Περιοριστικά μέτρα της ΕΕ λόγω της κατάστασης στη Συρία

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Περιορισμοί στο εμπόριο αγαθών, υπηρεσιών και τεχνολογίας

Οι κυρώσεις περιλάμβαναν περιορισμούς στο εμπόριο με την ΕΕ σχετικά με είδη που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν άμεσα ή έμμεσα για την εσωτερική καταστολή του συριακού λαού από το προηγούμενο καθεστώς. Σε αυτές περιλαμβάνονταν οι εξής:

• απαγόρευση εισαγωγής όπλων και σχετικού υλικού από τη Συρία·
• περιορισμοί στην εξαγωγή ορισμένων ειδών εξοπλισμού, αγαθών και τεχνολογίας που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για εσωτερική καταστολή ή για την κατασκευή ή συντήρηση τέτοιου είδους προϊόντων·
• απαγόρευση εμπορίου αγαθών που ανήκουν στην πολιτιστική κληρονομιά της Συρίας και που αφαιρέθηκαν παράνομα από τη Συρία, με στόχο τη διασφάλιση της ασφαλούς επιστροφής των αγαθών αυτών.

Άλλοι περιορισμοί που ίσχυαν προηγουμένως περιλάμβαναν, μεταξύ άλλων, την υποχρέωση επιθεώρησης πλοίων και αεροσκαφών για τα οποία υπήρχαν υπόνοιες ότι μεταφέρουν όπλα ή συναφή εξοπλισμό, την απαγόρευση στα συριακά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να συνάπτουν νέες σχέσεις τραπεζικής ανταπόκρισης στην ΕΕ, απαγορεύσεις στις εισαγωγές αργού πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου, καθώς και στις επενδύσεις στον πετρελαϊκό τομέα και τον τομέα ηλεκτρικής ενέργειας της Συρίας, απαγόρευση εξαγωγών εξοπλισμού παρακολούθησης και υποκλοπής, καθώς και απαγόρευση συναλλαγών χρυσού, πολύτιμων μετάλλων και διαμαντιών με συριακούς δημόσιους φορείς και την κεντρική τράπεζα της χώρας. Τα μέτρα αυτά ανεστάλησαν τον Φεβρουάριο του 2025 με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2025/406 και τον κανονισμό (ΕΕ) 2025/407, και καταργήθηκαν τον Μάιο του 2025 με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2025/1096 και τον κανονισμό (ΕΕ) 2025/1098, με αποτέλεσμα να αρθούν όλες οι οικονομικές κυρώσεις κατά της Συρίας, με εξαίρεση ορισμένες που διατηρήθηκαν για λόγους ασφάλειας.

Δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και ταξιδιωτικές απαγορεύσεις

Οι κυρώσεις αφορούσαν επίσης άτομα και εταιρείες που ήταν υπεύθυνα για τη βίαιη καταστολή του συριακού λαού από το προηγούμενο καθεστώς, καθώς και άτομα και εταιρείες που υποστήριζαν την καταστολή ή επωφελούνταν από αυτήν, και επίσης άτομα και εταιρείες που συνδέονταν με τα παραπάνω. Πιο συγκεκριμένα, η απόφαση και ο κανονισμός επέβαλλαν τους ακόλουθους περιορισμούς.

• Δέσμευση των περιουσιακών στοιχείων και ταξιδιωτικές απαγορεύσεις για πάνω από 350 άτομα και τουλάχιστον 90 οντότητες. Κεφάλαια ή οικονομικοί πόροι που είχαν δεσμευτεί με άλλο τρόπο μπορούσαν να αποδεσμευτούν υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων:
  • για την πραγματοποίηση πληρωμών εκ μέρους της Συρίας στον Οργανισμό για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων, για δραστηριότητες σχετικές με την αποστολή επαλήθευσης του οργανισμού και την καταστροφή των χημικών όπλων της Συρίας·
  • για απομακρύνσεις από τη Συρία·
  • για ανθρωπιστικούς σκοπούς.

Το παράρτημα I της απόφασης 2013/255/ΚΕΠΠΑ περιέχει έναν κατάλογο ατόμων και εταιρειών που καλύπτονται από τα εν λόγω μέτρα και ο οποίος τροποποιείται τακτικά.

Στρατηγική της ΕΕ για τη Συρία

Το 2017, κατά την έγκριση της στρατηγικής της ΕΕ για τη Συρία, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δήλωσε ότι θα συνέχιζε να εξετάζει περαιτέρω περιοριστικά μέτρα που θα αφορούσαν άτομα και οντότητες από τη Συρία που υποστήριζαν το προηγούμενο καθεστώς όσο συνεχιζόταν η καταστολή. Η στρατηγική επικεντρωνόταν σε έξι βασικούς τομείς:

• τον τερματισμό του πολέμου μέσω ουσιαστικής πολιτικής μετάβασης·
• την προαγωγή ουσιαστικής μετάβασης χωρίς αποκλεισμούς στη Συρία·
• τη διάσωση ζωών με την αντιμετώπιση των ανθρωπιστικών αναγκών των πλέον ευάλωτων Σύριων σε όλη τη χώρα με έγκαιρο, αποτελεσματικό, αποδοτικό και ηθικό τρόπο·
• την προαγωγή της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ελευθερίας του λόγου ενισχύοντας τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών της Συρίας·
• την προαγωγή της λογοδοσίας για εγκλήματα πολέμου για τη διευκόλυνση της διαδικασίας εθνικής συμφιλίωσης και της μεταβατικής δικαιοσύνης·
• τη στήριξη της ανθεκτικότητας του πληθυσμού και της κοινωνίας της Συρίας.

Τροποποιήσεις της απόφασης και του κανονισμού λόγω του σεισμού που σημειώθηκε τον Φεβρουάριο του 2023

Η νομοθεσία της EE που αφορά τις κυρώσεις λόγω της κατάστασης στη Συρία δεν απαγορεύει την εξαγωγή τροφίμων, φαρμάκων ή ιατρικού εξοπλισμού στη Συρία ούτε αφορά το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης της Συρίας. Περιλαμβάνει ευρεία ανθρωπιστική εξαίρεση ώστε να εξασφαλίζεται η συνεχής παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας σε οποιοδήποτε μέρος της χώρας.

Τον Φεβρουάριο του 2023, έπειτα από έναν ισχυρό σεισμό που επιδείνωσε την ανθρωπιστική κρίση, το Συμβούλιο ενέκρινε τροποποιήσεις της απόφασης 2013/255/ΚΕΠΠΑ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 36/2012 ώστε να διασφαλίζεται η άμεση παροχή βοήθειας στον άμαχο πληθυσμό της Συρίας. Οι τροποποιήσεις αυτές καταργούν την υποχρέωση των ανθρωπιστικών οργανώσεων να ζητούν άδεια από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών της ΕΕ πριν μεταφέρουν ή παρέχουν αγαθά και υπηρεσίες που προορίζονται για ανθρωπιστικούς σκοπούς σε άτομα και οντότητες που περιλαμβάνονται στους καταλόγους.

Η παρέκκλιση, η οποία εγκρίθηκε αρχικά για περίοδο έξι μηνών και παρατάθηκε αρκετές φορές έως την 1η Ιουνίου 2024, έγινε μόνιμη τον Φεβρουάριο του 2025 με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2025/406 και τον κανονισμό (ΕΕ) 2025/407. Καλύπτει πλέον ρητά όχι μόνο την ανθρωπιστική βοήθεια, αλλά και τις δραστηριότητες ανοικοδόμησης, σταθεροποίησης και παροχής βασικών υπηρεσιών.

Τροποποιήσεις που αντικατοπτρίζουν τις πολιτικές εξελίξεις στη Συρία

Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ στα τέλη του 2024, η ΕΕ επανεξέτασε τα εναπομείναντα περιοριστικά μέτρα το 2025.

Τον Φεβρουάριο του 2025 η Κεντρική Τράπεζα της Συρίας αφαιρέθηκε από τον γενικό κατάλογο των οντοτήτων που υπόκεινται σε κυρώσεις και μεταφέρθηκε σε νέο παράρτημα με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2025/408, ενώ διατηρήθηκε ένας μόνο περιορισμός που αφορά ορισμένα προϋπάρχοντα δεσμευμένα κεφάλαια. Τον Μάιο του 2025 οι τομεακές κυρώσεις που αφορούσαν την κεντρική τράπεζα και αρκετές άλλες κρατικές οντότητες ήρθησαν με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2025/1096 και τον κανονισμό (ΕΕ) 2025/1098, ενώ η τράπεζα συνέχισε να υπόκειται σε στοχευμένα μέτρα δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων. Με τις ίδιες νομικές πράξεις παρατάθηκαν τα στοχευμένα περιοριστικά μέτρα κατά προσώπων και οντοτήτων που περιλαμβάνονται στον κατάλογο έως την 1η Ιουνίου 2026.