I. Wprowadzenie

II. Ramy prawne

A. Prawo Unii

1. Rozporządzenie nr 1024/2013

2. Dyrektywa 2014/59

B. Prawo krajowe

III. Okoliczności powstania sporu

A. Stan faktyczny

B. Zaskarżony wyrok

IV. Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron

V. Ocena prawna

A. Przegląd zarzutów odwołania i kolejność ich badania

B. Zarzuty odwołania dotyczące dopuszczalności skargi

1. Legitymacja do wniesienia skargi na podstawie art. 263 akapit czwarty TFUE

a) Bezpośrednie oddziaływanie

b) Indywidualne odziaływanie

2. Zachowanie interesu prawnego

3. Wniosek wstępny

C. Zarzuty odwołania dotyczące zasadności skargi: naruszenie art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 w związku z art. 29 dyrektywy 2014/59 i art. 70 ust. 1 TUB?

1. Kolejność badania sprawy

2. Bezpośrednie stosowanie i nadrzędność art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59?

a) Struktura normy art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59

b) Bezpośrednie stosowanie art. 29 ust. 1 dyrektywy 2014/59 na niekorzyść banku i jego akcjonariuszy?

3. Pomocniczo: bezpośrednie stosowanie art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59 przez EBC?

a) EBC jako adresat bezpośrednio stosowanych przepisów dyrektywy

b) Konsekwencje bezpośredniego stosowania art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59 na niekorzyść banku i jego akcjonariuszy

4. Zgodna z dyrektywą wykładnia art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) i art. 70 ust. 1 TUB?

5. Prawo krajowe w rozumieniu art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 jako „prawo” czy „fakt”?

6. Dopuszczalność zarzutu dotyczącego zgodnej z dyrektywą wykładni art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) w związku z art. 70 ust. 1 TUB

7. Wniosek wstępny

VI. Wnioski

1.

Te połączone odwołania Europejskiego Banku Centralnego (zwanego dalej „EBC”) i Komisji Europejskiej (zwanych dalej łącznie „wnoszącymi odwołania”) są skierowane przeciwko wyrokowi Sądu (zwanemu dalej „zaskarżonym wyrokiem”) ( 2 ), w którym Sąd stwierdził nieważność decyzji EBC z dnia 1 stycznia i 29 marca 2019 r. (zwanych dalej „spornymi decyzjami”). Decyzjami tymi EBC oddał Banca Carige SpA (zwanym dalej „bankiem”) ( 3 ) pod zarząd tymczasowy i przedłużył ten zarząd do dnia 30 września 2019 r. ( 4 ).

2.

Skarżąca w pierwszej instancji i druga strona postępowania odwoławczego, pani Corneli, była jednym z wielu akcjonariuszy mniejszościowych banku.

3.

Z jednej strony wnoszące odwołania zarzucają Sądowi błędne uznanie skargi za dopuszczalną. Twierdzą, że Sąd naruszył prawo, uznając, że pani Corneli miała (trwały) interes prawny w stwierdzeniu nieważności spornych decyzji oraz że decyzje te dotyczyły jej bezpośrednio i indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE. W tym względzie Sąd odróżnił sytuację pani Corneli w odniesieniu do wprowadzonego przez EBC zarządu tymczasowego bankiem od sytuacji akcjonariuszy, do której odnosił się wyrok w sprawie EBC i in./Trasta Komercbanka i in. ( 5 ) (zwany dalej „wyrokiem w sprawie Trasta Komercbanka”). W sprawie tej akcjonariusze zaskarżyli bowiem decyzję EBC o cofnięciu zezwolenia udzielonego temu bankowi. Trybunał uznał, że decyzja ta nie dotyczyła akcjonariuszy bezpośrednio, w związku z czym odrzucił ich skargę o stwierdzenie nieważności jako niedopuszczalną. Wynikało to z faktu, że decyzja miała dla nich jedynie negatywne skutki gospodarcze, ale nie wpłynęła na ich sytuację prawną ( 6 ).

4.

Z drugiej strony, odnośnie do meritum, wnoszące odwołanie zasadniczo zarzucają Sądowi naruszenie art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia (UE) nr 1024/2013 ( 7 ). W tym względzie pojawiają się istotne kwestie prawne, które nie zostały jeszcze wyjaśnione w orzecznictwie Trybunału. Dotyczą one zakresu przewidzianego w tym przepisie, ciążącego na EBC obowiązku stosowania – przy wykonywaniu swoich uprawnień nadzorczych wobec instytucji kredytowych w ramach jednolitego mechanizmu nadzorczego – również krajowego ustawodawstwa przyjętego w celu transpozycji odpowiedniego prawa Unii – w tym dyrektywy 2014/59/UE ( 8 ):

5.

Moim zdaniem, w kontekście podstawowych postulatów zachowania jednolitości i praworządności unijnego porządku prawnego, EBC jako instytucja unijna nie może być w rezultacie zobowiązany na podstawie art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 do świadomego naruszania prawa Unii poprzez stosowanie sprzecznego z nim ustawodawstwa krajowego. Gdyby jednak tak uczynił, musiałoby to zostać skorygowane przez sądy Unii. Kwestie te i uzasadnienie takiego wniosku są jednak bardzo sporne również i w literaturze ( 9 ). Wyjaśnienia wymaga równie sporna kwestia, jakie standardy kontroli mają zastosowanie w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności w pierwszej instancji oraz w późniejszym postępowaniu odwoławczym w odniesieniu do działań EBC w zakresie stosowania przepisów krajowych ( 10 ).

6.

Ramy prawa Unii mające zastosowanie w tym przypadku składają się zasadniczo z rozporządzenia nr 1024/2013 i dyrektywy 2014/59.

7.

Motyw 34 rozporządzenia nr 1024/2013 ma następujące brzmienie:

„W celu realizowania swoich zadań i wykonywania swoich uprawnień nadzorczych EBC powinien stosować przepisy materialne dotyczące nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi. Na zasady te składają się stosowne przepisy prawa unijnego, w szczególności przepisy mających bezpośrednie zastosowanie rozporządzeń lub dyrektyw, takie jak te dotyczące wymogów kapitałowych dla instytucji kredytowych i te dotyczące konglomeratów finansowych. W przypadku gdy przepisy materialne dotyczące nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi są określone w dyrektywach, EBC powinien stosować ustawodawstwo krajowe transponujące te dyrektywy. W przypadku gdy na stosowne prawo unijne składają się rozporządzenia i w dziedzinach, w których – w dniu wejścia w życie niniejszego rozporządzenia – rozporządzenia te wyraźnie dają państwom członkowskim opcje wyboru, EBC powinien stosować również ustawodawstwo krajowe dotyczące wykonywania takich opcji. Takie opcje wyboru powinny być formułowane jako opcje wykluczające, z których korzystać mogą jedynie właściwe lub wskazane organy. Pozostaje to bez uszczerbku dla zasady nadrzędności prawa Unii. Wynika stąd, że EBC, przyjmując wytyczne lub zalecenia lub podejmując decyzje, powinien opierać się na stosownym wiążącym prawie unijnym i działać zgodnie z tym prawem”.

8.

Artykuł 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 stanowi:

„Do celu wykonywania zadań powierzonych mu na mocy niniejszego rozporządzenia i z myślą o zapewnieniu wysokich standardów nadzoru EBC stosuje całe stosowne unijne prawo, a w przypadku gdy takie unijne prawo tworzą dyrektywy – krajowe ustawodawstwo transponujące te dyrektywy. W przypadku gdy stosowne prawo unijne tworzą rozporządzenia oraz gdy obecnie rozporządzenia te wyraźnie dają państwom członkowskim opcje wyboru, EBC stosuje również ustawodawstwo krajowe dotyczące wykonywania tych opcji”.

9.

Motyw 39 dyrektywy 2014/59 ma następujące brzmienie:

„W okresie działań naprawczych i wczesnej interwencji, określonych w niniejszej dyrektywie, akcjonariusze powinni zachować pełną odpowiedzialność i kontrolę nad instytucją, chyba że właściwy organ wyznaczył tymczasowego administratora.[…]”

10.

W motywie 40 tej dyrektywy wskazano między innymi, co następuje:

„W celu utrzymania stabilności finansowej istotne jest, by właściwe organy były w stanie zaradzić pogorszeniu sytuacji finansowej i gospodarczej instytucji, zanim instytucja ta znajdzie się w sytuacji, w której organy nie będą miały innej alternatywy niż przeprowadzić jej restrukturyzację i uporządkowaną likwidację. W tym celu właściwym organom należy przyznać uprawnienia do podjęcia wczesnej interwencji, w tym uprawnienie do wyznaczenia tymczasowego administratora w celu zastąpienia zarządu i kadry kierowniczej wyższego szczebla lub tymczasowej współpracy z zarządem i kadrą kierowniczą wyższego szczebla danej instytucji. Zadaniem tymczasowego administratora powinno być wykonywanie wszelkich powierzonych mu uprawnień z myślą o propagowaniu rozwiązań służących poprawie sytuacji finansowej instytucji. Wyznaczenie tymczasowego administratora nie powinno wpływać w nienależyty sposób na prawa akcjonariuszy lub właścicieli ani na obowiązki proceduralne ustanowione w unijnym lub krajowym prawie spółek oraz powinno być zgodne z międzynarodowymi zobowiązaniami Unii lub państw członkowskich dotyczącymi ochrony inwestycji. […]”.

11.

Artykuł 28 dyrektywy 2014/59, zatytułowany „Odwołanie kadry kierowniczej wyższego szczebla i zarządu” stanowi:

„Jeżeli następuje znaczące pogorszenie sytuacji finansowej instytucji lub jeżeli ma miejsce poważne naruszenie przepisów ustawowych wykonawczych lub statutów instytucji, bądź jeżeli występują poważne nieprawidłowości administracyjne, a inne środki podjęte zgodnie z art. 27 nie wystarczają do zaradzenia temu pogorszeniu, państwa członkowskie zapewniają, aby właściwe organy mogły wymagać odwołania kadry kierowniczej wyższego szczebla lub zarządu instytucji w całości lub w odniesieniu do pojedynczych osób. Powołanie nowej kadry kierowniczej wyższego szczebla lub zarządu odbywa się zgodnie z prawem krajowym i unijnym i podlega zatwierdzeniu przez właściwy organ lub zgodzie właściwego organu”.

12.

Artykuł 29 dyrektywy 2014/59, zatytułowany „Tymczasowy administrator” przewiduje:

„1.   Jeżeli właściwy organ uzna wymianę kadry kierowniczej wyższego szczebla lub zarządu, o której mowa w art. 28, za niewystarczającą, aby zaradzić sytuacji, państwa członkowskie zapewniają, aby właściwe organy mogły powołać jednego tymczasowego administratora instytucji lub większej liczby tymczasowych administratorów. Właściwe organy mogą, proporcjonalnie do danych okoliczności, powołać dowolnego administratora w celu tymczasowego zastąpienia organu zarządzającego instytucji albo w celu tymczasowej współpracy z organem zarządzającym instytucji, a właściwy organ określa to w decyzji w momencie powołania administratora. Jeżeli właściwy organ powoła tymczasowego administratora w celu tymczasowej współpracy z organem zarządzającym instytucji, w momencie powołania takiego administratora właściwy organ precyzuje również rolę, obowiązki i uprawnienia tymczasowego administratora oraz ewentualne wymogi nakładające na organ zarządzający instytucji obowiązek konsultowania się z tymczasowym administratorem przed podjęciem konkretnych decyzji lub działań bądź też obowiązek uzyskania jego zgody na podjęcie takich decyzji lub działań. Właściwy organ ma obowiązek podać do wiadomości publicznej informację o powołaniu ewentualnego tymczasowego administratora, chyba że tymczasowy administrator nie jest uprawniony do reprezentowania instytucji. Ponadto państwa członkowskie zapewniają, by ewentualny tymczasowy administrator posiadał kwalifikacje, umiejętności i wiedzę niezbędne do wykonywania powierzonych mu funkcji oraz by nie znajdował się w sytuacji konfliktu interesów.

2.   Właściwy organ określa uprawnienia tymczasowego administratora w momencie jego powołania, proporcjonalnie do danych okoliczności. Uprawnienia takie mogą obejmować niektóre lub wszystkie uprawnienia organu zarządzającego danej instytucji zgodnie z jej statutem i prawem krajowym, w tym uprawnienie do wykonywania niektórych lub wszystkich funkcji administracyjnych organu zarządzającego danej instytucji. Uprawnienia tymczasowego administratora w odniesieniu do instytucji są zgodne z mającym zastosowanie prawem spółek.

3.   Właściwy organ określa rolę i funkcje tymczasowego administratora w momencie jego powołania; mogą one obejmować ustalenie sytuacji finansowej instytucji, zarządzanie działalnością lub częścią działalności instytucji w celu utrzymania lub przywrócenia sytuacji finansowej instytucji oraz podejmowanie środków w celu przywrócenia należytego i ostrożnego zarządzania działalnością instytucji. W momencie powołania tymczasowego administratora właściwy organ określa ewentualne ograniczenia co do jego roli i zadań.

4.   Państwa członkowskie zapewniają, by właściwe organy miały wyłączne uprawnienia do powoływania i odwoływania ewentualnego tymczasowego administratora. Właściwy organ może odwołać tymczasowego administratora w dowolnym momencie i z dowolnej przyczyny. Właściwy organ może zmienić warunki powołania tymczasowego administratora w dowolnym momencie, z zastrzeżeniem niniejszego artykułu.

5.   Właściwy organ może nałożyć wymóg, aby określone działania tymczasowego administratora podlegały uprzedniej zgodzie właściwego organu. Właściwy organ określa takie ewentualne wymogi w momencie powołania tymczasowego administratora lub w momencie ewentualnej zmiany warunków jego powołania.

W każdym przypadku tymczasowy administrator może wykonać uprawnienie do zwołania walnego zgromadzenia akcjonariuszy instytucji i ustalenia porządku obrad wyłącznie po uzyskaniu uprzedniej zgody właściwego organu.

6.   Właściwy organ może nałożyć wymóg, by tymczasowy administrator sporządzał sprawozdania na temat sytuacji finansowej danej instytucji oraz działań przeprowadzanych w trakcie wykonywania swoich zadań w odstępach czasu ustalonych przez właściwy organ oraz na końcu sprawowania powierzonej mu funkcji.

7.   Tymczasowy administrator jest powoływany na okres nie dłuższy niż jeden rok. Okres ten w wyjątkowej sytuacji może zostać przedłużony, jeżeli nadal spełnione są warunki powołania tymczasowego administratora. Właściwy organ jest odpowiedzialny za ustalenie, czy występują stosowne warunki do przedłużenia mandatu tymczasowego administratora, i za przedłożenie akcjonariuszom uzasadnienia takiej decyzji.

8.   Z zastrzeżeniem niniejszego artykułu powołanie tymczasowego administratora nie narusza praw akcjonariuszy, zgodnie z unijnym lub krajowym prawem spółek.

9.   Państwa członkowskie mogą zgodnie z prawem krajowym ograniczyć odpowiedzialność ewentualnego tymczasowego administratora za działania i zaniedbania w ramach wykonywania powierzonych mu obowiązków tymczasowego administratora zgodnie z ust. 3.

10.   Tymczasowego administratora powołanego na mocy niniejszego artykułu nie można uznać za odpowiednika dyrektora lub osobę faktycznie zarządzającą na mocy prawa krajowego”.

13.

Dyrektywa 2014/59 została transponowana do prawa włoskiego Decreto legislativo (dekretem ustawodawczym) nr 181 z dnia 16 listopada 2015 r. ( 11 ).

14.

Artykuł 8 ustawy nr 114 z dnia 9 lipca 2015 r. ( 12 ), który określa niezbędne zasady i główne kryteria wykonywania uprawnień, stanowi między innymi, że:

„1.   Wykonując uprawnienia do transponowania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/59/UE z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiającej ramy na potrzeby prowadzenia działań naprawczych oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w odniesieniu do instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych oraz zmieniającej dyrektywę Rady 82/891/EWG, dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/24/WE, 2002/47/WE, 2004/25/WE, 2005/56/WE, 2007/36/WE, 2011/35/UE, 2012/30/UE i 2013/36/UE oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1093/2010 i (UE) nr 648/2012, rząd jest zobowiązany do przestrzegania, oprócz zasad i głównych kryteriów wymienionych w art. 1 ust. 1, także zasad i kryteriów dyrektywy 2014/59/UE oraz następujących szczegółowych głównych reguł i kryteriów:

[…]”

15.

Dekret ustawodawczy nr 181 wprowadził zmiany do ustawy o bankowości i kredytach (Testo unico bancario, zwanej dalej „TUB”) ( 13 ). W sekcji 01‑I, zatytułowanej „Środki wczesnej interwencji”, dodano art. 69 octiesdecies, którego ust. 1 lit. b) ma następujące brzmienie:

„Banca d’Italia [(włoski bank centralny)] może podjąć następujące środki w stosunku do banku lub spółki dominującej grupy bankowej:

[…]

16.

Artykuł 69 vicies semel TUB upoważnia organ nadzorczy do odwołania poszczególnych członków organów zarządzających i nadzorczych, jak również dyrekcji generalnej.

17.

Artykuł 70 ust. 1 TUB, dodany w sekcji I pod tytułem „Tymczasowy administrator”, stanowi:

„Banca d’Italia [centralny bank Włoch] może zarządzić rozwiązanie organów zarządzających i nadzorczych banków w przypadku zaistnienia naruszenia lub nieprawidłowości w rozumieniu art. 69 octiesdecis ust. 1 lit. b), lub jeżeli oczekiwane są poważne straty majątkowe, lub gdy rozwiązania zażądano w uzasadnionym wniosku organów zarządzających lub nadzwyczajnego zgromadzenia”.

18.

Bank jest instytucją kredytową z siedzibą we Włoszech, notowaną na giełdzie i od 2014 r. podlegającą bezpośredniemu nadzorowi ostrożnościowemu EBC. W okresie od grudnia 2014 r. do 1 stycznia 2019 r. poniósł on straty przekraczające 1,6 mld EUR. W momencie wniesienia skargi do Sądu pani Corneli posiadała 200000 akcji zwykłych odpowiadających 0,000361 % kapitału zakładowego banku.

19.

Od 2016 r. do końca 2018 r. EBC zastosował kilka nieudanych środków mających na celu dokapitalizowanie i ustabilizowanie banku, aby umożliwić mu ponowne spełnienie wymogów w zakresie funduszy własnych w rozumieniu art. 27 ust. 1 dyrektywy 2014/59 ( 14 ).

20.

Pierwszą sporną decyzją z dnia 1 stycznia 2019 r., wydaną na podstawie art. 69 octiesdecies, art. 70 i art. 98 TUB w związku z art. 29 dyrektywy 2014/59 (zwaną dalej również „decyzją o oddaniu pod zarząd tymczasowy”), EBC oddał bank pod zarząd tymczasowy i wprowadził w szczególności następujące środki:

21.

W dniu 2 stycznia 2019 r. przyjęcie decyzji o oddaniu pod zarząd tymczasowy zostało ogłoszone jednocześnie w komunikatach prasowych wydanych przez EBC i bank. Następnie Commissione Nazionale per le Società e la Borsa (krajowa komisja ds. spółek i giełdy, Włochy) zawiesiła obrót emitowanymi lub gwarantowanymi przez bank papierami wartościowymi „do czasu wejścia w życie decyzji [o oddaniu pod zarząd tymczasowy] lub do przywrócenia, w szczególności w następstwie nowych inicjatyw właściwych organów nadzoru ostrożnościowego, pełnych ram informacyjnych dotyczących papierów wartościowych [emitowanych lub gwarantowanych przez bank]”.

22.

Drugą sporną decyzją z dnia 29 marca 2019 r. (zwaną dalej również „pierwszą decyzją o przedłużeniu”) EBC przedłużył okres oddania pod zarząd tymczasowy do dnia 30 września 2019 r. Bank poinformował o tym w komunikacie prasowym z dnia 30 marca 2019 r.

23.

Decyzją z dnia 30 września 2019 r. (zwaną dalej „drugą decyzją o przedłużeniu”) EBC przedłużył zarząd tymczasowy do dnia 31 grudnia 2019 r.

24.

Decyzją z dnia 20 grudnia 2019 r. (zwaną dalej „trzecią decyzją o przedłużeniu”) EBC przedłużył zarząd tymczasowy do dnia 31 stycznia 2020 r., aby umożliwić sfinalizowanie wzmocnienia funduszy własnych.

25.

Według zgodnych informacji przekazanych przez strony w odpowiedzi na pytania na piśmie i pytania ustne Trybunału bank został we wrześniu 2019 r. dokapitalizowany przez Fondo interbancario di tutela dei depositi (międzybankowy fundusz ochrony depozytów, Włochy, zwany dalej „FITD”) ( 15 ) na podstawie umowy ramowej zawartej przez tymczasowych administratorów i zatwierdzonej przez nadzwyczajne walne zgromadzenie banku. Latem 2022 r. FITD sprzedał BPER Banca S.p.a. swoje udziały w banku. Późniejszy proces „squeeze-out” (przymusowego wykupu) doprowadził do tego, że pani Corneli musiała sprzedać swoje udziały we wrześniu 2022 r., a tym samym straciła status (mniejszościowego) akcjonariusza banku.

26.

W skardze złożonej w dniu 11 lipca 2019 r. w sekretariacie Sądu pani Corneli wniosła o stwierdzenie nieważności spornych decyzji. Komisja jako interwenient poparła wnioski EBC o oddalenie skargi.

27.

Zaskarżonym wyrokiem sąd stwierdził nieważność spornych decyzji. Ponadto odrzucił skargę w zakresie, w jakim było ona generalnie skierowana przeciwko wszelkim czynnościom następczym lub późniejszym w stosunku do pierwszej spornej decyzji, tj. obejmującym drugą i trzecią decyzję o przedłużeniu.

28.

Sąd odrzucił zarzut niedopuszczalności podniesiony przez EBC i poparty przez Komisję, uzasadniając to tym, że zaskarżone decyzje dotyczyły pani Corneli, jako akcjonariusza mniejszościowego banku, bezpośrednio i indywidualnie, w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE, i że pani Corneli miała interes prawny. Była zatem legitymowana do wniesienia skargi ( 16 ).

29.

Co do istoty Sąd stwierdził zasadniczo, że EBC oparł sporne decyzje na niewystarczającej podstawie prawnej. Opierały się one na „istotnym pogorszeniu sytuacji [banku]” w rozumieniu art. 70 ust. 1 TUB, który stanowi transpozycję art. 29 dyrektywy 2014/59, chociaż ten (krajowy) przepis nie zawiera takiego wymogu. Wymóg taki można znaleźć jedynie w art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) TUB, który dokonuje transpozycji art. 28 dyrektywy. Ten ostatni (krajowy) przepis reguluje jedynie „usunięcie” organów zarządczych lub nadzorczych banku, ale nie – przewidziane w art. 70 TUB – uprawnienie do oddania banku pod zarząd tymczasowy poprzez „rozwiązanie” tych organów. Artykuł 69 octiesdecies i art. 70 TUB dotyczyły zatem różnych sytuacji i – w świetle brzmienia art. 28 i 29 dyrektywy 2014/59 – podejmowanych kolejno środków o różnym stopniu interwencji, który zależał od różnych, w każdym przypadku rozstrzygających (alternatywnych) przesłanek. Przesłanka „pogorszenia się sytuacji banku” nie ma zatem zastosowania do środków z art. 70 TUB, co oznacza, że EBC naruszył ten przepis ( 17 ).

30.

Z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 69 octiesdecies i art. 70 TUB oraz użytych w nich pojęć nie można, w ocenie Sądu, rozważać wykładni zgodnej z prawem Unii. Środek podjęty przez EBC jest bowiem środkiem przewidzianym w art. 70 TUB, a więc muszą być spełnione jego przesłanki ( 18 ). „Pogorszenie się sytuacji banku”, o którym mowa w art. 69 octiesdecies TUB, nie jest„nie jest pojęciem ogólnym, lecz przesłanką określoną w akcie prawnym, który odnosi się do wyczerpującego wyliczenia czterech alternatywnych przesłanek”, a zatem nie może uzasadniać zastosowania środka na podstawie art. 70 TUB ( 19 ).

31.

Ponadto EBC nie jest zobowiązany do stosowania dyrektywy 2014/59 w celu wprowadzenia zarządu tymczasowego bankiem w przypadku istotnego pogorszenia się jego sytuacji. Nie wynika to również z przewidzianego w art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 1024/2013 ciążącego na EBC obowiązku stosowania prawa krajowego przyjętego w celu transpozycji dyrektyw. Przepisu tego nie można odczytywać w ten sposób, że „zawiera dwa odrębne źródła zobowiązań, czyli całość prawa Unii, w tym dyrektywy, do którego należałoby dodać transponujące je prawo krajowe.” Zdaniem Sądu taka wykładnia zakładałaby bowiem, „że przepisy krajowe są odmienne od dyrektyw i że w takim przypadku obydwa rodzaje aktów wiążą EBC jako odrębne źródła normatywne” ( 20 ). Byłoby to jednak sprzeczne z art. 288 TFUE. Ponadto dyrektywa nie może nakładać obowiązków na jednostki. Nie można zatem w drodze swobodnej wykładni art. 70 TUB w świetle dyrektywy 2014/59 naprawić błędu popełnionego przez EBC ( 21 ).

32.

Sąd nie badał już pozostałych zidentyfikowanych przez niego sześciu zarzutów skargi ( 22 ).

33.

W zakresie, w jakim pani Corneli zwróciła się również przeciwko drugiej i trzeciej decyzji o przedłużeniu, używając w skardze, w replice i w kolejnym piśmie sformułowania „wszelkie kolejne lub późniejsze akty”, Sąd odrzucił te zastrzeżenia jako niedopuszczalne ze względu na brak określenia przedmiotu skargi i brak zgodności z wymogami art. 76 lit. d) i art. 86 regulaminu postępowania, ponieważ skarga nie zawierała wystarczających informacji w tym względzie ( 23 ).

34.

Pismem, które zostało złożone w sekretariacie Trybunału w dniu 21 grudnia 2022 r., EBC wniósł odwołanie w sprawie C‑777/22 P.

35.

Pismem, które zostało złożone w sekretariacie Trybunału w dniu 22 grudnia 2022 r., Komisja wniosła odwołanie w sprawie C‑789/22 P.

36.

W następstwie wniosków Komisji i EBC, złożonych odpowiednio w dniach 18 i 20 stycznia 2023 r., Prezes Trybunału podjął w dniu 8 lutego 2023 r. decyzję o połączeniu spraw C‑777/22 P i C‑789/22 P na podstawie art. 54 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

37.

Pismem, które zostało złożone w sekretariacie Trybunału w dniu 20 marca 2023 r. Włochy wystąpiły, na podstawie art. 40 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, z wnioskiem o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta popierającego żądania EBC i Komisji. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2023 r. Prezes Trybunału Sprawiedliwości uwzględnił ten wniosek. Włochy złożyły swe uwagi interwenienta w dniu 26 maja 2023 r.

38.

EBC, popierany przez Włochy, wnosi o

39.

Komisja, popierana przez Włochy, wnosi o

40.

Pani Corneli wnosi o

41.

W następstwie wniosków złożonych przez EBC i Włochy odpowiednio w dniach 3 i 6 listopada 2023 r. połączone sprawy zostały przekazane do Wielkiej Izby Trybunału w dniu 7 maja 2024 r.

42.

W dniu 7 maja 2024 r. Sąd zwrócił się do stron o udzielenie na piśmie odpowiedzi na określone pytania, co strony uczyniły w wyznaczonym terminie.

43.

Na rozprawie w dniu 25 czerwca 2024 r. strony przedstawiły ustne argumenty i odpowiedziały na pytania Trybunału.

44.

W sprawie C‑777/22 P EBC, popierany przez Włochy, podniósł dwa zarzuty.

45.

W ramach zarzutu pierwszego EBC podnosi, że Sąd dopuścił się szeregu naruszeń prawa przy ocenie „bezpośredniego i indywidualnego oddziaływania” na panią Corneli, w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE, oraz jej interesu prawnego. W ramach zarzutu drugiego EBC podnosi, że Sąd naruszył prawo przy ocenie podstaw prawnych powołanych w spornych decyzjach; ocena ta powinna była zostać dokonana zgodnie z art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 na podstawie całości mającego zastosowanie prawa krajowego i z uwzględnieniem metod jego wykładni. Dotyczy to w szczególności art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) i art. 70 ust. 1 TUB zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez sądy włoskie.

46.

W sprawie C‑789/22 P Komisja, popierana przez Włochy, przedstawiła pięć zarzutów, z których niektóre pokrywają się z zarzutami EBC.

47.

W ramach zarzutu pierwszego Komisja podnosi te same naruszenia prawa przez Sąd w zakresie stosowania art. 263 akapit czwarty TFUE, które EBC podnosi w ramach swojego zarzutu pierwszego. W ramach zarzutu drugiego Komisja podnosi, że Sąd naruszył prawo przy stosowaniu art. 84 swojego regulaminu postępowania poprzez niedopuszczalne zajęcie się z urzędu materialnoprawnym naruszeniem prawa i orzeczenie ultra petita. W zarzucie trzecim Komisja kwestionuje – podobnie jak EBC w zarzucie drugim – rzekomo błędną wykładnię art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 i art. 70 ust. 1 TUB. Zarzut czwarty odwołania dotyczy naruszenia art. 288 akapit trzeci TFUE ze względu na to, że Sąd nieprawidłowo stwierdził, iż art. 70 ust. 1 TUB nie może być interpretowany w sposób zgodny z art. 29 dyrektywy 2014/59. Wreszcie w zarzucie piątym – również podobnym do zarzutu drugiego odwołania EBC – Komisja zarzuca Sądowi szereg naruszeń prawa w ocenie związku między prawem krajowym a dyrektywami, w tym naruszenie art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 oraz art. 288 akapity drugi i trzeci TFUE, a także nieuwzględnienie bezpośredniej skuteczności odpowiednich przepisów dyrektyw.

48.

W pierwszej kolejności rozpatrzę łącznie zarzuty odwołania dotyczące dopuszczalności skargi ( 24 ) (punkt B). Następnie, również łącznie, zbadam zarzuty dotyczące oceny sprawy przez Sąd ( 25 ) (punkt C).

49.

Zarzuty odwołania odnoszące się do dopuszczalności skargi dotyczą, po pierwsze, kwestii, czy sporne decyzje dotyczą pani Corneli bezpośrednio i indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE (punkt 1), a po drugie, jej (trwałego) interesu w stwierdzeniu ich nieważności (punkt 2).

50.

Należy wziąć przy tym pod uwagę, że Trybunał musi w postępowaniu odwoławczym z urzędu zbadać dopuszczalność skargi, w tym trwałe istnienie interesu prawnego – niezależnie od twierdzeń stron i oceny Sądu ( 26 ). Już tylko z tego powodu podniesiony przez panią Corneli zarzut niedopuszczalności w odniesieniu do zarzutu pierwszego odwołania EBC nie może odnieść skutku i musi zostać odrzucony.

51.

Zgodnie z art. 263 akapit czwarty TFUE osoba, która nie jest adresatem zaskarżonego aktu, jest legitymowana do wniesienia skargi tylko wtedy, gdy akt ten „dotyczy jej bezpośrednio i indywidualnie”. W pierwszej kolejności zbadam, czy sporne decyzje dotyczą pani Corneli bezpośrednio.

52.

Z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż muszą zostać spełnione kumulatywnie dwa kryteria, aby można było uznać, że środek „dotyczy bezpośrednio” danej osoby w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE. Po pierwsze, sporny środek musi wywierać bezpośredni wpływ na sytuację prawną danej osoby. Po drugie, środek nie może pozostawiać żadnego zakresu uznania adresatom, którzy są zobowiązani do jego wykonania, mającego charakter czysto automatyczny. Wykonanie to musi raczej wynikać z samych uregulowań Unii, bez potrzeby stosowania innych przepisów pośrednich ( 27 ).

53.

Jak słusznie stwierdził Sąd w odniesieniu do tego orzecznictwa ( 28 ), sporne decyzje mają bezpośredni negatywny wpływ na sytuację prawną pani Corneli jako akcjonariusza banku. Dotyczy to wykonywania przez nią praw udziałowych, prawa głosu i innych praw określonych w statucie banku. W przeciwieństwie do zarzutów podniesionych przez EBC, nie można w tym kontekście stwierdzić nieuwzględnienia, a tym bardziej przeinaczenia, odpowiednich postanowień statutu banku dotyczących praw akcjonariuszy. W szczególności sporne decyzje dotyczą prawa do wyboru organów zarządzających i nadzorczych banku (art. 18 i 26), zwołania walnego zgromadzenia akcjonariuszy i określania porządku obrad (art. 10 ust. 4). Dotyczy to również warunków, na jakich to walne zgromadzenie lub określona część akcjonariuszy może pociągnąć do odpowiedzialności organy zarządzające i nadzorcze banku zgodnie z art. 2393 i 2393 bis włoskiego kodeksu cywilnego ( 29 ).

54.

Wykonywanie tych praw zostało zawieszone lub ograniczone na podstawie spornych decyzji poprzez wprowadzenie względnie przedłużenie oddania banku pod zarząd tymczasowy. Tym samym sporne decyzje bezpośrednio ingerowały w sytuację prawną akcjonariuszy, w tym pani Corneli. Na mocy tego zarządzenia na tymczasowych administratorów przeszły uprawnienia do wyboru organów zarządzających i nadzorczych banku oraz do zwoływania walnego zgromadzenia akcjonariuszy i określania porządku jego obrad. Odpowiednie zawieszenie lub ograniczenie przedmiotowych praw udziałowych lub głosu akcjonariuszy wynika z art. 70 ust. 2 w związku z art. 72 ust. 6 TUB, które przewidują automatyczne przeniesienie tych praw na tymczasowych administratorów ( 30 ). Ponadto wprowadzenie zarządu tymczasowego zgodnie z art. 72 ust. 9 TUB ograniczało odpowiedzialność cywilną organów zarządzających i nadzorczych banku do przypadków winy umyślnej lub poważnego uchybienia i mogło być dochodzone w sądzie przez tymczasowych administratorów wyłącznie za uprzednią zgodą Banca d’Italia. Ponadto, zgodnie z art. 72 ust. 5 TUB, zarządcom tym przyznano prawo do wnoszenia powództw z tytułu odpowiedzialności przeciwko członkom rozwiązanych organów banku lub jego dyrektorowi generalnemu, po uzyskaniu uprzedniej zgody Banca d’Italia. Walne zgromadzenie akcjonariuszy lub ich część posiadająca określony procent kapitału zakładowego nie mogła już zatem wytoczyć takich powództw na podstawie art. 2393 i 2393 bis włoskiego kodeksu cywilnego ( 31 ).

55.

Sąd słusznie przyjął, że doszło do takiego naruszenia praw udziałowych lub praw głosu akcjonariuszy, w tym pani Corneli, niezależnie od faktu, że statut banku przewiduje kworum w wysokości 1 % akcji posiadanych przez akcjonariuszy w celu skutecznego wykonywania tych praw ( 32 ). Wynika to z faktu, że wszystkie te prawa udziałowe lub prawa głosu mają własną wartość – podobną jak w przypadku prawa obywatela do głosowania w demokratycznych wyborach. Jest ona niezależna od tego, czy wykonywanie tych praw jest wystarczające, aby faktycznie wpływać na kluczowe decyzje organizacyjne lub biznesowe banku. Prawa udziałowe lub prawa głosu obejmują bowiem i chronią już samą prawną możliwość uczestniczenia w takich procesach decyzyjnych i wpływania na ich wynik. Sąd słusznie uznał to, stwierdzając, że argument EBC i Komisji „nie uwzględnia przynajmniej prawa głosu przysługującego każdemu akcjonariuszowi do indywidualnego uczestnictwa w wyborach członków [walnego zgromadzenia] zasiadających w organach zarządzających i nadzorczych” ( 33 ). Jednakże wprowadzenie zarządu tymczasowego automatycznie usuwa tę prawną możliwość wpływania na zarządzanie bankiem.

56.

Fakt, że akcjonariusz mniejszościowy może być w stanie osiągnąć odpowiednie kworum ewentualnie tylko z innymi (mniejszościowymi) akcjonariuszami, nie ma zatem znaczenia dla kwestii, czy jego prawa udziałowe lub prawa głosu jako takie zostały naruszone. Ewentualne osiągnięcie takiego kworum ma znaczenie jedynie dla późniejszej kwestii, czy wykonywanie praw udziałowych lub praw głosu jest również wystarczające do osiągnięcia pożądanych skutków prawnych (takich jak zwołanie walnego zgromadzenia lub określenie punktu porządku obrad tego zgromadzenia). Nie podważa to jednak ani istnienia, ani potrzeby ochrony wykonywania tych praw podmiotowych ( 34 ). W konsekwencji, jak słusznie stwierdził Sąd w pkt 43–45 zaskarżonego wyroku, należy również odrzucić zarzut wnoszących odwołania, że odpowiednie prawa do podejmowania uchwał przysługują jedynie walnemu zgromadzeniu lub części akcjonariuszy, którzy posiadają określoną ilość udziałów, ale nie poszczególnym akcjonariuszom, którzy mają jedynie prawo głosu.

57.

W wyroku w sprawie Trasta Komercbanka ( 35 ) Trybunał pośrednio potwierdził również, że w sprawie takiej jak niniejsza, która – w przeciwieństwie do cofnięcia zezwolenia, o którym mowa w tamtej sprawie – dotyczy jedynie wprowadzenia zarządu tymczasowego bankiem, naruszenie praw akcjonariuszy do udziału w zarządzaniu może być wystarczające do uznania, że sprawa ta dotyczy ich bezpośrednio. Wynika to z faktu, że naruszenie tych praw w tym ostatnim przypadku nie odpowiada negatywnym, czysto gospodarczym skutkom dla banku i jego akcjonariuszy, które wynikałyby z cofnięcia zezwolenia lub nawet jego likwidacji ( 36 ). Trybunał wyraźnie uznał również, że nawet decyzja o likwidacji banku wywiera bezpośredni wpływ na prawo akcjonariuszy do udziału w zarządzaniu nim, poprzez powierzenie tego zarządu likwidatorowi. Jednak w sprawie Trasta Komercbanka decyzja ta opierała się wyłącznie na prawie łotewskim. W związku z tym nie można jej było przypisać ani prawu Unii, ani spornej decyzji EBC o cofnięciu zezwolenia, więc ta ostatnia nie dotyczyła bezpośrednio akcjonariuszy ( 37 ). Jednak, jak słusznie zauważył Sąd ( 38 ), inaczej jest w przypadku decyzji EBC wprowadzającej zarząd tymczasowy bankiem.

58.

EBC nie może pozbawić tych wniosków znaczenia poprzez powołanie się na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) w sprawie Albert i in//Węgry ( 39 ).

59.

Po pierwsze, przesłanki badanej przez ETPC legitymacji do wniesienia skargi na podstawie art. 34 EKPC nie są identyczne z przesłankami legitymacji do wniesienia skargi na podstawie art. 263 akapit czwarty TFUE. Po drugie, ETPC zasadniczo uznaje również akcjonariuszy banku za „bezpośrednio dotkniętych” w rozumieniu art. 34 EKPC, jeżeli skarga jest skierowana przeciwko działaniom, które mają wpływ zarówno na bank, jak i na prawa jego akcjonariuszy. Zasada ta jest ograniczona tylko wtedy, gdy albo bank i jego akcjonariusze są tak ściśle ze sobą powiązani, że rozróżnienie między nimi byłoby sztuczne, lub gdy jest to uzasadnione „wyjątkowymi okolicznościami”. ETPC, podobnie zatem jak Trybunał Sprawiedliwości w wyroku w sprawie Trasta Komercbanka (zob. pkt 57 powyżej), uznał, że działania, które bezpośrednio wpływają na prawa akcjonariuszy (do udziału w zarządzaniu bankiem), różnią się od tych, które są (tylko) skierowane przeciwko bankowi. Działania te bowiem nie tylko szkodzą interesom ekonomicznym akcjonariuszy banku, ale także zmieniają ich pozycję prawną w strukturze zarządzania bankiem ( 40 ).

60.

W wyroku w sprawie Albert i in./Węgry ETPC nie uznał wprawdzie, że prawa akcjonariuszy zostały „bezpośrednio naruszone”. Z jednej strony byli oni bowiem w stanie korzystać z tych praw w odniesieniu do spornego połączenia dwóch przedmiotowych banków podczas odpowiednich procedur decyzyjnych i głosowania. Z drugiej strony prawa te nie były wystarczające do kontrolowania jednego z tych banków ze względu na niewielkie ilości akcji posiadanych przez poszczególnych akcjonariuszy. ETPC przyjął zatem – w przeciwieństwie do spraw, w których wcześniej orzekał o sztucznej erozji praw głosu akcjonariuszy lub anulowaniu akcji ( 41 ) – jedynie „przypadkowy i pośredni” wpływ spornych, zasadniczo związanych z działalnością gospodarczą środków na prawa poszczególnych akcjonariuszy jako takich ( 42 ).

61.

Jednakże szczególna sytuacja połączenia dwóch banków nie jest porównywalna z sytuacją w niniejszej sprawie, w której bank został jedynie oddany pod zarząd tymczasowy. Oba połączone banki przestały bowiem istnieć i działać na rynku w swojej poprzedniej formie. Ostateczna zmiana strukturalna banku i jego działalności gospodarczej oraz związane z nią skutki gospodarcze różnią się zatem od zarządu tymczasowego, przy którym kontrola nad działalnością gospodarczą banku znajduje się jedynie tymczasowo w innych rękach, a także od jego wpływu na prawa akcjonariuszy. Argumentacja EBC oparta na orzecznictwie ETPC w sprawie połączenia banków nie może być zatem przeniesiona na grunt niniejszej sprawy i musi zostać odrzucona.

62.

Prawa udziałowe czy prawa głosu akcjonariuszy banku zostały ponadto automatycznie zawieszone i ograniczone przez zarząd tymczasowy wprowadzony lub przedłużony na podstawie spornych decyzji. Nie było potrzeby wydawania w tym celu decyzji uznaniowej lub dodatkowego aktu wykonawczego ( 43 ). W konsekwencji sąd mógł stwierdzić zgodnie z prawem, że decyzje te dotyczyły pani Corneli bezpośrednio – w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE ( 44 ).

63.

Kwestię, czy w wypadku pani Corneli jest również spełnione kryterium indywidualnego oddziaływania, należy zbadać tylko wtedy, gdy sporne decyzje nie są „aktami regulacyjnymi” w rozumieniu art. 263 akapit czwarty trzeci człon alternatywy TFUE, które nie wymagają środków wykonawczych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcie to obejmuje wszystkie akty o charakterze nie ustawodawczym, które mają zasięg ogólny. Przyjmuje się zatem założenie, że taki akt prawny odnosi się do sytuacji określonych obiektywnie i wywiera skutki prawne wobec kategorii osób określonych w sposób ogólny i abstrakcyjny ( 45 ).

64.

Wymóg ten nie został w niniejszej sprawie spełniony. Sporne decyzje były skierowane bezpośrednio do banku, tj. osoby prawnej i dotyczyły określonej liczby akcjonariuszy, którzy posiadali akcje w momencie wydawania tych decyzji. Należy zatem zbadać, czy pani Corneli, jako akcjonariusz, spełniała kryterium indywidualnego oddziaływania w tym czasie.

65.

Moim zdaniem Sąd słusznie przyjął, powołując się na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, że sporne decyzje dotyczą pani Corneli indywidualnie ( 46 ).

66.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w przypadku podmiotów innych niż adresaci aktu, akt ten dotyczy ich indywidualnie tylko wtedy, gdy akt ten ma wpływ na te podmioty ze względu na szczególne dla nich cechy charakterystyczne lub na sytuację faktyczną, która odróżnia je od wszelkich innych osób i w związku z tym indywidualizuje w sposób podobny jak adresata ( 47 ). W szczególności w przypadku aktów o charakterze abstrakcyjnym i ogólnym Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że mniej lub bardziej dokładnie określona liczba lub nawet tożsamość podmiotów prawa, których ten akt dotyczy, nie wystarcza, aby podmioty te traktować tak, jakby akt ten dotyczył ich indywidualnie, o ile tylko akt ten znajduje zastosowanie ze względu na zaistnienie pewnej obiektywnej sytuacji prawnej lub faktycznej w nim określonej ( 48 ).

67.

Jak słusznie wyjaśnił Sąd ( 49 ), pani Corneli została zidentyfikowana jako akcjonariusz, a tym samym jako członek jasno określonej grupy wszystkich akcjonariuszy banku, w chwili wydawania spornych (konkretnych i indywidualnych) decyzji. Decyzje te ingerowały również w wykonywanie przyznanych jej jako akcjonariuszowi przez statut banku praw udziałowych i praw głosu (zob. pkt 53 i nast. powyżej). Miały one zatem wpływ na panią Corneli nie tylko ze względu na jej„obiektywny” status akcjonariusza (w porównaniu z akcjonariuszami innych spółek), jak twierdzą wnoszące odwołanie, ale ze względu na jej status wyraźnie na tamtą chwilę identyfikowalnego posiadacza części kapitału zakładowego banku. Co więcej, celem tego środka było właśnie zawieszenie praw udziałowych i praw głosu akcjonariuszy banku (a nie takich praw akcjonariuszy innych spółek) (zob. pkt 54 powyżej) w celu ułatwienia działań naprawczych w stosunku do banku.

68.

Argument podnoszony w szczególności przez EBC, zgodnie z którym około 35000 akcjonariuszy banku mogłoby zatem zostać uznanych za indywidualnie dotkniętych i legitymowanych do wniesienia skargi, nie jest w stanie podważyć tej oceny. Jak słusznie stwierdził Sąd, liczba potencjalnych skarżących dotkniętych zastosowanym środkiem w zależności od jego charakteru jest w tym względzie nieistotna, pod warunkiem że można ich wyraźnie zidentyfikować jako członków jasno określonej grupy osób w momencie zastosowania danego środka, a środek ten ingeruje (konkretnie) w ich istniejące prawa ( 50 ). W niniejszej sprawie tak właśnie jest, tym bardziej że sporne decyzje nie są aktami o zasięgu ogólnym, ale mają one charakter konkretny i indywidualny (zob. pkt 64 i 66 powyżej).

69.

W związku z tym Sąd słusznie orzekł, że sporne decyzje dotyczą pani Corneli indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE. Można zatem pozostawić otwartą kwestię, czy skrytykowane przez Komisję dodatkowe uzasadnienie, przedstawione w szczególności w pkt 73–75 zaskarżonego wyroku (w odpowiedzi na argumenty Komisji podniesione w pierwszej instancji), jest błędne pod względem prawnym.

70.

Pozostaje zbadać, czy pani Corneli, w związku z ustaniem zarządu tymczasowego bankiem i bezsporną utratą statusu akcjonariusza, może nadal dochodzić stwierdzenia nieważności spornych decyzji i wykazała interes (prawny) w tym zakresie.

71.

Sąd zbadał wprawdzie własny interes prawny pani Corneli, który jest odrębny od interesu banku, i przyjął na tej podstawie, że sporne decyzje miały wpływ na wykonywanie jej praw jako akcjonariusza ( 51 ). W szczególności dotyczyło to prawa do zwoływania walnego zgromadzenia w celu zaproponowania wniesienia skargi lub dodania odpowiedniego punktu do porządku obrad ( 52 ). Ten możliwy do odróżnienia interes prawny pani Corneli opierał się na jej żądaniach zmierzających do szczególnej ochrony praw udziałowych i praw głosu związanych z jej wynikającą z prawa spółek pozycją akcjonariusza. Jednakże Sąd zasadniczo jedynie powtórzył uzasadnienie w przedmiocie bezpośredniego oddziaływania na panią Corneli (zob. pkt 53 i nast. powyżej), nie zajmując się kwestią, czy w świetle upływu okresu zarządu tymczasowego bankiem przewidzianego w pierwszej decyzji przedłużającej, pani Corneli nadal miała taki interes prawny do czasu ogłoszenia zaskarżonego wyroku. Sąd nie zażądał również od pani Corneli przedstawienia odpowiednich dowodów.

72.

Kwestia, czy skarżący wykazał swój interes prawny i jego trwanie, jest kwestią prawną, którą należy odróżnić od wykazania legitymacji do wniesienia skargi w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE i która podlega kontroli Trybunału w postępowaniu odwoławczym ( 53 ).

73.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez osobę fizyczną lub prawną jest dopuszczalna jedynie w zakresie, w jakim osoba ta ma interes prawny w stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu. Przyjmuje się założenie, że stwierdzenie nieważności może przynieść jej korzyść. Ten interes prawny musi trwać, jako niezbędna przesłanka dopuszczalności skargi, do momentu wydania orzeczenia sądowego. W przeciwnym razie spór prawny co do istoty jest bezprzedmiotowy ( 54 ).

74.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, dalsze trwanie interesu prawnego może opierać się m.in. na tym, że orzeczenie nieważności służy przygotowaniu skargi o stwierdzenie odpowiedzialności ( 55 ). Ewentualność wniesienia powództwa odszkodowawczego wystarczy dla uzasadnienia takiego interesu prawnego w zakresie, w jakim takie wniesienie powództwa nie jest hipotetyczne ( 56 ). Nie ma przy tym znaczenia, jakie jest prawdopodobieństwo, że powództwa wytoczone przed sądami Unii lub sądami krajowymi są zasadne lub że mają ten sam przedmiot. Konieczne jest natomiast, aby żądane stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu mogło mieć wpływ na to inne powództwo ( 57 ), a zatem przynajmniej częściowo stanowić krok poprzedzający jego wytoczenie.

75.

Odpowiadając na pytania na piśmie i pytania ustne zadane przez Trybunał, pani Corneli podniosła, że jej interes prawny, polegający na utracie akcji i praw udziałowych czy praw głosu jako akcjonariusza banku, nadal istnieje, w szczególności w odniesieniu do przyszłych powództw o stwierdzenie odpowiedzialności. Stwierdziła, że zamierza ona wystąpić z takim powództwem przeciwko podmiotom oraz osobom prawnym i fizycznym zaangażowanym w tymczasowe zarządzanie bankiem, w jego reorganizację oraz w sprzedaż jego akcji, a stwierdzenie nieważności spornych decyzji przez sądy Unii Europejskiej stanowi krok poprzedzający wytoczenie takiego powództwa. W tym względzie pani Corneli słusznie podniosła, że nie upłynął jeszcze pięcioletni termin przedawnienia wynikający z art. 46 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na wniesienie powództwa o stwierdzenie odpowiedzialności m.in. przeciwko EBC na podstawie art. 268 w związku z art. 340 akapit trzeci TFUE ( 58 ).

76.

Ostateczna utrata akcji i praw udziałowych czy praw głosu jako takich, która nastąpiła w międzyczasie w wyniku restrukturyzacji banku, oczywiście nie może zostać bezpośrednio przypisana spornym decyzjom, które jedynie wprowadzały zarząd tymczasowy banku, ani też uzasadniać interesu pani Corneli w stwierdzeniu nieważności tychże decyzji ( 59 ). Interes taki istniał jednak w okresie zarządu tymczasowego, kiedy nie mogła ona już wykonywać swoich praw udziałowych czy praw głosu jako akcjonariusz (zob. powyżej, pkt 71).

77.

Pani Corneli uważa również, że uszczuplenie praw udziałowych czy praw głosu w okresie zarządu tymczasowego – obok ostatecznej utraty akcji oraz tych praw udziałowych czy głosu – pozostaje w związku przyczynowym z poniesioną przez nią szkodą. W każdym razie taki związek przyczynowy nie wydaje się ani hipotetyczny, ani całkowicie wykluczony – w świetle środków przyjętych w trakcie zarządu tymczasowego w latach 2019 i 2020 r., o których ona i EBC poinformowali Trybunał w odpowiedzi na jego pytania na piśmie, a które ostatecznie doprowadziły do dokapitalizowania banku przez FITD i sprzedaży jego akcji na rzecz BPER Banca (zob. pkt 25 powyżej). Ze względu na prerogatywę oceny przyznaną sądom krajowym w odniesieniu do istnienia przesłanek odpowiedzialności na podstawie krajowych przepisów odszkodowawczych, w tym związku przyczynowego między bezprawnym działaniem a poniesioną szkodą, zadaniem sądów Unii nie jest szczegółowe badanie tych kwestii przy ocenie dalszego trwania interesu prawnego, a tym bardziej wykluczanie z góry takiego związku przyczynowego (zob. pkt 74 powyżej). Wręcz przeciwnie, wystarczy ustalić, że stwierdzenie nieważności spornych decyzji – które pozostaje ewentualnie do potwierdzenia przez Trybunał – na podstawie zarzutów niezgodności z prawem podniesionych przez panią Corneli może stanowić krok poprzedzający wytoczenie późniejszych skarg o stwierdzenie odpowiedzialności.

78.

Pani Corneli ma zatem trwały interes w stwierdzeniu nieważności spornych decyzji w celu przygotowania się do wniesienia skargi o stwierdzenie odpowiedzialności przed sądami krajowymi lub sądami Unii na podstawie art. 263 akapit drugi w związku z art. 264 akapit pierwszy TFUE.

79.

Wobec istnienia trwałego interesu prawnego pani Corneli oraz jej legitymacji do wniesienia skargi na podstawie art. 263 akapit czwarty TFUE Sąd był uprawniony do uznania jej skargi o stwierdzenie nieważności za dopuszczalną.

80.

Zarzut pierwszy EBC i Komisji należy zatem oddalić jako bezzasadny.

81.

Zarzut drugi odwołania EBC oraz zarzuty od drugiego do piątego odwołania Komisji odnoszą się zasadniczo do kwestii, czy Sąd dokonał błędnej wykładni art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 w związku z art. 28 i 29 dyrektywy 2014/59 oraz art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) i art. 70 ust. 1 TUB, uznając, że przepisy te nie stanowią wystarczającej podstawy prawnej do wprowadzenia lub przedłużenia zarządu tymczasowego bankiem w spornych decyzjach. W tym zakresie Sąd wykluczył bowiem bezpośrednie stosowanie przepisów dyrektywy w stosunku do banku, jak również zgodną z dyrektywą wykładnię tych przepisów krajowych ( 60 ).

82.

W zarzucie drugim odwołania EBC oraz w zarzutach trzecim i czwartym odwołania Komisji podniesiono również zasadniczo, że Sąd błędnie zinterpretował art. 70 ust. 1 TUB oraz nie uwzględnił okoliczności, że przepis ten może być interpretowany zgodnie z dyrektywą, a mianowicie zgodnie z art. 29 dyrektywy 2014/59. W zarzutach czwartym i piątym Komisja podnosi, że doprowadziło to również do naruszenia przez Sąd art. 288 akapity drugi i trzeci TFUE oraz art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013, między innymi dlatego, że Sąd nie uwzględnił ciążącego na EBC na podstawie tych postanowień i przepisów obowiązku bezpośredniego stosowania art. 29 dyrektywy. Na rozprawie EBC argumentował również w odpowiedzi na pytania na piśmie i pytania ustne zadane przez Trybunał, że ten przepis dyrektywy należy stosować bezpośrednio i że ma on charakter nadrzędny. Musi on być zatem przestrzegany nie tylko przez organy państw członkowskich, ale także przez EBC i Sąd. Zarówno pani Corneli, jak i Włochy wypowiedziały się na ten temat podczas rozprawy.

83.

Poniżej przeanalizuję te zarzuty łącznie. Czyniąc to, zbadam również kwestię, czy Sąd naruszył art. 288 akapity drugi i trzeci TFUE oraz art. 84 regulaminu postępowania przed Sądem (zarzuty Komisji drugi, czwarty i piąty).

84.

Ze względu na to, że zgodnie z art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 EBC jest zobowiązany do stosowania właściwego prawa Unii, w tym prawa krajowego przyjętego w celu transpozycji dyrektyw ( 61 ), w pierwszej kolejności zbadam, czy i w jakim zakresie ten obowiązek stosowania odnosi się również do art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59. W tym celu należy zbadać, czy przepis ten, biorąc pod uwagę jego strukturę normatywną i jego skutki prawne, był bezpośrednio stosowany wobec banku i jego akcjonariuszy (pkt 2) oraz czy miał być przestrzegany i stosowany nie tylko przez organy krajowe, ale także przez EBC i Sąd (pkt 3). EBC mógł być bowiem upoważniony, a być może nawet zobowiązany ( 62 ), ze względu na bezpośrednie zastosowanie i nadrzędność tego przepisu dyrektywy, do wprowadzenia zarządu tymczasowego bankiem i do pominięcia przepisów krajowych w zakresie, w jakim były one sprzeczne z tym przepisem. Sąd nie powinien był zatem stwierdzać nieważności spornych decyzji z powodu rzekomego braku podstawy prawnej. W takim wypadku znaczenie utraci kwestia, czy te przepisy krajowe mogą być interpretowane zgodnie z dyrektywą.

85.

W przypadku wykluczenia bezpośredniego stosowania art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59 zbadam następnie, czy i w jakim zakresie EBC podlega obowiązkowi dokonywania zgodnej z dyrektywą wykładni prawa krajowego przyjętego w celu transpozycji tej dyrektywy (pkt 4). Następnie zajmę się kwestią, w jaki sposób Sąd musi uwzględnić zakres prawa krajowego w ramach kontroli odnośnych działań EBC, w szczególności czy w zakresie stosowania art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 musi traktować to prawo w taki sam sposób jak prawo Unii (pkt 5). Wreszcie zbadam dopuszczalność zarzutów, które wnoszące odwołanie podnieśli po raz pierwszy w postępowaniu odwoławczym (pkt 6).

86.

W zaskarżonym wyroku sąd odrzucił zarówno bezpośrednie stosowanie przepisów dyrektywy na niekorzyść jednostki, jak i wykładnię art. 70 ust. 1 TUB zgodną z dyrektywą ( 63 ). Jak pokażę poniżej, podejście to nie może zostać zakwestionowane, przynajmniej nie w odniesieniu do jego rezultatu.

87.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepis dyrektywy może być bezpośrednio skuteczny tylko wtedy, gdy jest z punktu widzenia jego treści bezwarunkowy i wystarczająco precyzyjny. Przepis jest bezwarunkowy, jeżeli ustanawia zobowiązanie, które nie podlega żadnym warunkom ani nie jest uzależnione, w zakresie jego wykonania lub skutków, od wydania przez instytucje Unii lub państwa członkowskie jakiegokolwiek aktu. Przepis uważa się za wystarczająco precyzyjny, by podmioty prawa mogły powoływać się na niego, a sądy mogły go stosować, jeżeli formułuje zobowiązanie w sposób niedwuznaczny ( 64 ). Jeśli te warunki są spełnione, jednostki mogą powoływać się na taki przepis przed sądami krajowymi przeciwko państwu członkowskiemu, jeśli państwo to dokonało niewłaściwej transpozycji tej dyrektywy ( 65 ).

88.

Artykuł 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59 nakłada na państwa członkowskie, w przypadkach gdy właściwy organ (w tym przypadku EBC) uzna wymianę kadry kierowniczej wyższego szczebla lub zarządu, o której mowa w art. 28 dyrektywy za niewystarczającą, aby „zaradzić sytuacji”, obowiązek zapewnienia, aby organy te mogły powołać jednego lub więcej tymczasowych administratorów instytucji. Przepis ten upoważnia zatem właściwy organ do zastosowania środków mniej inwazyjnych – w stosunku do tych przewidzianych w art. 28 dyrektywy i zdaniem EBC niewystarczających w niniejszej sprawie – takich jak odwołanie poszczególnych lub wszystkich członków kadry kierowniczej wyższego szczebla lub zarządu. Przesłanką zastosowania wszystkich tych środków jest między innymi to, aby nastąpiło znaczące pogorszenie sytuacji finansowej danego banku. Jak wynika z zawartego w art. 29 dyrektywy odesłania do jej art. 28, z łącznego brzmienia tych przepisów oraz z motywu 40 ( 66 ), kryterium znaczącego pogorszenia sytuacji finansowej jest jednolitą przesłanką zastosowania wszystkich środków zaradczych o różnym stopniu natężenia przewidzianych w obu przepisach. Zatem zarówno przesłanki zastosowania art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze w zw. z art. 28 dyrektywy, jak i określone w nich konsekwencje prawne są wystarczająco precyzyjne i bezwarunkowe.

89.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału okoliczność, że właściwe organy dysponują pewną swobodą oceny czy marginesem uznania w odniesieniu do oceny istnienia tych warunków, z jednej strony, i środków, które należy podjąć, z drugiej strony, oraz że środki te muszą być, zgodnie z art. 29 ust. 1 zdanie drugie dyrektywy 2014/59, proporcjonalne, nie wpływa jednak na precyzyjny i bezwarunkowy charakter tych przepisów. Zgodnie z tym orzecznictwem taka swoboda oceny czy margines uznania nie jest ani warunkiem, ani dodatkowym wymogiem wykonania lub skuteczności w rozumieniu zasad, o których wspomniano w pkt 87 powyżej ( 67 ).

90.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepis dyrektywy można raczej uznać za bezwarunkowy i precyzyjny, nawet jeśli przyznaje państwom członkowskim pewien zakres uznania co do jego wykonania, o ile jednoznacznie nakłada na nie obowiązek osiągnięcia określonego rezultatu, który nie jest ograniczony żadnymi warunkami w odniesieniu do jego stosowania ( 68 ). Zgodnie z tym orzecznictwem bezwarunkowość obowiązku może zatem zrekompensować wymóg precyzyjności ( 69 ). Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie w odniesieniu do rezultatu, który ma zostać osiągnięty, a mianowicie wprowadzenia zarządu tymczasowego w przypadku znaczącego pogorszenia sytuacji finansowej przedmiotowego banku, któremu nie można zaradzić za pomocą łagodniejszych środków w rozumieniu art. 28 dyrektywy.

91.

W oparciu o te kryteria treść art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59 należy zatem uznać za wystarczająco precyzyjną, aby mogła zostać zastosowana na przykład przez krajowy organ nadzorczy, a w późniejszym sporze prawnym – przez sąd krajowy. Co do zasady wynika z tego również, że organy te powinny odstąpić od stosowania uregulowań krajowych sprzecznych z tym przepisem ( 70 ). Poniżej (w pkt 106 i nast.) omówię kwestię, czy i w jakim zakresie dotyczy to również EBC. Argumenty przedstawione w szczególności podczas rozprawy przez panią Corneli, zgodnie z którymi dyrektywa przewiduje jedynie minimalną harmonizację w tym zakresie i pozostawia państwom członkowskim szeroki margines uznania w jej wykonaniu, muszą zatem zostać odrzucone.

92.

Jednakże w pkt 112 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł, że dyrektywa nie może sama z siebie tworzyć obowiązków dla jednostki, w związku z czym wykluczone jest jej bezpośrednie stosowanie (tj. z uwzględnieniem art. 29 ust. 1 dyrektywy 2014/59 i niezależnie od jej struktury normatywnej) na niekorzyść jednostki.

93.

Moim zdaniem ustalenie to, zakwestionowane w szczególności przez Komisję, jest prawidłowe pod względem prawnym.

94.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem dyrektywa samoistnie nie może tworzyć obowiązków po stronie jednostek, lecz może wyłącznie tworzyć prawa. W rezultacie jednostka nie może powoływać się na dyrektywę przeciwko państwu członkowskiemu, gdy sprawa dotyczy obowiązku państwa, który ma bezpośredni związek z wykonaniem innego obowiązku spoczywającego na osobie trzeciej na mocy tej dyrektywy. Natomiast same negatywne skutki dla praw osób trzecich, nawet gdy da się je z pewnością przewidzieć, nie uzasadniają faktu pozbawienia jednostki możliwości powołania się na przepisy dyrektywy przeciwko danemu państwu członkowskiemu ( 71 ).

95.

Przede wszystkim bezpośrednie stosowanie przepisów dyrektyw jest wykluczone, jeżeli ustalają one lub zaostrzają odpowiedzialność karną osób poprzez uregulowane w nich zakazy lub obowiązki zaniechania lub podjęcia działania ( 72 ). Niezgodne z zasadami pewności prawa i legalności sankcji (nullum crimen, nulla poena sine lege), a także z art. 288 akapit trzeci TFUE, zgodnie z którym dyrektywy są skierowane do państw członkowskich i wiążą wyłącznie te państwa, byłoby bowiem wymaganie od jednostek, aby opierały swoje zachowanie wyłącznie na przepisach dyrektywy – tj. w szczególności niezależnie od ustawodawstwa krajowego przyjętego w celu jej transpozycji – i aby ponosiły odpowiedzialność lub podlegały karze w przypadku naruszenia ( 73 ). Jednakże, nawet w sporach cywilnoprawnych pomiędzy osobami prywatnymi, bezpośrednie stosowanie przepisów dyrektywy, które nakładają obowiązek na jedną ze stron (tzw. „horyzontalny skutek wobec osób trzecich”) jest zasadniczo wykluczone ( 74 ).

96.

Co innego dotyczy jedynie sporów z zakresu prawa administracyjnego dotyczących tak zwanych „stosunków trójstronnych”. W tym zakresie Trybunał wyjątkowo uznał, że osoba trzecia musi tolerować pewne środki państwowe na podstawie bezpośrednio stosowanych przepisów dyrektywy, na które jednostka powołuje się przeciwko państwu członkowskiemu. Obejmuje to na przykład ocenę oddziaływania na środowisko, która może prowadzić do cofnięcia zezwolenia, które zostało wydane na korzyść osoby trzeciej ( 75 ), lub do utraty innej (prawnej i finansowej) korzyści osoby trzeciej ( 76 ). Chodzi tu bowiem jedynie o negatywny skutek, jaki wykonanie takich przepisów wywiera na sytuację prawną osób trzecich. Wynika on wyłącznie z faktu, że właściwy organ musi, na mocy bezpośrednio stosowanych przepisów dyrektywy, przeprowadzić badanie ( 77 ) lub zinterpretować i zastosować powołaną podstawę prawną w określony sposób wobec wszystkich zainteresowanych osób ( 78 ).

97.

Niniejsza sprawa również opiera się wprawdzie na sporze z zakresu prawa administracyjnego, jednakże brak jest przesłanek, które pozwalałyby na wykorzystanie tego orzecznictwa, a nawet rozszerzenie zakresu jego zastosowania.

98.

W przeciwieństwie do wyżej wymienionych przypadków, nie chodzi tu o stosunek trójstronny, skutkujący po prostu nałożeniem obowiązku na osobę trzecią ( 79 ). Taki stosunek istniałby tylko wtedy, gdyby wierzyciel lub klient banku, który uważa, że jego interesy finansowe są zagrożone z powodu znaczącego pogorszenia sytuacji finansowej banku, powołał się na art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59 przed właściwymi organami lub sądami w celu skłonienia tych organów do wprowadzenia zarządu tymczasowego.

99.

Bezpośrednie zastosowanie art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59 wobec banku i jego akcjonariuszy nie miałoby jednak w tym wypadku wyłącznie negatywnego wpływu na prawa osób trzecich.

100.

Obecny spór prawny dotyczy raczej klasycznej (dwustronnej) relacji nadrzędności i podrzędności w prawie administracyjnym, w której bank broni się przed skierowanym przeciwko niemu środkiem władczej interwencji, a mianowicie zarządem tymczasowym wprowadzonym przez EBC. Kompetencja do wydania takiego zarządzenia jest jednym z uprawnień interwencyjnych, które EBC posiada bezpośrednio wobec banków w ramach jednolitego mechanizmu nadzorczego. W tym zakresie EBC w pewien sposób zastępuje krajowe organy nadzorcze – również ze względu na wynikający z art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 obowiązek stosowania prawa krajowego transponującego dyrektywę 2014/59 (zob. pkt 107 poniżej). Zastosowane przez EBC środki ostatecznie skutkują nałożeniem na banki i ich akcjonariuszy określonych obowiązków działania, zaniechania lub tolerowania.

101.

Nie można temu przeciwstawić argumentu, że akcjonariusze, tacy jak pani Corneli, są w stosunku do banku osobami trzecimi, które muszą jedynie ponosić lub dzielić negatywne konsekwencje wprowadzenia zarządu tymczasowego. Byłoby to sprzeczne z faktem, że interesy gospodarcze banku i jego akcjonariuszy w dużym stopniu się pokrywają. To ostatnie jest również istotnym powodem, dla którego odrębna skarga akcjonariuszy przeciwko decyzji EBC o cofnięciu zezwolenia na prowadzenie działalności przez bank jest niedopuszczalna ze względu na brak bezpośredniego oddziaływania na tych akcjonariuszy (zob. pkt 57 i nast. powyżej) ( 80 ).

102.

Gdyby EBC mógł opierać się wyłącznie na bezpośrednio stosowanym przepisie dyrektywy, jakim jest w tym wypadku art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59, jako podstawie prawnej tej władczej interwencji, po stronie jednostek powstałyby niedopuszczalne zobowiązania na podstawie dyrektywy w rozumieniu wymienionego w pkt 94 i 95 orzecznictwa. Jak wynika z przewidzianej ze względu na zasadę proporcjonalności kolejności środków opisanych w art. 27–29 dyrektywy 2014/59, wprowadzenie zarządu tymczasowego jest bowiem poważnym środkiem interwencji, który szczególnie intensywnie ingeruje w autonomiczny proces decyzyjny banku. W interesie skutecznych działań naprawczych w stosunku do banku wykonywanie praw jego zarządu i akcjonariuszy do (współ)decydowania o prowadzeniu działalności banku zostaje w ten sposób tymczasowo zawieszone i przekazane jednemu lub większej liczbie tymczasowych administratorów.

103.

Obowiązki tolerowania nałożone na bank i jego akcjonariuszy, które wiążą się z wprowadzeniem zarządu tymczasowego, byłyby zatem, jak słusznie uznał Sąd ( 81 ), wynikiem niedopuszczalnego bezpośredniego zastosowania tego przepisu dyrektywy na ich niekorzyść, o ile tych obowiązków nie można by również wywieść z krajowego prawa transponującego dyrektywę – ewentualnie po dokonaniu zgodnej z nią wykładni.

104.

Artykuł 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59, w świetle kryteriów uznanych w orzecznictwie (zob. pkt 89 i 90 powyżej), rzeczywiście ma zatem bezpośrednie zastosowanie. Takie bezpośrednie zastosowanie nie jest jednak możliwe ani na niekorzyść banku, ani na niekorzyść jego akcjonariuszy. W związku z tym nie można również zarzucić Sądowi naruszenia w tym zakresie art. 288 akapit drugi lub trzeci TFUE.

105.

Na wypadek gdyby Trybunał nie przychylił się do tej oceny i przyjął, że art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59 ma co do zasady bezpośrednie zastosowanie na niekorzyść banku i jego akcjonariuszy, takich jak pani Corneli, zbadam pomocniczo, czy nie tylko organ krajowy, ale także EBC był uprawniony lub zobowiązany do bezpośredniego stosowania tego przepisu dyrektywy. Badanie to jest również ważne dla kwestii, która zostanie omówiona później, czy EBC jest również adresatem obowiązku dokonywania wykładni prawa krajowego zgodnie z dyrektywą (zob. poniżej, pkt. 115 i nast.).

106.

Zgodnie z art. 288 akapit trzeci TFUE dyrektywy są skierowane do państw członkowskich, które muszą dokonać ich transpozycji do prawa krajowego, korzystając z przysługującego im zakresu uznania co do formy i metod, które należy zastosować, aby osiągnąć zamierzony cel. W związku z tym orzecznictwo Trybunału tylko w wyjątkowych przypadkach – na warunkach określonych powyżej w pkt 94 – uznaje bezpośrednie stosowanie przepisów dyrektywy dla ochrony praw jednostki i związany z tym obowiązek przestrzegania i egzekwowania tych przepisów przez organy państw członkowskich.

107.

Moim zdaniem jednak już z wynikającego z art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 obowiązku stosowania przez EBC całego stosownego unijnego prawa ( 82 ) i prawa krajowego przyjętego w celu transpozycji dyrektyw wynika, że instytucja ta, podobnie jak krajowe organy nadzorcze (zob. pkt 91 powyżej) musi co do zasady przestrzegać zasady bezpośredniego stosowania i związanej z nią zasady nadrzędności ( 83 ) przepisów dyrektyw, nawet jeśli nie jest wyraźnie wymieniona w art. 288 akapit trzeci TFUE jako adresat tych zasad. EBC, jako adresat przepisów, musi być traktowany w taki sam sposób jak krajowe organy nadzorcze ponieważ zajmuje on miejsce owych organów ( 84 ) przy wykonywaniu swoich uprawnień nadzorczych nad instytucjami kredytowymi w ramach jednolitego mechanizmu nadzorczego, a nawet jest zobowiązany stosować prawo krajowe zmierzające do transpozycji dyrektyw ( 85 ).

108.

Wynika to również z zasad ochrony równości i praworządności unijnego porządku prawnego (art. 2 TUE), które EBC musi realizować jako instytucja Unii w rozumieniu art. 13 ust. 2 TUE w zw. z art. 132 TFUE. Obowiązek stosowania norm zawarty w art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 ma właśnie na celu „zapewnienie wysokich standardów nadzoru”. Tylko tak można osiągnąć nadrzędny cel „jedności i integralności rynku wewnętrznego w oparciu o równe traktowanie instytucji kredytowych” zapisany w art. 1 akapit pierwszy rozporządzenia, przy jednoczesnym uniknięciu arbitrażu regulacyjnego ( 86 ). W związku z tym EBC zgodnie z art. 6 ust. 1 rozporządzenia „odpowiada za skuteczne i spójne funkcjonowanie jednolitego mechanizmu nadzorczego”.

109.

Jak pokazuje niniejsza sprawa (zob. bardziej szczegółowo pkt 115 i nast. poniżej), różna, a być może nawet niezgodna z jej przepisami transpozycja dyrektywy 2014/59 w państwach członkowskich niesie ze sobą ryzyko nadmiernej fragmentacji realizacji odpowiednich zasad nadzorczych na rynku wewnętrznym. Mogłoby to negatywnie wpłynąć na jednolite i skuteczne wykonywanie uprawnień nadzorczych nad instytucjami kredytowymi przez organy nadzorcze państw członkowskich i EBC w ramach jednolitego mechanizmu nadzorczego ( 87 ). W zakresie, w jakim krajowe przepisy transponujące są sprzeczne z bezpośrednio stosowanymi przepisami dyrektywy, muszą one zatem dla realizacji tych celów, w zakresie, w jakim jest to dopuszczalne na niekorzyść jednostek ( 88 ), pozostać niestosowane przez wszystkie organy nadzorcze, w tym EBC, zgodnie z zasadą nadrzędności prawa Unii ( 89 ).

110.

Gdyby, wbrew mojej propozycji, Trybunał uznał, że art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59 ma bezpośrednie zastosowanie na niekorzyść banku i jego akcjonariuszy, EBC byłby w konsekwencji – w świetle bezspornego znaczącego pogorszenia sytuacji finansowej banku w rozumieniu art. 28 tej dyrektywy i niewystarczających środków zaradczych podjętych do tego momentu – na podstawie art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 nie tylko uprawniony, ale nawet zobowiązany do wprowadzenia względnie przedłużenia zarządu tymczasowego bankiem zgodnie z tym przepisem dyrektywy w związku z art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) i art. 70 ust. 1 TUB. Skoro art. 70 ust. 1 TUB nie odnosi się wprost do przesłanki pogorszenia sytuacji finansowej banku, lecz do kwalifikowanej przesłanki oczekiwania poważnych strat majątkowych, to gdyby ten przepis krajowy miał być sprzeczny z art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59 (zob. bardziej szczegółowo pkt. 120 i nast.), nie miałby on zastosowania ze względu na nadrzędność (bezpośrednie zastosowanie) powyższego przepisu dyrektywy.

111.

Ustalenia Sądu zawarte w pkt 91–114 zaskarżonego wyroku, w których zarzuca on EBC oparcie spornych decyzji na niewystarczającej podstawie prawnej, należałoby w tych okolicznościach uznać za błędne pod względem prawnym. EBC musiałby wówczas oprzeć się bowiem na art. 29 dyrektywy 2014/59, który stanowiłby podstawę prawną, i zastosować ten przepis dyrektywy bezpośrednio w związku z art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) i art. 70 ust. 1 TUB oraz, ze względu na jego nadrzędność, pominąć elementy przepisów krajowych, które są z nim niezgodne. Ostatecznie EBC tak właśnie postąpił, jako że nie zbadał kwalifikowanej przesłanki oczekiwania poważnych strat majątkowych banku przewidzianej w art. 70 ust. 1 TUB, a jedynie stwierdził pogorszenie się jego sytuacji finansowej (zob. pkt 119 i 139 poniżej).

112.

Zarzut drugi odwołania EBC, sprecyzowany przez niego na rozprawie, oraz zarzut piąty odwołania Komisji byłyby zatem zasadne w tym zakresie i musiałyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.

113.

Jak przedstawiono powyżej w pkt 94 i nast., uważam jednak taki wynik za nieprawidłowy, ponieważ zakłada on niedopuszczalne bezpośrednie stosowanie art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59 na niekorzyść banku i jego akcjonariuszy. Na wypadek, gdyby Trybunał przychylił się do mojej oceny, zajmę się również pozostałymi zarzutami odwołań.

114.

W szczególności, gdyby Trybunał przyjął, tak jak zaproponowałam w pkt 94–104, że art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59 nie może być stosowany bezpośrednio na niekorzyść banku i jego akcjonariuszy, należałoby dalej zbadać, czy art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) i art. 70 ust. 1 TUB można lub należy interpretować zgodnie z tym przepisem dyrektywy i czy Sąd naruszył art. 288 akapit trzeci TFUE, odrzucając taką zgodną z dyrektywą wykładnię (zarzut drugi odwołania EBC i zarzut czwarty odwołania Komisji). Należałoby przy tym również wyjaśnić, czy i w jakim zakresie praktyka interpretacyjna sądów krajowych, na którą powołują się wnoszące odwołanie i Włochy, powinna była lub ma być brana pod uwagę zarówno przez EBC, jak i sądy Unii.

115.

Zgodnie z najnowszym orzecznictwem Trybunału „w celu zapewnienia skuteczności wszystkich przepisów prawa Unii zasada pierwszeństwa prawa Unii wymaga w szczególności dokonywania przez sądy krajowe takiej wykładni ich prawa krajowego, która w możliwie największym zakresie byłaby zgodna z prawem Unii” ( 90 ).

116.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądy te są więc zobowiązane, stosując prawo krajowe, dokonywać jego wykładni, w największym możliwym stopniu, w świetle brzmienia i celu przepisu prawa Unii, uwzględniając wszystkie przepisy prawa krajowego i stosując uznane w porządku krajowym metody wykładni, tak by zapewnić pełną skuteczność tego przepisu i dokonać rozstrzygnięcia zgodnego z realizowanymi przez niego celami. Obowiązek wykładni zgodnej prawa krajowego zgodnej jest jednak w pewnym zakresie ograniczony i w szczególności nie może służyć jako podstawa dla dokonywania wykładni prawa krajowego contra legem ( 91 ).

117.

Z powyższych, przedstawionych w pkt 106–109 powodów obowiązkiem nie tylko organów i sądów państw członkowskich, ale, w oparciu o dyspozycję przepisu art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013, co do zasady również EBC – a następnie Sądu przy kontroli legalności działań EBC – jest interpretowanie i stosowanie prawa krajowego transponującego dyrektywę 2014/59 w największym możliwym stopniu zgodnie z tą dyrektywą ( 92 ).

118.

W pierwszej spornej decyzji EBC ograniczył się do oparcia wprowadzenia zarządu tymczasowego bankiem na art. 69 octiesdecies i art. 70 TUB w związku z art. 29 dyrektywy 2014/59, nie podnosząc, a tym bardziej nie badając kwestii, czy możliwa jest zgodna z dyrektywą wykładnia tych przepisów krajowych. Sąd uznał to za naruszenie prawa, między innymi dlatego, że jego zdaniem taka wykładnia jest sprzeczna z jasnym brzmieniem tych przepisów, w szczególności art. 70 TUB. Wynika to zasadniczo z następującego rozumowania.

119.

Jak wskazano w pkt 88 powyżej, art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59 należy odczytywać w związku z jej art. 28. Dlatego wprowadzenie zarządu tymczasowego również zawsze zakłada, że sytuacja finansowa danego banku uległa znaczącemu pogorszeniu. Tymczasem, jak stwierdził Sąd w pkt 88 i nast. zaskarżonego wyroku, jedynie art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) TUB wyraźnie zawiera przesłankę „pogorszenia się sytuacji banku”. W przeciwieństwie do tego przepisu art. 70 ust. 1 TUB, choć odnosi się do naruszeń lub nieprawidłowości w rozumieniu art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) TUB, nie przewiduje jednak takiej przesłanki. Zamiast tego art. 70 ust. 1 TUB zawiera kwalifikowaną przesłankę w tym zakresie, zgodnie z którym muszą być „oczekiwane […] poważne straty majątkowe”. Z powyższego, jak również z okoliczności, że przesłanki przewidziane w art. 70 ust. 1 TUB są uregulowane w sposób wyczerpujący, Sąd wywiódł wniosek, że wykładnia tego przepisu w zgodzie z dyrektywą nie jest możliwa ( 93 ). Zasadniczo Sąd uznał zatem, że EBC nie był uprawniony – z powodu braku dowodów na spełnienie tej kwalifikowanej przesłanki ( 94 ), a tym samym wystarczającej podstawy prawnej – do wprowadzenia lub przedłużenia w spornych decyzjach zarządu tymczasowego bankiem wyłącznie na tej podstawie, że jego sytuacja finansowa uległa znaczącemu pogorszeniu.

120.

Wnoszące odwołanie i Włochy uważają natomiast, że art. 70 ust. 1 TUB, ewentualnie w związku z art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) TUB, można, względnie nawet należy interpretować zgodnie z art. 29 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/59. Sąd naruszył zatem prawo, odrzucając taką wykładnię.

121.

Konieczne jest zatem przeanalizowanie dokładnego zakresu spoczywającego na EBC i Sądzie obowiązku dokonywania wykładni prawa krajowego w największym możliwym stopniu zgodnie z dyrektywą (zob. pkt 116 powyżej). W odniesieniu do zarzutów podniesionych przez wnoszące odwołanie i Włochy należy w szczególności zbadać, czy i w jakim zakresie Sąd miał obowiązek uwzględnić w tym celu metody wykładni uznane w prawie krajowym wraz z odpowiednim orzecznictwem sądów krajowych ( 95 ).

122.

Prowadzi to do kwestii niezwykle kontrowersyjnej między stronami. Chodzi o to, czy prawo krajowe, które ma być stosowane przez EBC zgodnie z art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013, stanowi przy jego wykonaniu oraz następującej po nim kontroli sądowej – analogicznie do prawa Unii – przedmiot „kwestii prawnej”, czy raczej „kwestii faktycznej”, która może być przedmiotem postępowania dowodowego ( 96 ). Sądowi można by bowiem zarzucić naruszenie prawa tylko wtedy, gdyby możliwość wykładni prawa krajowego zgodnie z dyrektywą na podstawie obowiązujących w kraju metod wykładni, w tym związanego z nimi orzecznictwa, dotyczyła „kwestii prawnej”, którą Sąd ocenił nieprawidłowo, a przynajmniej gdyby w zaskarżonym wyroku w sposób oczywisty przeinaczył to prawo ( 97 ). Wiąże się to również z istotnym pytaniem wstępnym, czy Trybunał Sprawiedliwości jest w ogóle właściwy na podstawie art. 256 ust. 1 akapit drugi TFUE do oceny przedmiotowych zarzutów odwołania ( 98 ).

123.

EBC, Komisja i Włochy uważają, że zgodnie ze spornymi decyzjami wykładnia art. 70 ust. 1 TUB zgodna z dyrektywą jest możliwa w świetle całości prawa krajowego, odpowiednich metod wykładni i orzecznictwa sądów włoskich. EBC i Komisja twierdzą w tym względzie, w szczególności w udzielonych podczas rozprawy odpowiedziach na zadane przez Trybunał pytanie na piśmie, że prawo krajowe należy traktować jako równoważne prawu Unii ze względu na obowiązek jego stosowania ustanowiony w art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 oraz że jego przestrzeganie podlega pełnej kontroli sądów Unii, a zatem również kontroli Trybunału w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 256 ust. 1 akapit drugi TFUE. Sąd nie uwzględnił jednak tej prawnej możliwości dokonania zgodnej z dyrektywą wykładni art. 70 ust. 1 TUB.

124.

Pani Corneli nie zgadza się z tym poglądem. Jej zdaniem EBC musi interpretować i stosować prawo krajowe zgodnie ze standardami uznanymi w krajowym systemie prawnym, nawet jeśli jest ono sprzeczne z prawem Unii. Tę ostatnią kwestię można co najwyżej podnieść w postępowaniu w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, ale nie w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności czy w postępowaniu odwoławczym, i należy ją traktować jako kwestię faktyczną. W każdym razie art. 28 i 29 dyrektywy 2014/59 zostały prawidłowo transponowane do art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) i art. 70 ust. 1 TUB.

125.

Trybunał orzekł już w dwóch wyrokach dotyczących jednolitego mechanizmu nadzorczego, że stosowanie prawa krajowego przez (EBC i) Sąd na podstawie art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 może zostać poddane kontroli w postępowaniu odwoławczym jedynie w celu ustalenia, czy prawo to zostało przeinaczone w oczywisty, wynikający z akt sprawy sposób ( 99 ). Orzecznictwo to zakłada zatem – moim zdaniem słusznie – że prawo krajowe nie może być w ramach odwołania utożsamiane z prawem Unii w jego funkcji standardu kontroli.

126.

W przeciwieństwie do rzecznik generalnej T. Ćapety i Komisji uważam bowiem, iż niemożliwe jest traktowanie stosowania prawa krajowego przez EBC, nawet jeśli jest to wyraźnie nakazane przez prawo Unii, jako kwestii czysto prawnej, która jest zasadniczo tożsama z kwestią „poszanowani[a] prawa w wykładni i stosowaniu traktatów” w rozumieniu art. 19 ust. 1 zdanie drugie TUE lub „kwestią prawną”, o której mowa w art. 256 ust. 1 akapit drugi TFUE i art. 58 ust. 1 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ( 100 ). Takie całkowite zrównanie tych różnych źródeł prawa byłoby sprzeczne z podziałem kompetencji między państwa członkowskie i Unię w traktatach oraz z zasadą ograniczonego przyznania, o której mowa w art. 5 ust. 2 TUE. Ten podział kompetencji wynikający z traktatów nie może zostać zmieniony przez oparty na prawie wtórnym obowiązek stosowania prawa krajowego, który przewidziano w art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013. W przeciwnym razie przepis ten spowodowałby, że prawo krajowe transponujące dyrektywy, które gwarantują funkcjonowanie jednolitego mechanizmu nadzorczego zostałoby całkowicie „włączone” do obszaru prawa Unii ( 101 ). Musiałoby ono wówczas być traktowane przez instytucje i sądy unijne wyłącznie zgodnie ze standardami mającymi zastosowanie do tego ostatniego ( 102 ).

127.

Z tych względów kompetencyjnych zasada iura novit curia nie może mieć zastosowania do sądów Unii w odniesieniu do prawa krajowego w taki sam sposób jak w odniesieniu do prawa Unii. Zgodnie z art. 19 ust. 1 zdanie drugie TUE w związku z art. 256 ust. 1 akapit drugi i art. 267 TFUE oraz art. 58 ust. 1 swego statutu Trybunał ma bowiem „ostatnie słowo” jedynie w odniesieniu do wykładni i stosowania prawa Unii lub traktatów i prawa wtórnego, w tym dyrektyw, podczas gdy sądy najwyższe lub sądy konstytucyjne państw członkowskich mają co do zasady ostatnie słowo w odniesieniu do prawa krajowego (w tym przyjętego w celu transpozycji tych dyrektyw) ( 103 ). Jak słusznie zauważa pani Corneli, zarówno postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na podstawie art. 258 TFUE ( 104 ), jak i zasada, zgodnie z którą Trybunał nie jest właściwy do dokonywania wykładni i zastosowania prawa krajowego w postępowaniu prejudycjalnym na podstawie art. 267 TFUE ( 105 ), są konkretnym wyrazem tego podziału kompetencji na mocy traktatów. Uznane w orzecznictwie Trybunału (zob. pkt 115 i 116 powyżej) granice zgodnej z dyrektywami wykładni prawa krajowego, które służą ochronie kompetencji i woli ustawodawcy państwa członkowskiego, potwierdzają tę ocenę.

128.

W tym względzie pragnę również przypomnieć moje szczegółowe opinie w sprawie stosowania prawa krajowego i kontroli sądowej w dziedzinie prawa znaków towarowych Unii, które również odsyła do prawa krajowego ( 106 ). Moim zdaniem nie mogą mieć tu zastosowania żadne inne zasady niż te, które Trybunał uznał następnie za właściwe dla unijnego prawa znaków towarowych ( 107 ), a później odniósł do zakresu stosowania art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013 ( 108 ). Trybunał uwzględnił przy tym jednak również okoliczność, że krajowe przepisy prawne w postępowaniu sądowym nie są całkowicie równoważne z innymi faktami, ale muszą podlegać specjalnym wymogom w zakresie twierdzenia i dowodzenia ze względu na ich hybrydowy charakter jako faktów prawnych ( 109 ). Tym samym uwzględnił on również okoliczność, że przepis krajowy dotyczący wykonywania uprawnień nadzorczych w ramach jednolitego mechanizmu nadzorczego jest, na mocy dyspozycji przepisu art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013, również normą prawną służącą wykonaniu Traktatów w rozumieniu art. 263 akapit drugi TFUE, której stosowanie co do zasady podlega kontroli sądów unijnych.

129.

Podejście to jest ostatecznie podobne do podejścia Trybunału w jego orzecznictwie dotyczącym unijnego prawa pomocy państwa. Zgodnie z tym orzecznictwem prawo krajowe, które stanowi ramy dla oceny, czy państwo członkowskie przyznało niedozwoloną pomoc w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, musi być oceniane jako fakt prawny co do istoty zgodnie z zasadami twierdzenia i dowodzenia mającymi zastosowanie do faktów ( 110 ).

130.

Wynika z tego, że standard kontroli w odniesieniu do prawa krajowego przed sądami Unii zasadniczo oznacza, że strona, która się na niego powołuje, musi twierdzić i udowodnić, że prawo to należy interpretować i stosować zgodnie z krajowymi metodami wykładni i orzecznictwem sądów danego państwa członkowskiego w sposób, na który się powołuje ( 111 ). Należy zatem odrzucić argument wnoszących odwołanie, że prawo krajowe jest równoważne prawu Unii w zakresie stosowania art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013. W ramach tej kontroli sądy Unii nie mogą zatem również z urzędu podnosić i badać w razie potrzeby odpowiednich przepisów prawa krajowego ( 112 ), tym bardziej, że odpowiedni zakaz podnoszenia [danej kwestii] z urzędu obowiązuje co do zasady również w prawie Unii ( 113 ).

131.

Poniżej zbadam zatem, czy w ramach postępowania odwoławczego wnoszące odwołanie i Włochy były uprawnione do wykazania względnie wykazały, że zgodnie z krajowymi metodami wykładni i stosownym orzecznictwem art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) i art. 70 ust. 1 TUB są (lub mogą być) interpretowane zgodnie z art. 28 i 29 dyrektywy 2014/59 i że w związku z tym zaskarżony wyrok jest błędny w tym względzie. Ze względu na to, że wykładnię i stosowanie prawa krajowego należy zasadniczo traktować jako kwestię faktyczną podlegającą dowodzeniu, odpowiednie zarzuty wnoszących odwołanie w postępowaniu odwoławczym mogłyby, jak podnosi również pani Corneli, być bowiem niedopuszczalne. Co więcej, Sądowi można by zarzucić naruszenie prawa w tym względzie tylko wtedy, gdyby naruszył zasady postępowania dowodowego w tym zakresie, w szczególności zasady rozkładu ciężaru dowodu i standardy dowodowe, lub gdyby w sposób oczywisty – w świetle standardów uznanych przez Trybunał – przeinaczył fakty lub dowody istotne dla oceny treści i zakresu przepisów krajowych oraz ich stosowania ( 114 ).

132.

Wnoszące odwołanie, popierane przez Włochy, szczegółowo przedstawiły, po raz pierwszy w postępowaniu odwoławczym, obowiązujące w prawie włoskim metody wykładni, które ich zdaniem powinny być uwzględnione w odniesieniu do art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) i art. 70 ust. 1 TUB oraz sposób, w jaki sądy włoskie do tej pory interpretowały i stosowały te przepisy, również w odniesieniu do art. 28 i 29 dyrektywy 2014/59 ( 115 ). Odpowiednie orzecznictwo tych sądów pochodzi z lat 2012, 2015, 2017 i 2021, a zatem było dostępne w czasie postępowania w pierwszej instancji przed Sądem. W pismach procesowych stron w pierwszej instancji nie ma jednak żadnej wzmianki na ten temat. Również na rozprawie przed Sądem w odpowiedzi na pytania Sądu strony nie przedstawiły żadnych uzasadnionych faktów w tym zakresie.

133.

Jednakże w odpowiedzi na zarzut czwarty skargi podniesiony przez panią Corneli w pierwszej instancji, dotyczący naruszenia art. 70 ust. 1 TUB, EBC mógł z powodzeniem wykorzystać taki argument obronny w celu skłonienia Sądu do zajęcia się w szczególności kwestią wykładni i stosowania tych przepisów przez sądy włoskie. Wobec braku takiego wniosku ze strony EBC Sąd nie ocenił jednak ani nie był w stanie ocenić tej kwestii w kontekście zarzutu czwartego skargi. Jak wskazano w pkt 130 powyżej Sąd nie był bowiem ani uprawniony, ani zobowiązany do badania z urzędu zakresu przepisów krajowych w świetle krajowych metod wykładni i orzecznictwa. Nie można mu zatem również zarzucić, że w sposób oczywisty ich nie uwzględnił, ani a tym bardziej, że je przeinaczył.

134.

Nie jest jednak zadaniem Trybunału z jednej strony ocena faktów i dowodów przedstawionych po raz pierwszy w postępowaniu odwoławczym, w tym również spornych tu faktów prawnych dotyczących wykładni i stosowania odpowiednich przepisów krajowych, które nie były lub nie mogły być przedmiotem oceny przez Sąd. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przeinaczenie dowodów występuje tylko wówczas, gdy – bez potrzeby przeprowadzania nowych dowodów – ocena dowodów (już) istniejących okazuje się oczywiście błędna. ( 116 ). Co więcej, formalny wniosek wnoszących odwołanie o dopuszczenie nowych dowodów również musiałby zostać odrzucony. Zgodnie bowiem z art. 256 ust. 1 akapit drugi TFUE i art. 58 ust. 1 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej odwołanie ogranicza się do kwestii prawnych, z wyłączeniem jakiejkolwiek oceny okoliczności faktycznych, wobec czego nowe dowody są niedopuszczalne na etapie postępowania odwoławczego ( 117 ).

135.

Z drugiej strony przeinaczenie okoliczności faktycznych lub dowodów musi w sposób oczywisty wynikać z akt sprawy, tak aby nie było potrzeby dokonywania nowej oceny okoliczności faktycznych i dowodów. Ze względu na wyjątkowy charakter zarzutu dotyczącego przeinaczenia okoliczności faktycznych i dowodów wnoszący odwołanie powinien, zgodnie z art. 256 TFUE, art. 58 ust. 1 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i art. 168 § 1 lit. d) regulaminu postępowania przed Trybunałem, dokładnie wskazać, jakie okoliczności faktyczne i dowody zostały zdaniem wnoszącego odwołanie przeinaczone przez Sąd, oraz wskazać błędy w ocenie, które jego zdaniem doprowadziły do tego przeinaczenia ( 118 ).

136.

Trybunał wyjaśnił już zatem, w odniesieniu do odwołania zarzucającego błędne zastosowanie art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1024/2013, że jest on jedynie właściwy do dokonania oceny, po pierwsze, czy Sąd, na podstawie dokumentów i innych dowodów, jakie zostały mu przedłożone, nie przeinaczył treści przedmiotowych przepisów krajowych lub odnoszącego się do nich orzecznictwa krajowego, lub też dotyczących ich publikacji doktryny, po drugie, czy w odniesieniu do tych szczegółowych danych Sąd nie poczynił ustaleń pozostających w sposób oczywisty w sprzeczności z ich treścią, i po trzecie, czy Sąd, badając całość tych okoliczności, nie przypisał jednej z nich – celem ustalenia treści przedmiotowego ustawodawstwa krajowego – zakresu, który nie jest właściwy w stosunku do innych okoliczności, jeśli wynika to w sposób oczywisty z dokumentacji w aktach sprawy ( 119 ).

137.

Rażące pominięcie orzecznictwa sądów włoskich w zaskarżonym wyroku, na które powoływał się w szczególności EBC, nie wynika jednak w sposób oczywisty z akt postępowania pierwszoinstancyjnego, a co najwyżej z zarzutów zgłoszonych w postępowaniu odwoławczym. Wobec braku odpowiedniej argumentacji w postępowaniu w pierwszej instancji nie jest również oczywiste, że sąd mógł błędnie ocenić zasady dowodowe wynikające z prawa Unii w tym zakresie. Dotyczy to także sytuacji, w której sąd interpretowałby przepisy krajowe tak, jakby były one przepisami prawa Unii ( 120 ).

138.

Dokonana przez Sąd interpretacja art. 70 ust. 1 TUB (zob. powyżej, pkt 119) wydaje się raczej wystarczająco wiarygodna, biorąc pod uwagę brzmienie tego przepisu, wobec czego jego odmowa dokonania przezeń zgodnej z dyrektywą wykładni tego przepisu, która byłaby wykładnią contra legem, nie może zostać zakwalifikowana ani jako oczywiste przeinaczenie, ani jako naruszenie prawa z innych powodów.

139.

Kwalifikowana przesłanka wyraźnie przewidziana w art. 70 ust. 1 TUB, zgodnie z którą – w przeciwieństwie do brzmienia art. 28 i 29 dyrektywy 2014/59 – zarząd tymczasowy może być również wprowadzony, oprócz sytuacji „naruszeń” czy „nieprawidłowości” w rozumieniu art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) TUB, jeżeli „oczekiwane są poważne straty majątkowe [banku]” ( 121 ), z pewnością mogłaby bowiem stanąć na przeszkodzie jego interpretacji zgodnie z dyrektywą. Po pierwsze, nie jest na pierwszy rzut oka oczywiste, że przesłanka „pogorszenia się sytuacji banku”, o której mowa w art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) TUB, która nie została przewidziana w art. 70 ust. 1 TUB, byłaby równoznaczna z przesłanką oczekiwania poważnych strat majątkowych. Po drugie, nie jest oczywiste, że – jak twierdzą EBC i Włochy – terminy „naruszenia” i „nieprawidłowości” w art. 69 octiesdecies ust. 1 lit. b) TUB, do których odnosi się art. 70 ust. 1 TUB, zawsze automatycznie oznaczają „pogorszenie się sytuacji banku”. Taka wykładnia zgodna z dyrektywą mogłaby być w szczególności wykluczona, gdyby prawdą było – jak stwierdził Sąd ( 122 ) i jak podniosła pani Corneli – że kwalifikowana przesłanka oczekiwania poważnych strat majątkowych jest, zgodnie z intencją włoskiego ustawodawcy, szczególnym wyrazem zasady proporcjonalności i służy właśnie uzasadnieniu poważniejszej – w stosunku do priorytetowych, łagodniejszych środków zaradczych – interwencji związanej z wprowadzeniem zarządu tymczasowego. W każdym razie EBC nie zbadał wyraźnie tej kwalifikowanej przesłanki w spornych decyzjach w celu uzasadnienia wprowadzenia zarządu tymczasowego bankiem ( 123 ).

140.

W świetle informacji dostępnych w aktach sprawy stwierdzenie przez Sąd w zaskarżonym wyroku, że EBC nie oparł się na wystarczającej podstawie prawnej, nie jest zatem związane z jakąkolwiek oczywiście błędną wykładnią odpowiednich przepisów krajowych. Nie jest również oczywiste, że Sąd naruszył w ten sposób swój obowiązek dokonania wykładni tych przepisów w największym możliwym stopniu zgodnie z dyrektywą.

141.

W konsekwencji zarzuty wnoszących odwołanie i Włoch, w zakresie, w jakim podnoszą one – w ramach zarzutów od drugiego do piątego odwołania EBD oraz zarzutów trzeciego i czwartego odwołania Komisji – błędne zastosowanie metod wykładni prawa włoskiego oraz nieuznanie orzecznictwa sądów włoskich, należy odrzucić jako niedopuszczalne.

142.

W ramach zarzutu drugiego odwołania Komisja nie może twierdzić, że pani Corneli zbyt późno, bo dopiero w replice złożonej przed Sądem, zakwestionowała wykładnię art. 70 ust. 1 TUB przedstawioną przez Sąd w odpowiedzi na jej zarzut czwarty, co było, zdaniem Komisji, niedopuszczalne na podstawie art. 84 § 1 regulaminu postępowania przed Sądem. Ten argument Komisji opiera się na formalistycznym porównaniu brzmienia dwóch ustępów skargi i odpowiedzi na skargę, które na wstępie powielają odpowiednio treść art. 70 TUB. Jednakże, jak podnosi pani Corneli, treść ta została jedynie ogólnie przedstawiona w skardze, co nie ma wpływu na zakres zarzutu czwartego. Nawet jeśli naruszenie art. 70 ust. 1 TUB zostało w tym zarzucie sformułowane jedynie ogólnikowo i nie zawierało wykładni dokonanej w zaskarżonym wyroku w tej formie, należy również wziąć pod uwagę, że pani Corneli otrzymała pierwszą sporną decyzję w jej pełnym brzmieniu dopiero po wniesieniu skargi. Nie doszło zatem do podniesienia nowego zarzutu w rozumieniu art. 84 § 1 regulaminu postępowania przed Sądem, lecz co najwyżej do dopuszczalnego pogłębienia zarzutu (czwartego) naruszenia art. 70 ust. 1 TUB, który został już wcześniej podniesiony w skardze ( 124 ). EBC bronił się następnie przed tym zarzutem, nie biorąc pod uwagę krajowych metod wykładni i orzecznictwa sądów włoskich.

143.

Zarzut drugi Komisji dotyczący naruszenia przez Sąd art. 84 § 1 regulaminu postępowania oraz zasady ne ultra petita należy zatem oddalić jako bezzasadny.

144.

Ze względu na to, że moim zdaniem żaden z zarzutów odwołania nie zasługuje na uwzględnienie, proponuję oddalić oba odwołania.

145.

Wobec braku wniosku o przyznanie kosztów na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 184 § 1 regulaminu postępowania, nie ma potrzeby orzekania o kosztach poniesionych przez panią Corneli. Ze względu na to, że wnoszące odwołanie przegrały sprawę, powinny one zostać oni obciążone własnymi kosztami postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 184 § 2 regulaminu postępowania. Włochy, występujące w charakterze interwenienta, powinny pokryć własne koszty zgodnie z art. 140 § 1 w związku z art. 184 § 1 regulaminu postępowania.

146.

Jeżeli jednak Sąd nie przychyli się do zaproponowanego przeze mnie rozstrzygnięcia i uzna odwołania za zasadne, w szczególności z uwagi na zasadność zarzutu piątego odwołania Komisji (zob. pkt 81–112 powyżej), zaskarżony wyrok musiałby zostać uchylony, sprawa przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi, który miałby orzec także o kosztach. Ze względu na to, że Sąd zajął się jedynie zarzutem dotyczącym naruszenia art. 70 ust. 1 TUB względnie braku podstawy prawnej i nie zbadał pozostałych zarzutów, które podsumował w pkt 84 zaskarżonego wyroku ( 125 ), stan postępowania nie pozwala na wydanie orzeczenia w rozumieniu art. 61 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Moim zdaniem Trybunał nie dysponuje informacjami niezbędnymi do wydania ostatecznego orzeczenia w przedmiocie tych zarzutów. Co więcej, wymagałoby to po części oceny faktów i dowodów, której Sąd nie przeprowadził.

147.

W świetle powyższego proponuję, aby Trybunał orzekł, co następuje: