken. Om dit doel te verwezenlijken
heeft de Commissie in februari 2014 een workshop met belanghebbenden
georganiseerd. Deze dialoog zal worden voortgezet. In dit verband overweegt de
Commissie een ad-hocadviesgroep met de lidstaten en de bedrijfstak
(systeemintegratoren en kmo's) op te richten om opties voor het bevorderen van
grensoverschrijdende toeleveringsketens vast te stellen. De Commissie zal ook
specifiek toezicht houden op de toepassing van de bepalingen inzake onderaanneming
in Richtlijn 2009/81/EG. Initiatieven voor manieren om de markttoegang voor
kmo's te verbeteren kunnen in juni 2015 aan de Europese Raad worden
voorgelegd. Leveringszekerheid Leveringszekerheid
is zowel cruciaal voor de effectiviteit van de strijdkrachten als voor het goed
functioneren van de interne markt. Het is een ruim begrip dat een grote
verscheidenheid van industriële, technologische, juridische en politieke
aspecten kan bestrijken. Aanpak
en doelstellingen Routekaart
voor een integrale regeling voor EU-brede leveringszekerheid:
Overeenkomstig de mededeling en het verzoek van de Europese Raad "om
met de lidstaten en in samenwerking met de hoge vertegenwoordiger en het
Europees Defensieagentschap een stappenplan op te stellen voor een integrale
regeling voor EU-brede voorzieningszekerheid ", zal de Commissie: a)
de gebieden inventariseren die door een
dergelijke regeling en bestaande instrumenten voor leveringszekerheid zouden
moeten worden bestreken, b)
de lidstaten uitgebreid raadplegen, c)
mogelijke acties vaststellen op het
gebied van: 1) levering tussen de lidstaten; 2) levering aan lidstaten vanuit
derde landen, en 3) controle op industriële en technologische goederen in de
EU, wat allemaal belangrijke elementen zijn voor een integrale regeling voor
leveringszekerheid. De routekaart
zal worden voltooid voor de Europese Raad in juni 2015, tegelijkertijd met
de volgende acties: Overdrachten
van defensiegoederen: Richtlijn 2009/43/EG
heeft een vergunningensysteem ingevoerd om het verkeer van defensiegerelateerde
producten binnen de interne markt te vergemakkelijken. In januari 2014 is
de Commissie een onderzoek begonnen naar manieren om de toepassing van de
belangrijkste instrumenten van de richtlijn (algemene vergunningen en
certificering van defensiebedrijven) door nationale autoriteiten en de
bedrijfstak te bevorderen. Als eerste stap heeft de Commissie de reikwijdte van
de databank Certider[3]
uitgebreid om de lidstaten in staat te stellen belanghebbenden beter te
informeren over de gecertificeerde ondernemingen en verstrekte algemene
vergunningen. De Commissie zal verdere maatregelen voorstellen om de werking
van de richtlijn te versterken op basis van de resultaten van een onderzoek die
in juli 2014 worden verwacht. Begin 2015 zal
worden begonnen met een uitgebreidere evaluatie van de richtlijn. Deze zal de
basis vormen voor het verslag over de toepassing van de richtlijn dat de
Commissie uiterlijk in juni 2016 aan het Europees Parlement en de Raad
moet doen toekomen. Controle
op goederen: Op het gebied van defensie en
veiligheid kan de controle op industriële en technologische goederen cruciaal
zijn voor de leveringszekerheid van kritieke vermogens. Enkele lidstaten hebben
mechanismen om investeringen in deze sector te controleren. Toch kan een puur nationale
aanpak zowel de grensoverschrijdende samenwerking van de bedrijfstak als de
openstelling van de defensiemarkten van de lidstaten voor EU-brede concurrentie
hinderen. Een Europese aanpak kan daarom nodig zijn om de interne markt te
verdiepen, alsook om een adequaat niveau van Europese autonomie op het gebied
van defensie en veiligheid te waarborgen. Tegen deze
achtergrond zal de Commissie een groenboek over mogelijke tekortkomingen van
het huidige systeem voor de controle op goederen publiceren en de mogelijkheden
onderzoeken voor EU-brede actie met meldings- en raadplegingsmechanismen tussen
de lidstaten. De streefdatum voor de vaststelling van het groenboek is het
einde van dit jaar. De Commissie is
van plan om belanghebbenden hier vanaf het eerste begin bij te betrekken en hen
al bij de opstelling van het groenboek breed te raadplegen. 2.2 Bevorderen van het
concurrentievermogen van de defensie-industrie Normalisatie en
certificering De Commissie
ondersteunt het EDA bij het ontwikkelen van een gemeenschappelijke aanpak van
normalisatie en certificering. Dit moet gebeuren in overleg met de lidstaten,
met volledige inachtneming van de nationale soevereiniteit en vermijding van
overlapping met de NAVO. Aanpak
en doelstellingen Normalisatie: Het EDA bereidt, in overleg met de
Commissie, een nieuwe procedure voor de ontwikkeling van defensie- en hybride
normen in Europa voor, waarin bestaande nationale, Europese en internationale
(bv. NAVO-) normalisatiemechanismen op een gestructureerde en niet-bureaucratische
wijze met elkaar worden verbonden. Deze methodologie is gebaseerd op een
proactieve benadering die gebruikmaakt van nationale deskundigen, die toezicht
houden op ontwikkelingen op het gebied van de Europese normalisatie van
defensiematerieel en aanbevelingen doen om specifieke problemen op te lossen
wanneer deze zich voordoen. De Commissie draagt aan dit proces bij via haar
deskundigheid op het gebied van civiele normalisatie. De Commissie zal
ook gemeenschappelijke normen vaststellen die Europese projecten op specifieke
gebieden kunnen ondersteunen. In de gemeenschappelijke
gegevensuitwisselingsstructuur (Common Information Sharing Environment – CISE)
voor het maritieme gebied van de EU (besproken in punt 2.4) zullen
gemeenschappelijke normen bijvoorbeeld een gemeenschappelijk gegevensmodel tot
stand brengen, dat nodig is om doeltreffende communicatie tussen verschillende
nationale informatiesystemen voor maritiem toezicht te waarborgen. Certificering: De Commissie zal samen met het Europees
Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart (EASA) het EDA en de lidstaten
blijven ondersteunen bij de harmonisatie van militaire
luchtwaardigheidsvoorschriften om, voor zover mogelijk, het militaire
certificeringssysteem en de toepasselijke civiele voorschriften te doen
convergeren. De Commissie zal samen met het EASA het gebruik van de civiele
ervaring en normen van het EASA bij de certificering van militaire producten,
in samenwerking met het EDA en de lidstaten, blijven aanmoedigen. Om de kosten te
verlagen en overlappingen te vermijden, en om de gemeenschappelijke exploitatie
van civiele en militaire luchtvaartuigen in een niet-gescheiden luchtruim te
vergemakkelijken, zou het EASA kunnen worden belast met de gemeenschappelijke
Europese civiele certificering van bepaalde militaire producten wanneer
fabrikanten en lidstaten dit wensen, terwijl de lidstaten verantwoordelijk
zullen blijven voor de certificering van de militaire systemen aan boord. De Commissie
zal, in samenwerking met het EASA en op basis van verzoeken vanuit de
bedrijfstak, enkele proefprojecten vaststellen voor betrokkenheid van het EASA
bij de civiele certificering van producten voor tweeledig gebruik die tot een
kostenefficiëntere en eenvoudigere aanpak moeten leiden, zoals bepaalde op afstand
bestuurde luchtvaartuigsystemen (Remotely Piloted Aircraft Systems, RPAS), die
een steeds belangrijker deel van toekomstige luchtvaartuigproducten uitmaken[4]. In
die zin genomen maatregelen zullen worden gebaseerd op een haalbaarheidsanalyse
uit te voeren om de middelenimplicaties voor het EASA, alsook de juridische en
veiligheidsaspecten voortvloeiend uit de scheiding van de verantwoordelijkheden
tussen civiele/EU- en militaire/nationale autoriteiten te onderzoeken. Grondstoffen De toegang tot
grondstoffen is in toenemende mate een uitdaging voor de Europese economie.
Deze wordt aangepakt door de EU-strategie voor grondstoffen, die de onlangs
bijgewerkte lijst met grondstoffen van kritiek belang bevat[5]. Aanpak
en doelstellingen Veel van deze
grondstoffen, zoals de zeldzame aardelementen en germanium, zijn ook onmisbare
basisproducten voor defensiegerelateerde toepassingen (zoals lasergestuurde
doelaanwijzing). De Commissie zal daarom nagaan welke grondstoffen van kritiek
belang zijn voor de defensiesector. Deze analyse zal worden uitgevoerd door het
Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Commissie, in nauwe
samenwerking met het EDA en de bedrijfstak. Ze zal naar verwachting
medio 2015 worden voltooid en kan de weg bereiden voor mogelijke toekomstige
beleidsmaatregelen op dit gebied. Kmo's,
clusters en regio's De Europese Raad
heeft het belang van steun voor regionale netwerken van kleine en middelgrote
ondernemingen en strategische clusters naar voren gehaald. De Commissie zal
maatregelen nemen om deze doelstellingen te ondersteunen. Aanpak
en doelstellingen Het werk op dit
gebied zal nauwlettend worden gecoördineerd met de kmo-gerelateerde
activiteiten die zijn aangekondigd onder het punt Interne markt van dit
verslag. De Commissie zal gebruikmaken van haar Europese ondernemingsnetwerk
(Enterprise Europe Network – EEN) en de Europese strategische
clusterpartnerschappen (European Strategic Cluster Partnerships – ESCP),
gefinancierd uit hoofde van het programma Cosme[6], om
contactevenementen, netwerken, en het vinden van nieuwe zakelijke partners
binnen en buiten de EU te ondersteunen. De Commissie zal
de voorwaarden verduidelijken waaronder de Europese structuur- en
investeringsfondsen (ESIF) kunnen worden gebruikt om projecten op het gebied van
tweeledig gebruik te ondersteunen, zowel op het punt van investeringsprojecten
(Europees Regionaal Ontwikkelingsfonds — begroting van
140 miljard EUR) als vaardigheden (Europees Sociaal Fonds — begroting
van 74 miljard EUR). De Commissie zal
bovendien aanvragen van grensoverschrijdende clusters en netwerken bij het
programma voor Europese territoriale samenwerking, dat een totale begroting van
8,7 miljard EUR (2014-2020) heeft, stimuleren. Het is aan
ondernemingen, clusters en regio's om gebruik te maken van deze mogelijkheden.
De Commissie zal echter in nauwe samenwerking met het EDA en de Association of
Regional Development Agencies (Eurada): ·
het bewustzijn van deze mogelijkheden
vergroten door gerichte evenementen; de eerste bijeenkomst vond op 12 mei
plaats in Brussel, en de tweede zal in november 2014 plaatsvinden; ·
in juli 2014 een leidraad voor
regionale autoriteiten en kmo's publiceren waarin de mogelijkheid van het
gebruik van de ESIF ter ondersteuning van projecten op het gebied van tweeledig
gebruik wordt verduidelijkt; ·
voortbouwend op het werk dat tot nu toe
is verricht met geïnteresseerde regionale autoriteiten en clusters, de
oprichting van een defensiegerelateerd regionaal netwerk ondersteunen om een
mechanisme op te zetten voor het delen van beste praktijken bij het verkrijgen
van toegang tot de ESIF en het integreren van defensie in slimme
gespecialiseerde strategieën. Het
uiteindelijke doel van deze acties is om het succespercentage van aanvragen om
EU-financiering uit hoofde van met name de ESIF en Cosme voor projecten op het
gebied van tweeledig gebruik door defensiegerelateerde kmo's en clusters te
verhogen. Dit zou op zijn beurt kmo's moeten helpen beter te geïntegreerd te
raken in EU-brede clusters en aanverwante industrietakken om zo tot een meer
gediversifieerde toeleveringsketen te komen. Vaardigheden Het succes van
de defensiesector van Europa hangt af van het behoud van personeel met
sleutelvaardigheden en de werving van personeel dat over de vaardigheden
beschikt die nodig zijn voor de toekomst. Versterkte EU-mobiliteit van
werknemers kan ook een concurrentievoordeel voor de sector opleveren. Op
sommige gebieden kampt men nu met een tekort aan vaardigheden, als gevolg van
de pensionering van werknemers en de moeilijkheden die worden ondervonden bij
het aantrekken van nieuwe gekwalificeerde professionals. Aanpak
en doelstellingen De meeste
vaardigheden die benodigd zijn op het terrein van defensie zijn vergelijkbaar
met die in andere industrietakken. Dit biedt ruime mogelijkheden voor het
gebruik van EU-instrumenten die oorspronkelijk waren bedoeld voor civiele
industriesectoren. De Commissie zal
in het bijzonder defensiegerelateerde bedrijven en onderwijsinstellingen
aanmoedigen gebruik te maken van de programma's voor "allianties voor
sectorvaardigheden" en "kennisallianties". Dit zal gebeuren door
middel van:
een
voorlichtingscampagne over de EU-financiering van aan vaardigheden
gerelateerde initiatieven; deze zal worden voorbereid in samenwerking met
het EDA en relevante instanties, waaronder de Europese luchtvaart- en
defensievereniging (ASD) en de Europese vakbond IndustriAll;
het
stimuleren van het gebruik van de ESIF voor de opleiding en omscholing van
werknemers, in het bijzonder door zich te richten op de nodige vaardigheden
en de anticipatie op herstructurering; dit zal speciaal worden benadrukt
in de toelichting in de eerdergenoemde handleiding die wordt voorbereid
voor regionale overheden en kmo's; en
het
lanceren, in 2015, van een onderzoek naar de vraag naar en het aanbod van
competenties en vaardigheden in de defensiesector nu en in de toekomst,
als basis voor onze toekomstige activiteiten binnen dit gebied.
Het
belangrijkste doel is tot een goed begrip van de huidige en toekomstige nodige
vaardigheden van de defensiesector van Europa te komen, om op die manier een
doelgerichter Europees, nationaal en regionaal beleid te kunnen realiseren. 2.3 Benutting van het potentieel voor
tweeledig gebruik van onderzoek en versterking van innovatie In de mededeling
en de conclusies van de Europese Raad werd het gebrek aan investeringen in
onderzoek en innovatie aangewezen als een bedreiging voor het
concurrentievermogen op de lange termijn van de Europese defensie-industrie en
de Europese defensievermogens. Aanpak
en doelstellingen De Commissie
heeft een aantal manieren geïdentificeerd waarop zij GVDB-gerelateerd onderzoek
kan ondersteunen. Deze worden hieronder beschreven. Daarnaast zal de Commissie
regelingen voor precommerciële inkoopregelingen ontwikkelen, die waar nodig kunnen
worden gebruikt als een manier om de kloof tussen onderzoek en de markt te
overbruggen. Onderzoek
naar tweeledig gebruik: De
Commissie zal synergieën tussen het civiel onderzoek van Horizon 2020 en het
defensieonderzoek gecoördineerd door het EDA in beide richtingen maximaliseren,
binnen het kader dat door de regels van beide wordt toegestaan. Hiertoe zal zij
ook de mogelijkheden onderzoeken voor de uitbreiding van het toepassingsgebied
en de status van de bestaande Europese kaderovereenkomst voor samenwerking met
het EDA. Naar aanleiding
van de conclusies van de Europese Raad is de Commissie begonnen met het
identificeren van een aantal innovatiegebieden en toepassingen waaraan door
horizontale cruciale ontsluitende technologieën (Key Enabling Technologies –
KET's) een bijdrage wordt geleverd, onder meer in een scala van civiele
sectoren die van groot belang zijn voor de defensie- en veiligheidsindustrie.
Dit wijst erop dat er een duidelijk potentieel is voor defensie om deel uit te
maken van een bredere innovatie- en technologiecontext. De Commissie overlegt
momenteel met name met de groep op hoog niveau voor cruciale ontsluitende
technologieën[7]
(die onlangs een subgroep heeft gevormd gericht op het potentieel voor
tweeledig gebruik van KET's), die eind 2014 verslag zal uitbrengen. Voorbereidende
actie: Het
doel van een voorbereidende actie is om de toegevoegde waarde van een
EU-bijdrage in nieuwe onderzoeksgebieden in kaart te brengen — zij vormt een
aanvulling op het lopend civiel onderzoek in GVDB-verband in het kader van
Horizon 2020. De voorbereidende actie zal maximaal drie jaar duren. Het
totaalbedrag van de financiering zal afhangen van de beschikbare
begrotingsmiddelen ten tijde van de goedkeuring en zal niet mogen uitstijgen
boven de plafonds die in Financieel Reglement 1081/2010 van de EU voor
voorbereidende acties zijn vastgelegd. Als de voorbereidende actie goed
verloopt, zal deze de weg bereiden naar een mogelijk GVDB-gerelateerd
onderzoeksthema dat in het volgende meerjarig financieel kader zou kunnen
worden gefinancierd. Hoewel dit niet in de plaats kan komen van nationale
O&O-investeringen op het gebied van defensie, zou dit synergieën moeten
bevorderen met nationale onderzoeksactiviteiten en een aanmoediging moeten zijn
voor industriële samenwerking. Het
toepassingsgebied van de voorbereidende actie zal worden vastgesteld in overleg
met de lidstaten, het Europees Parlement, het EDA, de EDEO en de industrie. Een
succesvolle voorbereidende actie moet de specifieke kenmerken van defensiegerelateerd
onderzoek onderkennen, waaronder: onderzoeksgebieden en modellen,
intellectuele eigendomsrechten, vertrouwelijkheid van de resultaten,
cofinanciering en regels voor participatie, de rol van de lidstaten;
tegelijkertijd moet deelname door de industrie aantrekkelijker worden gemaakt.
Het governance-aspect zal een belangrijk thema zijn. De Commissie is
van mening dat deze beginselen en specifieke kwesties die verband houden met de
voorbereidende actie bestudeerd zouden kunnen worden door een onafhankelijk
adviesorgaan dat bestaat uit besluitvormers en deskundigen van het hoogste
niveau. Zo'n "Groep vooraanstaanden" zou bestaan uit ongeveer twintig
vertegenwoordigers op hoog niveau van de lidstaten, het Europees Parlement, de
industrie en de academische wereld. 2.4 Ontwikkeling van vermogens In de mededeling
heeft de Commissie gewezen op de noodzaak aandacht te besteden aan alle
vermogensbehoeften die noodzakelijk zijn om de vele uitdagingen waarmee Europa
wordt geconfronteerd aan te gaan. Hoewel de verantwoordelijkheid hiervoor in de
eerste plaats bij de lidstaten en het EDA ligt, kan de Commissie een
belangrijke bijdrage leveren, in overeenstemming met haar bevoegdheden op het
gebied van niet-militaire veiligheid (bv. terrorismebestrijding, bescherming
van de buitengrenzen, maritiem toezicht en civiele bescherming). Aanpak
en doelstellingen Gezamenlijke
beoordeling van de vermogensbehoeften:
De Commissie zal met de hoge vertegenwoordiger en
het EDA tot een gezamenlijke beoordeling komen van de tweeledige
vermogensbehoeften voor het veiligheids- en defensiebeleid van de EU. Het doel
is om gebieden aan te wijzen waar militaire en niet-militaire
vermogensbehoeften vergelijkbaar zijn en potentiële synergieën te
identificeren, waarbij ook rekening zal worden gehouden met de
vermogensgebieden die door de Europese Raad werden onderstreept, met inbegrip
van RPAS, SatCom en Cyberbeveiliging. Gemeenschappelijke gegevensuitwisselingstructuur
(CISE) voor het maritieme gebied van de EU: een mededeling in de
context van de Europese strategie voor maritieme veiligheid[8], die
volgens plan in juli 2014 wordt goedgekeurd, zal voorzien in een routekaart
voor de oprichting van de CISE. Verder zal de CISE, voorafgaand aan de
oprichting ervan in 2020, op grotere schaal worden ontwikkeld, toegepast en
getest in een gepland, door de lidstaten aangestuurd project. Civiel-militaire
samenwerking: Om
de civiel-militaire samenwerking op een praktische manier te verbeteren op
basis van bestaande EU-netwerken zal de Commissie een informele
coördinatiegroep oprichten samen met het EDA om de synergieën te versterken en
na te gaan op welke vlakken de samenwerking kan worden geïntensiveerd. Uit de
eerste beschouwingen blijkt dat onder meer technologieën op het vlak van
chemische, biologische, radiologische en nucleaire materialen en explosieven
(CBRN-E) en detectie een veelbelovend terrein vormen voor de ontwikkeling van
synergieën tussen het beleid van de Commissie inzake binnenlandse veiligheid en
het werk van het agentschap. Op 5 mei heeft de Commissie haar mededeling
"Een nieuwe EU-aanpak van de detectie en mitigatie van
CBRN-E-risico's" (COM(2014) 247) aangenomen, waarin ook werd gewezen
op de noodzaak van versterkte civiel-militaire samenwerking op deze gebieden.
Het overleg met de lidstaten zal worden gevoerd binnen de bestaande
CBRN-E-adviesgroep van de Commissie. 2.5 Ruimtevaart en defensie De ontwikkeling
van Europese en nationale ruimtevaartvermogens wordt steeds belangrijker om
onze veiligheidsuitdagingen het hoofd te bieden. Hoewel bepaalde taken op het
gebied van ruimtevaart onder exclusieve nationale/militaire controle moeten
blijven, is de Commissie van mening dat meer synergieën tussen de nationale en
de Europese ruimtevaartvermogens grote potentiële voordelen kunnen opleveren,
zoals een daling van de kosten en meer efficiëntie. Aanpak
en doelstellingen De Commissie zal
haar werkzaamheden om de ruimtevaartinfrastructuur te beschermen voortzetten en
de ontwikkeling van de volgende generatie satellietcommunicatie (SatCom)
ondersteunen. Ruimtebewaking en -monitoring (Space Surveillance
and Tracking – SST): Op 2 april 2014 werd een
Commissievoorstel voor een ondersteuningskader voor SST aangenomen om de
ruimtevaartinfrastructuur te beschermen. Dit moet de nationale inspanningen om
een SST-consortium op te richten en op Europees niveau SST-diensten te verlenen
ondersteunen. Zodra dit consortium is opgericht, zal de Commissie via Horizon
2020 de ontwikkeling en vernieuwing van SST-middelen aanmoedigen. Satellietcommunicatie (SatCom):
Op dit gebied werd, in overeenstemming met de conclusies van de Europese Raad,
een gebruikersgroep opgericht die bestaat uit Commissiediensten, de EDEO, het
EDA en het Europees Ruimteagentschap. Deze gebruikersgroep bekijkt het probleem
van de versnippering van de vraag naar SatCom-beveiliging en zal de lidstaten
helpen bij de voorbereiding van de volgende generatie van gouvernementele
SatCom. Voorts zal de
Commissie in nauwe samenspraak met de gebruikersgroep een studie starten om de
vraag naar SatCom in kaart te brengen, zowel bij gebruikers in de civiele
veiligheidssector als op het gebied van grote EU-infrastructuur. De resultaten
van deze studie worden verwacht in 2015. Tot slot zal de
Commissie, binnen de grenzen van haar bevoegdheden, nagaan of zij kan helpen om
de EU-toegang tot satellietbeelden in hoge resolutie te verbeteren om zo GBVB-
en GVDB-missies en -operaties te ondersteunen. 2.6 Toepassing
van het EU-energiebeleid en ondersteunende instrumenten in de defensiesector Strijdkrachten
hebben er alle belang bij het verminderen van hun energiegebruik en zouden dus
een belangrijke bijdrage kunnen leveren tot de energiedoelstellingen van de
Unie. Aanpak
en doelstellingen In 2013 knoopte
de Commissie gesprekken aan met de lidstaten en het EDA over de oprichting van
een overlegforum voor energie in de defensie- en veiligheidssector. Dat
overlegforum moet een brug slaan tussen de expertise in tot ontwikkeling komend
beleid en andere initiatieven op het gebied van energie en de specifieke
vereisten en omgeving van de strijdkrachten. Het overlegforum
zal naar verwachting tegen eind 2014 operationeel worden. In het najaar zouden
centrale nationale contactpunten voor energievraagstukken moeten worden
ingesteld binnen de ministeries van defensie en/of aanverwante instellingen.
Voor 2014-2015 is voorlopige EU-financiering vastgelegd voor het overlegforum,
die eventueel kan worden verlengd als het initiatief nuttig blijkt voor de
lidstaten. Uit gesprekken
met de nationale deskundigen is gebleken dat er behoefte is aan informatie over
hoe het EU-beleid en de EU-wetgeving op het gebied van energie kunnen worden
uitgevoerd in de defensiesector teneinde de capaciteit van de strijdkrachten te
verbeteren en bij te dragen tot de nationale en EU-doelstellingen inzake 1)
energie-efficiëntie, 2) het gebruik van hernieuwbare energiebronnen en 3) de
bescherming van kritieke energie-infrastructuur. Het overlegforum
zal daartoe voor eind 2015 een aantal streefdoelen uitwerken, zoals: ·
richtsnoeren over a) de tenuitvoerlegging
van relevant EU-energieregelgeving en b) financieringsinvesteringen in
energie-efficiëntie en hernieuwbare energie in de defensiesector; ·
concepten en aanbevelingen voor
gezamenlijke maatregelen van de lidstaten om de bescherming van kritieke
energie-infrastructuur te verbeteren. 2.7 De
internationale dimensie versterken Doordat de
begrotingen voor defensie in Europa de afgelopen jaren zijn teruggelopen, is de
uitvoer naar externe markten steeds belangrijker geworden voor de Europese
industrie, als compensatie voor de beperkte vraag op de thuismarkten. Aanpak
en doelstellingen Concurrentievermogen
op externe markten: De Commissie zal met
belanghebbenden bespreken hoe de Europese defensie-industrie kan worden
gesteund op externe markten. Vraagstukken die moeten worden behandeld, zijn
onder meer: de effecten van vereisten ten aanzien van verplichte compensaties
in derde landen op de Europese defensiesector; de belemmeringen waarmee de
Europese industrie wordt geconfronteerd bij de concurrentie om opdrachten in
derde landen en de bijdrage van de Europese handels- en
investeringsovereenkomsten; de steun die concurrenten uit derde landen krijgen
en de mate waarin soortgelijke steun zou kunnen worden verleend aan
ondernemingen uit de EU. Om dit soort
vraagstukken te bespreken zal de Commissie in het vierde kwartaal van 2014 een
forum oprichten waarin vertegenwoordigers van regeringen en de industrie elkaar
zullen ontmoeten. Aan de hand van de resultaten van die dialoog zal de
Commissie vervolgens beoordelen of er aanvullende stappen moeten worden
genomen. De Commissie zal de belanghebbenden ook op regelmatige basis blijven
betrekken, met name bij de onderhandelingen over handels- en
investeringsovereenkomsten met derde landen. Controles
op de uitvoer van producten voor tweeledig gebruik:
Naar aanleiding van een verslag van het Europees Parlement en de Raad over de
tenuitvoerlegging van Verordening nr. 428/2009[9]
heeft de Commissie op 24 april 2014 een mededeling aangenomen over de
herziening van het beleid inzake uitvoercontroles.[10] In
deze mededeling wordt de richting uitgestippeld voor de strategische
uitvoercontroles van de EU en worden concrete beleidsopties geïdentificeerd om
deze controles te moderniseren. In de volgende
fase van de beleidsherziening zal de Commissie een effectbeoordeling verrichten
van de verschillende opties voor een herziening die in de mededeling zijn
vastgesteld. Deze fase zal worden geschraagd met een externe studie en zal een
gerichte openbare raadpleging omvatten, naast een "industrieforum"
voor de belangrijkste belanghebbenden. De Commissie is voornemens deze
effectbeoordeling in de eerste helft van 2015 af te ronden en daarmee de basis
te leggen voor mogelijke toekomstige maatregelen. 3. Conclusie Dit verslag
volgt op de mededeling van de Commissie die in juli 2013 werd aangenomen en
draagt bij tot de tenuitvoerlegging van de conclusies van de Europese Raad van
december 2013. Het verzekert tegelijkertijd de continuïteit van de activiteiten
van de Commissie op het gebied van defensie en veiligheid en sluit aan op de
bijdrage van de Commissie aan de Europese Raad van juni 2015. De Commissie kan
met name via haar beleid inzake de interne markt, industrie, onderzoek en
innovatie een belangrijke bijdrage leveren tot het versterken van de Europese
defensie- en veiligheidssector, zeker aangezien civiele aspecten en defensie
steeds meer in elkaar overvloeien en de grenzen tussen beide werelden vervagen.
Dit blijkt vooral bij GVDB-missies, die hoofdzakelijk civiel van aard zijn en een
nauwe civiel-militaire samenwerking vereisen om effect te kunnen sorteren. De
vraag naar meer civiel-militaire synergieën op het gebied van communicatie,
strategisch vervoer, bewaking, RPAS enzovoort neemt dan ook steeds toe. De EU,
en met name de Commissie en de hoge vertegenwoordiger en het EDA zijn goed
geplaatst om deze uitdaging het hoofd te bieden. Tegelijkertijd
blijven de O&O- investeringen op het gebied van defensie dramatisch dalen.
De O&O-uitgaven in de gehele EU daalden tussen 2011 en 2012 met 38 %.
Mede daardoor wordt de kloof tussen O&O op het gebied van defensie en
civiele O&O steeds groter. De defensie-industrie wordt bijgevolg steeds
afhankelijker van technologie met een civiele oorsprong, en heeft de neiging om
te diversifiëren in de richting van civiele ondernemingen. Tegelijkertijd kopen
civiele ondernemingen technologie op die ook van belang is voor
defensiebedrijven, zoals robotica. Essentiële technologie, zoals de technologie
voor big data, synthetische biologie, 3D-printen enzovoort, zal dan ook een
belangrijke bron van innovatie worden voor zowel de defensie- als de civiele
sector. Hoewel moeilijk
te voorspellen blijft hoe de Europese defensie- en veiligheidsindustrie er de
komende 20 tot 30 jaar zal gaan uitzien, is wel duidelijk geworden dat het
industriële landschap verandert. Activiteiten op het vlak van defensie zullen
hun eigen specifieke kenmerken behouden, maar civiele elementen zullen steeds
belangrijker worden voor de sector. Door deze trend wordt het beleid van de
Commissie op veel vlakken nog relevanter voor defensie en worden door Europa
niet te missen kansen geboden voor nieuwe synergieën en een grotere
efficiëntie. [1] De
acties waarin de routekaart voorziet, hebben geen gevolgen voor de begroting
van de EU die verder gaan dan de begrotingskredieten waarin al is voorzien in
de officiële financiële programmering van de Commissie, en zijn verenigbaar met
de in het meerjarig financieel kader voor 2014-2020 opgenomen relevante
Europese programma's. Elk van de in deze routekaart gepresenteerde acties
strookt met en is verenigbaar met de relevante financiële instrumenten die zijn
vastgesteld binnen het meerjarig financieel kader. [2] Artikel 73 van Richtlijn 2009/81/EG. [3] Register
van gecertificeerde defensiegerelateerde ondernemingen (Certider). Meer
informatie is te vinden op:
http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/defence/certider/ [4] Dit
maakt deel uit van de bredere context van het werk van de Commissie op dit
gebied om een kader voor de exploitatie van civiele RPAS vast te stellen, zoals
uiteengezet in haar mededeling van 8 april (COM(2014) 207). De Commissie
zal hiertoe het volledige gebruik van EU-instrumenten aanmoedigen om een
integrale aanpak te waarborgen en synergieën te maximaliseren, onder andere
door de veilige integratie ervan in een niet-gescheiden luchtruim mogelijk te
maken. [5] COM(2014) 297. [6] Cosme
— Programma voor het concurrentievermogen van ondernemingen en kleine en
middelgrote ondernemingen - met een budget van 2,3 miljard EUR voor de periode
2014-2020. [7] De
groep werd in februari 2013 ingesteld om de Commissie te adviseren over
manieren om het gebruik van KET's in Europa te stimuleren. [8] Mededeling van 6 maart 2014 (JOIN(2014) 9). 7 COM(2013) 710 van
16.10.2013. [10] COM(2014) 244
van 24.4.2014.