KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 5.12.2025

COM(2025) 751 final

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Roczne sprawozdanie ze stosowania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej za 2025 r.







Podsumowanie realizacji strategii na rzecz wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych w UE

Roczne sprawozdanie ze stosowania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej za 2025 r.

Podsumowanie realizacji strategii na rzecz wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych w UE

Spis treści

1.Wprowadzenie

2.Zapewnienie skutecznego stosowania Karty przez państwa członkowskie

3.Wzmocnienie pozycji organizacji społeczeństwa obywatelskiego, obrońców praw i osób wykonujących zawody prawnicze

4.Propagowanie wykorzystywania Karty jako kompasu dla instytucji Unii

5.Zwiększanie świadomości osób w kwestii praw przysługujących im na mocy Karty

6.Podsumowanie

1.Wprowadzenie

W 2025 r. przypada 25. rocznica przyjęcia Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) 1 . Karta, proklamowana w Nicei w dniu 7 grudnia 2000 r., ustanawia prawa podstawowe przysługujące każdemu w Unii Europejskiej. Potwierdza oraz skupia prawa obywatelskie i polityczne oraz prawa gospodarcze i społeczne, umieszczając je w kontekście UE. W Karcie podkreślono rolę praw podstawowych jako podstawowych wartości Unii Europejskiej, których zarówno instytucje UE, jak i państwa członkowskie UE są zobowiązane przestrzegać podczas stosowania prawa UE.

W 2020 r. Komisja Europejska przedstawiła strategię na rzecz wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych w UE (strategia dotycząca Karty) 2 , uznając potrzebę urzeczywistnienia praw i zasad określonych w Karcie dla wszystkich. Stosowana w latach 2020–2030 strategia dotycząca Karty opiera się na skutecznej współpracy między Komisją a zainteresowanymi stronami, które mają kluczowe znaczenie dla wzmocnienia wdrażania i stosowania praw podstawowych, tj. organami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi, społeczeństwem obywatelskim i obrońcami praw człowieka, pracownikami wymiaru sprawiedliwości i instytucjami UE. Strategia odnosi się również do potrzeby informowania społeczeństwa o prawach podstawowych i środkach odwoławczych dostępnych w przypadku naruszenia praw podstawowych.

W ostatnich latach położono większy nacisk na propagowanie i ochronę praw podstawowych w całej UE. Prawa podstawowe zawarte w Karcie – wraz z jej elementami obejmującymi godność ludzką, wolności, równość, solidarność, prawa obywateli i sprawiedliwość – stanowią fundament prawodawstwa i polityki UE oraz wyraz naszego wspólnego zaangażowania na rzecz demokratycznego i sprawiedliwego społeczeństwa. W ciągu pierwszych pięciu lat wdrażania strategii przyjęto nowe przepisy UE, które chronią i propagują poszczególne prawa podstawowe 3 . W przepisach tych wyszczególniono niektóre obowiązki państw członkowskich w zakresie praw podstawowych i powierzono grupom zainteresowanych stron, takim jak niezależne organy zajmujące się prawami podstawowymi i społeczeństwo obywatelskie − zadanie wspierania stosowania Karty poprzez ich role w stosowaniu odpowiednich przepisów UE. 

Niemniej jednak postępów w zakresie ochrony praw podstawowych nie można uważać za pewnik 4 . Mechanizmy ochrony tych praw muszą funkcjonować przez cały czas, a w celu zapewnienia oraz wzmocnienia ochrony praw zawartych w Karcie konieczne są nieustanne wysiłki na wszystkich szczeblach.

Tegoroczne sprawozdanie ze stosowania Karty stanowi ważną okazję do podsumowania postępów we wdrażaniu strategii dotyczącej Karty. W sprawozdaniu przedstawiono przegląd środków wprowadzonych w latach 2020–2025 w celu wzmocnienia stosowania Karty na szczeblu UE oraz w państwach członkowskich. Wyszczególniono w nim również pozostałe wyzwania w tym zakresie, określono obszary, w których konieczne są dalsze wysiłki, wskazując elementy do poprawy oraz optując za ściślejszą współpracą między instytucjami UE, państwami członkowskimi i innymi zainteresowanymi stronami w drugiej połowie okresu wdrażania strategii.

Komisja zgromadziła dane na potrzeby niniejszego sprawozdania w drodze różnych ukierunkowanych konsultacji oraz zaproszenia do zgłaszania uwag 8 . Niniejsze sprawozdanie opiera się na jakościowej ocenie informacji zwrotnych z konsultacji, w tym ukierunkowanych konsultacji internetowych z: (i) państwami członkowskimi 9 ; (ii) punktami kontaktowymi ds. Karty 10 ; (iii) władzami lokalnymi i regionalnymi 11 ; (iv) europejską siecią krajowych instytucji praw człowieka (ENNHRI), europejską siecią krajowych organów ds. równości (EQUINET) i europejską siecią rzeczników praw obywatelskich i członkami tych sieci 12 ; (v) sędziami i innymi pracownikami wymiaru sprawiedliwości, organizatorami szkoleń kadr wymiaru sprawiedliwości i członkami ich sieci 13 ; (vi) służbami Komisji oraz (vii) Agencją Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA). Przeprowadzono konsultacje internetowe ze społeczeństwem obywatelskim za pośrednictwem platformy praw podstawowych FRA 14 i zorganizowano szereg spotkań konsultacyjnych 15 .

2.Zapewnienie skutecznego stosowania Karty przez państwa członkowskie

Państwa członkowskie odgrywają kluczową rolę we wdrażaniu i stosowaniu Karty, a organy krajowe zapewniają pełną skuteczność praw podstawowych w każdym przypadku gdy wdrażają prawo UE. W strategii dotyczącej Karty Komisja zobowiązała się zatem do wzmocnienia partnerstwa z państwami członkowskimi w celu zapewnienia skutecznego wdrożenia i stosowania Karty poprzez zapobieganie naruszeniom praw podstawowych, promowanie świadomości społecznej w kwestii praw podstawowych, zwiększenie koordynacji i zapewnienie egzekwowania przepisów.

2.1.Punkty kontaktowe ds. Karty;

Aby zapewnić skuteczną koordynację i współpracę w zakresie stosowania Karty, zdecydowana większość państw członkowskich wyznaczyła krajowe punkty kontaktowe ds. Karty 16 . Komisja wspiera ich działalność, organizując spotkania informacyjne i wymianę najlepszych praktyk zarówno online, jak i bezpośrednio, oraz przekazując aktualne informacje na temat Karty. Aby jeszcze bardziej zintensyfikować te wysiłki, Komisja zorganizuje pracę punktów kontaktowych ds. Karty w formie sieci Komisji służącej regularnej wymianie informacji na temat wdrażania i stosowania Karty.

Administracje krajowe są najlepiej przygotowane do określenia, w jaki sposób należy organizować zadania punktów kontaktowych ds. Karty, aby skutecznie poprawić koordynację praw podstawowych w każdym kontekście krajowym 17 . Ponadto konsultacje wskazują na potencjał punktów kontaktowych w zakresie dalszej współpracy z organami zajmującymi się prawami podstawowymi, społeczeństwem obywatelskim oraz władzami lokalnymi i regionalnymi 18 . W związku z tym Komisja zachęca państwa członkowskie do nasilenia działań w zakresie dostarczania informacji, podnoszenia świadomości i budowania zdolności na potrzeby stosowania Karty na szczeblu krajowym, także poprzez wspieranie działań punktów kontaktowych ds. Karty oraz angażowanie społeczeństwa obywatelskiego i krajowych instytucji praw człowieka w te prace.

2.2.Promowanie szkoleń na temat Karty

W strategii dotyczącej Karty zachęca się państwa członkowskie do propagowania stosowania Karty oraz świadomości w kwestii Karty poprzez opracowanie wytycznych i szkoleń dla administracji krajowych, regionalnych i lokalnych oraz wymianę najlepszych praktyk 19 , a także do wspierania wzajemnego uczenia się na temat Karty. Chociaż połowa państw członkowskich zorganizowała specjalne szkolenia na temat Karty 20 , potrzebne są bardziej ukierunkowane szkolenia, aby zapewnić właściwym organom wystarczającą wiedzę w zakresie praw podstawowych 21 . Komisja będzie nadal wspierać te wysiłki, uruchamiając program wzajemnego uczenia się na temat Karty, aby pomóc krajowym zainteresowanym stronom we wdrażaniu i stosowaniu Karty poprzez partnerskie wymiany i warsztaty oraz międzynarodową wymianę najlepszych praktyk.

FRA wspiera stosowanie Karty na szczeblu krajowym poprzez gromadzenie i analizę danych, w tym w swoich sprawozdaniach na temat praw podstawowych i w Charterpedii 22 . Aby umożliwić wymianę najlepszych praktyk dotyczących Karty, FRA i Komisja organizują od 2023 r. coroczne wydarzenie online CharterXchange gromadzące praktyków i innych zainteresowanych uczestników, w tym krajowe organy administracyjne, w celu wymiany doświadczeń oraz omówienia wyzwań i możliwości związanych ze stosowaniem Karty 23 .

Komisja i FRA opracowały programy i materiały szkoleniowe dotyczące Karty i nadal będą popularyzować istniejące materiały, informacje i narzędzia. Ponadto zachęca się państwa członkowskie do opracowywania materiałów informacyjnych i szkoleniowych na temat Karty w ich językach narodowych, również − w stosownych przypadkach − poprzez tłumaczenie narzędzi FRA związanych z Kartą i dostosowanie ich do kontekstu krajowego.

2.3.Zwiększenie wykorzystania ocen skutków w zakresie praw podstawowych na szczeblu krajowym

W strategii dotyczącej Karty wezwano państwa członkowskie do stosowania ocen skutków i procedur kontroli legislacyjnej w celu zapewnienia zgodności z Kartą inicjatyw mających na celu wdrożenie prawa UE 24 . Niektóre państwa członkowskie opracowały wytyczne i korzystają z organów doradczych i konsultacji publicznych, aby pomóc w stosowaniu Karty, natomiast ministerstwa i organy parlamentarne odgrywają również kluczową rolę w nadzorowaniu i przeglądzie zgodności wniosków ustawodawczych z Kartą 25 . Jednocześnie badania FRA wskazują, że oceny skutków w zakresie praw podstawowych wniosków ustawodawczych 26 nie są przeprowadzane systematycznie, a oceny ex post stanowią wyjątek, a nie regułę. Wskazuje to na potrzebę dalszego wspierania organów krajowych w zakresie oceny skutków w zakresie praw podstawowych, jakie wywierają przepisy transponujące zobowiązania wynikające z prawa UE, ilekroć takie przepisy transponujące mogłyby mieć istotny wpływ na prawa przysługujące na mocy Karty. Komisja zachęca punkty kontaktowe ds. Karty do rozpowszechniania odpowiednich narzędzi i informacji wśród decydentów na szczeblu krajowym i lokalnym, aby pomóc im w przeprowadzaniu takich ocen skutków.

2.4.Rola władz lokalnych i regionalnych

Władze lokalne i regionalne wykorzystują Kartę 27 , a ramy FRA dotyczące miast praw człowieka 28 uznaje się za użyteczne narzędzie pomagające tym władzom w opracowywaniu planów działania i tworzenia sieci współpracy opartych na prawach podstawowych 29 . W ramach projektu RIGHTSCITIES 30 finansowanego w ramach programu „Obywatele, równość, prawa i wartości” (CERV) opracowuje się specjalne narzędzia szkoleniowe. Od 2021 r. Komisja pomaga władzom lokalnym i regionalnym w promowaniu Karty poprzez zaproszenie do składania wniosków dotyczące partnerstwa miast w ramach programu CERV 31 . Partnerstwo miast stwarza możliwości współpracy między gminami w różnych krajach, umożliwiając władzom lokalnym sprostanie wspólnym wyzwaniom w świetle postanowień Karty. Projekty koncentrowały się na przykład na niedyskryminacji, włączeniu społecznym, uczestnictwie demokratycznym, równości płci i prawach osób należących do mniejszości.

potrzebne są jednak dalsze informacje na temat wartości dodanej Karty w porównaniu z innymi instrumentami ochrony praw człowieka oraz dotyczące sytuacji, w których Karta ma zastosowanie na poziomie lokalnym 32 . Konsultacje wskazują na potrzebę dalszego praktycznego wsparcia, takiego jak szkolenia dostosowane do potrzeb, podnoszenie świadomości i finansowanie 33 . W związku z tym Komisja zachęca państwa członkowskie do wspierania władz lokalnych i regionalnych w stosowaniu Karty, na przykład poprzez wykorzystanie materiałów opracowanych w ramach projektu RIGHTSCITIES.

2.5.Zapobieganie, monitorowanie i egzekwowanie

Zgodnie z prawem UE główna odpowiedzialność za prawidłowe stosowanie prawa UE spoczywa na organach krajowych. Sądy krajowe odgrywają kluczową rolę w egzekwowaniu postanowień Karty poprzez stosowanie i wykładnię prawa UE w krajowym porządku prawnym. Mechanizm odesłania prejudycjalnego ustanawia tryb dialogu między Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej a sądami krajowymi, aby prawo UE − w tym Karta − było interpretowane w sposób jednolity.

W strategii dotyczącej Karty Komisja podkreśliła znaczenie stałego dialogu z państwami członkowskimi w celu zapobiegania naruszeniom praw podstawowych 34 . Taki dialog odbywa się w szczególności w grupach roboczych zajmujących się poszczególnymi obszarami polityki 35 oraz w ramach działań w zakresie wzajemnego uczenia się 36 . Jednocześnie Komisja potwierdziła swoje zobowiązanie do monitorowania stosowania Karty i powiązanych przepisów UE oraz ścisłego monitorowania przypadków, w których państwo członkowskie dopuszcza się systemowych uchybień w zakresie stosowania Karty podczas wdrażania prawa UE 37 . W ostatnich latach Komisja wszczęła postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego 38 związanym z poszanowaniem poszczególnych praw zawartych w Karcie, takich jak na przykład prawo do skutecznego środka prawnego, ochrona danych osobowych, prawo do poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego, wolność pokojowego zgromadzania się, wolność zrzeszania się, prawo do niedyskryminacji ze względu na narodowość, płeć lub orientację seksualną, prawo do poszanowania godności ludzkiej, wolność wypowiedzi i pluralizm mediów, prawo do poufności wymiany informacji między prawnikiem a klientem oraz domniemanie niewinności.

Od 2021 r. Komisja przedstawia roczne sprawozdania ze stosowania Karty, analizując jej wpływ w poszczególnych obszarach polityki 39 . Strategia dotycząca Karty i sprawozdania roczne dotyczące stosowania Karty stanowią część szerszych działań na szczeblu UE na rzecz wzmocnienia podstawowych wartości, w tym poszanowania praw człowieka, praworządności, demokracji i równości. Obejmuje to również roczne sprawozdania na temat praworządności 40 , europejski plan działania na rzecz demokracji, pakiet na rzecz obrony demokracji 41 , sprawozdania na temat obywatelstwa UE 42 , europejską tarczę demokracji 43 , strategię na rzecz społeczeństwa obywatelskiego 44  oraz strategie mające na celu zaspokojenie potrzeb konkretnych grup posiadaczy praw 45 .

Opracowując roczne sprawozdania ze stosowania Karty, Komisja współpracuje z innymi instytucjami i agencjami UE, w szczególności z Agencją Praw Podstawowych Unii Europejskiej, w celu gromadzenia informacji i danych na potrzeby sprawozdań oraz przeprowadza szeroko zakrojone konsultacje z zainteresowanymi stronami 46 . Sprawozdania dotyczące Karty są cennymi narzędziami podkreślającymi znaczenie praw podstawowych w różnych obszarach polityki, a jednocześnie przypominają o szerokim zakresie i stosowaniu Karty. Sprawozdania uznaje się również za przydatne dla społeczeństwa obywatelskiego i sądownictwa 47 , ponieważ zawierają streszczenia odpowiednich przepisów prawa UE, wytyczne dotyczące działań wspierających prawa podstawowe oraz, ogólnie rzecz ujmując, podkreślają wagę świadomości istniejących wyzwań 48 . Zainteresowane strony wezwały jednak do zwiększenia wykorzystania sprawozdań jako narzędzi monitorowania, w szczególności postulując skoncentrowanie się na ochronie konkretnych praw wynikających z Karty; oraz uwzględnienie odniesień do orzeczeń sądowych.

Komisja przeanalizuje sposoby dalszego rozwoju sprawozdań dotyczących Karty, aby zapewnić bardziej szczegółowy przegląd najważniejszych wydarzeń dotyczących stosowania konkretnych praw zapisanych w Karcie i mających związek z wybranym tematem, w tym odpowiednich orzeczeń sądowych. Komisja będzie wspierać swoje ustalenia odpowiednimi – oraz dostępnymi – wskaźnikami danych pochodzącymi z Eurostatu i innych odpowiednich źródeł o ile będą one dostępne. Komisja przeprowadzi studium wykonalności w celu przeanalizowania dalszych możliwości wzmocnienia monitorowania praw podstawowych w kontekście rocznych sprawozdań tematycznych dotyczących Karty. Aspekty te zostaną również omówione w ramach nowej Platformy Społeczeństwa Obywatelskiego, która zostanie utworzona w 2026 r. 49

Jak wynika z konsultacji, działania następcze na szczeblu krajowym w związku ze sprawozdaniami dotyczącymi Karty są nadal ograniczone 50 . W związku z tym Komisja zachęca państwa członkowskie do wzmożenia wysiłków w następstwie sprawozdań dotyczących Karty, w szczególności w zakresie organizowania wydarzeń z udziałem odpowiednich grup zainteresowanych stron w celu omówienia tematu sprawozdania rocznego w kontekście krajowym.

Komisja zwróciła się również do Parlamentu Europejskiego i Rady o zorganizowanie merytorycznych dyskusji w celu podjęcia działań następczych w związku ze sprawozdaniami dotyczącymi Karty. W 2021 r. Rada przyjęła konkluzje Rady w sprawie wzmocnienia stosowania Karty, w których szczegółowo określiła środki, jakie mogą stosować państwa członkowskie, aby wesprzeć wdrażanie strategii 51 . Co roku Rada zwracała się do Komisji o przedstawienie państwom członkowskim ustaleń zawartych w sprawozdaniu dotyczącym Karty i przyjmowała konkluzje Rady dotyczące tematu sprawozdania zawierające dalsze zalecenia 52 .

W strategii Komisja zachęciła również Parlament Europejski i parlamenty narodowe do rozwijania współpracy międzyparlamentarnej w zakresie stosowania Karty. Ponownie zwraca się do Parlamentu Europejskiego o zaangażowanie parlamentów narodowych we wzmocnienie stosowania Karty, również poprzez zorganizowanie międzyparlamentarnego posiedzenia koordynacyjnego w sprawie stosowania Karty. Komisja jest gotowa wspierać rozwój tej inicjatywy.

2.6.Zapewnienie ochrony wartości zapisanych w Karcie za pomocą funduszy UE

Finansowanie unijne jest kluczowe dla wspierania wdrażania polityki UE. Aby zapewnić zgodność wdrażania funduszy UE z Kartą, rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów 53 zawiera horyzontalny „warunek podstawowy” dotyczący skutecznego stosowania i wdrażania Karty 54 . Horyzontalny warunek podstawowy dotyczący skutecznego stosowania i wdrażania Karty wymaga od państw członkowskich wprowadzenia rozwiązań zapewniających zgodność z Kartą programów wspieranych przez fundusze objęte rozporządzeniem w sprawie wspólnych przepisów na wszystkich etapach programowania i wdrażania. Zachęca się je do angażowania w te ustalenia organizacji społeczeństwa obywatelskiego, takich jak niezależne organy zajmujące się prawami podstawowymi. Państwa członkowskie są również zobowiązane do ustanowienia ustaleń dotyczących sprawozdawczości do komitetów monitorujących obejmującej przypadki niezgodności operacji z Kartą oraz skargi dotyczące Karty.

Komisja będzie nadal monitorować, czy horyzontalny warunek podstawowy dotyczący skutecznego stosowania i wdrażania Karty pozostaje spełniony w całym okresie programowania, i w stosownych przypadkach, wprowadzi niezbędne środki w celu zapewnienia zgodności 55 . Konsultacje wskazują jednak na potrzebę uzyskania większej ilości informacji i wytycznych, aby pomóc krajowym i regionalnym władzom zarządzającym funduszami UE w stosowaniu Karty − na przykład poprzez zapewnienie wytycznych za pomocą modułów szkoleniowych, budowanie zdolności lub wymianę najlepszych praktyk 56 . Zgodnie ze zobowiązaniem podjętym w strategii dotyczącej Karty takie wytyczne opublikowano w formie podręcznika, który ma pomóc krajowym i regionalnym władzom i organom w zapewnieniu spójnego i skutecznego wdrożenia horyzontalnego warunku podstawowego dotyczącego skutecznego stosowania i wdrażania Karty 57 . Komisja przetłumaczy podręcznik na języki urzędowe UE, aby był on dostępny dla krajowych zainteresowanych stron. Komisja zbada również, czy potrzebne są dalsze działania w ramach następnych WRF, takie jak działania w zakresie budowania zdolności lub wymiana najlepszych praktyk.

We wniosku Komisji dotyczącym kolejnych WRF przewidziano silne zabezpieczenia i zachęty, których celem jest zapewnienie zgodności finansowania unijnego z Kartą oraz zasadami praworządności. 58 Zgodność z zasadami praworządności i Kartą jest warunkiem wstępnym wsparcia finansowego. Aby uzyskać zatwierdzenie planów krajowych i regionalnych, państwa członkowskie będą musiały wykazać, że posiadają odpowiednie mechanizmy zapewniające zgodność z zasadami praworządności i horyzontalnym warunkiem podstawowym dotyczącym skutecznego stosowania i wdrażania Karty przez cały okres wdrażania funduszy.

3.Wzmocnienie pozycji organizacji społeczeństwa obywatelskiego, obrońców praw i osób wykonujących zawody prawnicze

3.1.Społeczeństwo obywatelskie

W strategii dotyczącej Karty podkreślono niezbędny wkład organizacji społeczeństwa obywatelskiego i obrońców praw człowieka w zapewnienie wszystkim możliwości korzystania z przysługujących im praw podstawowych. W strategii Komisja wezwała państwa członkowskie do promowania sprzyjającego i bezpiecznego środowiska działalności organizacji społeczeństwa obywatelskiego i obrońców praw człowieka na ich terytorium, w tym na szczeblu lokalnym 59 .

Komisja poświęciła sprawozdanie dotyczące Karty za 2022 r. dynamicznej przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego 60 i opisała w nim rolę organizacji społeczeństwa obywatelskiego, obrońców praw człowieka, krajowych instytucji praw człowieka, organów ds. równości i rzeczników praw obywatelskich we wspieraniu stosowania Karty, określiła środki podjęte na szczeblu unijnym i krajowym w celu ich ochrony, wspierania i wzmacniania, a także wskazała wyzwania, luki i obszary wymagające poprawy w tym zakresie. W sprawozdaniu odnotowano dalsze zawężanie przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego w całej UE 61 w związku z groźbami i nękaniem zgłaszanymi przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego, obrońców praw człowieka i ich członków 62 .

W ramach działań następczych w związku ze sprawozdaniem dotyczącym Karty za 2022 r. Komisja zorganizowała szereg seminariów na temat środków niezbędnych do dalszego wzmacniania, ochrony i wspierania społeczeństwa obywatelskiego, które zakończono spotkaniem wysokiego szczebla w listopadzie 2023 r 63 . W sprawozdaniu końcowym 64 zalecono, aby państwa członkowskie i instytucje UE zobowiązały się do ochrony, promowania i wspierania przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego w UE. Wnioski te stanowią wkład w zalecenie Komisji z 2023 r. w sprawie propagowania zaangażowania obywateli i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w procesy kształtowania polityki publicznej oraz ich aktywnego uczestnictwa w tych procesach 65 . Zgodnie z tym zaleceniem Komisja opracowała narzędzia mające na celu zaangażowanie obywateli w proces kształtowania polityki, w szczególności europejskie panele obywatelskie, które mogą inspirować władze krajowe i lokalne do opracowywania własnych strategii zaangażowania obywatelskiego. W 2024 r. Komisja przyjęła również dwie dyrektywy w sprawie norm minimalnych dotyczących funkcjonowania organów ds. równości, aby zwiększyć ich skuteczność i zagwarantować ich niezależność 66 .

W oparciu o te inicjatywy i w odpowiedzi na apele społeczeństwa obywatelskiego dnia 12 listopada 2025 r. Komisja przyjęła strategię UE na rzecz społeczeństwa obywatelskiego 67 . W strategii ustanowiono ramy sprzyjające współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu unijnym i krajowym oraz chroniące, wspierające i zapewniające ich zrównoważone i przejrzyste finansowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego na szczeblu UE i szczeblu krajowym. Komisja utworzy platformę społeczeństwa obywatelskiego, aby zacieśnić współpracę z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego zajmującymi się prawami podstawowymi i innymi politykami UE opartymi na wartościach. Komisja zachęca również państwa członkowskie do włączania społeczeństwa obywatelskiego w działania związane z Kartą na szczeblu krajowym, aby zapewnić wymianę informacji i wzajemne budowanie zdolności 68 . 

Komisja zobowiązała się również do wspierania sprzyjającego środowiska dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności poprzez finansowanie w ramach programu CERV 69 . W latach 2022–2025 przyznano ponad 1,3 mld EUR podmiotom, które przyczyniają się do stosowania wartości zapisanych w art. 2 TUE i w Karcie 70 .

W lipcu 2025 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący nowego programu finansowania AgoraEU, którego celem jest dalsze finansowanie promowania i ochrony praw podstawowych w ramach komponentu „Demokracja, obywatele, równość, prawa i wartości” („CERV+”) w latach 2028–2034 71 . W ramach nowych WRF, współpracując z budżetami państw członkowskich i uzupełniając inne działania na szczeblu europejskim i krajowym, Unia Europejska będzie wspierać społeczeństwo obywatelskie we wzmacnianiu stosowania Karty, w tym za pośrednictwem proponowanego programu AgoraEU i programu „Sprawiedliwość” 72 po ich przyjęciu.

Komisja wezwała ponadto sieci społeczeństwa obywatelskiego 73 do zwiększenia wysiłków na rzecz budowania zdolności poprzez współpracę w zakresie szkoleń dotyczących Karty i wymianę praktyk, przy wykorzystaniu wsparcia i narzędzi opracowanych przez Komisję i FRA 74 . Komisja zauważyła, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego, obrońcy praw człowieka i krajowe instytucje praw człowieka, organy ds. równości i rzecznicy praw obywatelskich są dobrze przygotowani do wymiany informacji i ułatwiania obywatelom dostępu do ochrony sądowej w przypadkach naruszeń praw podstawowych 75 . Skuteczna ochrona sądowa, a w szczególności strategiczne spory sądowe mogą przyczyniać się do skutecznego egzekwowania praw podstawowych, a Komisja sfinansowała kilka projektów mających na celu budowanie zdolności społeczeństwa obywatelskiego do prowadzenia strategicznych sporów sądowych na podstawie Karty 76 .

Aby jeszcze bardziej wzmocnić realizację powyższych zobowiązań, Komisja zachęca organizacje społeczeństwa obywatelskiego, obrońców praw człowieka oraz krajowe instytucje praw człowieka, organy ds. równości i rzeczników praw obywatelskich do wzmożenia wysiłków na rzecz współpracy i wymiany praktyk w zakresie stosowania Karty. Ponadto Komisja zachęca te zainteresowane strony, a także pracowników wymiaru sprawiedliwości i beneficjentów finansowania UE, do dzielenia się z FRA orzecznictwem i innymi dobrymi praktykami w zakresie stosowania Karty 77 w celu wsparcia aktualizacji bazy danych Charterpedia.

3.2.Rola krajowych instytucji praw człowieka

W drugim komponencie strategii dotyczącej Karty podkreślono znaczenie silnych i niezależnych krajowych instytucji praw człowieka. Dysponując szerokimi mandatami obejmującymi wszystkie prawa podstawowe, krajowe instytucje praw człowieka odgrywają wyjątkową rolę w zapewnianiu ochrony praw podstawowych przez podmioty państwowe oraz w tworzeniu powiązań między rządami a społeczeństwem obywatelskim 78 . W strategii dotyczącej Karty Komisja wezwała zatem do ustanowienia krajowej instytucji praw człowieka te państwa członkowskie, które jeszcze tego nie uczyniły. Zwróciła się również do pozostałych państw członkowskich o zapewnienie krajowym instytucjom praw człowieka narzędzi i środków umożliwiających przestrzeganie zasad paryskich Organizacji Narodów Zjednoczonych 79 oraz o uwzględnienie Karty w przysługujących im mandatach. Komisja uwzględniła rolę ENNHRI we wspieraniu państw członkowskich w uzyskiwaniu i utrzymywaniu akredytacji na poziomie A przez krajowe instytucje praw człowieka 80 , w szczególności poprzez koordynację budowania zdolności i wymiany praktyk związanych ze stosowaniem Karty.

Po przyjęciu strategii dotyczącej Karty pięć dodatkowych krajowych instytucji praw człowieka uzyskało akredytację na poziomie A (w Austrii, na Cyprze, w Estonii, Słowenii i Szwecji) 81 , a w Czechach i Rumunii 82 poczyniono postępy w kierunku ustanowienia akredytowanej krajowej instytucji praw człowieka. ENNHRI pomaga wyznaczonym instytucjom w uzyskaniu i podniesieniu poziomu akredytacji poprzez doradztwo techniczne i konsultacje. Komisja monitoruje sytuację rzeczników praw obywatelskich, krajowych instytucji praw człowieka, organów ds. równości i innych niezależnych organów w swoich sprawozdaniach na temat praworządności w ramach filaru „Inne instytucjonalne kwestie związane z mechanizmami kontroli i równowagi”.

Od czasu przyjęcia strategii dotyczącej Karty, ENNHRI i krajowe instytucje praw człowieka coraz bardziej angażują się w działania wspierające stosowanie Karty 83 . ENNHRI organizuje działania organizuje działania mające na celu budowanie zdolności w zakresie Karty i wraz ze swoimi członkami wnosi wkład w przygotowywanie aktów prawnych i polityk, które dotyczą praw podstawowych i podstawowych wartości 84 .

Aby wesprzeć ich wysiłki, Komisja rozważy potrzebę dodatkowych wytycznych dotyczących roli krajowych instytucji praw człowieka na mocy prawa UE, w tym ich roli w stosowaniu Karty, oraz sposobu, w jaki państwa członkowskie mogłyby je wspierać. Komisja będzie nadal wspierać krajowe instytucje praw człowieka w stosowaniu Karty, również poprzez finansowanie z programu CERV na lata 2021–2027 oraz poprzez proponowany program AgoraEU, po jego przyjęciu.

Komisja zachęca ponadto krajowe instytucje praw człowieka, organy ds. równości i rzeczników praw obywatelskich do dalszego wspierania stosowania Karty poprzez specjalne działania w ich państwach członkowskich, w tym poprzez udzielanie osobom fizycznym informacji i porad na temat praw podstawowych i środków ochrony prawnej w przypadku naruszeń praw podstawowych.

Konieczne są dalsze wysiłki w celu zapewnienia, aby krajowe instytucje praw człowieka mogły wspierać stosowanie Karty we wszystkich państwach członkowskich 85 . W związku z tym Komisja zachęca państwa członkowskie do angażowania krajowych instytucji praw człowieka w procesy konsultacji, aby umożliwić im wniesienie znaczącego wkładu w ocenę wpływu na prawa podstawowe podczas przygotowywania przepisów i polityki w obszarach, w których Karta ma zastosowanie. Komisja zachęca również państwa członkowskie do opracowania inicjatyw na rzecz podnoszenia świadomości i budowania zdolności w zakresie stosowania Karty na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym, w oparciu o wspólną wiedzę krajowych instytucji praw człowieka, obrońców praw człowieka, społeczeństwa obywatelskiego, władz lokalnych i regionalnych oraz rządu.

3.3.Pracownicy wymiaru sprawiedliwości

Sędziowie i inni pracownicy wymiaru sprawiedliwości odgrywają wyjątkową rolę w zapewnianiu stosowania praw podstawowych. W strategii dotyczącej Karty Komisja zobowiązała się do finansowania szkoleń dotyczących Karty dla sędziów i innych pracowników wymiaru sprawiedliwości w ramach programu „Sprawiedliwość” 86 . W strategii szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości na lata 2021–2024 Komisja wskazała, że pracownicy wymiaru sprawiedliwości powinni przejść specjalne szkolenie na temat Karty, jej zakresu stosowania i konkretnych praw podstawowych, a także jej związku z prawem krajowym i europejską konwencją praw człowieka 87 .

Sądy krajowe coraz częściej odwołują się do Karty 88 . Liczba wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym odnoszących się do Karty wzrastała co roku począwszy od 2020 r., osiągając liczbę 128 wniosków w 2024 r 89 . Z przeprowadzonych na potrzeby niniejszego przeglądu konsultacji z pracownikami wymiaru sprawiedliwości wynika, że Karta jest postrzegana jako wnosząca wartość dodaną ponieważ stanowi dodatkowy standard prawny uzupełniający przepisy konstytucyjne i międzynarodowe zobowiązania w dziedzinie praw człowieka − w szczególności w sprawach z zakresu migracji i azylu oraz w stosowaniu prawodawstwa UE dotyczącego europejskiego nakazu aresztowania, ochrony danych, ochrony dzieci i opodatkowania. Pracownicy wymiaru sprawiedliwości, którzy udzielili odpowiedzi, odnoszą się również do stosowania praw procesowych wynikających z Karty (art. 47–50) 90 . Praktycy informują jednak o pewnych trudnościach, jakie napotykają przy ustalaniu, czy Karta ma zastosowanie 91 .

Szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości w zakresie Karty wciąż nie dotarły do większości pracowników wymiaru sprawiedliwości 92 . Najczęściej wskazywanymi powodami braku udziału w takich szkoleniach są brak świadomości ich istnienia 93 lub niewystarczające możliwości szkoleniowe na szczeblu krajowym i unijnym 94 . Komisja będzie nadal wspierać szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości na temat Karty, również za pośrednictwem proponowanego programu „Sprawiedliwość” w nowych WRF, po ich przyjęciu 95 . Komisja zwraca się także do państw członkowskich o zapewnienie wstępnego i ustawicznego szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości na temat Karty w ich językach narodowych.

W strategii dotyczącej Karty Komisja zobowiązała się również do wspierania rozwoju narzędzia e-uczenia się dla sędziów. W grudniu 2025 r. Komisja opublikuje moduły e-learningowe („e-capsules”) na temat prawa UE, czyli krótkie kursy szkoleniowe online podsumowujące główne cechy prawa UE w ponad 40 obszarach tematycznych, w tym w odniesieniu do Karty 96 . Na początku 2026 r. Komisja opublikuje również 53 bezpłatne internetowe szkolenia na temat Karty, obejmujące wprowadzenie każdego przepisu materialnego i postanowienia ogólne Karty w sesjach trwających po 30 minut. W dodatkowym podręczniku w formie pisemnej podsumowane zostanie odpowiednie orzecznictwo dotyczące każdego z artykułów Karty. Kursy są skierowane do krajowych i unijnych urzędników służby cywilnej. Wszystkie powyższe szkolenia będą publicznie dostępne na „europejskiej platformie szkoleniowej” w europejskim portalu „e-Sprawiedliwość”.

Aby zapewnić dostępność informacji na temat Karty, Komisja zaprosiła sieci sędziów i innych pracowników wymiaru sprawiedliwości do współpracy w zakresie szkoleń i wymiany dobrych praktyk dotyczących stosowania Karty, korzystając ze wsparcia i narzędzi oferowanych przez Komisję, Europejską Sieć Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości (EJTN) i FRA. Wiedza na temat tych materiałów i zakres ich wykorzystywania pozostają jednak na niskim poziomie 97 . Odzwierciedla to dalszą potrzebę praktycznych wytycznych i informacji o orzecznictwie dotyczącym Karty − takich jak bazy danych i zestawienia informacji, a także wymiany najlepszych praktyk w zakresie stosowania Karty i tłumaczenia kluczowych materiałów na języki narodowe 98 . W związku z tym Komisja będzie nadal podnosić świadomość pracowników wymiaru sprawiedliwości na temat istniejących internetowych zasobów szkoleniowych dotyczących Karty we współpracy z FRA i zachęcać instytucje szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości do korzystania z tych zasobów podczas prowadzenia szkoleń. Komisja zachęca również państwa członkowskie do dzielenia się z sądownictwem informacjami na temat istniejących możliwości szkoleniowych w zakresie Karty i narzędzi internetowych, przy jednoczesnym zapewnieniu należytego poszanowania niezależności sądów. Komisja zwiększy również dostępność swoich nowych kursów online na temat Karty oraz będzie nadal zamieszczać na swojej stronie internetowej informacje dotyczące Karty i jej stosowania.

Komisja uznała, że cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości może poprawić zdolność sądów do skutecznego rozwiązywania kwestii związanych z prawami podstawowymi 99 , i w związku z tym wspiera wysiłki państw członkowskich na rzecz cyfryzacji. Jednocześnie cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości musi odbywać się w sposób zapewniający poszanowanie praw podstawowych, również poprzez zagwarantowanie, że osoby, które tego potrzebują, będą mogły brać udział w rozprawach osobiście, co jest niezbędne do skutecznego korzystania z przysługujących im praw podstawowych 100 .

4.Propagowanie wykorzystywania Karty jako kompasu dla instytucji Unii

W strategii dotyczącej Karty Komisja podkreśla, że zgodność z Kartą ma kluczowe znaczenie dla zrównoważonego charakteru prawodawstwa UE. Komisja zobowiązała się oceniać zgodność z Kartą kluczowych inicjatyw, które mogą mieć istotny wpływ na prawa podstawowe począwszy od etapu przygotowawczego, przez cały proces decyzyjny 101 .

Aby lepiej pomagać pracownikom UE w ocenie wpływu na prawa podstawowe, Komisja zaktualizowała wytyczne skierowane do pracowników Komisji dotyczące stosowania Karty w ocenach skutków 102 i rozpowszechni je jako źródło informacji dla decydentów na szczeblu krajowym i lokalnym, zgodnie ze zobowiązaniem zawartym w strategii. Oprócz regularnych sesji szkoleniowych na temat lepszego stanowienia prawa Komisja opracowała specjalny kurs szkoleniowy zatytułowany „Karta praw podstawowych Unii Europejskiej w ocenach skutków”, aby przeszkolić pracowników UE w zakresie stosowania Karty i pomóc im w ocenie wpływu wniosków ustawodawczych na prawa podstawowe zgodnie z zasadami lepszego stanowienia prawa 103 . FRA zaoferowała również instytucjom UE i państwom członkowskim doradztwo w zakresie oceny wpływu projektów aktów prawnych i strategii politycznych na prawa podstawowe. Prowadzone przez Komisję kursy internetowe dotyczące Karty zawierają porady dla pracowników UE na temat tego, w jak zapewnić zgodność z prawami podstawowymi podczas opracowywania inicjatyw ustawodawczych.

Przygotowując swoje inicjatywy, w tym dotyczące włączenia Karty do głównego nurtu swoich polityk i wniosków 104 , Komisja bazuje na wkładzie zainteresowanych stron. Społeczeństwo obywatelskie również angażuje się poprzez rozmaite zdecentralizowane formy usystematyzowanego dialogu i konsultacji oraz uczestniczy w licznych grupach ekspertów Komisji. Nowa strategia UE na rzecz społeczeństwa obywatelskiego ustanawia wspólne ramy służące ukierunkowaniu i wzmocnieniu współpracy Komisji z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego.

Grupa zadaniowa Komisji ds. równości 105 pracuje nad zapewnieniem uwzględniania kwestii równości we wszystkich inicjatywach. Grupa zadaniowa opracowała procesy, które mają pomóc pracownikom Komisji w zapewnieniu, aby polityka, prawodawstwo i programy finansowania unijnego wspierały równość kobiet i mężczyzn oraz zwalczały dyskryminację. Zorganizowała również szkolenia dla pracowników na temat włączenia problematyki równości do głównego nurtu polityki 106 . Ponadto strategie Unii równości pomagają przełożyć równość i niedyskryminację na działania polityczne 107 .

Ponadto stosowanie Karty przez instytucje UE regulują konwencje dotyczące praw człowieka, których UE jest stroną 108 , ponieważ UE jest zobowiązana do przestrzegania zawartych w nich norm przy stanowieniu prawa. Przystąpienie do UE wzmacnia zatem wdrażanie Karty w obszarach polityki objętych tymi konwencjami 109 . Kontynuowano również proces przystąpienia UE do europejskiej konwencji praw człowieka 110 w celu objęcia praw podstawowych w UE dodatkowym mechanizmem kontroli zewnętrznej.

Aby rozwijać uwzględnianie Karty w całym procesie legislacyjnym UE, Komisja zwróciła się również do Parlamentu Europejskiego i Rady o wykorzystanie dostępnych im narzędzi 111 w celu zapewnienia skutecznego stosowania Karty. Prezydencje Rady organizowały szkolenia na temat stosowania Karty dla pracowników Rady i delegacji państw członkowskich. W 2024 r. szkolenie koncentrowało się na roli każdej instytucji w ocenie wpływu na prawa podstawowe podczas przeprowadzania ocen skutków. Aby jeszcze bardziej usprawnić te prace, Komisja zachęca Parlament Europejski i Radę do zorganizowania wymiany najlepszych praktyk w celu zapewnienia poszanowania postanowień Karty w całym cyklu legislacyjnym. Zachęca też Radę do dalszego podnoszenia świadomości na temat wytycznych dotyczących przestrzegania praw podstawowych wśród grup roboczych Rady.

Zgodnie ze strategią dotyczącą Karty Komisja nadal zapewnia spójność i wzajemne wzmacnianie wewnętrznych i zewnętrznych działań UE na rzecz promowania i ochrony praw podstawowych. W 2020 r. Komisja przyjęła Plan działania UE dotyczący praw człowieka i demokracji na lata 2020–2024 112 . Plan ten wyznacza kierunki dwustronnych i wielostronnych prac UE w dziedzinie praw człowieka i jest zgodny z Kartą 113 .

Na szczeblu wielostronnym UE współpracuje z Radą Praw Człowieka ONZ, Trzecim Komitetem Zgromadzenia Ogólnego ONZ i ze Zgromadzeniem Ogólnym ONZ oraz wspiera mandat i niezależność Wysokiego Komisarza ds. Praw Człowieka. Od 2020 r. UE przeprowadziła ponad 60 dialogów i konsultacji dotyczących praw człowieka ze stronami trzecimi 114 .

Zgodnie ze swoim zobowiązaniem do uwzględniania Karty przy przygotowywaniu i negocjowaniu umów handlowych i inwestycyjnych UE nadal monitoruje przestrzeganie przez państwa trzecie norm międzynarodowych w dziedzinie praw człowieka 115 . UE realizuje swoją politykę handlową, w tym rozdziały unijnych umów handlowych dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju, kierując się komunikatem z 2022 r., pt. „Siła partnerstw handlowych: współpraca na rzecz zielonego i sprawiedliwego wzrostu” 116 oraz komunikatem z 2022 r. pt. „Godna praca na całym świecie” 117 . Komisja kontynuowała rozpatrywanie skarg zainteresowanych stron dotyczących nieprzestrzegania przez partnerów zobowiązań podjętych w ramach umów handlowych 118 .

Komisja nadal wspierała również kraje objęte procesem rozszerzenia w procesie dostosowywania do standardów UE w zakresie praw podstawowych. Kraje kandydujące muszą stopniowo dostosowywać swoje przepisy do postanowień Karty, tak aby do dnia przystąpienia osiągnąć pełne dostosowanie. Komisja zapewnia wsparcie w formie pomocy finansowej i technicznej w tym zakresie oraz monitoruje postępy w ramach corocznego pakietu rozszerzeniowego 119 .

Kraje kandydujące i kraje, które podpisały układ o stowarzyszeniu, mogą zwrócić się do FRA o przyznanie statusu obserwatora, aby pomóc im w dostosowaniu ich ustawodawstwa i polityki do dorobku prawnego Unii w dziedzinie praw podstawowych. Albania, Macedonia Północna i Serbia mają obecnie status obserwatorów, a kolejne kraje kandydujące wyraziły zainteresowanie uzyskaniem tego statusu 120 .

5.Zwiększanie świadomości osób w kwestii praw przysługujących im na mocy Karty

Ostatni komponent strategii dotyczącej Karty jest skoncentrowany na świadomości społecznej. Z badania Eurobarometr dotyczącego wiedzy na temat Karty, przeprowadzonego wiosną 2025 r. 121 wynika, że 49 % osób słyszało o Karcie 122 , co oznacza niewielki postęp od 2019 r. Jednak tylko 12 % respondentów uznało się za dobrze poinformowanych o prawach przysługujących im na mocy Karty, co wskazuje na potrzebę dalszego podnoszenia świadomości. Respondenci chcieliby dowiedzieć się więcej na temat tego, do kogo się zwrócić w przypadku naruszenia ich praw (64 %) 123 , na temat treści Karty (62 %) oraz tego, kiedy ma ona zastosowanie (62 %) 124 .

Skuteczna ochrona prawna ma zasadnicze znaczenie, ponieważ umożliwia osobom fizycznym dochodzenie przysługujących im praw podstawowych. Z badania Eurobarometr z 2025 r. wynika, że w przypadku naruszenia praw przysługujących na mocy Karty 23 % osób złożyłoby skargę na policję, 21 % – do instytucji UE, a 18 % – do sądu krajowego. Jedynie 5 % z nich skontaktowałoby się z organizacją społeczeństwa obywatelskiego. Wyniki te różnią się jedynie nieznacznie od wyników badania z 2019 r.

Już w strategii z 2010 r. Komisja zwróciła uwagę na to, jak trudno jest obywatelom ustalić odpowiednie środki ochrony prawnej w przypadkach naruszenia Karty. Komisja otrzymuje rocznie średnio 1 500 pism od obywateli w sprawie naruszeń praw podstawowych, przy czym większość z nich dotyczy sytuacji, w odniesieniu do których Komisja nie ma kompetencji, ponieważ nie mają one związku z prawem UE. Ponieważ to państwa członkowskie ponoszą główną odpowiedzialność za zapewnienie środków ochrony prawnej w indywidualnych przypadkach, w strategii dotyczącej Karty Komisja zwróciła się do nich o opracowanie inicjatyw mających na celu zwiększenie świadomości obywateli na temat praw przysługujących im praw na mocy Karty oraz na temat tego, gdzie można się zwrócić w przypadku naruszenia tych praw, w szczególności poprzez wzmocnienie pozycji przedstawicieli lokalnych. Takie inicjatywy pozostają jednak w dużej mierze nieznane opinii publicznej 125 . Można zatem dostarczyć społeczeństwu więcej informacji na temat sposobów znalezienia skutecznych środków odwoławczych. W związku z tym Komisja zachęca państwa członkowskie do współpracy z niezależnymi instytucjami ds. praw podstawowych i ze społeczeństwem obywatelskim w celu wymiany informacji na temat praw podstawowych i środków ochrony prawnej dostępnych w przypadku naruszeń praw podstawowych − na wszystkich szczeblach.

W strategii dotyczącej Karty Komisja podkreśliła również kluczową rolę władz lokalnych w podnoszeniu świadomości na temat Karty. Władze lokalne i regionalne są dobrze przygotowane do organizowania inicjatyw na rzecz podnoszenia świadomości, w tym kampanii informacyjnych, działań angażujących społeczność, szkoleń dla urzędników lokalnych oraz działań edukacyjnych, takich jak „Dni Karty”. Choć obecnie potencjał ten jest niedostatecznie wykorzystywany 126 , działania te pozostają istotne dla przybliżenia Karty obywatelom.

Komisja zwróciła również uwagę na znaczenie wyjaśniania obywatelom praw podstawowych poprzez historie wzięte z życia. W latach 2021–2022 przeprowadziła kampanię informacyjną, aby poinformować obywateli o ich prawach zapisanych w Karcie 127 . W 2025 r., aby uczcić 25. rocznicę proklamowania Karty, Komisja prowadzi kampanię w mediach społecznościowych mającą na celu zaznajomienie odbiorców z poszczególnymi artykułami Karty i tym, co prawa podstawowe oznaczają dla ludzi 128 .

W ramach programu Erasmus+ wspierano również projekty dotyczące praw podstawowych i informowania młodych ludzi o prawach wynikających z Karty 129 . Ponadto podstawowe wartości i edukacja w zakresie praw człowieka stanowią kluczowe elementy globalnego programu edukacji obywatelskiej w ramach programu edukacji i podnoszenia świadomości na temat rozwoju (DEAR) 130 .

W strategii dotyczącej Karty Komisja zobowiązała się również do podnoszenia świadomości dzieci w zakresie praw przysługujących im na mocy strategii UE na rzecz praw dziecka 131 . Strategię tę − przyjętą w 2021 r. − opracowano z udziałem dzieci i na ich rzecz, aby przybliżyć im politykę i prawodawstwo UE 132 . Dzieci przyczyniły się również do opracowania wytycznych dotyczących uproszczenia i zwiększenia dostępności dokumentów 133 . Od czasu utworzenia w 2022 r. unijnej platformy uczestnictwa dzieci 134 konsultowano się z dziećmi w sprawie wybranych inicjatyw politycznych i angażowano je w „przełożenie” tych inicjatyw na formaty przyjazne dzieciom.

Aby jeszcze bardziej usprawnić przekazywanie informacji i podnoszenie świadomości na temat Karty, Komisja będzie nadal finansować takie wysiłki na szczeblu krajowym, lokalnym i regionalnym za pośrednictwem programu CERV, a następnie w ramach proponowanego komponentu CERV+ programu AgoraEU − po jego przyjęciu. Komisja będzie również prowadzić własne działania informacyjne, w tym działania komunikacyjne, i zorganizuje konferencję z okazji 25. rocznicy proklamowania Karty.

6.Podsumowanie

Ćwierć wieku po jej proklamowaniu Karta wyraźnie wyznacza kierunki polityki i prawodawstwa UE, a także ich wdrażania i stosowania w państwach członkowskich. Niniejszy przegląd śródokresowy pokazuje, że większość zobowiązań politycznych zawartych w strategii dotyczącej Karty została wykonana. Komisja zacieśniła współpracę z państwami członkowskimi, wspierała społeczeństwo obywatelskie i niezależne organy zajmujące się prawami podstawowymi, promowała szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości i wzmocniła stosowanie Karty w procesach legislacyjnych. Konsultacje przeprowadzone na potrzeby niniejszego przeglądu potwierdzają ponadto, że zainteresowane strony w całej UE podejmują znaczące działania zgodne ze strategią.

Jednocześnie nadal istnieją wyzwania związane z zapewnieniem skutecznego stosowania Karty. Należy zwiększyć poziom świadomości na temat Karty wśród organów publicznych, specjalistów i ogółu społeczeństwa. Trwałe budowanie zdolności, lepszy dostęp do informacji oraz monitorowanie i egzekwowanie przepisów nadal mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia spójnego wdrażania i stosowania Karty na wszystkich szczeblach. W szczególności wysiłki powinny koncentrować się na zwiększeniu dostępności informacji i szkoleń, tak aby znacznie więcej urzędników służby cywilnej, zainteresowanych stron społeczeństwa obywatelskiego i pracowników wymiaru sprawiedliwości mogło skorzystać z takich środków oraz przyczynić się do upowszechnienia stosowania Karty. W niniejszym przeglądzie śródokresowym określono dalsze środki w tych obszarach.

W drugiej połowie okresu wdrażania strategii dotyczącej Karty Komisja będzie dalej rozwijać roczne sprawozdania dotyczące Karty oraz podejmować wzmocnione działania wspierające jej wdrażanie i stosowanie w państwach członkowskich. Komisja zorganizuje pracę punktów kontaktowych ds. Karty w formie sieci Komisji, aby wspierać je w zapewnianiu skutecznej koordynacji i współpracy w zakresie stosowania Karty, oraz uruchomi program wzajemnego uczenia się, aby pomóc krajowym zainteresowanym stronom w wymianie najlepszych praktyk w zakresie Karty na wszystkich szczeblach. Konieczne są również dalsze wysiłki w celu zapewnienia, aby społeczeństwo obywatelskie, obrońcy praw człowieka oraz niezależne organy zajmujące się prawami podstawowymi nadal przyczyniały się do stosowania Karty. Komisja będzie realizować działania w ramach strategii UE na rzecz społeczeństwa obywatelskiego, a także zbada potrzebę opracowania dodatkowych wytycznych dotyczących roli krajowych instytucji praw człowieka na gruncie prawa UE.

Konieczne są zdecydowane działania w celu wzmocnienia poszanowania i ochrony praw wynikających z Karty we wszystkich obszarach polityki UE. Zachęca się zatem państwa członkowskie i inne zainteresowane strony do rozpowszechniania tego sprawozdania na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym. Wymagana jest dalsza współpraca między instytucjami UE, państwami członkowskimi i innymi zainteresowanymi stronami, by zapewnić wdrażanie i stosowanie Karty w latach 2026–2030 i później.

(1)

Karta praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. C 326 z 26.10.2012, s. 391).

(2)

  COM(2020) 711 final .

(3)

W tym akt o usługach cyfrowych , europejski akt o wolności mediów , dyrektywy dotyczące organów ds. równości , dyrektywa o zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej , dyrektywa w sprawie przejrzystości wynagrodzeń , wniosek dotyczący zmiany dyrektywy o prawach ofiar , oraz wniosek dotyczący przekształcenia dyrektywy w sprawie materiałów przedstawiających niegodziwe traktowanie dzieci w celach seksualnych .

(4)

Zob. Sprawozdanie na temat praworządności z 2025 r., COM(2025) 900 final , s. 1; FRA, Sprawozdanie na temat praw podstawowych z 2025 r. , s. 21.

(5)

Art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE).

(6)

Art. 51 ust. 1 Karty.

(7)

Jeżeli państwa członkowskie przyjmują przepisy w dziedzinie, w której UE nie ma kompetencji i w której nie istnieje prawo Unii, to nie stosują one prawa Unii i wówczas Karta nie ma zastosowania. Wiele praw podstawowych zapisanych w Karcie jest jednak również określonych w krajowych konstytucjach i orzecznictwie, a także w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, której wszystkie państwa członkowskie są stronami.

(8)

  Wyraź swoją opinię – śródokresowy przegląd strategii na rzecz stosowania Karty .

(9)

Otrzymano odpowiedzi od 20 uczestniczących państw członkowskich: AT, BE, BG, CY, DK, FI, FR, DE, HU, IE, IT, LU, NL, PL, PT, RO, SK, SI, ES i SE.

(10)

Otrzymano odpowiedzi od 12 uczestniczących punktów kontaktowych ds. Karty: AT, BE, HR, CY, FI, LV, LT, MT, NL, RO, ES i SE.

(11)

51 uczestników.

(12)

23 uczestników.

(13)

112 uczestników.

(14)

  Społeczeństwo obywatelskie i platforma praw podstawowych | W sumie otrzymano 101 odpowiedzi. Konsultacje rozprowadzono za pośrednictwem platformy praw podstawowych FRA. W skład platformy wchodzi ponad 1 000 organizacji społeczeństwa obywatelskiego, związków zawodowych, organizacji wyznaniowych, ekspertów reprezentujących środowiska akademickie i instytucje badawcze oraz indywidualnych obrońców praw człowieka.

(15)

Z Grupą Roboczą ds. Praw Podstawowych, Praw Obywatelskich i Swobodnego Przepływu Osób Rady, Komisją Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych Parlamentu Europejskiego, Komisją Obywatelstwa, Sprawowania Rządów, Spraw Instytucjonalnych i Zewnętrznych Europejskiego Komitetu Regionów, grupą ad hoc ds. praw podstawowych i praworządności Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, oraz Biurem Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka.

(16)

Konsultacje z państwami członkowskimi, pytanie 2.

(17)

Zadania punktów kontaktowych są zróżnicowane i obejmują wymianę informacji i najlepszych praktyk dotyczących Karty (92 %), zapewnianie lub koordynację szkoleń dotyczących Karty (58 %), wspieranie organów w ocenie wpływu prawodawstwa i polityk na prawa podstawowe (25 %), organizację wydarzeń związanych z Kartą, działania związane z finansowaniem unijnym oraz składanie sprawozdań na temat Karty Komisji i FRA; konsultacje z punktami kontaktowymi ds. Karty, pytanie 2; konsultacje z państwami członkowskimi, pytanie 3. Główne wyzwania to brak czasu z powodu innych zadań (83 %), szeroki zakres potencjalnych zadań (83 %) oraz niejasne wytyczne Komisji (67 %); konsultacje z punktami kontaktowymi ds. Karty, pytanie 7; konsultacje z państwami członkowskimi, pytanie 6.

(18)

Większość zadań punktów kontaktowych jest realizowana przez rządy (67 %), a także we współpracy z UE (33 %), organizacjami społeczeństwa obywatelskiego (25 %) oraz krajowymi instytucjami praw człowieka, organami ds. równości i rzecznikami praw obywatelskich (17 %); konsultacje z punktami kontaktowymi ds. Karty, pytanie 5.

(19)

16 państw członkowskich dzieli się najlepszymi praktykami w zakresie stosowania Karty na portalu „e-Sprawiedliwość” ( Najlepsze praktyki państw członkowskich w zakresie Karty praw podstawowych ) 58 % państw członkowskich, które udzieliły odpowiedzi, wskazało, że zaktualizowało portal (konsultacje z państwami członkowskimi, pytanie 10); 23 państwa członkowskie dostarczyły informacji na temat tego, gdzie można dochodzić roszczeń w przypadku naruszenia praw podstawowych ( Sądy krajowe i inne organy pozasądowe ).

(20)

53 % państw członkowskich, które udzieliły odpowiedzi. konsultacje z państwami członkowskimi, pytanie 9. Ponieważ w konsultacjach uczestniczyło tylko 20 państw członkowskich, wyniki mają charakter orientacyjny.

(21)

Konsultacje z państwami członkowskimi, pytanie 25.

(22)

Uwagi FRA, s. 3, w których odniesiono się do Charterpedii i sprawozdania na temat praw podstawowych z 2025 r.   Charterpedia zawiera artykuły Karty dostępne we wszystkich językach UE, orzecznictwo oraz odesłania do przepisów prawa dostępne w języku angielskim i języku narodowym danego państwa. Podręcznik dotyczący Karty , podręcznik instruktora i kursy e-uczenia się są dostępne we wszystkich językach z wyjątkiem GA i MT). Zob. materiały i zasoby FRA dotyczące Karty , arkusze informacyjne dotyczące Karty .

(23)

Np. 2. doroczna wymiana EU CharterXchange , 3. doroczna wymiana EU CharterXchange .

(24)

79 % państw członkowskich, które udzieliły odpowiedzi, wskazało, że stosuje oceny skutków oraz kontrolę legislacyjną w celu zapewnienia zgodności z Kartą (konsultacje z państwami członkowskimi, pytanie 7).

(25)

37 % państw członkowskich, które udzieliły odpowiedzi, wydało wytyczne dla organów dotyczące oceny skutków w zakresie Karty przy transpozycji i wdrażaniu prawa UE; konsultacje z państwami członkowskimi, pytanie 7. DE, FI, HU, IE i ES wspomniały o roli parlamentów narodowych; konsultacje z państwami członkowskimi, pytanie 8. W 53 % tych państw członkowskich władzom krajowym, lokalnym lub regionalnym udostępniono specjalne szkolenia.

(26)

Oceny skutków w zakresie praw człowieka obejmują 1. oceny skutków ex ante (ocenę możliwych skutków aktu normatywnego); 2. kontrolę prawną (ocenę wniosku ustawodawczego pod kątem zgodności ze standardami praw podstawowych); oraz 3. oceny ex post (oceny retrospektywne wpływu aktu normatywnego na prawa podstawowe po jego wdrożeniu); FRA, 2025, „Better legislation: Human rights impact assessments in lawmaking” [Lepsze stanowienie prawa: ocena skutków w zakresie praw człowieka w procesie stanowienia prawa].

(27)

Władze lokalne i regionalne, które udzieliły odpowiedzi, wykorzystują Kartę do kształtowania polityki i podejmowania decyzji (33 %), w kontekście finansowania unijnego (33 %) oraz do podnoszenia świadomości (25 %). konsultacje z władzami lokalnymi i regionalnymi, pytanie 6. Wskazują równość i niedyskryminację (80 %), mieszkalnictwo, zdrowie, edukację, ochronę socjalną i wsparcie dla słabszych grup społecznych (59 %), ochronę danych osobowych (49 %) i demokrację lokalną (57 %) jako obszary polityki, w których mogą najskuteczniej korzystać z Karty. konsultacje z władzami lokalnymi i regionalnymi, pytanie 11. 52,94 % respondentów pochodziło z Polski, co ma wpływ na ostateczny charakter tych konsultacji.

(28)

  Human rights cities in the EU: a framework for reinforcing rights locally [Miasta praw człowieka w UE: ramy wzmocnienia praw na szczeblu lokalnym] Ramy te zna 41 % respondentów.

(29)

Konsultacje z władzami lokalnymi i regionalnymi, pytanie 10.

(30)

RIGHTSCITIES – Instytut Praw Człowieka i Prawa Humanitarnego im. Raoula Wallenberga.   RIGHTSCITIES– LBI für Grund- und Menschenrechte .

(31)

Spośród 400 projektów finansowanych w latach 2021–2025 około 10 % odnosi się do Karty.

(32)

Ukierunkowane konsultacje z władzami lokalnymi i regionalnymi, pytania 15 i 21. 47 % respondentów nie podejmuje inicjatyw mających na celu zwiększenie wykorzystania Karty przez ich organy, a 33 % nie wie o istnieniu takich inicjatyw; konsultacje z władzami lokalnymi i regionalnymi, pytanie 12.

(33)

Ukierunkowane konsultacje z władzami lokalnymi i regionalnymi, pytania 21 i 22. 75 % władz, które udzieliły odpowiedzi, nie uczestniczyło w szkoleniach dotyczących Karty (pytanie 7), a 26 % uważa, że obecnie dostępne możliwości szkoleniowe są niewystarczające lub nie wie, czy są one wystarczające (55 %) (pytanie 8).

(34)

Komisja zapewniła również centrom SOLVIT szkolenia w zakresie praw podstawowych.

(35)

Na przykład Grupa Wysokiego Szczebla ds. Zwalczania Mowy Nienawiści i Przestępstw z Nienawiści, która pomaga państwom członkowskim we wdrażaniu decyzji ramowej Rady 2008/913/WSiSW; r.; grupę ekspertów, która pomaga państwom członkowskim w transpozycji i wdrażaniu dyrektywy (UE) 2019/1937 w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii; unijna sieć praw dziecka, która stanowi platformę dialogu w zakresie realizacji strategii UE na rzecz praw dziecka oraz zalecenia Komisji w sprawie zintegrowanych systemów ochrony dziecka; sieć na rzecz zapobiegania przemocy ze względu na płeć i przemocy domowej; grupa Wysokiego Szczebla ds. Niedyskryminacji, Równouprawnienia i Różnorodności, która wspiera wysiłki na rzecz zwalczania dyskryminacji oraz promowania równości i różnorodności; Europejska Sieć Prawa Równości, która dostarcza informacji na temat zgodności z dyrektywami dotyczącymi równości.

(36)

Takie jak program wzajemnego uczenia się w dziedzinie równości płci, inicjatywy partnerskie w zakresie zwalczania nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści oraz unijna platforma uczestnictwa dzieci.

(37)

Zgodnie z zasadą pomocniczości Komisja zasadniczo nie interweniuje w indywidualnych przypadkach związanych z naruszeniami praw podstawowych, które muszą być rozpatrywane przez organy i sądy krajowe zgodnie z krajowymi środkami odwoławczymi. Komisja interweniuje tylko wtedy, gdy istnieją elementy wskazujące na istnienie przepisów lub systematycznych praktyk, które naruszają obowiązki wynikające z prawa Unii. Zob. również pkt 5. Zwiększanie świadomości osób w kwestii praw przysługujących im na mocy Karty.

(38)

  Postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w UE – postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, transpozycja dyrektyw i dialog w ramach EU Pilot. Zob. na przykład sprawa C-204/21 , Komisja/Polska (Niezawisłość i prywatność sędziów), sprawa C-808/2 1, Komisja/Republika Czeska (Wolność zgromadzania się i stowarzyszania się), sprawa C-769/22 , Komisja/Węgry (Godność człowieka, ochrona danych osobowych i poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego, wolność wypowiedzi i informacji, niedyskryminacja), sprawa C-92/2 3, Komisja/Węgry (Prawo do świadczenia usług medialnych o częstotliwości radiowej), sprawa C-829/24 , Komisja/Węgry (Ochrona przed zagraniczną ingerencją polityczną) oraz sprawa C-57/25 , Komisja/Estonia (Skuteczny środek ochrony prawnej przed sądem).

(39)

Opublikowano cztery roczne sprawozdania ze stosowania Karty , w których skoncentrowano się na prawach podstawowych w erze cyfrowej, dynamicznej przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego, skutecznej ochronie prawnej i dostępie do wymiaru sprawiedliwości oraz finansowaniu praw podstawowych.

(40)

Sprawozdanie na temat praworządności z 2025 r. Monitorowanie obejmuje również kwestie, takie jak niezależność sądów i ramy wspomagające przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego, które mają bezpośrednie znaczenie dla stosowania praw podstawowych.

(41)

W tym JOIN(2025) 791 final oraz COM/2025/790 final .

(42)

Sprawozdania na temat obywatelstwa UE .

(43)

  JOIN(2025) 791 final .

(44)

  COM/2025/790 final .

(45)

Takie jak strategia UE na rzecz praw dziecka . Aby zapoznać się ze strategiami Unii równości, zob. przypis 107.

(46)

Aby zapoznać się z informacjami na temat zainteresowanych stron, z którymi przeprowadzono konsultacje na potrzeby niniejszego sprawozdania, zob. rozdział 1.

(47)

Konsultacje ze społeczeństwem obywatelskim, pytanie 19. 68,32 % respondentów ma świadomość istnienia tych sprawozdań. Konsultacje z pracownikami wymiaru sprawiedliwości, pytanie 19. 72,22 % respondentów ma świadomość istnienia tych sprawozdań.

(48)

Według ENNHRI zwrócenie przez Komisję szczególnej uwagi na gromadzenie informacji od kluczowych zainteresowanych stron na potrzeby sprawozdania rocznego dotyczącego stosowania Karty zwiększyło uznanie znaczenia i potrzeb zainteresowanych stron na szczeblu UE. Informacje przekazane przez ENNHRI w trakcie konsultacji z krajowymi instytucjami praw człowieka, s. 5.

(49)

  COM/2025/790 final .

(50)

37 % państw członkowskich, które udzieliły odpowiedzi wskazało, że zorganizowało działania następcze; konsultacje z państwami członkowskimi, pytanie 11. Niektóre z nich przesłały sprawozdanie do wiadomości właściwego ministra (HU) lub ministerstw i krajowych instytucji praw człowieka (LU, ES). W BG ustalenia wykorzystano przy opracowywaniu przyszłych działań w zakresie szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości. PL i PT zorganizowały kolejne wydarzenia. Zob. też konsultacje z krajowymi instytucjami praw człowieka, organami ds. równości i rzecznikami praw obywatelskich, pytanie 27.

(51)

  Konkluzje Rady w sprawie wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych w Unii Europejskiej .

(52)

Konkluzje Rady w sprawie upodmiotowienia cyfrowego z myślą o ochronie i egzekwowaniu praw podstawowych w erze cyfrowej ; konkluzje Rady w sprawie stosowania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej ; rola przestrzeni obywatelskiej w ochronie i propagowaniu praw podstawowych w UE ; Konkluzje Rady w sprawie stosowania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej: budowanie zaufania poprzez skuteczną ochronę prawną i dostęp do wymiaru sprawiedliwości ; Konkluzje Rady w sprawie stosowania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej: finansowanie w celu propagowania, ochrony i egzekwowania praw podstawowych .

(53)

  Rozporządzenie (UE) 2021/1060 .

(54)

Horyzontalny warunek podstawowy „Skuteczne stosowanie i wdrożenie Karty praw podstawowych Unii Europejskiej” określony w załączniku III do rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów. Oprócz horyzontalnego warunku podstawowego dotyczącego skutecznego stosowania i wdrażania Karty w art. 9 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów zawarto zasady horyzontalne wymagające poszanowania praw podstawowych i przestrzegania Karty przez Komisję i państwa członkowskie w procesie wdrażania Funduszy.

(55)

Więcej informacji na temat mechanizmów i procedur monitorowania przestrzegania horyzontalnego warunku podstawowego dotyczącego skutecznego stosowania i wdrażania Karty można znaleźć w strategii dotyczącej Karty z 2020 r., s. 9, oraz w sprawozdaniu dotyczącym Karty z 2024 r. , s. 21.

(56)

Konsultacje z państwami członkowskimi, pytania 15 i 16.

(57)

  Manual on Fundamental Rights in EU Funding [Podręcznik stosowania praw podstawowych w finansowaniu unijnym].

(58)

COM(2025) 46, s. 12.

(59)

Państwa członkowskie informują, że wdrożyły instrumenty polityki dotyczące społeczeństwa obywatelskiego oraz wskazują na krajowe możliwości finansowania i przepisy chroniące wolność zrzeszania się i wolność wypowiedzi. Konsultacje z państwami członkowskimi, pytanie 17.

(60)

  COM/2022/716 , s. 7. Zob. też sprawozdanie na temat praworządności z 2025 r. , s. 29.

(61)

  Społeczeństwo obywatelskie | Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej , Przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego | OECD , Monitor przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego , Forum obywatelskie . Zob. też sprawozdanie na temat praworządności z 2025 r. , s. 30.

(62)

  FRA, Ochrona społeczeństwa obywatelskiego – aktualizacja z 2023 r. , s. 3. COM/2022/716 , s. 13.

(63)

  Dynamiczna przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego służąca utrzymaniu praw podstawowych w UE: ramy przyszłych działań .

(64)

  Sprawozdanie końcowe – dynamiczna przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego służąca utrzymaniu praw podstawowych w UE | Komisja Europejska .

(65)

  Zalecenie Komisji (UE) 2023/2836 .

(66)

  Dyrektywa Rady (UE) 2024/149 9 i dyrektywa (UE) 2024/1500 .

(67)

  COM (2025) 790 final .

(68)

Spośród organizacji społeczeństwa obywatelskiego, z którymi przeprowadzono konsultacje, 70 % nie wiedziało o działaniach podejmowanych przez władze krajowe, regionalne lub lokalne na rzecz wzmocnienia pozycji społeczeństwa obywatelskiego. Kilka z nich odniosło się do rządów aktywnie zastraszających społeczeństwo obywatelskie. Ogólnie dostrzegały one rozbieżność między strategiami a konkretnymi działaniami podejmowanymi przez ich państwa członkowskie. Konsultacje z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, pytanie 8. Aby zapoznać się z politykami krajowymi mającymi na celu wzmocnienie przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego, zob. Civic space | . OECD. [Przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego OECD].

(69)

Zob. więcej informacji na temat programu ; sprawozdanie dotyczące Karty z 2024 r. , s. 5; SWD/2025/133 .

(70)

Program „Obywatele, równość, prawa i wartości” – wyniki – Komisja Europejska . Więcej informacji na temat tego, w jaki sposób programy finansowania unijnego przyczyniły się do stosowania Karty przedstawiono w sprawozdaniu dotyczącym Karty z 2024 r. Zob. również konkluzje Rady z dnia 7 marca 2025 r. W ramach corocznych zaproszeń do składania wniosków CHAR-LITI zapewniono finansowanie na budowanie zdolności i podnoszenie świadomości na temat Karty, wzmacnianie przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego, wspieranie strategicznych sporów sądowych, zwalczanie mowy nienawiści i przestępstw z nienawiści oraz ochronę sygnalistów; EU Funding & Tenders Portal [Środki unijne i przetargi]). W ramach komponentu „Wartości unijne” programu CERV Komisja wspiera europejskie sieci, organizacje społeczeństwa obywatelskiego i ośrodki analityczne w stosowaniu Karty.

(71)

Wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego program „AgoraEU” na lata 2028–2034.

(72)

Wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego program „Sprawiedliwość” na lata 2028–2034.

(73)

Odnosi się to sieci takich jak ENNHRI, europejska sieć organów ds. równości (EQUINET) i europejska sieć rzeczników praw obywatelskich, a także sieci zajmujące się uwzględnianiem potrzeb określonych grup.

(74)

Zob. konsultacje z ENNHRI, europejską siecią organów ds. równości (EQUINET) oraz europejską siecią rzeczników praw obywatelskich i ich członkami (organami zajmującymi się prawami podstawowymi), pytanie 10.

(75)

Tylko 30 % organów zajmujących się prawami podstawowymi wskazało korzystanie z Karty w celu zapewnienia informacji na temat dostępnych środków ochrony prawnej lub wsparcia dla ofiar, a 30 % wskazało korzystanie z Karty w sporze sądowym lub strategicznym sporze sądowym. konsultacje z organami ds. praw podstawowych, pytanie 3 lit. d).

(76)

W latach 2022–2024 wydano 15 mln EUR na sfinansowanie 35 projektów dotyczących Karty i strategicznych sporów sądowych w ramach programu CERV.

(77)

Za pośrednictwem Charter@fra.europa.eu ;

(78)

  COM(2024) 800 , s. 32.

(79)

  Principles relating to the Status of National Institutions (The Paris Principles) | [Zasady dotyczące statusu i funkcjonowania krajowych instytucji powołanych do ochrony i propagowania praw człowieka (zasady paryskie)] OHCHR , CM/Rec(2021)1 .

(80)

Krajowe instytucje praw człowieka ocenione jako w pełni zgodne z zasadami paryskimi ONZ posiadają akredytację na poziomie A .

(81)

  Membership - GANHRI [Członkostwo – GANHRI], Our Members – ENNHRI [Nasi członkowie – ENNHRI];

(82)

  Informacje przekazane w trakcie konsultacji przez ENNHRI , s. 9.

(83)

Krajowe instytucje praw człowieka wskazują, że Karta zapewnia wartość dodaną poprzez wzmocnienie argumentów prawnych i rzecznictwa oraz wspiera wykładnię norm prawnych UE. Respondenci deklarują korzystanie z Karty przy sporządzaniu sprawozdań (70 %), w szkoleniach (61 %), podnoszeniu świadomości na temat praw podstawowych (83 %), rozpatrywaniu skarg (61 %), doradzaniu podmiotom państwowym w zakresie nowych polityk (52 %) i projektów aktów prawnych (57 %), dostarczaniu informacji na temat środków ochrony prawnej lub wsparcia dla ofiar (49 %), prowadzeniu kampanii (48 %) oraz w sporach sądowych lub strategicznych sporach sądowych (30 %). Konsultacje z organami zajmującymi się prawami podstawowymi, pytania 3, 4 i 5.

(84)

  Informacje przekazane w trakcie konsultacji przez ENNHRI ; Plan działania na rzecz wzmocnienia stosowania Karty praw podstawowych w Unii Europejskiej (2021–2024) ; Działania krajowych instytucji praw człowieka w zakresie wdrażania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej .

(85)

Wśród wyzwań związanych ze znaczącym wkładem w przygotowanie przepisów mających wpływ na prawa podstawowe, respondenci wskazują: brak dostępu do dokumentów lub informacji publicznych (9 %), brak zainteresowania władz współpracą z tymi organami (22 %), brak zorganizowanych kanałów koordynacji (30 %), ograniczoną wiedzę na temat znaczenia Karty (35 %) oraz ogólne obciążenie pracą i inne priorytety (43 %); konsultacje z organami zajmującymi się prawami podstawowymi, pytanie 20; informacje przekazane w trakcie konsultacji przez ENNHRI , s. 3.

(86)

Finansowanie obejmowało dotacje na działania (w wysokości około 4 mln EUR rocznie), dotację na działalność dla EJTN w wysokości około 11,2 mln EUR rocznie oraz zamówienia publiczne (mniej niż 1 mln EUR rocznie). Około 36 % budżetu programu, tj. około 15–16 mln EUR rocznie, przeznacza się na szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości. Komisja wspiera również działalność ERA, która podnosi świadomość pracowników wymiaru sprawiedliwości i prawników na temat stosowania Karty. Rola Karty jest analizowana w ramach kursów szkoleniowych ERA, w tym co roku w okresie 2021–2025. Więcej informacji można znaleźć w dokumencie COM/2024/456 , s. 10.

(87)

  COM/2020/713 , s. 2.

(88)

FRA, Sprawozdanie na temat praw podstawowych z 2024 r. , s. 122;  sprawozdanie na temat praw podstawowych z 2023 r. , s. 45; oraz sprawozdanie na temat praw podstawowych z 2022 r. , s. 37.

(89)

FRA, Sprawozdanie na temat praw podstawowych z 2025 r. , s. 94.

(90)

Konsultacje z pracownikami wymiaru sprawiedliwości, pytanie 16.

(91)

Prawnicy praktycy, którzy zadeklarowali, że stosują Kartę tylko w rzadkich przypadkach (23 %) lub nigdy (20 %), wskazali na trudności z ustaleniem, czy Karta ma zastosowanie w konkretnej sprawie (7,5 %), brak czasu na sprawdzenie, czy Karta ma zastosowanie (8,5 %) oraz brak wartości dodanej w porównaniu z EKPC (3 %). konsultacje z pracownikami wymiaru sprawiedliwości, pytania 15 i 17. 73,4 % respondentów nie udzieliło odpowiedzi na te pytania, co wpływa na ostateczny charakter wyników.

(92)

29 % pracowników wymiaru sprawiedliwości udzielających odpowiedzi wskazało, że uczestniczyło w bezpośrednich szkoleniach na temat Karty, a 21 % − w szkoleniach online; konsultacje z pracownikami wymiaru sprawiedliwości, pytania 4 i 6.

(93)

54 %; konsultacje z pracownikami wymiaru sprawiedliwości, pytanie 6b.

(94)

Odpowiednio w 57 % przypadków na szczeblu krajowym i w 34 % przypadków na szczeblu UE; konsultacje z pracownikami wymiaru sprawiedliwości, pytanie 10. 61 % organizacji szkoleniowych, które udzieliły odpowiedzi, uważa, że możliwości szkoleniowe są wystarczające na szczeblu krajowym, a 89 % − że są wystarczające na szczeblu UE.

(95)

  COM(2025) 463 final ; COM(2025)801 .

(96)

Zob. również „ Filmy szkoleniowe dla sędziów i prawników dotyczące misji, jurysdykcji i procedur Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ”.

(97)

Pracownicy wymiaru sprawiedliwości wskazują, że korzystali z samouczka dotyczącego Karty zamieszczonego w portalu „e-Sprawiedliwość” (16 % respondentów), z Charterpedii (7,5 %), z podręczników FRA dotyczących Karty (13,8 %) oraz z podręczników FRA i Rady Europy dotyczących Karty i EKPC (19,15 %). 59 % respondentów nie skorzystało z żadnego z dostępnych narzędzi szkoleniowych; konsultacje z pracownikami wymiaru sprawiedliwości, pytanie 7.

(98)

Konsultacje z pracownikami wymiaru sprawiedliwości, pytanie 11.

(99)

  COM(2025)801 final ; COM(2025)802 final , s. 2.

(100)

  COM(2023) 786 final , Skuteczna ochrona prawna i dostęp do wymiaru sprawiedliwości, s. 5.

(101)

Zobowiązania te wynikają z nieustannych wysiłków na rzecz informowania pracowników UE o wymogach w zakresie praw podstawowych, zob. COM/2010/057 .

(102)

C(2025) 8354. Wytyczne uzupełniają narzędzie nr 29 Zestawu instrumentów służących lepszemu stanowieniu prawa pt. „Prawa podstawowe, w tym promowanie równości”. Zgodnie z narzędziem nr 29 wszystkie akty i inicjatywy Komisji muszą być zgodne z Kartą.

(103)

Kurs odbywa się online cztery razy w roku. W latach 2023 i 2024 przeszkolono około 170 pracowników UE w ramach ośmiu kursów szkoleniowych. Cztery kursy szkoleniowe z 2025 r. są w toku.

(104)

W tym za pośrednictwem portalu „Wyraź swoją opinię” – Konsultacje publiczne i informacje zwrotne oraz w drodze ukierunkowanych konsultacji. Portal zaktualizowano, wprowadzając pojedynczy punkt kontaktowy na potrzeby konsultacji publicznych, europejską inicjatywę obywatelską i interaktywną platformę debaty.

(105)

W jej skład wchodzą przedstawiciele służb Komisji i Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, wspierani przez sekretariat.

(106)

Do listopada 2024 r. grupa zadaniowa zorganizowała 23 sesje szkoleniowe dla pracowników Komisji oraz pomogła nasilić działania zwiększające świadomość społeczną.

(107)

Równość i włączenie społeczne: kluczowe działania – Komisja Europejska . W październiku 2025 r. Komisja przyjęła nową strategię na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2026–2030. Strategia opiera się na poprzedniej strategii, której celem jest wyznaczenie wspólnych celów, zapewnienie wytycznych i wzmocnienie koordynacji. Plan działania na rzecz praw kobiet , przyjęty w marcu 2025 r., zawiera zobowiązania dotyczące równości kobiet i mężczyzn zgodnie z art. 23 Karty. Strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2026–2030 będzie opierać się na niniejszym planie działania i zawierać środki służące propagowaniu równości płci. Po unijnym planie działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2025 przedstawiona zostanie nowa unijna strategia przeciwko rasizmowi na lata 2026–2030 . Unijny plan działania potwierdza, że środki służące zwalczaniu dyskryminacji, rasizmu, ksenofobii i innych rodzajów nietolerancji opierają się na ustanowionych ramach prawnych UE, w tym na równości i niedyskryminacji, jak przewidziano w art. 20 i 21 Karty. Analogiczne podejście podkreślono w unijnych ramach strategicznych na rzecz równouprawnienia, włączenia społecznego i udziału Romów na lata 2020–2030 w odniesieniu do działań na rzecz zwalczania antycyganizmu i dyskryminacji Romów. W opublikowanym w 2024 r. sprawozdaniu śródokresowym z wdrażania wspomnianych ram strategicznych podkreślono zgodność z Kartą jako zasadę horyzontalną. Zob. także Strategia UE w sprawie zwalczania antysemityzmu i wspierania życia żydowskiego (2021–2030) .

(108)

Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej ( przystąpienie UE do konwencji stambulskiej | EUR-Lex ). Konwencja stambulska stała się drugą międzynarodową konwencją praw człowieka, do której przystąpiła UE − po Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych ( decyzja 2010/48 – EN – EUR-Lex ) (UNCRPD).

(109)

W szczególności art. 21 dotyczący niedyskryminacji, art. 23 dotyczący równości kobiet i mężczyzn oraz art. 26 dotyczący integracji osób niepełnosprawnych. Strategia na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami zawiera działania mające na celu wdrożenie Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych w UE zgodnie z prawami podstawowymi osób z niepełnosprawnościami.

(110)

Wniosek o wydanie opinii na podstawie art. 218 ust. 11 TFUE z dnia 21 listopada 2025 r.

(111)

Np. wytyczne Rady dotyczące kontroli zgodności w odniesieniu do praw podstawowych, dokument nr 5377/15 z dnia 20 stycznia 2015 r., lub art. 40 Regulaminu Parlamentu Europejskiego, oraz Porozumienie międzyinstytucjonalne w sprawie lepszego stanowienia prawa (Dz.U. L 123 z 12.5.2016, s. 12).

(112)

UE składa sprawozdania z realizacji planu działania w rocznych sprawozdaniach dotyczących praw człowieka i demokracji na świecie. Zob. na przykład roczne sprawozdanie na temat praw człowieka i demokracji na świecie za 2024 r. | Wykorzystuje wszystkie dostępne jej narzędzia do realizacji planu, w tym wytyczne UE w sprawie praw człowieka, konkluzje Rady, démarche, komunikację strategiczną i dialogi na temat praw człowieka.

(113)

W 2023 r. w przeglądzie śródokresowym stwierdzono, że plan działania skutecznie ukierunkowuje zewnętrzne działania na rzecz praw człowieka i demokracji. W związku z tym w 2024 r. plan działania przedłużono do grudnia 2027 r. UE przedłuża swój plan działania dotyczący praw człowieka i demokracji do 2027 r.

(114)

Komisję wspierała FRA, przedstawiając przykłady działań UE na rzecz ochrony Karty.

(115)

  Generalised Scheme of Preferences [Ogólny system preferencji taryfowych]. Prace są prowadzone w ramach szczególnego rozwiązania motywacyjnego dotyczącego zrównoważonego rozwoju i dobrych rządów (GSP+) oraz poprzez zaangażowanie w ramach rozwiązania „wszystko oprócz broni”. Ponadto część zobowiązań podjętych przez strony umów handlowych stanowią zobowiązania do poszanowania, propagowania i wdrażania w praktyce zasad Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczących praw podstawowych w pracy. Dotyczą one zapewnienia wolności zrzeszania się i prawa pracowników do rokowań zbiorowych, zniesienia wszelkich form pracy przymusowej lub obowiązkowej i pracy dzieci, zniesienia dyskryminacji w zakresie zatrudnienia i wykonywania zawodu oraz bezpiecznego i zdrowego środowiska pracy.

(116)

  COM/2022/409 .

(117)

  COM/2022/66 .

(118)

  Pojedynczy punkt kontaktowy | Access2Markets .

(119)

Komisja oczekuje, że partnerzy objęci procesem rozszerzenia ustanowią instytucje oraz ramy tożsame z wymaganymi w państwach członkowskich. Ocenia aktualną sytuację i poczynione postępy.

(120)

Udział w pracach FRA w charakterze obserwatora przynosi korzyści na przykład w zakresie usprawnienia gromadzenia danych, poprawy szkoleń i budowania zdolności.

(121)

Specjalne badanie Eurobarometr 563 – badanie przeprowadzono na podstawie wywiadów z 26 319 osobami z całej UE.

(122)

Znajomość Karty wzrosła w 24 z 27 państw członkowskich w porównaniu z badaniem z 2019 r. (specjalne badanie Eurobarometr 487b). Największy wzrost wiedzy na temat Karty odnotowano na Malcie (+24 p.p.), Cyprze (+17 p.p.) i Węgrzech (+15 p.p.). Spadki odnotowano w Austrii (-4 p.p.) i Rumunii (-3 p.p.), natomiast w Grecji poziom świadomości pozostał bez zmian. Stanowi to wzrost o 6 p.p. w porównaniu z 2019 r. i o 10 p.p. w porównaniu z najwcześniejszymi dostępnymi danymi z 2012 r.

(123)

Wzrost o 3 p.p. w porównaniu z badaniem z 2019 r.

(124)

Wzrost o 1 p.p. w porównaniu z badaniem z 2019 r. Zaledwie 11 % respondentów potrafiło wskazać, kiedy Karta ma zastosowanie, tj. kiedy działania podejmują instytucje UE i kiedy państwa członkowskie wdrażają prawo UE. Stanowi to jednak poprawę w porównaniu z 7 % w badaniu z 2019 r. Specjalne badanie Eurobarometr 563, s. 18, 35; Specjalne badanie Eurobarometr 487b, s. 15.

(125)

92 % punktów kontaktowych, które udzieliły odpowiedzi wspomina o wymianie informacji i najlepszych praktyk dotyczących Karty, jednak nie są dostępne żadne dane na temat przekazywania informacji społeczeństwu. Tylko 20 % organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które udzieliły odpowiedzi deklaruje promowanie Karty poprzez przekazywanie informacji o dostępnych środkach ochrony prawnej; konsultacje ze społeczeństwem obywatelskim, pytanie 20.

(126)

Konsultacje z władzami lokalnymi i regionalnymi, pytania 12 i 13, w odpowiedzi na które 4 % respondentów wskazało, że prowadziło działania komunikacyjne dotyczące praw podstawowych skierowane do lokalnej społeczności, a 6 % − do lokalnych polityków.

(127)

  #RightHereRightNow . Kampania obejmowała pięć praw podstawowych, a jej kluczowymi odbiorcami były grupy wiekowe 15–24 i 25–39 lat (CY, MT, NL i SE). Osoby, do których dotarła kampania, były o 30 % bardziej skłonne do zapoznania się z Kartą, oraz o 14,85 % bardziej skłonne do zapoznania się z rolą UE w ochronie praw podstawowych.

(128)

  Prawa UE | LinkedIn ; EU ds. Sprawiedliwości i Konsumentów | Facebook .

(129)

  COM/2024/456 final , s. 13.

(130)

  Projekty – unijny program DEAR .

(131)

  Strategia UE na rzecz praw dziecka, COM/2021/142 .

(132)

Zob. Plan Unii Europejskiej na rzecz praw dziecka – łatwa do czytania i zrozumienia wersja strategii na rzecz praw dziecka.

(133)

  Przewodnik dotyczący opracowywania przyjaznych dla dzieci wersji dokumentów pisemnych .

(134)

  Unijna platforma uczestnictwa dzieci | Unia Europejska . Strona internetowa platformy zawiera informacje dla dzieci i na temat przysługujących im praw ujęte w sposób zorientowany na dziecko i przyjazny dzieciom. Platforma promuje i urzeczywistnia prawo dzieci do bycia wysłuchanymi.