This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52021DC0636
REPORT FROM THE COMMISSION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT, THE COUNCIL, THE EUROPEAN ECONOMIC AND SOCIAL COMMITTEE AND THE COMMITTEE OF THE REGIONS on the implementation of the EU Youth Strategy (2019-2021)
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW w sprawie realizacji strategii UE na rzecz młodzieży (2019–2021)
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW w sprawie realizacji strategii UE na rzecz młodzieży (2019–2021)
COM/2021/636 final
KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 14.10.2021
COM(2021) 636 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW
w sprawie realizacji strategii UE na rzecz młodzieży (2019–2021)
{SWD(2021) 286 final} - {SWD(2021) 287 final}
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW
w sprawie realizacji strategii UE na rzecz młodzieży (2019–2021)
Spis treści
1. Wprowadzenie
2. Jak to jest być dzisiaj młodym w Europie?
3. Spostrzeżenia z sektora młodzieży
4. Postępy na drodze do osiągnięcia celów ogólnych
Angażowanie
Łączenie
Wzmacnianie pozycji
5. Główne instrumenty wspierające współpracę i wzajemne uczenie się
6. Wnioski oraz perspektywy dotyczące unijnej współpracy w zakresie młodzieży
1.Wprowadzenie
Współpraca UE na rzecz młodzieży rozpoczęła się w 2002 r., zapewniając ramy polityki dla unijnych programów dotyczących młodzieży wdrażanych od 1988 r. Strategia UE na rzecz młodzieży na lata 2019–2027 1 stanowi ramy trzeciej generacji. Opiera się ona na podejściu dwutorowym: a) włączaniu inicjatyw mających znaczenie dla młodzieży do innych obszarów polityki oraz b) zajęciu się kluczowymi dziedzinami w sektorze młodzieży, którymi są: „angażowanie, łączenie, wzmacnianie pozycji”. Niniejsze unijne sprawozdanie na temat młodzieży za 2021 r. zawiera ocenę postępów na drodze do osiągnięcia celów i priorytetów strategii UE na rzecz młodzieży na lata 2019–2021. Dotyczy ono pierwszego trzyletniego planu prac UE na rzecz młodzieży w ramach obecnej strategii UE na rzecz młodzieży, obejmującego dwa okresy trzech prezydencji w Radzie UE.
2.Jak to jest być dzisiaj młodym w Europie?
Jak wskazano w towarzyszącym dokumencie roboczym służb Komisji na temat sytuacji młodzieży 2 , dostęp młodzieży do możliwości związanych z kształceniem, zatrudnieniem, mobilnością i demokratycznym uczestnictwem poprawiał się aż do końca 2019 r., do czasu rozpoczęcia się pandemii COVID-19. Skutkami pandemii były: przerwanie ciągłości kształcenia, szkolenia i innych działań w zakresie uczenia się, utrata możliwości zatrudnienia i rozwoju kariery, izolacja społeczna i problemy dotyczące zdrowia psychicznego.
Przed pandemią COVID-19: młodzi ludzie w Europie byli coraz bardziej mobilni i podłączeni do internetu, jednak występowały luki w zakresie kształcenia i luki wynikające z nierówności społeczno-gospodarczych
W 2019 r. w UE-28 mieszkało około 86 mln osób młodych 3 (co szósta osoba mieszkająca w Unii była w wieku 15–29 lat). Udział osób młodych w całkowitej liczbie ludności UE zmniejszył się w okresie 2010–2019 o 1,8 punktu procentowego (największe spadki odnotowano w regionach Morza Bałtyckiego i Europy Wschodniej), co potwierdza długoterminową tendencję spadku wielkości populacji młodzieży. Równolegle jednak, począwszy od lat 90. XX wieku, następuje przyspieszenie migracji młodzieży w obrębie Europy i do Europy.
W 2019 r. co trzecia osoba młoda w UE zgłosiła, że przebywała za granicą co najmniej dwa tygodnie w związku z nauką, szkoleniem, pracą, wymianą lub wolontariatem 4 . Ponad 40 % osób młodych, które rozważały wyjazd za granicę w celu uczenia się lub wolontariatu, lecz tego nie uczyniły, oświadczyły, że nie miały wystarczających środków finansowych lub zgłosiły przyczyny rodzinne, osobiste lub związane z pracą.
W ostatnich latach, aż do pandemii COVID-19, gospodarki europejskie były na ścieżce wychodzenia z kryzysu gospodarczego. W 2019 r. ponad 5 mln mieszkańców UE-28 w wielu 15–29 lat było jednak wciąż bezrobotnych (6,3 % wszystkich osób młodych w wieku 15–29 lat, czyli 11,1 % siły roboczej składającej się z osób młodych). W latach 2015–2019 we wszystkich państwach członkowskich UE spadła stopa bezrobocia młodzieży, lecz stale pozostawała dwukrotnie wyższa niż ogólna stopa bezrobocia. W 2020 r., w kontekście pandemii, stopa bezrobocia osób młodych w UE-27 wzrosła z 11,9 % w 2019 r. do 13,3 %. Stabilna integracja osób młodych na rynku pracy trwa dłużej, a słabsze grupy społeczne są wciąż w niekorzystnej sytuacji w środowisku pracy.
Osoby młode angażują się w różne formy uczestnictwa w życiu obywatelskim i politycznym. Obejmują one organizacje społeczeństwa obywatelskiego i ruchy społeczne lub zaangażowanie w niezinstytucjonalizowane formy uczestnictwa, takie jak prowadzony przez młodzież globalny ruch na rzecz klimatu „Fridays for Future”. Osoby młode cenią również głosowanie jako ważny kanał demokratycznego uczestnictwa: ponad dwie trzecie osób młodych w UE głosowało co najmniej raz w wyborach samorządowych, krajowych lub wyborach do Parlamentu Europejskiego. Ta tendencja wzrostowa potwierdziła się podczas wyborów do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. 5 Osoby młode mają również raczej pozytywną lub bardzo pozytywną opinię na temat UE i w większym stopniu niż starsze osoby dorosłe mają tendencję do darzenia UE zaufaniem oraz bycia usatysfakcjonowanym działaniem demokracji na szczeblu krajowym i europejskim.
Korzystanie z internetu stanowi kluczowy element życia osób młodych w UE-28 – w 2019 r. 90 % z nich korzystało z niego codziennie, a 45 % uczestniczyło w e-uczeniu się. Transformacja cyfrowa stworzyła wiele możliwości interakcji, uczenia się i uczestnictwa, lecz wraz z nią pojawiły się również wyzwania związane z umiejętnościami cyfrowymi i przepaścią cyfrową, a także potencjalnym narażeniem na szkodliwe treści i kontakty. Młodzi Europejczycy, zwłaszcza osoby żyjące w regionach wiejskich i oddalonych oraz mające niższy poziom wykształcenia formalnego, niezmiennie zgłaszają korzystanie z internetu w ograniczonym zakresie na potrzeby kontaktów z organami publicznymi, udziału w handlu elektronicznym i w gospodarce współpracy. Do wyzwań należą m.in. łączność, dostęp do sieci szerokopasmowych oraz dostępność urządzeń cyfrowych. W związku z faktem, że sprzęt cyfrowy i połączenie internetowe stały się niezbędne na potrzeby uczenia się, związane z nimi koszty kształcenia pogłębiły nierówności.
Pandemia COVID-19 doprowadziła do przyspieszenia tendencji w zakresie cyfryzacji oraz wywarła silny negatywny wpływ na kształcenie, zatrudnienie i zdrowie psychiczne
Pandemia COVID-19 odcisnęła piętno na systemach kształcenia i szkolenia na całym świecie i w całej Unii Europejskiej. Ograniczenia doprowadziły do znaczących zmian w zakresie nauczania i uczenia się, a także w zakresie komunikacji i współpracy w obrębie społeczności zaangażowanych w kształcenie. Ograniczenia te miały wpływ na osoby uczące się, ich rodziny, nauczycieli, instruktorów, naukowców i członków kadry kierowniczej placówek, a także na lokalnych specjalistów wspierających edukację i młodzież.
Uczenie się często stało się trudniejsze ze względu na brak ścisłej interakcji z nauczycielami i innymi osobami uczącymi się, mniej szczegółowe podejście i opóźnienia; pogorszył się fizyczny i emocjonalny dobrostan osób uczących się, ponieważ wiele szkół i uczelni nie było w stanie zapewnić zorganizowanych zajęć bądź dostępu do obiektów i usług wsparcia. Pandemia wywarła silny negatywny wpływ na uspołeczniający wymiar kształcenia i wiele osób młodych doświadczyło uczuć izolacji, niepokoju i depresji. Ponadto osoby młode ze środowisk będących w niekorzystnej sytuacji z większym prawdopodobieństwem narażone były na stresujące środowisko domowe.
Pandemia uwypukliła istniejące wcześniej nierówności społeczno-gospodarcze w zakresie możliwości uczenia się dzieci w domu. Całe grupy osób uczących się, w tym osoby z obszarów oddalonych i wiejskich, migranci i uchodźcy, osoby młode o specjalnych potrzebach edukacyjnych i osoby z innych środowisk defaworyzowanych były narażone na ryzyko wykluczenia z nauczania i uczenia się online. Wielu rodzinom i osobom uczącym się brakuje niezbędnych kompetencji, zasobów i sprzętu do poradzenia sobie ze zdalnym uczeniem się; to wzbudziło poważne obawy dotyczące uczniów, którzy zazwyczaj otrzymywali ukierunkowane wsparcie, subsydiowane posiłki lub dostęp do różnych zajęć pozalekcyjnych i opieki mentorskiej.
Podsumowując, o ile zamknięcie instytucji edukacyjnych miało do pewnego stopnia wpływ na postępy w nauce wszystkich osób uczących się, przejście na zdalne uczenie się wywarło nieproporcjonalny negatywny wpływ na osoby będące już w niekorzystnej sytuacji, zwiększając prawdopodobieństwo wczesnego przerwania nauki przez zagrożone osoby uczące się. Po stałym spadku w ubiegłych latach wskaźnika młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się (NEET) w 2020 r. liczby te wzrosły do poziomu z 2017 r. (13,7 %). Pierwsza ocena dostępnych dowodów również wskazuje na wzrost poziomu wykluczenia społecznego w ciągu ostatniego roku. Osoby młode i dzieci ukazują się jako grupy najbardziej zagrożone, zwłaszcza jeżeli już są w niekorzystnej sytuacji. Skutki tego zakłócenia w perspektywie średnio- i długoterminowej nie są jeszcze wyraźne, lecz może ono wpłynąć na przyszłe wskaźniki wczesnego kończenia nauki, a także na poziom nabywania umiejętności i efekty uczenia się.
Co więcej, pandemia COVID-19 wywiera niespotykany wcześniej wpływ na zdrowie psychiczne i emocjonalne osób młodych, które było przedmiotem obaw jeszcze przed pandemią. Zmienia ona w dramatyczny sposób ich relacje międzyludzkie i wywołuje uczucia silnej obawy i lęku. Dzieci, nastolatki i młodzi dorośli nadzwyczaj silnie ucierpieli wskutek zakłócenia więzów rodzinnych i społecznych, a kryzys gospodarczy spowodowany przez lockdowny uderzył zwłaszcza w młodych Europejczyków 6 .
Pandemia COVID-19 pogłębiła istniejące wcześniej nierówności na rynku pracy między młodymi Europejczykami a pozostałą ludnością w wieku produkcyjnym. Chociaż stopa bezrobocia wzrosła w 2020 r. we wszystkich grupach wiekowych, wzrost ten był bardziej znaczący w przypadku osób młodych. Porównanie stóp bezrobocia młodzieży w latach 2019 i 2020 wykazuje, że tendencja spadkowa z lat 2013–2019 odwróciła się w 2020 r. we wszystkich grupach wiekowych osób młodych.
Sektorami najbardziej dotkniętymi kryzysem były te, w których pracuje większość młodych Europejczyków (np. handel detaliczny, branża turystyczno-hotelarska czy usługi gastronomiczne). Występuje duże prawdopodobieństwo niekorzystnego wpływu zwłaszcza na młode kobiety, gdyż poziom ich zatrudnienia w tych sektorach jest wyższy niż poziom zatrudnienia młodych mężczyzn. Bezrobocie było mniej powszechne wśród osób mających stabilne miejsca pracy, w których możliwa jest telepraca, niż osób pracujących w oparciu o umowy niedające pewności zatrudnienia, zwłaszcza w sektorach, w których telepraca jest niemożliwa.
Ponieważ większość osób młodych korzysta z mediów społecznościowych w celu dostępu do informacji (65 %, Eurobarometr, 2019 r.), Komisja wspierała umiejętność korzystania z mediów, aby pomóc osobom młodym uporać się z dezinformacją, w tym na temat COVID-19. Jeżeli chodzi o wiadomości na temat pandemii w 2020 r., odpowiedzi młodych Europejczyków wskazywały, że najbardziej ufają oni naukowym źródłom informacji, a w drugiej kolejności stronom internetowym rządów poszczególnych krajów 7 . Młodym ludziom udało się wykazać ogromną odporność, angażowali się oni również w łagodzenie skutków pandemii. Wiele młodych osób angażowało się w wolontariat i pomoc międzypokoleniową.
3.Spostrzeżenia z sektora młodzieży
Organizacje młodzieżowe i organizacje działające w obszarze pracy z młodzieżą wnoszą wkład do szeregu polityk europejskich, takich jak edukacja, włączenie, zdrowie i zatrudnienie. Są one również kluczowymi partnerami przy realizacji strategii UE na rzecz młodzieży. W „Analizie przeglądowej organizacji reprezentujących młodzież w UE” 8 z 2019 r. stwierdzono, że sektor młodzieży w UE generalnie się rozwija, a tradycyjne struktury młodzieżowe takie jak organizacje pozarządowe (NGO) i sieci wciąż odgrywają kluczową rolę. Struktury te w coraz większym stopniu wykorzystują metody z użyciem internetu do działań informacyjnych, co miało miejsce nawet przed pandemią COVID-19. Organizacje pozarządowe często łączą aktywność w mediach społecznościowych w internecie z bezpośrednim zaangażowaniem w terenie, takim jak współpraca ze szkołami, praca z młodzieżą i nabór działaczy na spotkaniach.
Komisja ściśle monitoruje sytuację unijnego sektora pracy z młodzieżą za pomocą specjalnych instrumentów takich jak centrum wiedzy o COVID-19, które uruchomiono w 2020 r. w ramach partnerstwa z Radą Europy. Analiza przeprowadzona przez centrum ukazała, że 70 % organizacji nie mogło utrzymać więcej niż 20 % swojej działalności, niemal 60 % z nich musiało ponownie przemyśleć swoje metody działania i sposoby przejścia w kierunku transformacji cyfrowej, a ponad 85 % było zmuszonych do odwołania z powodu pandemii co najmniej jednego wydarzenia. Skutki pandemii dla organizacji reprezentujących młodzieżowych, w tym znaczne ograniczenia dotyczące bezpośredniego zaangażowania, wymagają wciąż bardziej dogłębnej oceny.
W badaniu na temat pracy z młodzieżą w UE 9 z 2021 r. skupiono się na potrzebach osób pracujących z młodzieżą na szczeblu lokalnym i na istniejących politykach publicznych w obliczu pandemii. Badanie wskazuje, że obecna sytuacja zwiększyła zapotrzebowanie na dodatkowe zasoby w celu zrekompensowania dodatkowych kosztów lub niedoborów budżetowych oraz uzyskania większego dostępu do infrastruktury i materiałów cyfrowych. Większe wykorzystanie potencjału narzędzi cyfrowych do pracy z młodzieżą przyczyniłoby się do umacniania znajomości technologii cyfrowych wśród młodzieży oraz zwiększania świadomości o związanych z nimi potencjalnych rodzajach ryzyka.
4.Postępy na drodze do osiągnięcia celów ogólnych
Podejście Komisji do osiągnięcia celów strategii UE na rzecz młodzieży odzwierciedla rosnące aspiracje młodych ludzi do angażowania się i przyczyniania się do tego, aby nasze społeczeństwa stały się bardziej włączające, odporne, zielone i cyfrowe. Młodzi ludzie dążą do łączności, wymiany i współpracy w Europie i poza jej granicami. Zapewnienie osobom młodym i sektorowi młodzieży możliwości osiągnięcia tych celów leży u podstaw wdrażania tej strategii.
Lata 2020 i 2021 były nietypowe pod względem międzynarodowych wymian młodzieży i transgranicznego wolontariatu, gdyż pandemia w sposób znaczący wpłynęła na realizację projektów dotyczących mobilności młodzieży. Niwelowanie wpływu pandemii na dzieci i osoby młode stanowi zatem priorytet dla Komisji od czasu jej pojawienia się. W ciągu ostatniego roku Komisja dostosowała instrumenty takie jak Erasmus+ i Europejski Korpus Solidarności w celu zareagowania na te zakłócenia, proponując alternatywne – w szczególności cyfrowe – rozwiązania na potrzeby działań związanych z tymi programami.
W podobny sposób pandemia wywarła silny wpływ na realizację strategii UE na rzecz młodzieży w latach 2020–2021. Konieczne były modyfikacje, zmiany terminów, a nawet odwołanie niektórych działań zaplanowanych w ramach planu prac UE na rzecz młodzieży na lata 2019–2021. Pandemia silnie zakłóciła projekty dotyczące mobilności młodzieży.
Zwiększenie równego dostępu do możliwości dla osób młodych – kształcenie, szkolenie, uczenie się, perspektywy zatrudnienia
W ciągu ostatnich trzech lat UE podjęła wiele działań na rzecz młodzieży i wspólnie z młodzieżą poprzez programy finansowe wspierające priorytety polityki, dążąc do ogólnego celu zwiększenia równego dostępu do możliwości dla osób młodych. „Tworzenie możliwości dla młodzieży” było również wspólnym tematem trzech prezydencji w Radzie UE sprawowanych przez Rumunię, Finlandię i Chorwację w okresie od stycznia 2019 r. do czerwca 2020 r.
Erasmus+ i Europejski Korpus Solidarności wspierają mobilność edukacyjną, wolontariat i zaangażowanie demokratyczne i dają młodym ludziom bezcenne możliwości poszerzenia horyzontów, nabycia nowych umiejętności i umocnienia poczucia przynależności do UE. Nowe programy na lata 2021–2027, których budżet zwiększono w porównaniu z okresem 2014–2020 oraz do których włączono nowe specjalne działania, stanowią silne narzędzia mające sprostać licznym wyzwaniom, w obliczu których staje nasze młodsze pokolenie. W oparciu o doświadczenia zdobyte w poprzedniej edycji program Erasmus+ na lata 2021–2027 stał się bardziej włączający i dostępny, wciąż wspierając uczenie się przez całe życie i innowacyjne kształcenie i szkolenie w Europie i poza jej granicami.
W świetle pandemii zasadnicze znaczenie ma ograniczanie barier strukturalnych, utrudniających dostęp do rozwoju umiejętności i uczenia się, wpływających na perspektywy zatrudnienia i uczestnictwo w życiu społecznym. Celem komunikatu Komisji w sprawie utworzenia europejskiego obszaru edukacji do 2025 r. 10 jest dalsza poprawa jakości i integracji krajowych systemów kształcenia i szkolenia oraz usuwanie barier dla transgranicznego uczenia się. W nowym komunikacie Komisji w sprawie europejskiej przestrzeni badawczej 11 skoncentrowano się na podnoszeniu kwalifikacji i zmianie kwalifikacji naukowców w celu zapewnienia zdolności do zatrudnienia i skuteczności. Promuje się synergie między szkolnictwem wyższym a badaniami naukowymi w oparciu o inicjatywę dotyczącą europejskich szkół wyższych, wspieraną przez program Erasmus+ i uzupełnianą przez programy „Horyzont 2020” i „Horyzont Europa”. Komisja tworzy również, we współpracy z zainteresowanymi stronami i państwami członkowskimi, europejską strategię na rzecz szkół wyższych 12 , która będzie ukierunkowana m.in. na wspieranie młodych talentów. Komisja przygotowuje zalecenie Rady w sprawie europejskiego podejścia do mikrokwalifikacji, aby zwiększyć zakres stosowania i uznawania krótkich kursów przez organizatorów kursów uczenia się formalnego i pozaformalnego.
Przyjęcie nowego Planu działania w dziedzinie edukacji cyfrowej 13 wspiera wdrażanie technologii cyfrowych niezbędnych do celów kształcenia i szkolenia oraz nabywanie kompetencji cyfrowych przez wszystkich obywateli. W sierpniu 2021 r. Komisja wystąpiła z wnioskiem dotyczącym zalecenia Rady w sprawie kształcenia mieszanego, aby objąć lepszym wsparciem szkoły i osoby uczące się, na których odcisnęły piętno transformacja cyfrowa związana z pandemią, m.in. przez zapewnienie dodatkowych możliwości uczenia się i ukierunkowanego wsparcia dla uczących się, którzy mają problemy w nauce 14 .
Ilustracja: Dążenie do europejskiego obszaru edukacji
Ważnym priorytetem jest przyczynianie się do zwiększania zdolności do zatrudnienia osób młodych i wspieranie osiągania celu młodzieżowego, jakim jest „Wysokiej jakości zatrudnienie dla wszystkich”. W konkluzjach Rady pt. „Młodzi ludzie i przyszłość pracy” 15 zidentyfikowano działania naprawcze na rzecz eliminowania niepewnych warunków pracy, w obliczu których stają osoby młode, takie jak reagujące na zmiany systemy zabezpieczenia społecznego, systemy kształcenia i szkolenia, propagowanie uczenia się przez całe życie, zapewnienie bezproblemowego przechodzenia z etapu edukacji do etapu zatrudnienia i z jednej pracy do innej, a także równy dostęp do wysokiej jakości miejsc pracy dla wszystkich młodych ludzi.
Europejski program na rzecz umiejętności 16 wspiera podnoszenie kwalifikacji i zmianę kwalifikacji zgodnie z potrzebami działań na rzecz odbudowy. W celu zapewnienia lepszego odbudowywania po pogorszeniu koniunktury gospodarczej spowodowanym przez pandemię, która mocno odcisnęła piętno na osobach młodych, Komisja przyjęła w 2020 r. pakiet wspierania zatrudnienia ludzi młodych 17 . Program wspierania zatrudnienia młodzieży „Pomost do zatrudnienia – praca dla kolejnych pokoleń” zbudowany jest wokół czterech wątków: wzmocnienia gwarancji dla młodzieży 18 , przygotowania kształcenia i szkolenia zawodowego pod kątem przyszłości, wzmocnienia europejskiego sojuszu na rzecz przygotowania zawodowego oraz dodatkowych środków wspierających zatrudnienie młodzieży. Wzmocniona gwarancja dla młodzieży ma na celu zapewnienie wszystkim młodym ludziom w wieku do 30 lat dobrej oferty pracy, dalszego kształcenia, przyuczenia do zawodu albo stażu w ciągu czterech miesięcy od przejścia na bezrobocie lub zakończenia edukacji.
Nowy Europejski Fundusz Społeczny Plus będzie nadal ważny w zakresie inwestowania w ludzi, obejmując również inwestycje wspierające zatrudnienie ludzi młodych. Fundusz będzie wspierał ponadto działania w zakresie kształcenia i włączenia społecznego osób młodych, skupiając się na osobach podatnych na zagrożenia lub znajdujących się w niekorzystnej sytuacji.
Przed końcem 2021 r. Komisja rozpocznie ocenę zalecenia Rady w sprawie ram jakości staży z 2014 r., w którym wzywa się kraje UE do poprawy jakości staży, w szczególności pod względem treści dydaktycznych i warunków pracy, aby ułatwić przejście do etapu pracy.
Poniżej znajduje się przegląd najważniejszych działań UE podczas pierwszego etapu strategii UE na rzecz młodzieży, zbudowany wokół trzech filarów.
Angażowanie
Wzmocnienie uczestnictwa młodych osób w życiu demokratycznym
Wzmocnienie uczestnictwa młodych osób w życiu demokratycznym, a także zapewnienie specjalnej przestrzeni dla młodzieży we wszystkich dziedzinach życia społecznego, to również klucz do utrzymania w Europie dynamicznego społeczeństwa obywatelskiego. Trzy prezydencje w Radzie UE sprawowane przez Niemcy, Portugalię i Słowenię (lipiec 2020 r. – grudzień 2021 r.) wybrały temat „Europe for YOUth – YOUth for Europe: Space and Participation for All” [Europa dla młodzieży – młodzież dla Europy: przestrzeń i uczestnictwo dla wszystkich] jako wspólny temat w związku z europejskim celem młodzieżowym nr 9 „Przestrzeń i uczestnictwo dla wszystkich”. Jest on również tematem ósmego cyklu unijnego dialogu młodzieżowego.
Konkluzje Rady w sprawie wspierania świadomości demokratycznej i demokratycznego zaangażowania młodych ludzi w Europie 19 odzwierciedlają pomysły i opinie zebrane na konferencji UE na temat młodzieży w październiku 2020 r. Podczas tego wydarzenia młodzi ludzie z całej Europy omawiali zagadnienia z przywódcami politycznymi i opracowali konkretne żądania odnośnie do sposobów wdrożenia europejskiego celu młodzieżowego nr 9 „Przestrzeń i uczestnictwo dla wszystkich”.
W konkluzjach Rady w sprawie wzmacniania zarządzania wielopoziomowego propaguje się uczestnictwo młodych ludzi w politycznych i innych procesach decyzyjnych na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i europejskim 20 . W konkluzjach Rady zachęca się państwa członkowskie, aby zwiększały sprawczość młodych ludzi przez kształcenie i szkolenie, informacje skierowane do młodzieży, informacje zwrotne, uczenie się pozaformalne i nieformalne oraz pracę z młodzieżą. W konkluzjach zachęca się również Komisję, by zorganizowała działanie z zakresu partnerskiego uczenia się (działanie dotyczące podejścia opartego na prawach do polityki młodzieżowej miało miejsce w czerwcu 2021 r.) oraz budowała wiedzę i potencjał w zakresie uczestnictwa młodzieży w procesach decyzyjnych na wielu szczeblach.
Z inicjatywy rumuńskiej prezydencji w Radzie UE ustanowiono w 2019 r. na podstawie rezolucji Rady nowe wytyczne co do zarządzania unijnym dialogiem młodzieżowym 21 . Opracowano metodykę umożliwiającą grupom roboczym projektowanie własnych dialogów na szczeblu lokalnym, krajowym i europejskim. Udział badaczy w tym cyklu (wspierających przygotowywanie zestawów narzędzi do konsultacji lub analizujących uwagi młodzieży) był wielkim atutem umożliwiającym doskonalenie jakości tych procesów, który może okazać się kluczowy w zakresie zwiększania zasięgu działań informacyjnych w kontekście po pandemii COVID-19.
Ponad 56 000 młodych ludzi z całej Europy uczestniczyło w siódmym cyklu dialogu młodzieżowego poświęconemu tematowi „Tworzenie szans dla młodzieży”, który opierał się na osiągnięciach poprzedniego dialogu, w szczególności przyjęciu strategii UE na rzecz młodzieży oraz europejskich celów młodzieżowych . W rezolucji Rady na temat wyników 7. cyklu unijnego dialogu młodzieżowego 22 przyjętej w maju 2020 r. przedstawiono główne zalecenia w ramach tego cyklu.
Zmodernizowana wersja Europejskiego Portalu Młodzieżowego Komisji, uruchomionego w 2020 r., zawiera specjalny dział poświęcony procesowi unijnego dialogu młodzieżowego. Portal wykorzystywany jest również do publikacji konsultacji internetowych, takich jak badanie ósmego cyklu unijnego dialogu młodzieżowego. Badanie to, rozpoczęte wiosną 2021 r., ma na celu zrozumienie poglądów młodzieży na temat „Przestrzeń i uczestnictwo dla wszystkich” 23 . Ponad dwie trzecie z 8 500 respondentów uważało, że mają nie mają żadnego wpływu na politykę publiczną i podejmowanie decyzji politycznych lub że mają na nie niewielki wpływ, i wyraziło potrzebę większej liczby miejsc dla uczestnictwa i edukacji obywatelskiej. W ostatnim kwartale 2021 r. zostanie również przeprowadzone badanie Eurobarometr Flash w celu zbadania uczestnictwa osób młodych w życiu społecznym i obywatelskim i zebrania ich pomysłów dotyczących przyszłości Europy.
UE aktywnie propaguje uczestnictwo osób młodych w globalnym kształtowaniu polityki w oparciu o doświadczenie zdobyte w ramach unijnego dialogu młodzieżowego. Na przykład regionalne biuro ds. współpracy na rzecz młodzieży jest wspólną inicjatywą międzyrządową sześciu krajów kandydujących z Bałkanów Zachodnich i potencjalnych krajów kandydujących mającą na celu propagowanie ducha pojednania i zrozumienia wśród młodzieży w tym regionie poprzez wewnątrzregionalne wymiany młodzieży i współpracę. W 2021 r. Komisja wezwała również do ustanowienia Młodzieżowej Rady Konsultacyjnej ds. partnerstw międzynarodowych, aby stworzyć przestrzeń do znaczącego zaangażowania osób młodych w politykę współpracy międzynarodowej UE. Wybranych 25 członków rady będzie się starało, by działania UE były bardziej partycypacyjne, znaczące i skuteczne dla osób młodych w krajach partnerskich UE.
Wspieranie sprawiedliwej zielonej transformacji
Strategia UE na rzecz młodzieży przyczynia się do realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu przez wspieranie sprzyjającej włączeniu społecznemu i sprawiedliwej transformacji, uwzględniając obszary wskazane przez młodych Europejczyków, jako te, które są dla nich najważniejsze: ochronę środowiska naturalnego i walkę ze zmianą klimatu. Od 2019 r. uczestnictwo obywatelskie i zaangażowanie osób młodych, w szczególności poprzez światowy ruch na rzecz klimatu, ukazuje znaczenie, jakie młodzi ludzie przypisują walce ze zmianą klimatu i osiągnięciu sprawiedliwości klimatycznej.
Zielony wymiar włączono również jako nadrzędny priorytet do nowych programów Erasmus+ i Europejskiego Korpusu Solidarności. Zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem i w odpowiedzi na rosnące obawy młodych obywateli dotyczące pogarszającego się stanu klimatu i środowiska Komisja wdraża i przygotowuje szereg inicjatyw. W 2020 r. ustanowiono Europejski Pakt na rzecz Klimatu, aby zjednoczyć ludzi ze wszystkich środowisk, w tym młodzieży, w celu lepszego zrozumienia wyzwań zielonej transformacji, zachęcenia wszystkich Europejczyków do uczestnictwa w prowadzonych działaniach i czerpania z nich korzyści, opracowywania małych i dużych rozwiązań oraz wywołania i zwiększenia skali pozytywnych zmian 24 . W następstwie przyjęcia unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 Komisja przygotowuje zalecenie Rady w sprawie zachęcania do współpracy w zakresie edukacji na rzecz zrównoważenia środowiskowego, stanowiące pierwszy krok we wspieraniu krajów UE przy współpracy nad tą kwestią. W okresie poprzedzającym konferencję ONZ w sprawie różnorodności biologicznej przeprowadzona będzie specjalna, angażująca młodzież, kampania na temat przyrody i różnorodności biologicznej. Koalicja na rzecz edukacji dla klimatu – oddolna inicjatywa na rzecz społeczeństwa neutralnego dla klimatu, kierowana przez uczniów i studentów, wraz z ich szkołami, uczelniami i społecznościami – obejmuje zobowiązania do podjęcia konkretnych działań.
Łączenie
Ogromny wpływ pandemii na działania obejmujące mobilność
Pandemia COVID-19 wywarła silny wpływ na wiele doświadczeń mobilności edukacyjnej w ramach programu Erasmus+. Jedna czwarta studentów uczestniczących w tym czasie w działaniach obejmujących mobilność musiała odwołać zdobywanie doświadczania za granicą i wrócić do domu 25 . W 2020 r. liczba osób uczących się, która rozpoczęła mobilność za granicą 26 , była o połowę mniejsza od liczby osób uczących się, które rozpoczęły mobilność w 2019 r.
W ciągu ostatniego roku Komisja wspierała organizacje i osoby indywidualne uczestniczące w programach Erasmus+ i Europejskiego Korpusu Solidarności, zwalczając negatywne skutki pandemii, takie jak znaczące ograniczenia w zakresie mobilności fizycznej. Komisja ustanowiła środki łagodzące, takie jak możliwość zastąpienia planowanych działań fizycznych przez działania wirtualne, umożliwienie działań mieszanych lub możliwość przesunięcia projektów w czasie, przy czym bezpieczeństwo i ochrona uczestników stanowiły główne cele.
Komisja podjęła również ukierunkowane działania, aby pomóc państwom członkowskim w ich wysiłkach na rzecz pozyskania wsparcia na potrzeby zdalnego uczenia się, w szczególności rozwiązań cyfrowych. W sierpniu 2020 r. ogłoszono dwa nadzwyczajne zaproszenia do składania wniosków w ramach programu Erasmus+ na potrzeby wspierania „gotowości do edukacji cyfrowej” i „kreatywności”, w tym dla sektora młodzieży; w każdym z tych dwóch obszarów zapewniono 100 mln EUR w celu reagowania na wyzwania edukacyjne związane z pandemią COVID-19 dziedzin poprzez projekty obejmujące współpracę.
Możliwości w zakresie mobilności w programach na lata 2021–2027
Programy Erasmus+, Europejski Korpus Solidarności i Horyzont Europa na lata 2021–2027 oferują osobom młodym i młodym naukowcom wiele możliwości łączności, bezpośredniej wymiany doświadczeń, współpracy, działań kulturalnych i obywatelskich w kontekście europejskim.
Nowy program Erasmus+, z niemal podwojonym budżetem, oferuje wszystkim sektorom kształcenia i szkolenia wzmocnione i nowe możliwości transnarodowej mobilności edukacyjnej i współpracy, wprowadzając możliwości mobilności również dla uczniów. Do programu Erasmus+ włączono DiscoverEU, uruchomioną ostatnio z powodzeniem inicjatywę pilotażową dającą osiemnastolatkom możliwość odkrywania Europy przez zdobywanie doświadczenia w zakresie nauki za granicą. W ramach tego działania oferuje się osiemnastolatkom nie tylko bilet wieloprzejazdowy – stanowi ono również zachętę do łączności i dialogu kulturalnego między młodzieżą w całej Europie. Program Erasmus+ obejmuje obecnie działania zakładające uczestnictwo młodzieży zapewniające młodym ludziom większą liczbę możliwości, poza formalnym kształceniem i szkoleniem, odgrywania aktywnej roli w procesach obywatelskich i demokratycznych na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i europejskim.
Nowy Europejski Korpus Solidarności pozwoli osobom młodym pomagać w rozwiązywaniu wyzwań społecznych poprzez wolontariat lub zakładanie własnych projektów solidarnościowych, w tym, począwszy od 2022 r., poprzez wolontariat w obszarze pomocy humanitarnej.
Komisja przygotowuje się do przeprowadzenia przeglądu zalecenia Rady z 2008 r. w sprawie mobilności młodych wolontariuszy w Unii Europejskiej, aby udzielać dalszego wsparcia dotyczącego możliwości w zakresie mobilności i wolontariatu. Przegląd ten jest istotny i na czasie w kontekście pandemii i pojawiających się w związku z nią priorytetów (zdrowie i bezpieczeństwo wolontariuszy czy solidarność międzypokoleniowa) i badane są w nim nowe formy wolontariatu, w tym wolontariat cyfrowy lub mieszany. Usunięcie barier w mobilności transgranicznej, w tym barier o charakterze prawnym lub administracyjnym, wskazano jako kluczowy obszar współpracy państw członkowskich w ramach celu „Łączenie”. Przegląd zalecenia Rady oparto na wynikach prac grupy ekspertów, badaniu poświęconemu tej kwestii, ocenie oraz konsultacjach publicznych zorganizowanych w latach 2019–2021.
Wzmacnianie pozycji
Propagowanie włączenia społecznego i odbudowy
Szereg działań UE skupia się na opracowywaniu integracyjnego podejścia wprowadzającego określone środki na rzecz dzieci i młodzieży w trudnej sytuacji m.in. poprzez strategię UE na rzecz praw dziecka, gwarancję dla dzieci, Erasmus+, Europejski Korpus Solidarności oraz Europejski Fundusz Społeczny Plus lub poprzez środki związane z integracją młodych migrantów i uchodźców. Komisja przygotowuje zalecenie Rady w sprawie drogi do sukcesów w szkole, ukierunkowane na osoby uczące się będące w niekorzystnej sytuacji.
W strategii UE na rzecz praw dziecka 27 , przyjętej w marcu 2021 r., uznaje się wpływ pandemii COVID-19 na dzieci i obejmuje ona ukierunkowane działania wspierające propagowanie i ochronę praw dziecka. Uczestnictwo dzieci i ludzi młodych w życiu politycznym i demokratycznym UE jest również jednym z sześciu obszarów tematycznych określających priorytety tej strategii, które wynikają z poglądów ponad 10 000 dzieci w wieku od 11 do 18 lat 28 .
W ramach wsparcia na rzecz celu młodzieżowego dotyczącego możliwości dla młodzieży wiejskiej w czasie chorwackiej prezydencji w Radzie UE Rada ta przyjęła konkluzje w sprawie zwiększania szans młodych ludzi w obszarach wiejskich i regionach oddalonych 29 , w których to konkluzjach zachęciła do wymiany najlepszych praktyk przy wykorzystywaniu możliwości, jakie dają programy i polityki dotyczące młodzieży, aby poprawić zatrudnialność, mobilność i uczestnictwo osób młodych. W konkluzjach tych propaguje się podejścia służące zmniejszaniu nierówności między obszarami miejskimi i oddalonymi lub wiejskimi.
Dzięki dwóm inicjatywom inwestycyjnym w odpowiedzi na koronawirusa (CRII i CRII+) państwom członkowskim udało się zmobilizować i przekierować zasoby dostępne w ramach funduszy polityki spójności UE w celu rozwiązania problemów związanych z pandemią COVID-19, w tym jej wpływem na osoby młode. Wsparcie UE uzupełniono pakietem REACT-EU (Wsparcie na rzecz odbudowy służącej spójności oraz terytoriom Europy) w wysokości 50,6 mld EUR, dzięki czemu możliwa była kontynuacja i rozszerzenie stosowania środków reagowania kryzysowego i środków naprawczych, a także przejście w kierunku długoterminowej ekologicznej, cyfrowej i odpornej odbudowy gospodarki. Państwa członkowskie wykorzystają te dodatkowe zasoby, aby pomóc osobom młodym uzyskać dostęp do zatrudnienia, edukacji i szkolenia o wysokiej jakości oraz usług socjalnych.
Wysokiej jakości praca z młodzieżą dla wszystkich
Europejska strategia na rzecz młodzieży stanowiła jasny sygnał, jeżeli chodzi o potrzebę inwestycji, uznania i stworzenia ram w zakresie pracy z młodzieżą. Fińska prezydencja w Radzie UE skupiła się na wspieraniu i rozwijaniu pracy z młodzieżą i zaowocowała dwoma zestawami konkluzji Rady. W konkluzjach dotyczących cyfrowej pracy z młodzieżą 30 państwa członkowskie oraz Komisję wezwano do zachęcania do wymiany najlepszych praktyk, propagowania i wykorzystywania unijnych instrumentów finansowania, wzajemnego uczenia się i badań, a także do zwiększenia kompetencji cyfrowych w drodze uczenia się i szkolenia pozaformalnego. W konkluzjach Rady dotyczących kształcenia i szkolenia osób pracujących z młodzieżą 31 państwa członkowskie oraz Komisję wezwano do prowadzenia dalszych badań, wspierania uznawania uczenia się pozaformalnego w dziedzinie pracy z młodzieżą oraz sprawdzenia możliwości dalszego rozwoju w zakresie kształcenia i szkolenia osób pracujących z młodzieżą.
Europejski program pracy z młodzieżą otrzymał najwyższy priorytet podczas niemieckiej prezydencji w Radzie UE, co doprowadziło do przyjęcia rezolucji Rady, a następnie podpisania trzeciej Konwencji w sprawie pracy z młodzieżą w Bonn. W rezolucji Rady 32 zwrócono się do państw członkowskich i Komisji o podjęcie działań mających na celu włączenie pracy z młodzieżą do obecnej i przyszłej polityki młodzieżowej, uznanie roli i potrzeb osób pracujących z młodzieżą oraz stworzenie szkoleń, narzędzi, aplikacji i mechanizmów przy wsparciu programu Erasmus+ i Europejskiego Korpusu Solidarności. Aby wzmocnić i dalej rozwijać pracę z młodzieżą w całej Europie, proces boński zmierza do ujednolicenia zaangażowania różnych zainteresowanych stron należących do wspólnoty praktyków pracujących z młodzieżą.
Praca z młodzieżą będzie nadal wspierana w ramach programu Erasmus+ i Europejskiego Korpusu Solidarności, w szczególności poprzez działania w zakresie współpracy transnarodowej i działania w zakresie tworzenia sieci kontaktów między agencjami narodowymi, co przyczyni się do strategicznego wpływu programu i podniesienia jakości pracy z młodzieżą na szczeblu krajowym i europejskim.
Promowanie zdrowego i aktywnego stylu życia
Komisja wspiera państwa członkowskie i zainteresowane strony w podnoszeniu kompetencji zdrowotnych oraz propagowaniu zdrowego i aktywnego stylu życia w młodym wieku, aby pomóc w ograniczeniu występowania chorób niezakaźnych (takich jak choroby układu krążenia, nowotwory, cukrzyca i otyłość) na późniejszym etapie życia. Wśród działań UE poświęconych w szczególności zdrowiu osób młodych i dzieci znajdują się europejski plan walki z rakiem oraz wspólne działanie na rzecz równości w dziedzinie zdrowia w Europie, które łączy starania państw członkowskich dotyczące nierówności w zakresie zdrowia i społecznych uwarunkowań zdrowia. Kampania dotycząca inicjatywy HealthyLifestyle4All, którą rozpoczęto w 2021 r., łączy politykę w zakresie sportu i aktywnego stylu życia z politykami zdrowotnymi, żywieniowymi i innymi. Centralnym elementem tej inicjatywy jest specjalna platforma, na której przedstawiono zobowiązania (deklaracje) różnych zainteresowanych stron.
Wspólne działanie w zakresie zdrowia psychicznego (ImpleMENTAL) posłuży do wdrożenia wielopoziomowego krajowego programu zapobiegania samobójstwom oraz reformy systemu w celu wzmocnienia usług środowiskowych, ze szczególnym uwzględnieniem usług kierowanych do dzieci i osób młodych. Aby wesprzeć starania zainteresowanych stron, w ramach platformy polityki zdrowotnej UE 33 Komisja utworzyła grupę ds. wsparcia zdrowia psychicznego w związku z COVID-19, a w maju 2021 r. zorganizowała konferencję wysokiego szczebla 34 poświęconą wpływowi pandemii na zdrowie psychiczne.
5.Główne instrumenty wspierające współpracę i wzajemne uczenie się
Strategia UE na rzecz młodzieży umożliwiła opracowanie odpowiednich narzędzi pozwalających na wzmocnienie współpracy i wymianę opinii między państwami członkowskimi.
Wsparcie na rzecz kształtowania polityki opartej na dowodach
Europejskie narzędzia służące pogłębieniu wiedzy stały się kluczem do wspierania rozwoju polityki młodzieżowej. W ramach partnerstwa na rzecz młodzieży nawiązanego między Unią Europejska a Radą Europy, oprócz badań nad uczestnictwem, włączeniem i pracą z młodzieżą, opracowano także analizę wpływu COVID-19 na osoby młode oraz sektor młodzieży przez stworzenie centrum wiedzy .
Serwis internetowy Youth Wiki zawiera kompleksowy przegląd krajowych polityk młodzieżowych 32 krajów europejskich, a także sekcję poświęconą pracy z młodzieżą oraz mapy porównawcze.
Specjalna grupa ekspertów 35 dokonała przeglądu zestawu wskaźników dotyczących młodzieży za okres 2019–2021 i zaproponowała również nowe ilościowe i jakościowe wskaźniki dotyczące polityki. Zestaw wskaźników powinien teraz zacząć funkcjonować, zwłaszcza w kontekście zapewnienia lepszego monitorowania wydatków UE na młodzież.
Działania w zakresie wzajemnego uczenia się
Państwa członkowskie wyraziły duże zainteresowanie działaniami w zakresie wzajemnego uczenia się, o czym świadczy wysoka liczba uczestników w okresie sprawozdawczym. To zwiększone zainteresowanie wyeksponowało korzyści płynące z wymiany dobrych praktyk i osiągnięcia wzajemnego zrozumienia. Grupy ekspertów i działania w zakresie wzajemnego uczenia się umożliwiły osiągnięcie konsensusu w sprawie rozwiązań i ich praktycznego wdrożenia. Przyczyniły się one do zacieśnienia współpracy między państwami członkowskimi i pozwoliły zająć się tematami będącymi przedmiotem wspólnego zainteresowania.
Wymiany informacji w grupie ekspertów ds. mobilności młodych wolontariuszy zaowocowały wnioskiem dotyczącym zmiany zalecenia w sprawie mobilności wolontariuszy. Grupa ekspertów ds. wskaźników przedstawiła propozycje zmian w zestawie wskaźników dotyczących młodzieży, które umożliwiłyby lepsze poznanie sytuacji osób młodych. Grupa ekspertów ds. pracy z młodzieżą rozpocznie prace w ostatnim kwartale 2021 r. w ramach wdrażania programu pracy z młodzieżą.
W połowie 2021 r. po raz pierwszy zorganizowano działania w zakresie wzajemnego uczenia się w dziedzinie polityki młodzieżowej. W czerwcu 2021 r. z inicjatywy Francji w działaniu w zakresie wzajemnego uczenia się dotyczącym kwalifikacji innych niż zawodowe w dziedzinie pracy z młodzieżą nacisk położono na uznawanie kompetencji i kwalifikacji osób pracujących z młodzieżą w celu ułatwienia transgranicznych wymian i mobilności. Państwa członkowskie zgodziły się co do potrzeby dalszego wspierania wymian w ramach pracy z młodzieżą, a także związanych z formalnym i pozaformalnym kształceniem podejść do zapewniania i uznawania kwalifikacji innych niż zawodowe osób pracujących z młodzieżą.
Z inicjatywy prezydencji portugalskiej w czerwcu 2021 r. przeprowadzono również działanie w zakresie wzajemnego uczenia się na temat podejścia opartego na prawach w polityce młodzieżowej. W dyskusjach podkreślano potrzebę uwzględniania w różnych dziedzinach polityki wymiaru młodzieżowego, rozpowszechnienia korzystania z technologii cyfrowych, propagowania podejścia opartego na prawach oraz angażowania osób młodych i innych zainteresowanych stron. Przewiduje się, że do końca 2021 r. z inicjatywy Estonii odbędzie się działanie w zakresie wzajemnego uczenia się dotyczące mobilności wolontariuszy, mające na celu omówienie prac nad przeglądem zaleceń Rady w sprawie mobilności wolontariuszy i ustanowienia krajowych programów obywatelskich.
Instrumenty planowania przyszłych działań na szczeblu krajowym
Wprowadzone w 2019 r. instrumenty planowania przyszłych działań na szczeblu krajowym umożliwiają państwom członkowskim dobrowolne dzielenie się priorytetami zgodnie ze strategią UE na rzecz młodzieży. W latach 2019 i 2021 w ramach instrumentów planowania przyszłych działań na szczeblu krajowym Komisja przeprowadziła wśród państw członkowskich ankietę, aby zebrać informacje na temat priorytetów ich polityki młodzieżowej w odniesieniu do realizacji europejskich celów młodzieżowych oraz potrzeb w zakresie współpracy, zgodnie ze strategią UE na rzecz młodzieży. W 2019 r. 21 państw członkowskich udostępniło swoje plany 36 , a w 2021 r. 18 państw członkowskich przekazało aktualizacje instrumentów planowania przyszłych działań na szczeblu krajowym 37 .
Przyczyniło się to do zwiększenia przejrzystości krajowych priorytetów dotyczących młodzieży oraz do określenia wspólnych potrzeb. Zaleca się, by badania te przeprowadzano co najmniej raz w każdym cyklu trzech prezydencji, przy czym kraje powinny mieć możliwość aktualizowania swoich instrumentów planowania przyszłych działań na szczeblu krajowym, gdy zajdzie taka potrzeba.
W 2019 r. trzema najważniejszymi wspólnymi wyzwaniami dla polityki młodzieżowej wymienionymi w instrumentach planowania przyszłych działań na szczeblu krajowym przez państwa będące respondentami były: 1) potrzeba zwiększenia uczestnictwa młodzieży, 2) dostęp do edukacji i rozwoju zawodowego o wysokiej jakości oraz 3) rozwój umiejętności cyfrowych i umiejętności korzystania z mediów.
W 2021 r. odpowiedzi zdecydowanie skupiały się wokół wpływu pandemii COVID-19 na osoby młode. Dwie trzecie respondentów określiło zdrowie psychiczne młodzieży, jako największe wyzwanie. Problemy związane z rozwojem zawodowym i bezrobociem osób młodych nadal uznawane były za bardzo istotne. Państwa członkowskie wyrażają również potrzebę większego skupienia się na szansach na zatrudnienie i nabywaniu umiejętności, szczególnie w przypadku osób o mniejszych szansach lub żyjących na obszarach wykluczonych społecznie.
·Angażowanie
Wspieranie unijnego dialogu młodzieżowego w celu uwzględnienia różnorodnych opinii osób młodych w procesach decyzyjnych, a następnie potrzeba zachęcania do włączającego demokratycznego uczestnictwa w życiu społecznym i procesach demokratycznych oraz rozwój możliwości w zakresie „uczenia się uczestnictwa” stanowią priorytety europejskiej współpracy w ramach instrumentów planowania przyszłych działań na szczeblu krajowym na 2021 r. (podobnie jak w 2019 r.).
Państwa członkowskie określiły działania w zakresie współpracy transnarodowej 38 prowadzone w ramach programu Erasmus+ jako preferowane narzędzie współpracy w tym obszarze; w następnej kolejności wymieniły grupy ekspertów oraz wzajemne uczenie się. Jako przykład dobrej praktyki w instrumentach planowania przyszłych działań na szczeblu krajowym przedstawiono współpracę między trzema prezydencjami w Radzie UE, Komisją i Europejskim Forum Młodzieży w ramach ósmego cyklu unijnego dialogu młodzieżowego.
·Łączenie
W ramach tego obszaru państwa członkowskie określiły w swoich instrumentach planowania przyszłych działań na szczeblu krajowym dwa główne tematy współpracy, które będą realizowane w przyszłości: 1) umożliwienie wszystkim osobom młodym i osobom pracującym z młodzieżą, szczególnie młodzieży o mniejszych szansach, transgranicznej mobilności i otwarcie przed nimi możliwości w zakresie wolontariatu oraz 2) wymiana najlepszych praktyk i dalsze prace nad skutecznymi systemami walidacji i uznawania kompetencji zdobytych w drodze uczenia się pozaformalnego i nieformalnego.
W 2021 r. 60 % państw członkowskich będących respondentami wskazało działania w zakresie współpracy transnarodowej prowadzone w ramach programu Erasmus+ jako najbardziej preferowane narzędzie współpracy.
·Wzmacnianie pozycji
W dwóch trzecich odpowiedzi udzielonych w ramach instrumentu planowania przyszłych działań na szczeblu krajowym na rok 2021 potwierdzono, że jakość pracy z młodzieżą jest najistotniejszym tematem współpracy; na drugim miejscu znalazła się potrzeba wdrożenia europejskiego programu pracy z młodzieżą. W tej kluczowej dziedzinie priorytetem jest wykorzystanie wzajemnego uczenia się ukierunkowanego na rozwój polityki, które wybrała ponad połowa respondentów.
Dialog z zainteresowanymi stronami
Platforma strategii UE na rzecz młodzieży rozpoczęła funkcjonowanie w 2019 r., a jej celem było ułatwienie zarządzania partycypacyjnego i koordynacji wdrażania strategii, zarówno w warunkach rzeczywistych, jak i wirtualnych. Zrzesza ona przedstawicieli instytucji Unii, państw członkowskich, agencji narodowych programu Erasmus+ i Europejskiego Korpusu Solidarności, organizacji młodzieżowych, władz lokalnych i regionalnych oraz innych zainteresowanych stron. Platforma służy jako podstawa regularnego dialogu obywatelskiego, zwiększa rolę zainteresowanych stron w koordynowaniu wdrażania strategii i oferuje możliwości wymiany informacji na temat działań i wyników. Komisja uruchomiła tę platformę podczas pandemii, aby umożliwić wymianę informacji na temat wpływu pandemii na sektor młodzieży i dowodów w tym zakresie między zainteresowanymi stronami.
W czerwcu 2021 r. wyznaczono pierwszego unijnego koordynatora ds. młodzieży. Jego zadaniem jest docieranie do osób młodych i organizacji młodzieżowych oraz wysłuchiwanie ich obaw. Celem jest również pomoc w zacieśnianiu wewnętrznej współpracy między różnymi obszarami polityki UE mającymi wpływ na młodzież oraz dążenie do uwzględniania perspektywy młodzieży w odpowiednich politykach UE.
Monitorowanie finansowania na rzecz młodzieży: unijne programy i fundusze
Monitorowanie wydatków UE na rzecz młodzieży stanowi element zapewniania przejrzystości unijnego podejścia do działań wspieranego w ramach strategii. W towarzyszącym dokumencie roboczym służb Komisji dotyczącym wdrażania strategii UE na rzecz młodzieży przedstawiono działania prowadzone w zakresie przeszłych wieloletnich ram finansowych na lata 2019–2020, ale także możliwości finansowania na rzecz młodzieży w ramach nowych wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027 w połączeniu z tymczasowym narzędziem służącym odbudowie gospodarki NextGenerationEU. Możliwości finansowania w zakresie tych ram obejmują nowy program Erasmus+ dysponujący podwójnym budżetem, dzięki któremu można zaoferować jeszcze więcej możliwości finansowania w sektorze młodzieży, program „Europejski Korpus Solidarności”, Inicjatywę na rzecz zatrudnienia ludzi młodych, Europejski Fundusz Społeczny Plus oraz „Horyzont Europa”.
Informowanie o strategii UE na rzecz młodzieży
W 2019 r. opracowano materiały informacyjne w kilku językach w celu przekazywania informacji na temat strategii, w szczególności w internecie i za pośrednictwem mediów społecznościowych.
Europejski Portal Młodzieżowy 39 , który jest wielojęzycznym portalem odniesienia, pełniącym rolę punktu kompleksowej obsługi dla osób młodych w Europie, oferuje obecnie szeroki zakres informacji na temat strategii UE na rzecz młodzieży. Przy wsparciu sieci Eurodesk i biura Eurodesk Brussels Link w portalu zamieszczono m.in. informacje na temat możliwości dla młodzieży w zakresie mobilności i projektów wymiany oraz działań na rzecz demokratycznego uczestnictwa w takich obszarach polityki jak zatrudnienie, prawa człowieka czy budowanie pokoju.
6.Wnioski oraz perspektywy dotyczące unijnej współpracy w zakresie młodzieży
Z perspektywy pierwszych trzech lat wdrażania, pomimo zakłócającego wpływu pandemii COVID-19, strategia UE na rzecz młodzieży na lata 2021–2027 okazała się solidnym i skutecznym planem działania na rzecz wspierania współpracy między państwami członkowskimi UE i polityki młodzieżowej zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym. W świetle wdrażania strategii sektor młodzieży mógłby korzystać z instrumentów opracowanych na przestrzeni ostatnich lat, a także z kluczowych europejskich programów na rzecz młodzieży.
W ramach unijnego dialogu młodzieżowego udało się doprowadzić do spotkania osób młodych i decydentów w celu omówienia pomysłów i wniesienia wkładu w politykę młodzieżową oraz zwiększenia zaangażowania osób młodych w proces demokratyczny przez sprawienie, że ich opinie będą się liczyły. Starano się dotrzeć do większej liczby osób młodych, szczególnie z różnych środowisk i o różnych profilach. Można jednak jeszcze bardziej udoskonalić działania informacyjne kierowane do osób młodych z różnych środowisk, nie tylko w zakresie tradycyjnej reprezentacji. Strategia włączenia i różnorodności w ramach nowych programów Erasmus+ i Europejskiego Korpusu Solidarności zapewni solidne ramy służące intensyfikacji działań na rzecz osiągnięcia tego celu i zachęci do nowych form uczestnictwa, mających na celu zwiększenie zaangażowania osób młodych ze środowisk znajdujących się w niekorzystnej sytuacji. W ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Plus szczególny nacisk kładzie się na wspieranie młodzieży NEET oraz innych osób młodych znajdujących się w niekorzystnej sytuacji lub szczególnie narażonych.
Wydaje się również, że UE jest źródłem inspiracji dla innych regionów świata, jeśli chodzi o rozwój polityki, programów i inicjatyw na rzecz osób młodych. Poza granicami Unii Europejskiej, np. w krajach Partnerstwa Wschodniego, stworzono procesy inspirowane unijnym dialogiem młodzieżowym, aby zaangażować osoby młode.
Możliwości dla osób młodych i sektora młodzieżowego oferowane w ramach unijnych programów dotyczących młodzieży były nadal popularne i atrakcyjne, nawet w czasie pandemii. Oparte na współtworzeniu 40 podejście przyjęte przez Komisję przy tworzeniu nowych programów w sektorze młodzieży pozwoliło na wprowadzenie w czasie pandemii środków na rzecz elastyczności dostosowanych do potrzeb sektora młodzieży. Komisja mogła zatem sprawnie podjąć działania w celu wsparcia sektora w dostosowaniu go do nowych wyzwań, takich jak ograniczona mobilność fizyczna oraz formy cyfrowe i hybrydowe.
Pandemia wyeksponowała jednak również znaczenie refleksji nad rolą demokracji w społeczeństwie i kluczową rolę wychowania obywatelskiego, umiejętności korzystania z mediów, świadomości dezinformacji i pracy z młodzieżą w propagowaniu aktywnego uczestnictwa i zaangażowania osób młodych. Masowe przejście na e-edukację i cyfrową pracę z młodzieżą wyeksponowało potrzebę sprawniejszych reform, budowania zdolności, szkolenia nauczycieli i osób pracujących z młodzieżą, rozwoju umiejętności, nowych metod pedagogicznych i zwiększonej gotowości cyfrowej, ale także uwydatniło fundamentalne znaczenie zajęć prowadzonych w sposób bezpośredni dla niektórych kategorii osób młodych.
Programy Erasmus+, Europejski Korpus Solidarności oraz Europejski Fundusz Społeczny Plus na lata 2021–2027 są przygotowane do reagowania na niezbędną transformację cyfrową i ekologiczną gospodarki oraz społeczeństwa. Programy będą w większym stopniu sprzyjały włączeniu społecznemu i zachęcały do pozytywnych zmian, aby uczynić obszary kształcenia i szkolenia oraz młodzieży i sportu bardziej odpornymi na zmiany, w ścisłej zgodności z priorytetami dotyczącymi ustanowienia europejskiego obszaru edukacji oraz priorytetami Planu działania w dziedzinie edukacji cyfrowej.
Jeżeli chodzi o przyszłość, Komisja zamierza nadal włączać kwestie związane z młodzieżą do głównego nurtu polityki, czego dowodem jest niedawne wyznaczenie unijnego koordynatora ds. młodzieży. Koordynator będzie dążył do tego, aby w procesie kształtowania polityki UE lepiej uwzględniano obawy osób młodych, oraz do poprawy synergii i wymiany wiedzy między poszczególnymi obszarami polityki na szczeblu europejskim mającymi wpływ na młodzież.
Komisja zwiększa również swoje starania na rzecz zaangażowania młodzieży w najważniejsze europejskie inicjatywy. Osoby młode mają do odegrania aktywną rolę podczas konferencji w sprawie przyszłości Europy poświęconej istotnym kwestiom, takim jak zmiana klimatu, silniejsza gospodarka, w tym przyszłość zatrudnienia i miejsc pracy, kształcenie, szkolenie i polityka młodzieżowa oraz rosnące znaczenie technologii cyfrowych. Osoby młode zachęca się do aktywnego uczestnictwa w inicjatywie nowego europejskiego Bauhausu – ruchu na rzecz wspólnego projektowania i tworzenia nowych sposobów życia w harmonii z planetą.
Pomimo różnorodności sytuacji w poszczególnych krajach strategia na rzecz młodzieży pozwoliła państwom członkowskim określić wspólne wyzwania i priorytety, głównie dzięki działaniom w zakresie wzajemnego uczenia się, a w szczególności w kontekście pandemii.
W następnym okresie narzędzia przewidziane w strategii można by wykorzystać do lepszego angażowania i łączenia osób młodych, a także wzmacniania ich pozycji, w tym do dalszego wzmacniania procesów uczestnictwa młodzieży i docierania do większej liczby osób młodych poza ich zwyczajową reprezentacją, jak również do przyspieszenia realizacji europejskiego programu pracy z młodzieżą i przyszłego zalecenia Rady w sprawie mobilności młodych wolontariuszy. Narzędzia i instrumenty określone w strategii można również wykorzystać do stawienia czoła konkretnym przyszłym wyzwaniom, w tym wpływowi pandemii COVID-19 na kształcenie, zatrudnienie i zdrowie psychiczne młodzieży, szczególnie w przypadku młodzieży znajdującej się w niekorzystnej sytuacji, oraz zwiększonemu zapotrzebowaniu na cyfrową pracę z młodzieżą.
Te obecne priorytety zostaną uwzględnione w nowym planie prac na trzyletni okres 2022–2024, który będzie się przede wszystkim skupiał na odporności młodzieży i sektora młodzieży oraz poprawie ich sytuacji po pandemii COVID. Programy i fundusze UE, takie jak Erasmus+, Europejski Korpus Solidarności, „Horyzont Europa” i Europejski Fundusz Społeczny Plus mogą wnieść znaczący wkład, ponieważ zostały one wzmocnione i dostosowano je do ostatnich wydarzeń. Ponadto duży wpływ może mieć dodatkowe finansowanie z instrumentu NextGenerationEU, które jest w dużej mierze przeznaczane na wiele obszarów polityki mających wpływ na osoby młode (kształcenie, umiejętności, zatrudnienie, klimat itp.).
Zapewnienie wszystkim młodym Europejczykom równego dostępu do możliwości oraz udzielenie im niezbędnego wsparcia, aby mogli żyć, pracować, uczyć się i rozwijać, pozostaje centralnym elementem unijnej współpracy i polityki na rzecz młodzieży. Strategia UE na rzecz młodzieży na lata 2021–2027 ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia tych celów. Ustanowienie tych solidnych ram polityki, umożliwienie wymiany wiedzy i wzajemne uczenie się wśród państw członkowskich, jak również ukierunkowanie finansowania z programu Erasmus+ i innych programów UE na trzy filary strategiczne „Angażowanie. Łączenie. Wzmacnianie pozycji” umożliwi wielu osobom młodym w Europie osiągnięcie pełnego potencjału, przygotowanie się na ekologiczną i cyfrową transformację oraz zapewni im jaśniejszą i bardziej sprawiedliwą przyszłość.
W dniu 15 września 2021 r. przewodnicząca Ursula von der Leyen zapowiedziała w orędziu o stanie Unii 41 , że Komisja Europejska zaproponuje ogłoszenie roku 2022 Europejskim Rokiem Młodzieży – „aby docenić wielkie poświęcenie młodych ludzi dla innych”. Celem jego obchodów będzie zwiększenie wysiłków Unii, państw członkowskich, władz regionalnych i lokalnych na rzecz docenienia działań młodzieży, ich wspierania i angażowania się nie w perspektywie popandemicznej, jako że „Europa potrzebuje wszystkich swoich młodych ludzi”.
W formie przyjętej w rezolucji Rady Unii Europejskiej i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie w sprawie ram europejskiej współpracy na rzecz młodzieży:: Strategia Unii Europejskiej na rzecz młodzieży na lata 2019–2027, Dz.U. C 456 z 18.12.2018, s. 1.
Definicje osób młodych są różne, ale w celach statystycznych na szczeblu UE wybiera się często zakres wiekowy 15–29 lat.
Jeżeli nie podano źródła danych, dane wykorzystane w niniejszym sprawozdaniu uzyskano z internetowej bazy danych Eurostat: https://ec.europa.eu/eurostat/data/database . W tym kontekście osoby młode definiuje się jako osoby w wieku od 15 do 29 lat.
Badanie Eurobarometr Flash 478 z 2019 r., Jak zbudować silniejszą, bardziej zjednoczoną Europę? Opinie młodych ludzi. W pytaniu tym wykluczono mobilność w celach turystycznych czy mieszkanie za granicą ze swoją rodziną.
W najmłodszej kategorii wiekowej (tzn. w grupie wiekowej 16/18–24 lata) 42 % respondentów wskazało, że głosowali, w porównaniu z 2014 r., gdy odsetek osób głosujących wyniósł tylko 28 %. Wzrost był wyraźny również w grupie wiekowej 25–39 lat (wzrost z 35 % w 2014 r. do 47 % w 2019 r.). Wśród starszych wyborców wciąż występuje jednak wyższa frekwencja wyborcza niż wśród młodszych. Parlament Europejski, badanie powyborcze 2019, s. 22.
OECD, 2020. Youth and Covid-19. Response, Recovery and resilience. OECD, 2020. MOP, 2020. Covid and Youth. Impacts on Jobs, Education, Rights and mental Well-being. [Covid-19 a młodzież. Wpływ na miejsca pracy, kształcenie, prawa i dobrostan psychiczny], MOP, 2020. Eurostat, 2020. Being young in Europe today – health. [Być młodym w dzisiejszej Europie – zdrowie]. Statistics Explained. Dostępne pod adresem: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Being_young_in_Europe_today_-_health#Life_expectancy_and_mortality_rates . Dostęp w dniu 19.03.2021 r.
Badanie Eurobarometr Parlamentu Europejskiego, „Uncertainty/EU/hope. Public opinion in times of covid-19” [Niepewność/UE/nadzieja. Opinia publiczna w czasach COVID-19], przeprowadzone w październiku 2020 r.
https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/57e87ca0-900d-11ea-812f-01aa75ed71a1
https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/5a8beedc-f0e1-11eb-a71c-01aa75ed71a1
https://ec.europa.eu/education/education-in-the-eu/european-education-area_pl
https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation/strategy/strategy-2020-2024/our-digital-future/era_pl
Nazwa tymczasowa.
https://ec.europa.eu/education/education-in-the-eu/digital-education-action-plan_pl
Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie kształcenia mieszanego na rzecz wysokiej jakości szkolnictwa podstawowego i średniego sprzyjającego włączeniu społecznemu, COM(2021) 455 final .
Dz.U. 2019/C 189/05.
https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1223&langId=en
https://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=22829&langId=pl
Dz.U. 2020/C 415/09.
Dz.U. 2020/C, https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-8766-2021-INIT/pl/pdf
Dz.U. C 189.
Dz. U. 2020/C 212I.
https://ec.europa.eu/eusurvey/runner/EU-YOUTH-DIALOGUE-8TH-CYCLE
COM(2020) 788 final.
Badanie przeprowadzone przez Erasmus Student Network, marzec 2020 r.
Dane programu Erasmus+ dotyczące trwających co najmniej miesiąc doświadczeń mobilności za granicą w ramach szkolnictwa wyższego lub kształcenia i szkolenia zawodowego.
COM(2021) 142 final.
Strategia UE na rzecz praw dziecka i europejskiej gwarancji dla dzieci | Komisja Europejska (europa.eu)
Dz.U. 2020/C 193/03.
Dz.U. 2029/C 414/02.
Dz.U. 2019/C 412/12.
Dz.U. 2020/C 415/01.
Mental health and the pandemic: living, caring, acting! [Zdrowie psychiczne i pandemia: życie, opieka, działanie!] | Zdrowie publiczne (europa.eu)
https://ec.europa.eu/eusurvey/runner/FNAPSurvey2021?language=pl
Działania w zakresie współpracy transnarodowej obejmują szereg wydarzeń, które umożliwiają narodowym agencjom programu Erasmus+ współpracę i wymianę najlepszych praktyk w całej Europie, a także mają na celu poprawę jakości i wpływu programu na poziomie systemowym.
https://europa.eu/youth/home_pl
W proces współtworzenia programów zaangażowano młodzieżowe zainteresowane strony.
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/SPEECH_21_4701