KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 21.11.2023

COM(2023) 900 final

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO

w sprawie ogólnej oceny projektów planów budżetowych na 2024 r.

Streszczenie

Niniejszy komunikat stanowi podsumowanie opinii Komisji na temat projektów planów budżetowych na 2024 r. przedstawionych przez państwa członkowskie strefy euro oraz oceny ogólnej sytuacji budżetowej w strefie euro, w tym ogólnego kursu polityki fiskalnej.

W 2024 r. prognozuje się dalszy spadek deficytu strefy euro. Gospodarka strefy euro wykazała się odpornością, ale ze względu na osłabienie dynamiki nadal boryka się z dużą niepewnością i ryzykiem. Po stronie fiskalnej, na podstawie prognozy Komisji, która odzwierciedla informacje zawarte w projektach planów budżetowych, deficyt strefy euro miałby w 2024 r. osiągnąć poziom poniżej 3 % PKB. Relacja długu do PKB w strefie euro ma się w 2024 r. nieznacznie zmniejszyć. 

Prognozuje się, że ogólny kurs polityki fiskalnej w 2024 r. będzie restrykcyjny w związku z niemal całkowitym wycofaniem pozostałych środków związanych z energią. Ten kurs polityki fiskalnej uznaje się za właściwy, jednak w obliczu wysokiej niepewności należy zachować elastyczność polityki. Ten restrykcyjny kurs pojawia się po tym, jak po trzech latach znacznej ekspansji związanej z kryzysem kurs polityki fiskalnej wszedł w 2023 r. na restrykcyjną ścieżkę. Restrykcyjny kurs polityki fiskalnej przewidziany w jesiennej prognozie Komisji jest spójny z potrzebą poprawy stabilności długu publicznego w niektórych państwach członkowskich i wzmocnienia sytuacji fiskalnej w średnim okresie; kurs taki będzie wspierać politykę pieniężną i przyczyni się do zmniejszenia inflacji.

Prognozuje się, że w 2024 r. kurs polityki fiskalnej będzie restrykcyjny w większości państw członkowskich. W pięciu państwach ma być natomiast ekspansywny. Większość państw członkowskich stopniowo wycofuje środki dotyczące energii, jednak gdyby, zgodnie z zaleceniem Rady, państwa członkowskie planowały wykorzystać wszystkie oszczędności wynikające z wycofania środków dotyczących energii do zmniejszenia swoich deficytów prognozowany kurs polityki fiskalnej byłby jeszcze bardziej restrykcyjny w 2024 r. Wiele państw członkowskich planuje natomiast wprowadzić nowe wydatki bieżące netto. Jeżeli środki te mają mieć charakter trwały i nie będą im towarzyszyć środki wyrównawcze, mogłyby one wpłynąć na długoterminowe potrzeby państw członkowskich w zakresie dostosowań.

Jeżeli chodzi o ocenę projektów planów budżetowych, opinie Komisji opierają się na zaleceniach fiskalnych przyjętych przez Radę. Przy założeniu, że ogólna klauzula wyjścia zostanie dezaktywowana pod koniec 2023 r., w lipcu 2023 r. wydano ilościowe zalecenia fiskalne dla poszczególnych krajów dotyczące maksymalnej stopy wzrostu wydatków netto, z wyjątkiem państw członkowskich, w przypadku których prognozowano, że w 2023 r. osiągną średniookresowy cel budżetowy. Państwom członkowskim zalecono również, by (i) jak najszybciej wycofały środki wsparcia w dziedzinie energii w latach 2023 i 2024 oraz, o ile nie osiągną średniookresowego celu budżetowego, związane z tym oszczędności przeznaczyły na zmniejszenie deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych; (ii) utrzymały inwestycje finansowane ze środków krajowych oraz (iii) zapewniły skuteczną absorpcję dotacji w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) oraz innych funduszy UE. Na tej podstawie:

·Plany Cypru, Estonii, Grecji, Hiszpanii, Irlandii, Litwy i Słowenii są zgodne z zaleceniami fiskalnymi. Jeżeli chodzi o te kraje, z prognozy wynika, że Cypr, Estonia i Irlandia osiągną swój średniookresowy cel budżetowy w 2024 r., podobnie jak Portugalia, natomiast Litwa będzie bliska osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego w 2024 r.

·Plany Austrii, Niemiec, Włoch, Luksemburga, Łotwy, Malty, Niderlandów, Portugalii i Słowacji nie są w pełni zgodne z zaleceniami. Niemcy, Maltę i Portugalię wzywa się, by stopniowo wycofywały środki dotyczące energii. Włochy, Łotwę i Niderlandy wzywa się, by były gotowe do wdrożenia niezbędnych środków. Luksemburg i Słowację wzywa się, aby dopilnowały, by ich nowe plany były zgodne z zaleceniem fiskalnym.

·Istnieje ryzyko, że plany Belgii, Finlandii, Francji i Chorwacji nie będą zgodne z zaleceniami. Z prognozy wynika, że te państwa członkowskie zwiększą wydatki netto powyżej zalecanego maksymalnego poziomu, dlatego wzywa się je, by wdrożyły niezbędne środki. Jeżeli chodzi o te cztery kraje, z prognozy wynika, że krajowa polityka fiskalna będzie ekspansywna w Finlandii i Chorwacji.

Co ważne, zaostrzenie polityki fiskalnej nie odbywa się kosztem inwestycji, które w całej strefie euro się zwiększą. Oczekuje się, że w 2024 r. inwestycje nieznacznie wzrosną, co zapewni stałe wsparcie zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz przyczyni się do zielonej i cyfrowej transformacji. Wkład finansowania krajowego i unijnego w ogólny wzrost inwestycji różni się w poszczególnych państwach członkowskich. Z prognozy wynika, że zgodnie z zaleceniami Rady dotyczącymi inwestycji wszystkie państwa członkowskie utrzymają inwestycje finansowane ze środków krajowych (lub inwestycje te będą miały ekspansywny wpływ), podobnie jak finansowanie inwestycji z dotacji w ramach RRF.

Nominalne deficyty budżetowe w strefie euro zasadniczo maleją, ale w przypadku szeregu państw członkowskich prognozuje się, że w 2023 r. i 2024 r. przekroczą określoną w Traktacie wartość referencyjną wynoszącą 3 % PKB. Prognozuje się, że w ośmiu państwach członkowskich deficyt przekroczy 3 % PKB zarówno w 2023 r. jak i 2024 r., a dodatkowo w jednym państwie członkowskim – tylko w 2024 r. Wiosną 2024 r. Komisja zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu, na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Państwa członkowskie powinny uwzględnić je przy wykonywaniu budżetów na 2023 r. i prowadzeniu polityki fiskalnej w 2024 r.

Wprowadzenie

Projekty planów budżetowych państw członkowskich są ważnym elementem koordynacji polityki gospodarczej w unii gospodarczej i walutowej 1 . Państwa członkowskie strefy euro przedłożyły Komisji i Eurogrupie plany podsumowujące projekty budżetów w październiku 2023 r., przed przedłożeniem ich parlamentom narodowym 2 . W kontekście prognozy Komisji z jesieni 2023 r. Komisja przyjęła opinie dotyczące zgodności planów z paktem stabilności i wzrostu oraz z zaleceniami Rady. Opinie te podsumowano w niniejszym komunikacie. Komunikat przedstawia też ocenę ogólną sytuacji budżetowej i perspektyw budżetowych w odniesieniu do całej strefy euro.

Ocena Komisji opiera się na zaleceniach fiskalnych przyjętych przez Radę 14 lipca 2023 r. W kontekście tego, że ogólna klauzula wyjścia ma zostać dezaktywowana pod koniec 2023 r., po raz pierwszy od 2019 r. sformułowano ilościowe zalecenia fiskalne dla poszczególnych krajów w celu zapewnienia średnioterminowej stabilności długu, a także zwiększenia w zrównoważony sposób wzrostu potencjalnego 3 . Konkretnie rzecz biorąc, państwom członkowskim, które według prognozy miały w 2023 r. nie osiągnąć średniookresowego celu budżetowego, zalecono ograniczenie wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych ze środków krajowych do zróżnicowanej kwoty, która zapewniłaby rozważną politykę fiskalną. Państwom, które według prognozy miały osiągnąć średniookresowy cel budżetowy w 2023 r., zalecono utrzymanie stabilnej sytuacji fiskalnej w 2024 r. bez wskazywania takiego limitu ilościowego. Wszystkim państwom członkowskim zalecono, by jak najszybciej wycofały środki wsparcia w dziedzinie energii w latach 2023 i 2024, oraz, o ile według prognozy miały w 2023 r. nie osiągnąć średniookresowego celu budżetowego, by związane z tym oszczędności przeznaczyły na zmniejszenie deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych. Rada zaleciła również, by wszystkie państwa członkowskie utrzymały inwestycje finansowane ze środków krajowych i zapewniały skuteczną absorpcję dotacji w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) i innych funduszy Unii, w szczególności w świetle zielonej i cyfrowej transformacji oraz celów dotyczących odporności. Rada zaleciła, by w okresie po 2024 r. kontynuowano średniookresową strategię fiskalną polegającą na stopniowej i zrównoważonej konsolidacji, w połączeniu z inwestycjami i reformami prowadzącymi do wyższego zrównoważonego wzrostu gospodarczego. W ocenie Komisja uwzględni, czy państwa członkowskie zastosowały się do zaleceń, w tym do szerszego celu, jakim jest wspieranie stabilności fiskalnej i wzrostu gospodarczego.

Niniejszy komunikat jest podzielony na trzy sekcje. W sekcji 1 przedstawiono perspektywy makroekonomiczne i fiskalne dla strefy euro określone w projektach planów budżetowych oraz w prognozie Komisji z jesieni 2023 r. W sekcji 2 oceniono kurs polityki fiskalnej w strefie euro i jego skutki dla kombinacji polityki fiskalnej i pieniężnej. Przeanalizowano w niej również czynniki wpływające na kurs polityki fiskalnej dla strefy euro jako całości i dla państw członkowskich. W sekcji 3 przedstawiono przegląd projektów planów budżetowych oraz oceny Komisji pod kątem ich zgodności z zaleceniami fiskalnymi dla poszczególnych krajów.

I.Prognoza gospodarcza i perspektywy fiskalne strefy euro

(I)Prognoza gospodarcza

Gospodarka strefy euro wykazała się odpornością w obliczu dużych wstrząsów gospodarczych, jakich doświadczyła w ostatnich latach, ale jej dynamika osłabła. Oczekuje się, że po znacznym ożywieniu gospodarczym w latach 2021 i 2022 wzrost w strefie euro spowolni w 2023 r. do 0,6 %. Wysokie i wciąż szybko rosnące ceny konsumpcyjne większości towarów i usług, poza godnym uwagi wyjątkiem w postaci spadających cen energii, wywierają duży wpływ na spożycie prywatne, a popyt zewnętrzny nie zapewnia gospodarce silnego wsparcia. Tymczasem reakcja polityki pieniężnej na wysoką inflację, przy najszybszym i największym wzroście stóp procentowych od czasu utworzenia unii walutowej, przynosi efekty w gospodarce. Pozytywnym aspektem jest, że rynek pracy pozostaje silny, stopa bezrobocia jest rekordowo niska, a wskaźniki aktywności zawodowej i zatrudnienia są rekordowo wysokie, choć zaczynają pojawiać się oznaki stagnacji. W 2024 r. spodziewany jest stopniowy wzrost gospodarczy, który dzięki stałemu wzrostowi zatrudnienia i rosnącym płacom realnym osiągnie poziom 1,2 %, przy jednoczesnym dalszym zmniejszaniu inflacji. W prognozie Komisji wzrost PKB w strefie euro w latach 2023 i 2024 jest nieco niższy niż ten, jaki zakładano w projektach planów budżetowych (wykres 1.1 i tabela załącznika III), który już sam w sobie zakłada niższe wartości niż te określone w programach stabilności z kwietnia 2023 r.

W ostatnich miesiącach wzrosła niepewność i ryzyko pogorszenia perspektyw. Wiąże się to przede wszystkim z rozwojem sytuacji związanej z trwającą rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie oraz z konfliktem na Bliskim Wschodzie, które mogą mieć wpływ na rynki energii. Ponadto transmisja zaostrzenia polityki pieniężnej może wpływać na aktywność gospodarczą dłużej i w większym stopniu niż przewidywano w tej prognozie, ponieważ może się okazać, że przedsiębiorstwom, gospodarstwom domowym i finansom publicznym trudniej jest się dostosować do warunków wysokich stóp procentowych. Na perspektywy wpływają również zmiany strukturalne związane w szczególności z nasilającymi się skutkami zmiany klimatu, o czym świadczą ekstremalne warunki pogodowe oraz bezprecedensowe pożary roślinności i powodzie w lecie.

(II)Perspektywy fiskalne

Projekty planów budżetowych mają na celu dalszy spadek deficytu strefy euro w 2024 r. Oczekuje się, że deficyt strefy euro, który na koniec 2022 r. spadł do niemal połowy wartości szczytowej z 2020 r., w 2023 r. jeszcze bardziej spadnie do poziomu nieco powyżej 3 % PKB (wykres 1.2a). W 2024 r. w projektach planów budżetowych i w prognozie Komisji przewiduje się dalszy nieznaczny spadek do poziomu nieco poniżej 3 % PKB (a w programach stabilności z kwietnia 2023 r. oczekiwano, że będzie on jeszcze niższy). Jest to w dużej mierze związane z niemal całkowitym wycofaniem pozostałych środków wsparcia w dziedzinie energii w 2024 r. i niższymi dotacjami na inwestycje prywatne, co przewyższa rosnące wydatki z tytułu odsetek. Deficyt w 2024 r. nadal pozostanie jednak na poziomie znacznie przewyższającym poziom z 2019 r. przed pandemią (0,6 % PKB) ze względu na dodatkowe, niemające tymczasowego charakteru, wydatki bieżące i obniżki podatków przyjęte po pandemii. Siedem państw członkowskich (Belgia, Francja, Włochy, Malta, Słowenia, Słowacja i Finlandia) planuje w 2024 r. deficyt przekraczający 3 % PKB, a w stosunku do kolejnych dwóch państw (Hiszpanii i Łotwy) Komisja przewidziała to w prognozie.

Wykres 1.2: Strefa euro: deficyt i dług w latach 2020–2024 (% PKB)

W 2024 r. relacja długu do PKB ma się zmniejszyć jedynie nieznacznie ze względu na mniej korzystne różnice między wzrostem nominalnego PKB a kosztem obsługi długu publicznego. Zarówno w projektach planów budżetowych, jak i w prognozie Komisji przewiduje się, że wskaźnik zadłużenia spadnie na koniec 2024 r. do około 90 %, tj. o 9 punktów procentowych poniżej szczytowego poziomu na koniec 2020 r. (wykres 1.2b). Zgodnie z projektami planów budżetowych jedenaście państw członkowskich przewiduje w 2024 r. dług powyżej 60 % PKB, z czego pięć powyżej 100 % (Belgia, Grecja, Hiszpania, Francja i Włochy), natomiast zadłużenie Portugalii ma spaść poniżej 100 %. Planuje się, że w 2024 r. w ponad połowie państw członkowskich strefy euro, w tym w pięciu państwach o najwyższym zadłużeniu, wskaźnik zadłużenia zmniejszy się lub ustabilizuje. W prognozie Komisji przewiduje się jednak nieznaczny wzrost w przypadku dwóch krajów, w których zadłużenie będzie w przyszłym roku przekraczać 100 % (Belgia i Włochy; wykres 1.3b).

W 2024 r. inflacja ma pozostać główną siłą napędową nieznacznego spadku zadłużenia, jednak w mniejszym stopniu niż w 2023 r. Wysokie poziomy inflacji w 2023 r. (mierzone deflatorem PKB) spowodowały zmniejszenie relacji długu do PKB przez zwiększenie nominalnego PKB w mianowniku, mimo słabszego wzrostu gospodarczego i wysokich deficytów pierwotnych (wykres 1.3a). Jednocześnie, mimo wyższych stóp procentowych w przypadku nowych emisji długu, ze względu na długi okres zapadalności długu publicznego wydatki z tytułu odsetek mają wzrosnąć w 2023 r. jedynie nieznacznie. W kontekście prognozy spadku inflacji w 2024 r. zmniejszy się jej korzystny wpływ na mianownik wskaźnika zadłużenia. Różnica między stopą oprocentowania a stopą wzrostu („efekt kuli śnieżnej”) 4 ma stać się mniej korzystna, przy również nadal rosnących wydatkach z tytułu odsetek i pozostających na wysokim poziomie deficytach pierwotnych.

Wykres 1.3Rozkład zmiany wskaźnika zadłużenia (punkty procentowe PKB)

Prognozy dotyczące zadłużenia na nadchodzące lata są obarczone dużą niepewnością. Symulacje stochastyczne, w których zastosowano szeroki zakres wstrząsów makroekonomicznych w ramach scenariusza centralnego, sugerują, że dług strefy euro wyniesie prawdopodobnie od 85 % do 95 % PKB w 2024 r. oraz między 79 % a 102 % PKB w 2028 r. (załącznik II).

Szereg czynników wywiera niekorzystny wpływ na stabilność fiskalną. Oczekuje się w szczególności, że mniej korzystne otoczenie makrofinansowe będzie miało w nadchodzących latach negatywny wpływ na dynamikę długu publicznego. Wzrost stóp procentowych, spowodowany w szczególności wysoką presją inflacyjną, coraz bardziej wpływa na spłatę odsetek i dynamikę zadłużenia, przy czym wpływ ten w różnym stopniu zależy od poziomu długu, jego struktury zapadalności i udziału obligacji indeksowanych inflacją. Ponadto starzenie się społeczeństwa hamuje wzrost potencjalny, a jednocześnie zwiększa wydatki publiczne. Pokazuje to, jak ważne jest wdrażanie reform i inwestycji, aby ożywić potencjał wzrostu, i prowadzenie rozważnej polityki fiskalnej.

Jednocześnie inne czynniki mogą ograniczyć ryzyko dla stabilności finansów publicznych. Czynniki te obejmują wydłużenie okresów zapadalności długu publicznego w ostatnich latach, stabilne źródła finansowania oraz inicjatywy UE, takie jak NextGenerationEU i Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF), które wspierają inwestycje i reformy pobudzające wzrost gospodarczy. 

II.Kurs polityki fiskalnej i jej rozkład

(I)Ogólny kurs polityki fiskalnej

W 2023 r., po trzech latach ekspansji związanej z kryzysem, kurs polityki fiskalnej strefy euro wszedł na restrykcyjną ścieżkę. Kurs polityki fiskalnej odzwierciedla impuls gospodarczy wynikający zarówno z budżetów krajowych, jak i budżetu UE, w tym ze wszystkich środków związanych z energią, ale z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych związanych z COVID-19 (które w pełni wycofano w 2023 r.). Według prognozy Komisji z jesieni 2023 r. kurs polityki fiskalnej strefy euro będzie w 2023 r. restrykcyjny na poziomie 0,5 % PKB (wykres 2.1) 5 . Wynika to ze znacznej ekspansji budżetowej w wysokości około 4 % w latach 2020–2022, spowodowanej kolejno kryzysem związanym z COVID-19 i gwałtownym wzrostem cen energii w następstwie rosyjskiej agresji na Ukrainę.

Ograniczenie fiskalne w 2023 r. wynikało przede wszystkim ze zmniejszenia wydatków na środki związane z energią, przy jednoczesnym utrzymaniu inwestycji krajowych. Finansowanie z zasobów krajowych bieżących wydatków pierwotnych netto zmniejszono w 2023 r. w dużym stopniu w związku z częściowym wycofaniem środków związanych z energią wprowadzonych w 2022 r., kiedy to spowodowały one znaczną ekspansję. Do ograniczenia fiskalnego w 2023 r. przyczynia się również zmniejszenie dotacji rządowych na inwestycje prywatne (inne wydatki kapitałowe) 6 . Z drugiej strony wydatki finansowane z dotacji w ramach RRF i innych funduszy UE mają dalej rosnąć, co ograniczy restrykcyjny charakter kursu polityki fiskalnej. Przyczynia się to do wsparcia inwestycji, przy jednoczesnym utrzymaniu inwestycji publicznych finansowanych z budżetów krajowych, co stanowi neutralny wkład.

Prognozuje się, że w związku z niemal całkowitym wycofaniem pozostałych środków związanych z energią kurs polityki fiskalnej w 2024 r. będzie nadal restrykcyjny na poziomie ok. ½ % PKB. Prognoza Komisji, która uwzględnia informacje zawarte w projektach planów budżetowych, wskazuje, że kurs polityki fiskalnej strefy euro pozostanie w 2024 r. restrykcyjny, na poziomie 0,6 % PKB. Jest to związane z oczekiwanym niemal całkowitym wycofaniem pozostałych środków wsparcia w dziedzinie energii, co ma mieć restrykcyjny wpływ na poziomie prawie 1 % PKB, a także z dalszym spadkiem dotacji rządowych na inwestycje prywatne. Prognozuje się jednak, że zostanie to częściowo zrównoważone przewidywanym wzrostem bieżących wydatków pierwotnych netto niezwiązanych z energią.

Oczekuje się, że za sprawą finansowania krajowego inwestycje ogółem w strefie euro w 2024 r. nieznacznie wzrosną. Przewiduje się, że w 2024 r. wkład inwestycji finansowanych z budżetów krajowych będzie nieco ekspansywny. Oczekuje się, że poziom wydatków finansowanych z dotacji w ramach RRF i innych funduszy UE ustabilizuje się w 2024 r. Sytuacja ta wskazuje na to, że korekta fiskalna nie odbywa się kosztem inwestycji, które należy utrzymać na wysokim poziomie, aby wspierać zieloną i cyfrową transformację, zwiększyć wydajność i odporność.

(II)Uwagi dotyczące kursu polityki fiskalnej oraz kombinacji polityki fiskalnej i pieniężnej     

W niektórych państwach członkowskich restrykcyjny kurs polityki fiskalnej jest spójny z potrzebą poprawy stabilności długu publicznego i poprawy sytuacji fiskalnej w średnim okresie. Ma to szczególne znaczenie w przypadku dużych gospodarek strefy euro o bardzo wysokim poziomie zadłużenia. Presja ze strony zadłużenia będzie nadal rosła m.in. ze względu na koszty starzenia się społeczeństwa, zieloną i cyfrową transformację oraz obronność, a także mniej korzystną różnicę między stopą oprocentowania a stopą wzrostu oraz wciąż wysoki poziom deficytu publicznego, który wymaga znacznego zmniejszenia. W związku z tym należy stopniowo wycofywać środki tymczasowe, takie jak środki związane z kryzysem energetycznym, a odpowiednie oszczędności przeznaczyć na zmniejszenie deficytu, a nie na finansowanie nowych wydatków bieżących. Należy jednocześnie zachować elastyczność polityki w obliczu wysokiej niepewności. Zalecenia Rady dla państw członkowskich mają na celu zapewnienie średnioterminowej stabilności długu, a także zwiększenie w zrównoważony sposób wzrostu potencjalnego, chroniąc przy tym unię gospodarczą i walutową.

Dzięki restrykcyjnemu kursowi polityka fiskalna będzie wspierać politykę pieniężną, którą w ciągu ostatniego roku znacznie zaostrzono; kurs taki pomaga obniżyć inflację z rekordowo wysokich poziomów zaobserwowanych w latach 2022–2023. Przy ogólnie restrykcyjnym kursie planowana polityka fiskalna byłaby w 2024 r. zasadniczo spójna z polityką pieniężną. Po ponad roku stałej normalizacji polityki pieniężnej, w wyniku której stopy procentowe wzrosły w okresie od lipca 2022 r. do września 2023 r. o 4,5 punktu procentowego, EBC, na posiedzeniu w październiku 2023 r., postanowił wstrzymać wzrost stóp procentowych 7 . Chociaż polityka pieniężna pozostanie zależna od danych, według oczekiwań rynkowych stopy procentowe osiągnęły najwyższy poziom i powinny zacząć ponownie spadać od połowy 2024 r. EBC pozostawia też nadal swój portfel programów zakupu aktywów, by rozwijał się on w sposób bierny. Transmisja polityki pieniężnej na warunki finansowania była w obecnym cyklu wzrostowym szczególnie silna, co spowodowało osłabienie popytu krajowego i, wraz ze spadkiem cen energii i niższą inflacją cen żywności, przyczyniła się do spadku rocznej inflacji w strefie euro z najwyższego poziomu ponad 10 % odnotowanego w październiku 2022 r. do poziomu nieco poniżej 3 % rok później.

W tym kontekście Komisja uważa, że restrykcyjny kurs polityki fiskalnej spodziewany w 2023 r. i 2024 r. jest zasadniczo odpowiedni, uznając jednocześnie, że w obliczu wysokiej niepewności należy zachować elastyczność. Według prognozy kurs polityki fiskalnej w 2023 r. będzie – w wyniku redukcji wydatków bieżących – restrykcyjny (na poziomie ½ % PKB), i uznaje się go za odpowiedni. Według prognozy kurs polityki w 2024 r. będzie nadal restrykcyjny (na poziomie około ½ % PKB) i powinien być odpowiedni, a jednocześnie uznaje się, że w obliczu wysokiej niepewności należy zachować elastyczność. Kurs polityki fiskalnej w 2024 r. byłby jeszcze bardziej restrykcyjny, gdyby wszystkie oszczędności wynikające ze stopniowego wycofywania środków dotyczących energii wykorzystano, zgodnie z zaleceniem Rady, do zmniejszenia deficytu. Wykorzystanie tych oszczędności do wprowadzenia nowych wydatków bieżących mogłoby zaszkodzić długoterminowym potrzebom dostosowawczym państw członkowskich, jeżeli te nowe wydatki miałyby charakter trwały i nie byłyby finansowane ze środków wyrównawczych.

Co ważne, restrykcyjny kurs polityki fiskalnej nie odbywa się kosztem inwestycji, które w całej strefie euro się zwiększą. Przewiduje się, że w 2023 r. i w 2024 r. ogólny wpływ inwestycji będzie ekspansywny. Przyczyni się to do trwałego wzrostu gospodarczego w perspektywie długoterminowej, inaczej niż w czasie kryzysu finansowego, kiedy miały miejsce znaczne cięcia w inwestycjach. Spodziewany spadek innych wydatków kapitałowych wiąże się z wycofaniem szczególnych środków tymczasowych w dużych państwach członkowskich, a zatem nie odzwierciedla spadku wsparcia dla inwestycji.

(III)Przegląd kursu polityki fiskalnej państw członkowskich

Kurs polityki fiskalnej państw członkowskich w 2023 r.

Pomimo ogólnie restrykcyjnego kursu polityki fiskalnej strefy euro w 2023 r., w większości państw członkowskich kurs polityki fiskalnej był ekspansywny, głównie ze względu na wyższe wydatki bieżące. 12 lipca 2022 r. Rada zaleciła państwom członkowskim o wysokim zadłużeniu, by zapewniły rozważną politykę fiskalną, natomiast państwom o niskim lub średnim zadłużeniu – by przyjęły ogólnie neutralny kurs polityki. W 2023 r. skoncentrowano się na zmianach bieżących wydatków pierwotnych netto po skorygowaniu o (ukierunkowane) środki wsparcia w dziedzinie energii i koszty związane z uchodźcami. W większości państw członkowskich ogólny kurs polityki fiskalnej był jednak ekspansywny w 2023 r. (wykres 2.2) 8 . Według prognozy w czterech z nich deficyt przekroczy 3 % PKB. Według prognozy w czternastu państwach członkowskich wpływ bieżących wydatków pierwotnych netto niezwiązanych z energią ani uchodźcami na kurs polityki fiskalnej będzie ekspansywny, z czego pięciu państwom zalecono, aby ograniczyły ten wzrost (wykres 2.3) 9 . W dziewięciu państwach członkowskich główną siłą napędową ekspansywnego kursu, który wspiera długoterminowy wzrost gospodarczy, było zwiększenie inwestycji finansowanych zarówno z budżetów krajowych, jak i z budżetu UE. Ogólnie rzecz biorąc, w 2023 r. jakość środków wsparcia w dziedzinie energii nie poprawiła się, a trzy czwarte z nich nie było ukierunkowanych. Wiosną 2024 r. Komisja oceni, na podstawie wyników budżetu za 2023 r., zgodność z zaleceniami fiskalnymi Rady dla poszczególnych państw członkowskich.

W 2023 r. w większości państw członkowskich inwestycje wzrosły, wspierane zarówno ze środków krajowych, jak i unijnych. W lipcu 2022 r. wszystkim państwom członkowskim zalecono rozszerzenie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji. Większość państw członkowskich zwiększyła inwestycje przez finansowanie ze środków krajowych lub unijnych. We wszystkich państwach członkowskich z wyjątkiem dwóch wydatki finansowane z dotacji w ramach RRF i innych funduszy UE mają wzrosnąć lub ustabilizować się.

Kurs polityki fiskalnej państw członkowskich w 2024 r.

Oczekuje się, że w2024 r. kurs polityki fiskalnej w 14 państwach członkowskich będzie restrykcyjny, a w pozostałych – ekspansywny lub zasadniczo neutralny. Kurs różni się znacznie między poszczególnymi państwami członkowskimi – od restrykcyjnego, wynoszącego ponad 2 % PKB do ekspansywnego, wynoszącego 1,5 %. Na podstawie prognozy Komisji oczekuje się, że w większości państw członkowskich kurs polityki fiskalnej będzie restrykcyjny lub zasadniczo neutralny (wykres 2.4), natomiast w pięciu państwach członkowskich będzie ekspansywny. Według prognozy we wszystkich państwach członkowskich, w których dług przekracza 100 %, kurs będzie restrykcyjny, poza Portugalią, która według prognozy ma jednak osiągnąć w 2023 r. swój średniookresowy cel budżetowy. Kurs ten jest zgodny z ich zaleceniami fiskalnymi mającymi na celu ograniczenie wzrostu wydatków pierwotnych netto finansowanych ze środków krajowych.

Chociaż oczekuje się, że w niemal wszystkich państwach członkowskich wkład środków dotyczących energii będzie restrykcyjny, w wielu państwach członkowskich wydatki bieżące niezwiązane z energią mają charakter ekspansywny. Stopniowe wycofywanie środków wsparcia w dziedzinie energii doprowadziłoby w większości państw członkowskich do spadku ogólnych bieżących wydatków pierwotnych netto (wykres 2.5). W wielu państwach członkowskich wzrastają jednak również bieżące wydatki netto niezwiązane z energią. Według prognozy w ponad połowie państw członkowskich ogólny spadek wydatków bieżących będzie związku z tym mniejszy niż gdyby środki dotyczące energii zostały całkowicie wycofane.

Chociaż oczekuje się, że w 2024 r. w większości państw członkowskich inwestycje, ogólnie rzecz biorąc, wzrosną, wpływ inwestycji finansowanych na szczeblu krajowym i unijnym na kurs polityki fiskalnej jest różny w poszczególnych państwach członkowskich. Według prognozy Komisji inwestycje finansowane z budżetów krajowych zostaną utrzymane lub będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej w 2024 r. w niemal wszystkich państwach członkowskich (wykres 2.4). W niewielkiej liczbie państw członkowskich wkład funduszy UE lub inwestycji finansowanych ze środków krajowych byłby restrykcyjny jedynie ze względu na harmonogram absorpcji funduszy strukturalnych i inwestycyjnych UE oraz powiązanych wydatków w kontekście współfinansowania krajowego 10 . Według prognozy wsparcie na inwestycje z dotacji w ramach RRF w międzyczasie wzrośnie lub pozostanie na stabilnym poziomie, co umożliwi UE dalsze finansowanie projektów inwestycyjnych i reform zwiększających wydajność bez zwiększania deficytów i zadłużenia w budżetach krajowych. W niektórych państwach członkowskich inne wydatki kapitałowe mają stanowić duży restrykcyjny wkład (zob. przypis 6). Oczekuje się, że w większości państw członkowskich udział inwestycji publicznych ogółem w PKB wzrośnie w stosunku do poziomu z 2023 r. (wykres 2.6).

III.Ocena projektów planów budżetowych

Większość państw członkowskich strefy euro przedłożyła projekty planów budżetowych w terminie. Większość państw członkowskich przedłożyła projekty planów budżetowych na 2024 r. do połowy października, zgodnie z art. 6 rozporządzenia (UE) nr 473/2013 11 . W przypadku Luksemburga, Hiszpanii i Słowacji rządy tymczasowe przedłożyły projekty planów budżetowych zakładające kontynuację dotychczasowej polityki. Dane budżetowe przedstawione w ich projektach planów budżetowych nie odzwierciedlają celów polityki, a projektów ustaw budżetowych nie przedstawiono parlamentom narodowym. Zaktualizowane projekty planów budżetowych należy przedłożyć co do zasady niezwłocznie po objęciu urzędu przez rząd posiadający pełne uprawnienia budżetowe.

W swojej ocenie projektów planów budżetowych Komisja zastosowała podejście dwuetapowe. Komisja oceniła spójność projektów planów budżetowych z zaleceniami Rady w sprawie polityki fiskalnej na 2024 r. W przypadku państw, które nie osiągną średniookresowego celu budżetowego, na pierwszym etapie Komisja oceniła, czy na podstawie prognozy wzrost wydatków netto w 2024 r. będzie zgodny z zalecaną maksymalną stopą wzrostu. Na drugim etapie oceniono inne elementy zalecenia Rady, w szczególności te dotyczące stopniowego wycofywania środków wsparcia w dziedzinie energii, wykorzystania związanych z tym oszczędności do zmniejszenia deficytu, a także utrzymania inwestycji finansowanych ze środków krajowych. Pozytywny wniosek z pierwszego etapu został dopasowany (obniżony) po uwzględnieniu zgodności z trzema pozostałymi elementami ocenionymi na drugim etapie. W ocenie Komisja uwzględni, czy państwa członkowskie zastosowały się do zaleceń, w tym do szerszego celu, jakim jest wspieranie stabilności fiskalnej i wzrostu gospodarczego.

Poniżej przedstawiono streszczenie opinii Komisji w sprawie projektów planów budżetowych na 2024 r. 12 Opinie opierają się na prognozie Komisji z jesieni 2023 r., w tym na informacjach zawartych w projektach planów budżetowych 13 :

-Krok 1: Ograniczenie wzrostu wydatków lub utrzymanie średniookresowego celu budżetowego:

W prognozie Komisji przewiduje się, że w 2024 r. pięć państw członkowskich osiągnie swój średniookresowy cel budżetowy lub zbliży się do niego. Według prognozy Cypr i Irlandia utrzymają się w 2024 r. na poziomie średniookresowego celu budżetowego. Według prognozy z jesieni 2023 r. oczekuje się ponadto obecnie, że Portugalia i Estonia osiągną również średniookresowy cel budżetowy zarówno w 2023 r., jak i w 2024 r. W 2024 r. Litwa będzie blisko swojego średniookresowego celu budżetowego.

Według prognozy wydatki netto są zgodne z zalecaną maksymalną wartością w przypadku Austrii, Niemiec, Grecji, Hiszpanii, Malty i Słowenii.

Według prognozy wydatki netto nie będą w pełni zgodne z zalecaną maksymalną wartością dla następujących państw członkowskich:

·W przypadku Luksemburga szacuje się niewielkie odchylenie powyżej zalecanej wartości maksymalnej.

·Według prognozy wzrost wydatków pierwotnych netto przekroczy zalecaną maksymalną wartość także na Łotwie, w Niderlandach i na Słowacji. W odniesieniu do tych trzech państw członkowskich Komisja wzięła jednak pod uwagę, że na podstawie prognozy z jesieni wydatki netto w 2023 r. mają być niższe niż oczekiwano w momencie wydania zalecenia. W przypadku tych państw członkowskich efekt bazy jest szczególnie znaczący. Gdyby wydatki netto Łotwy, Niderlandów i Słowacji w 2023 r. były takie same, jak oczekiwano w momencie wydania zalecenia, stopa wzrostu wydatków netto w 2024 r. byłaby w rezultacie na poziomie zalecanej maksymalnej stopy wzrostu lub niższa od niej.

·W przypadku Włoch zarejestrowana stopa wzrostu wydatków netto jest niższa od maksymalnej zalecanej przez Radę. Obecne szacunki dotyczące wydatków netto w 2023 r. są jednak wyższe niż oczekiwano w momencie wydania zalecenia. Gdyby wydatki netto w 2023 r. były takie same, jak oczekiwano w momencie wydania zalecenia, stopa wzrostu wydatków netto w 2024 r. byłaby w rezultacie wyższa od zalecanej 14 . Wzrost wydatków netto ocenia się zatem jako nie w pełni zgodny.

Według prognozy istnieje ryzyko, że wydatki netto nie będą zgodne z zalecaną maksymalną wartością w Belgii, Chorwacji, Finlandii i, w mniejszym stopniu, we Francji. Jeżeli chodzi o te cztery kraje, z prognozy wynika, że w Finlandii i Chorwacji krajowa polityka fiskalna będzie ekspansywna 15 .

-Krok 2: Stopniowe wycofywanie środków dotyczących energii, wykorzystanie związanych z tym oszczędności do redukcji deficytu i utrzymanie inwestycji finansowanych ze środków krajowych: 

Według prognozy większość państw członkowskich wycofa pozostałe środki dotyczące energii, jednak wiele z nich nie wykorzystuje związanych z tym oszczędności na redukcję deficytu. Większość państw członkowskich jak najszybciej wycofa w 2023 i 2024 r. środki wsparcia w dziedzinie energii. Nie dotyczy to jednak Chorwacji, Niemiec, Francji, Luksemburga, Malty i Portugalii, w przypadku których prognoza zakłada, że w 2024 r. nadal będą obowiązywać znaczne środki. Istnieje ryzyko, że plany Austrii, Belgii, Chorwacji, Finlandii, Niemiec, Łotwy, Luksemburga, Niderlandów i Słowacji nie są zgodne z zaleceniem, jeżeli chodzi o wykorzystanie powiązanych oszczędności do zmniejszenia deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych, ponieważ przewiduje się, że państwa te nie wykorzystają części oszczędności do zmniejszenia tego deficytu 16 . Plan Włoch ocenia się jako nie w pełni zgodny z tą częścią zalecenia.

Plany wszystkich państw członkowskich uznaje się za zgodne z zaleceniem dotyczącym utrzymania inwestycji finansowanych ze środków krajowych w 2024 r. W prognozie z jesieni przewiduje się, że w przypadku większości państw członkowskich udział inwestycji finansowanych ze środków krajowych w PKB nie spadnie w porównaniu z 2023 r. Wyjątkiem jest Grecja i, w mniejszym stopniu, Hiszpania. Jest to jednak związane z kalendarium okresów programowania unijnych funduszy strukturalnych i powiązanych wkładów ze środków krajowych. W rezultacie inwestycje publiczne w 2024 r. w obu tych państwach członkowskich oceniono jako zgodne z zaleceniami Rady.

Ogólnie rzecz biorąc, plany siedmiu państw członkowskich uznaje się za zgodne z zaleceniami fiskalnymi, natomiast w przypadku dziewięciu państw plany nie są w pełni zgodne, a w przypadku czterech państw istnieje ryzyko, że nie są zgodne. Plany Cypru, Estonii, Grecji, Hiszpanii, Irlandii, Litwy i Słowenii są zgodne z zaleceniami fiskalnymi. Plany Austrii, Niemiec, Włoch, Luksemburga, Łotwy, Malty, Niderlandów, Portugalii i Słowacji nie są w pełni zgodne z zaleceniami. Niemcy, Maltę i Portugalię wzywa się do jak najszybszego wycofania środków wsparcia w dziedzinie energii w 2023 r. i 2024 r. Włochy, Łotwę i Niderlandy wzywa się, by były gotowe do wdrożenia niezbędnych środków. Luksemburg i Słowację wzywa się, aby dopilnowały, by ich nowe plany były zgodne z zaleceniem Rady. Istnieje ryzyko, że plany Belgii, Finlandii, Francji i Chorwacji nie będą zgodne, i wzywa się te kraje, by wprowadziły niezbędne środki w ramach krajowego procesu budżetowego w celu zapewnienia, aby polityka fiskalna w 2024 r. była zgodna z zaleceniem Rady.

Nominalne deficyty budżetowe w strefie euro zasadniczo maleją, ale w przypadku szeregu państw członkowskich prognozuje się, że w 2023 r. i 2024 r. przekroczą one określoną w Traktacie wartość referencyjną wynoszącą 3 % PKB. Prognozuje się, że w ośmiu państwach członkowskich (w Belgii, Hiszpanii, we Francji, na Łotwie, w Słowenii, na Słowacji, we Włoszech i na Malcie) deficyt przekroczy 3 % PKB zarówno w 2023 r. jak i 2024 r., a dodatkowo w jednym państwie członkowskim (w Finlandii) – tylko w 2024 r. Wiosną 2024 r. Komisja zaproponuje Radzie wszczęcie procedur nadmiernego deficytu opartych na kryterium deficytu, na podstawie danych dotyczących wyników budżetu za 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Państwa członkowskie powinny uwzględnić je przy wykonywaniu budżetów na 2023 r. i prowadzeniu polityki fiskalnej w 2024 r.

ZAŁĄCZNIK I: Metodyka i założenia leżące u podstaw prognozy Komisji z jesieni 2023 r. 17

Założenia leżące u podstaw prognozy Komisji z jesieni 2023 r., sporządzonej niezależnie przez służby Komisji, są objaśnione bezpośrednio w prognozie 18 . Dane budżetowe za okres do 2022 r. opierają się na danych przekazanych Komisji przez państwa członkowskie przed 1 października 2023 r. i zatwierdzonych przez Eurostat 23 października 2023 r. Eurostat nie wprowadził żadnych zmian do tych danych i nie ma do nich żadnych zastrzeżeń.

Na potrzeby prognozy środki mające na celu przywrócenie stabilności finansowej ujęto zgodnie z decyzją Eurostatu z 15 lipca 2009 r. 19 Zastrzyki kapitałowe (na temat których dostępne są wystarczająco szczegółowe informacje) uwzględniono w prognozie jako transakcje finansowe, tzn. jako zwiększające dług, ale nie zwiększające deficytu, chyba że w zgłoszeniu zaklasyfikowano je inaczej. Gwarancje państwowe obejmujące zobowiązania banków i depozyty bankowe nie są uwzględniane w wydatkach publicznych, chyba że Komisja dysponuje informacjami potwierdzającymi, że dana gwarancja została zrealizowana. Pożyczki udzielone bankom przez sektor instytucji rządowych i samorządowych powiększają jednak zwykle dług tego sektora.

W odniesieniu do 2024 r. uwzględnia się przyjęte lub przedstawione budżety oraz wszystkie inne środki, na temat których dostępne są wystarczająco szczegółowe informacje, w tym informacje zawarte w projektach planów budżetowych. W odniesieniu do 2025 r. założenie niezmiennego kursu polityki oznacza, że dokonuje się ekstrapolacji trendów w zakresie dochodów i wydatków oraz uwzględnia się środki, na temat których dostępne są wystarczająco szczegółowe dane.

Zagregowane na poziomie europejskim wartości liczbowe dotyczące długu sektora instytucji rządowych i samorządowych w latach objętych prognozą (2023–2025) publikuje się na zasadzie nieskonsolidowanej (tzn. w ujęciu nieskorygowanym o pożyczki międzyrządowe). Prognozy długu sektora instytucji rządowych i samorządowych dla poszczególnych państw członkowskich dotyczące lat 2023–2025 obejmują wpływ gwarancji na rzecz Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej, bilateralnych pożyczek dla innych państw członkowskich oraz udziału w kapitale Europejskiego Mechanizmu Stabilności według planów na dzień stanowiący datę graniczną prognozy 20 .

ZAŁĄCZNIK II: Analiza zdolności obsługi zadłużenia i analiza wrażliwości

W niniejszym załączniku przedstawiono analizę wrażliwości zmian długu publicznego w związku z możliwymi wstrząsami makroekonomicznymi, zgodnie z wymogami art. 7 rozporządzenia (UE) nr 473/2013. Prognozy stochastyczne dotyczące poziomu długu wykorzystuje się do oceny wpływu na dynamikę długu publicznego, jaki może mieć ryzyko dla wzrostu nominalnego PKB, rozwój sytuacji na rynkach finansowych oraz szoki fiskalne oddziałujące na sytuację budżetową sektora instytucji rządowych i samorządowych( 21 ).

Prognozy stochastyczne uwzględniają niepewność makroekonomiczną wiążącą się z jednym „centralnym” scenariuszem prognostycznym dotyczącym długu w latach 2024–2028: tj. prognozą Komisji z jesieni 2023 r. W tym scenariuszu poza horyzontem prognozy przyjmuje się zwyczajowe założenie niezmiennego kursu polityki fiskalnej( 22 ).

Warunki makroekonomiczne przyjęte w scenariuszu centralnym zostają poddane wpływowi wstrząsów, aby uzyskać rozkład możliwych ścieżek długu („stożek” na wykresach wachlarzowych pokazanych na wykresie III.1). „Stożek” obrazuje szeroki wachlarz możliwych warunków makroekonomicznych, które mogą wystąpić pod wpływem do 2000 symulowanych wstrząsów oddziałujących na wzrost gospodarczy, stopy procentowe i saldo pierwotne. Wielkość i korelacja tych wstrząsów odzwierciedlają historyczne dane dotyczące wahań odpowiednich zmiennych i powiązań między tymi zmiennymi ( 23 ). Obrazujące ten proces wykresy wachlarzowe zawierają zatem probabilistyczne informacje dotyczące dynamiki długu w strefie euro, z uwzględnieniem wystąpienia ewentualnych wstrząsów oddziałujących na wzrost gospodarczy, stopy procentowe i saldo pierwotne, których skala i korelacja odzwierciedlają dane historyczne.

Na wykresie wachlarzowym prognozowana ścieżka długu w przypadku scenariusza centralnego przedstawiona jest jako czerwona linia. Mediana wyników symulacji przedstawiona jest przerywaną czarną linią. Stożek obejmuje 80 % wszystkich możliwych ścieżek długu, nie pokazano natomiast ścieżek będących wynikiem 20 % najmniej prawdopodobnych wstrząsów. Zacieniowane różnymi kolorami obszary wewnątrz stożka reprezentują poszczególne części ogólnego rozkładu możliwych ścieżek długu.

Symulacje sugerują, z prawdopodobieństwem 80 %, że w 2024 r. wskaźnik zadłużenia w strefie euro będzie wynosił od 85 % do 95 % PKB zgodnie ze scenariuszem Komisji. Istnieje 50 % prawdopodobieństwa, że do 2028 r. wskaźnik zadłużenia przekroczy poziom około 90 % PKB zgodnie ze scenariuszem Komisji.

Prognozy te podlegają dodatkowemu ryzyku. Ponieważ wielkość i korelacja wstrząsów odzwierciedlają historyczne dane dotyczące kształtowania się odpowiednich zmiennych, metodyka nie uwzględnia niepewności w czasie rzeczywistym, w szczególności związanej z oceną luki produktowej. Niepewność ta sugeruje możliwość dodatkowego źródła ryzyka dla przyszłych ścieżek długu, którego niniejsza analiza nie odzwierciedla. Inne źródło niepewności dotyczy realizacji zobowiązań warunkowych, ponieważ wykresy wachlarzowe uwzględniają jedynie rodzaje ryzyka, jakie wystąpiły w wyniku pogorszenia salda pierwotnego w przeszłości.

Wykres II.1: Wykresy wachlarzowe prognoz stochastycznych dotyczących długu publicznego opierających się na scenariuszu prognostycznym Komisji i scenariuszu prognostycznym wynikającym z projektów planów budżetowych; strefa euro

Uwaga: linia przerywana przedstawia medianę, natomiast linia czerwona – scenariusz bazowy.

ZAŁĄCZNIK III: Tabele wskaźników makroekonomicznych i fiskalnych

(1)

Jak określono w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 473/2013 z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie wspólnych przepisów dotyczących monitorowania i oceny projektów planów budżetowych oraz zapewnienia korekty nadmiernego deficytu w państwach członkowskich należących do strefy euro (Dz.U. L 140 z 27.5.2013, s. 11).

(2)

Ustępujące rządy Luksemburga, Hiszpanii i Słowacji przedłożyły projekty planów budżetowych przy założeniu niezmiennego kursu polityki.

(3)

Uruchomienie ogólnej klauzuli wyjścia przewidzianej w pakcie stabilności i wzrostu w reakcji na wybuch pandemii COVID-19 pozwoliło państwom członkowskim odejść od niektórych wymogów budżetowych, które normalnie miałyby zastosowanie.

(4)

„Efekt kuli śnieżnej” opisuje wpływ wydatków z tytułu odsetek na roczną kumulację długu, a także wpływ wzrostu realnego PKB i inflacji (deflatora PKB) na wskaźnik zadłużenia.

(5)

Kurs polityki fiskalnej mierzy krótkoterminowy impuls dla gospodarki wynikający z uznaniowej polityki fiskalnej. W niniejszym komunikacie ocenia się kurs polityki fiskalnej, biorąc pod uwagę roczny wzrost wydatków pierwotnych netto w stosunku do 10-letniego wzrostu potencjalnego. Więcej informacji na temat obliczania kursu polityki fiskalnej można znaleźć w przypisie 12 w dokumencie Komisji Europejskiej (2023): The 2023 Stability & Convergence Programmes. An Overview, with an Assessment of the Euro Area Fiscal Stance (Programy stabilności i konwergencji na 2023 r. Przegląd z oceną kursu polityki fiskalnej strefy euro), Institutional Paper 253.

(6)

Koszt tych dotacji inwestycyjnych wzrósł o 0,4 % PKB w 2021 r. i o kolejne 0,3 punktu procentowego w 2022 r., głównie ze względu na środki mające na celu przyspieszenie zielonej transformacji (np. tzw. Superbonus 110 % we Włoszech) oraz zaradzenie negatywnym skutkom w sektorze energetycznym w następstwie rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie (np. pomoc finansowa Uniper w Niemczech).

(7)

Więcej informacji na temat polityki pieniężnej można znaleźć w dokumencie roboczym służb Komisji „Sprawozdanie na 2024 r. w sprawie strefy euro”, towarzyszącym zaleceniu Rady w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro.

(8)

 Znaczna ekspansja na Słowacji wynika w dużej mierze z harmonogramu absorpcji europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, a także ze zwiększenia środków dotyczących energii.

(9)

Aby zapewnić, by analiza była prosta i spójna na przestrzeni lat, koncentruje się ona na wszystkich środkach dotyczących energii.

(10)

Ocenia się, że wszystkie państwa członkowskie – zgodnie z zaleceniem Rady – utrzymują inwestycje finansowane ze środków krajowych, jak przedstawiono w sekcji III.

(11)

Niektóre projekty planów budżetowych zawierały – zgodnie z art. 6 ust. 3 lit. d) rozporządzenia nr 473/2013 – szacunki ilościowe dotyczące efektów dystrybucyjnych planowanych środków budżetowych.

(12)

Do opinii dołączono załącznik statystyczny zawierający informacje niezbędne do oceny planów państw członkowskich.

(13)

 Po otrzymaniu projektów planów budżetowych Komisja przeprowadziła wstępną ocenę bez szczegółowej analizy i wysłała do 7 państw członkowskich (Belgii, Chorwacji, Finlandii, Litwy, Łotwy, Niderlandów i Słowacji) pismo z uwagami wstępnymi oraz wezwaniem do udzielenia dalszych informacji (pisma wysłano 27 października 2023 r., z wyjątkiem pisma do Łotwy, które wysłano 3 listopada 2023 r.). Informacje otrzymane od tych państw członkowskich Komisja uwzględniła w ocenach.

(14)

 Wynika to głównie z dwóch czynników związanych z ulgami podatkowymi na renowację budynków mieszkalnych zwiększającą ich efektywność energetyczną: (i) większe niż oczekiwano wykorzystanie w 2023 r. oraz (ii) zmiany legislacyjne zmieniające charakter ulg podatkowych, co oznacza, że nie mają one spodziewanego wpływu na wydatki w 2024 r. Więcej informacji można znaleźć w opinii Eurostatu z września 2023 r.: ( IT+Advice+on+recording+of+2023+Superbonus.pdf (europa.eu) ).

(15)

Krajowa polityka fiskalna rozumiana jest jako wszystkie wydatki finansowane ze środków krajowych, z wyłączeniem wydatków finansowanych z dotacji w ramach RRF i innych funduszy UE.

(16)

Do tej kategorii należą również Portugalia i Litwa, ale ta część zalecenia nie ma zastosowania do państw, które według prognozy mają osiągnąć średniookresowy cel budżetowy w 2024 r. lub zbliżać się do tego celu.

(17)

Zgodnie z art. 7 ust. 4 rozporządzenia (UE) nr 473/2013 „do ogólnej oceny załącza się metodologię (...) oraz założenia najbardziej aktualnych prognoz gospodarczych służb Komisji dla każdego z państw członkowskich, w tym szacunki wpływu zagregowanych działań budżetowych na wzrost gospodarczy”.

(18)

    Założenia metodyczne leżące u podstaw prognozy gospodarczej Komisji z jesieni 2023 r. są dostępne na stronie internetowej: https://economy-finance.ec.europa.eu/system/files/2023-11/ip258_en.pdf

(19)

Dostępne pod adresem: FT – Decyzja Eurostatu – 9 lipca 2009 r. _3_ _final_ (europa.eu)

(20)

Zgodnie z decyzją Eurostatu z 27 stycznia 2011 r. w sprawie statystycznego ujmowania operacji podejmowanych przez Europejski Instrument Stabilności Finansowej (EFSF), dostępną na stronie internetowej: http://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/5034386/2-27012011-AP-EN.PDF .

(21)

Zastosowaną tu metodykę stochastycznego prognozowania długu publicznego przedstawiono w monitorze Komisji Europejskiej na temat zdolności obsługi zadłużenia z 2019 r., załącznik A7, oraz w: K. Berti, „Stochastic public debt projections using the historical variance-covariance matrix approach for EU countries” (Prognozy stochastyczne długu publicznego państw Unii Europejskiej przy zastosowaniu macierzy historycznej wariancji–kowariancji), European Economy – Economic Papers, nr 480, 2013 r.

(22)

Prognoza Komisji z jesieni 2023 r. uwzględnia środki polityki fiskalnej, które zostały przyjęte lub przynajmniej w wiarygodny sposób zapowiedziane, oraz informacje dostępne na dzień 31 października 2023 r. Po 2025 r. (ostatnim roku objętym prognozą) strukturalne saldo pierwotne jest modyfikowane jedynie przez prognozowane koszty (netto) starzenia się społeczeństwa.

(23)

Zakłada się, że wstrząsy będą przebiegać zgodnie ze wspólnym rozkładem normalnym.