KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 14.9.2020

COM(2020) 494 final

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Pierwsze sprawozdanie z wdrażania wieloletniego planu w odniesieniu do stad dorsza, śledzia i szprota w Morzu Bałtyckim oraz połowów eksploatujących te stada

{SWD(2020) 171 final}

WNIOSKI

Zmiany w środowisku morskim Morza Bałtyckiego oraz w stadach ryb Morza Bałtyckiego są zależne od tendencji długoterminowych, które zaczęły się na długo przed wejściem w życie wieloletniego planu zarządzania w 2016 r. Źródła i przyczyny kierunków zmian w rybołówstwie na Morzu Bałtyckim sięgają wielu lat wstecz. Przez wiele lat rybołówstwo rozwijano w stosunkowo pozytywny sposób. Jednak obecnie niektórym stadom, przede wszystkim stadom dorsza atlantyckiego we wschodniej części Morza Bałtyckiego, grozi załamanie wywołane oddziaływaniami, które swój początek miały na długo przed 2016 r. Chociaż wdrożenie wieloletniego planu zarządzania zmniejszyło presję połowową w okresie od 2016 r., inne czynniki śmiertelności zaczęły dominować w przypadku niektórych stad. Na przykład w przypadku dorsza atlantyckiego we wschodniej części Morza Bałtyckiego naukowcy stwierdzili, że trzy razy więcej ryb ginie w wyniku presji środowiskowej niż w wyniku samego połowu.

Zainteresowane strony i państwa członkowskie, z którymi się skonsultowano, miały rozbieżne zdania na temat wieloletniego planu zarządzania. Państwa członkowskie uważają, że jest zbyt wcześnie na ocenę skutków wieloletniego planu zarządzania, ale widzą możliwości, aby wieloletni plan zarządzania stał się ważniejszym instrumentem zarządzania rybołówstwem, ponieważ zawiera wszystkie elementy niezbędne do osiągnięcia odpowiednich celów. Komitet Doradczy ds. Morza Bałtyckiego i jego członkowie mieli jednak w większości negatywne zdanie. Branża rybacka ze względów gospodarczych preferowałaby szersze stosowanie wyższych zakresów przedziału FMSY (maksymalnego podtrzymywalnego połowu). Z dotychczasowych doświadczeń wynika jednak, że zbyt intensywne połowy stad, które nie są w dobrym stanie, to podejście krótkowzroczne, które prowadzi do przełowienia i załamania łowisk. Natomiast organizacje pozarządowe uznają wyższe zakresy przedziału za niezgodne z maksymalnym podtrzymywalnym połowem („MSY”). Komisja nie zgadza się z tą opinią, ponieważ cały przedział jest zgodny z MSY (długoterminową koncepcją gospodarczą uzgodnioną przez współprawodawców w 2014 r.).

Komisja uważa, że wieloletni plan dla Morza Bałtyckiego 1 okazał się użytecznym narzędziem wdrażania wspólnej polityki rybołówstwa 2 , w szczególności w odniesieniu do ustalania uprawnień do połowów. Zapewnia przejrzyste zasady zarządzania rybołówstwem dostosowanego do warunków regionalnych. Jeżeli chodzi o stada ryb, których ocena obejmuje dużą ilość danych (lub „MSY”), w planie określono górne limity rocznych całkowitych dopuszczalnych połowów („TAC”), równocześnie dopuszczając pewną elastyczność w przypadku zdrowych stad. Jeżeli chodzi o stada pod presją, w przypadku których w morzu żyje tak mało ryb, że znajdują się poniżej niebezpiecznych poziomów minimalnych, w ramach planu utworzono siatkę bezpieczeństwa. Siatka bezpieczeństwa zapewnia ograniczenie do minimum kwot dotyczących stad znajdujących się pod presją oraz wprowadzenie dodatkowych środków naprawczych w celu odbudowy tych stad.

Komisja uważa, że zrównoważone i czasem trudne decyzje, które Rada podjęła w kwestii stad w Morzu Bałtyckim, były możliwe dzięki ramom utworzonym na podstawie wieloletniego planu zarządzania, łączącym siatkę bezpieczeństwa z elastycznością. Bez wieloletniego planu zarządzania bardzo trudno byłoby uzgodnić środki naprawcze mające pomóc w odbudowie stad znajdujących się poniżej limitu, a kwoty prawdopodobnie ustalono by na wyższym poziomie. Z drugiej strony wieloletni plan zarządzania umożliwił również elastyczność w odniesieniu do zdrowych stad dzięki dopuszczeniu stosowania wyższych zakresów przedziału FMSY, aby złagodzić skutki poważnego zmniejszenia kwot. Dzięki wieloletniemu planowi zarządzania obecnie wszystkimi połowami zarządza się zgodnie z MSY albo wdraża się środki zmierzające do przywrócenia ich zgodności z MSY; tworząc podstawę dla długoterminowej rentowności branży rybackiej i sektorów pomocniczych.

W związku z tym Komisja stwierdza, że wieloletni plan zarządzania stanowi stabilny długoterminowy instrument wdrażania WPRyb na Morzu Bałtyckim, oferując mniej niepewności przy ustalaniu kwot, zapewniając środki naprawcze na rzecz stad znajdujących się pod presją, czyniąc proces ustalania kwot bardziej przejrzystym dla zainteresowanych stron i państw członkowskich oraz umożliwiając branży rybackiej lepsze planowanie swoich połowów.

1.Wprowadzenie

Porozumienie między Parlamentem Europejskim i Radą w ramach międzyinstytucjonalnej grupy zadaniowej ds. wieloletnich planów zarządzania w 2014 r. 3 otworzyło drogę do przyjęcia w 2016 r. pierwszego wieloletniego planu zarządzania na rzecz Morza Bałtyckiego. Zgodnie z wieloletnim planem zarządzania Komisja przedstawia współprawodawcom sprawozdanie na temat wyników wieloletniego planu zarządzania i jego wpływu na stada oraz na połowy, w których eksploatowane są te zasoby, w szczególności pod kątem realizacji celów wieloletniego planu zarządzania. Niniejszy dokument jest pierwszym takim sprawozdaniem.

Cele wieloletniego planu zarządzania to: przyczynienie się do osiągnięcia celów WPRyb; zapewnienie, aby połowy doprowadziły do odtworzenia i utrzymania stad ryb powyżej poziomów, które mogą zapewnić MSY; przyczynienie się do wyeliminowania odrzutów poprzez unikanie i ograniczanie niezamierzonych połowów oraz do wdrożenia obowiązku wyładunku w odniesieniu do przedmiotowych stad, jak również wdrożenie podejścia ekosystemowego w celu zminimalizowania negatywnego wpływu działalności połowowej na środowisko. Grupa zadaniowa uzgodniła, a następnie współprawodawcy zdecydowali, że docelową śmiertelność połowową należy określić jako przedział wartości (z górnymi i dolnymi limitami), które są spójne z osiągnięciem MSY. Należy zauważyć, że cały przedział jest zgodny z MSY, długoterminową koncepcją gospodarczą. Wieloletni plan zarządzania zawiera przejrzyste zasady ustalania uprawnień do połowów w odniesieniu do stad ryb wraz z oceną osiągnięcia MSY. Plan zawiera również szczegółowe przepisy dotyczące kontroli oraz uprawnia Komisję do przyjmowania aktów delegowanych dotyczących określonych stad stanowiących przyłów, wyłączeń z obowiązku wyładunku oraz środków technicznych.

Wieloletni plan zarządzania obejmuje jako gatunki docelowe dorsza atlantyckiego, śledzia atlantyckiego i szprota, a także przyłowy gładzicy, storni, turbota i nagłada 4 . Gatunki docelowe stanowią około 95 % całkowitych połowów w Morzu Bałtyckim. 5 Rozporządzenia Rady w sprawie rocznych uprawnień do połowów na Morzu Bałtyckim określają roczne TAC i kwoty krajowe dla stad docelowych, jak również dla gładzicy i łososia.

Wieloletni plan zarządzania po raz pierwszy zastosowano w odniesieniu do okresu połowu rozpoczynającego się w dniu 1 stycznia 2017 r. Jako pierwszy w swoim rodzaju wieloletni plan zarządzania dla Morza Bałtyckiego wykorzystano jako wzór dla kolejnych wieloletnich planów zarządzania dla Morza Północnego, wód zachodnich i zachodniej części Morza Śródziemnego. Doświadczenia zdobyte podczas wdrażania wieloletniego planu zarządzania dla Morza Bałtyckiego wykorzystano do usprawnienia tego wieloletniego planu zarządzania i przygotowania kolejnych wieloletnich planów zarządzania.

Niniejsze sprawozdanie opiera się na najnowszej opinii ICES dotyczącej przedmiotowych stad w Morzu Bałtyckim 6 , doraźnej opinii specjalnej uzyskanej od ICES 7 , przeprowadzonej przez Komitet Naukowo-Techniczny i Ekonomiczny ds. Rybołówstwa (STECF) 8 Komisji analizie sprawozdań krajowych z 2018 r. w sprawie obowiązku wyładunku 9 oraz na informacjach będących w posiadaniu Komisji. Ponadto skonsultowano się z państwami członkowskimi należących do grupy Morza Bałtyckiego (forum BALTFISH), Komitetem Doradczym ds. Morza Bałtyckiego i jego członkami 10 . W związku z tym w niniejszym sprawozdaniu przedstawiono zmiany w istotnych obszarach wdrażania wieloletniego planu zarządzania i podjęto próbę wyciągnięcia wniosków po trzech pełnych latach wdrażania (2017–2019) oraz obowiązywania uprawnień do połowów ustalonych w wieloletnim planie zarządzania na cztery kolejne lata (2017–2020).

2.Zmiany w istotnych obszarach

W sprawozdaniu skoncentrowano się na zmianach, które od 2016 r. zaszły w pięciu głównych obszarach, którymi są: poziomy połowów, odrzuty, podejście ekosystemowe, współpraca regionalna i aspekty społeczno-gospodarcze.

2.1.Uprawnienia do połowów ustalane od 2017 r.

Do 2019 r. ocena osiągnięcia MSY była dostępna dla siedmiu z ośmiu stad – nie było takiej oceny dla stada dorsza atlantyckiego we wschodniej części Morza Bałtyckiego. W 2020 r. przestała ona być dostępna dla stada śledzia atlantyckiego w Zatoce Botnickiej.

W czterech operacjach ustalania TAC przeprowadzonych od czasu wejścia w życie wieloletniego planu zarządzania w lipcu 2016 r. konieczne było ustalenie łącznie 32 TAC objętych wieloletnim planem zarządzania, z czego 24 to były przypadki proste, a 8 wymagało pewnych dodatkowych elementów kontekstowych 11 .

Wśród 24 prostych przypadków Komisja zaproponowała w 23 przypadkach TAC na poziomie punktu FMSY lub w niższym zakresie przedziału FMSY. W jednym przypadku (stado śledzia atlantyckiego w centralnej części Morza Bałtyckiego na 2019 r.) Komisja zgodnie z wieloletnim planem zarządzania zaproponowała TAC na poziomie wyższego punktu FMSY, a Rada się do tego zastosowała. W wyżej wymienionych 24 przypadkach Rada zastosowała się do wniosku Komisji w 16 przypadkach, w dwóch przypadkach postanowiła ustalić TAC poniżej wartości określonej we wniosku Komisji (stado szprota na 2017 r. i stado śledzia atlantyckiego w centralnej części Morza Bałtyckiego na 2018 r.), w pięciu przypadkach zwiększyła TAC w ramach obowiązujących przedziałów FMSY określonych w wieloletnim planie zarządzania (stado śledzia atlantyckiego w Zatoce Ryskiej na 2017 r., stado śledzia atlantyckiego w zachodniej części Morza Bałtyckiego i w Zatoce Botnickiej na 2018 r., stado dorsza atlantyckiego w zachodniej części Morza Bałtyckiego na 2019 r. i stado szprota na 2020 r.). W ostatnim przypadku dotyczącym gatunków stanowiących przyłów Rada zwiększyła TAC powyżej wartości zgodnej z zasadą ostrożności (stado gładzicy na 2018 r.), podczas gdy w odniesieniu do wszystkich innych lat TAC ustalono zgodnie z łącznym MSY i zasadą ostrożności.

8 przypadków, w których wystąpił szczególny kontekst, to stado dorsza atlantyckiego w zachodniej części Morza Bałtyckiego w 2017 r. i 2018 r., stado śledzia atlantyckiego w zachodniej części Morza Bałtyckiego w 2019 r. i 2020 r. oraz stado dorsza atlantyckiego we wschodniej części Morza Bałtyckiego w całym przedmiotowym okresie. Przedstawiono je poniżej.

2.1.1.Stado dorsza atlantyckiego w zachodniej części Morza Bałtyckiego

Od lat wiadomo było, że istotne ilości dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego występowały w obszarze 24, który należy do obszaru zarządzania stadem dorsza atlantyckiego w zachodniej części Morza Bałtyckiego. W 2015 r. ICES zdołał określić to zjawisko ilościowo i przedstawił warianty zarządzania. Warianty te miały bezpośredni wpływ na względną stabilność, ale państwa członkowskie regionu Morza Bałtyckiego nie były w stanie porozumieć się co do dalszych działań. W obu przypadkach Komisja następnie zaproponowała TAC na poziomie wartości punktu FMSY (odpowiadającej, odpowiednio, ograniczeniu na poziomie 35 % i 88 % względem TAC z roku poprzedniego) w oparciu o występowanie w obszarze zarządzania dorsza atlantyckiego zarówno ze wschodniej, jak i zachodniej części Morza Bałtyckiego. Rada ustaliła TAC na 2017 r. przez zmniejszenie TAC o 56 % w porównaniu z TAC na 2016 r. W odniesieniu do 2018 r. Komisja ponownie uwzględniła występowanie obu stad dorsza atlantyckiego i zaproponowała ustalenie TAC na dotychczasowym poziomie TAC na 2017 r., do czego Rada się zastosowała. Ponadto ponieważ ilość ryb w morzu przez wiele lat znajdowała się poniżej wartości Btrigger, Komisja zaproponowała, a Rada przyjęła zamknięcia na czas tarła oraz limity ilościowe w odniesieniu do połowów rekreacyjnych. Jeżeli chodzi o TAC na 2019 r., należy zauważyć, że w opiniach naukowych określono bardzo szeroki przedział (od +30 % do prawie +400 %). Komisja zaproponowała niższą wartość punktu, ponieważ z opinii naukowych wynikało, że stado polegało na tylko jednym dobrym roczniku; Rada ustaliła TAC w niższym zakresie przedziału przy wzroście o 70 %. Jeżeli chodzi o 2020 r., po uzyskaniu opinii ICES, że liczbę ryb w jednym dobrym roczniku należało skorygować, zmniejszając ją o 54 %, Komisja zaproponowała ustalenia TAC na poziomie najniższej wartości punktu odpowiadającym zmniejszeniu o 68 % w porównaniu z TAC na 2019 r. Rada ustaliła TAC w niższym zakresie przedziału, zmniejszając go o 60 %.

2.1.2.Stado dorsza atlantyckiego we wschodniej części Morza Bałtyckiego

W okresie objętym niniejszym sprawozdaniem nie było oceny osiągnięcia MSY dotyczącej stada dorsza atlantyckiego we wschodniej części Morza Bałtyckiego, a do 2019 r. ICES co roku doradzało zmniejszenie TAC dla stada dorsza atlantyckiego we wschodniej części Morza Bałtyckiego, opierając się na zasadzie ostrożności. Jeżeli chodzi o 2017 r., Komisja zaproponowała TAC na poziomie -39 % zgodnie z opinią ICES dotyczącą występowania dorsza atlantyckiego we wschodniej części Morza Bałtyckiego w obszarze rozmieszczenia. Rada ustaliła TAC na poziomie -25 % w porównaniu z TAC na 2016 r. Jeżeli chodzi o 2018 r., Komisja uwzględniła występowanie stada w obszarze rozmieszczenia i zaproponowała obniżenie TAC o 28 %, czyli na poziomie nieznacznie wyższym od wskazanego w opinii ICES. Komisja zaproponowała zatem utrzymanie na dotychczasowym poziomie TAC dla stada w zachodniej części Morza Bałtyckiego, ustalając je na poziomie poniżej wartości punktu FMSY. Rada zmniejszyła TAC dla stada we wschodniej części Morza Bałtyckiego o 8 % w porównaniu z TAC na 2017 r. Jeżeli chodzi o 2019 r., Komisja zaproponowała, a Rada przyjęła TAC na poziomie odpowiadającym wartości mniejszej o 15 % od TAC na 2018 r. TAC ustalone przez Radę na te trzy lata znajdowały się powyżej poziomu sugerowanego w opinii wydanej przez ICES z zachowaniem zasady ostrożności.

W 2020 r. opinia ICES stała się dużo bardziej rygorystyczna – po raz pierwszy doradzono zerowy połów. Komisja szukała zatem propozycji, która uwzględniałaby realia połowów wielogatunkowych na Morzu Bałtyckim, gdzie dorsz atlantycki ze wschodniej części Morza Bałtyckiego stanowi nieunikniony przyłów większości pozostałych połowów. W związku z tym zaproponowała zamknięcie wszelkich ukierunkowanych połowów dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego i dopuszczenie jedynie rygorystycznego TAC dotyczącego przyłowu na poziomie 2 000 t (tj. -92 % w porównaniu z TAC na 2019 r.). Ten rygorystyczny TAC dotyczący przyłowu ma objąć nieunikniony przyłów dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego w ramach innych połowów, aby można było je kontynuować. Połączono to ze środkami naprawczymi wymaganymi w ramach wieloletniego planu zarządzania, takimi jak zamknięcie tarlisk dotyczące wszystkich flot poławiających dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego. Rada zatwierdziła wniosek Komisji. Z uwagi na trudną sytuację tego stada Komisja zaproponowała zmianę wieloletniego planu zarządzania na rzecz Morza Bałtyckiego w taki sposób, aby wzmocnić określone środki zarządzania i zaproponować podmiotom gospodarczym możliwość wycofania swoich statków z eksploatacji i opuszczenia branży na stałe 12 .

2.1.3.Stado śledzia atlantyckiego w zachodniej części Morza Bałtyckiego

TAC dla stada śledzia atlantyckiego w zachodniej części Morza Bałtyckiego był zgodny z MSY przez wiele lat do 2018 r. W 2018 r. ICES ponownie ocenił stado i stwierdził, że biomasa stada znajdowała się poniżej niebezpiecznego poziomu limitu Blim. Ponieważ żaden dodatni TAC nie wystarczyłby do odbudowy stada do poziomu powyżej Blim w kolejnym roku, ICES doradził połów zerowy w 2019 r. Komisja szukała zrównoważonego rozwiązania, jednocześnie proponując TAC na poziomie wystarczająco niskim, aby pomóc w odbudowie stada. Stosując zasady wieloletniego planu zarządzania, Komisja zaproponowała na 2019 r. zmniejszenie TAC o 44 % (tj. niższy punkt FMSY) w połączeniu ze środkiem naprawczym wymaganym zgodnie z wieloletnim planem zarządzania obejmującym dodatkowe zmniejszenie o 19 punktów procentowych. Zgodnie z wieloletnim planem zarządzania Rada zmniejszyła TAC o 48 % w porównaniu z TAC na 2018 r. Jeżeli chodzi o 2020 r., Komisja zaproponowała zmniejszenie TAC o 42 % (tj. niższy punkt FMSY) w połączeniu ze środkiem naprawczym obejmującym dodatkowe zmniejszenie o 29 punktów procentowych. Według ICES miało to na celu odbudowanie stada do poziomu powyżej poziomu Blim do 2022 r. Zgodnie z wieloletnim planem zarządzania Rada zmniejszyła TAC o 65 % w porównaniu z TAC na 2019 r. Decyzje te dowodzą, że Rada podjęła trudne, choć konieczne decyzje, które były możliwe dzięki długoterminowym ramom odbudowy przewidzianym wieloletnim planie zarządzania łączącym restrykcyjne TAC z dodatkowymi środkami naprawczymi.

2.1.4.Streszczenie

W 2016 r. trzy z siedmiu TAC dla stad z oceną osiągnięcia MSY ustalono zgodnie z opinią w sprawie MSY – dla stada śledzia atlantyckiego w zachodniej j części Morza Bałtyckiego, stada śledzia atlantyckiego w centralnej części Morza Bałtyckiego i dla stada gładzicy. W latach 2017–2019 ustalono corocznie sześć TAC zgodnie z MSY – nie miało to miejsca w przypadku stada dorsza atlantyckiego w zachodniej części Morza Bałtyckiego w 2017 r., stada gładzicy w 2018 r. i stada śledzia atlantyckiego w zachodniej części Morza Bałtyckiego w 2019 r., gdyż wobec tego ostatniego stada doradzono połów zerowy, ponieważ poziom biomasy stada znajdował się poniżej bezpiecznych granic biologicznych. Łowisko, wobec którego doradzono połów zerowy, co do zasady nie jest zgodne z MSY i celem priorytetowym jest odbudowa stada. Dopiero po odbudowie stada można powrócić do rozważań na temat poziomu TAC, który można ustalić zgodnie z opinią ICES w sprawie MSY i wieloletnim planem zarządzania. Na 2020 r. pięć z sześciu TAC dla stad z oceną osiągnięcia MSY ustalono zgodnie z MSY – nie dokonano tego w odniesieniu do stada śledzia atlantyckiego w zachodniej części Morza Bałtyckiego, ponieważ wobec tego stada ponownie doradzono połów zerowy.

Zainteresowane strony, z którymi się skonsultowano, wyraziły rozbieżne poglądy na temat roli wieloletniego planu zarządzania w ustalaniu TAC. Według administracji krajowych wieloletni plan zarządzania ułatwił ten proces, podkreślając jednocześnie znaczenie analitycznych ocen stad oraz wpływ rocznych wahań zalecanych poziomów TAC, jak również czynników niezwiązanych z rybołówstwem. Zdaniem Komitetu Doradczego ds. Morza Bałtyckiego wieloletni plan zarządzania nie zadowolił nikogo, a niektórzy członkowie uznali wręcz, że przynosi efekty odwrotne do zamierzonych. Ocenę tę uzasadniono na dwa sposoby – dla niektórych wieloletni plan zarządzania jest zbyt sztywny, ponieważ nie pozwala wystarczająco zwiększać TAC w określonych sytuacjach, podczas gdy inni członkowie twierdzą, że wieloletni plan zarządzania jest zbyt elastyczny i dlatego nie zagwarantował ustalenia wszystkich TAC na poziomie MSY w terminie najpóźniej do 2020 r.

Komisja nie podziela opinii wyrażonych przez Komitet Doradczy ds. Morza Bałtyckiego. Mając na uwadze powyższe, oczywiste jest, że wieloletni plan zarządzania ułatwił porozumienie się w kwestii uprawnień do połowów i środków naprawczych, zapewniając jasny zestaw zasad, do których Komisja mogła się stosować w swoich wnioskach, a Rada przestrzegać w procesie podejmowania decyzji. Dzięki przestrzeganiu szczegółowych zasad określonych w wieloletnim planie zarządzania decyzje są spójne i dostosowane do celów WPRyb oraz przynoszą rezultaty, ponieważ np. oczekuje się, że stado dorsza atlantyckiego w zachodniej części Morza Bałtyckiego odbuduje się w 2020 r., a stado śledzia atlantyckiego w zachodniej części Morza Bałtyckiego stopniowo się odbudowuje.

2.2.Obowiązek wyładunku i odrzuty

Jednym z głównych celów zreformowanej WPRyb jest wdrożenie obowiązku wyładunku i stopniowe eliminowanie odrzutów poprzez unikanie i ograniczanie niezamierzonych połowów. Obowiązek wyładunku dotyczy gatunków zarządzanych za pomocą TAC. Na Morzu Bałtyckim obowiązek wyładunku wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2015 r. w odniesieniu do dorsza atlantyckiego, śledzia atlantyckiego, szprota i łososia atlantyckiego oraz z dniem 1 stycznia 2017 r. w odniesieniu do gładzicy.

W art. 7 wieloletniego planu zarządzania zawarto bardziej szczegółowe przepisy dotyczące wdrożenia obowiązku wyładunku. Uprawniono w nim Komisję do przyjęcia aktów delegowanych dotyczących wyłączeń z uwagi na wysoką przeżywalność i wyłączeń de minimis, szczegółowych przepisów dotyczących dokumentacji oraz określania minimalnych rozmiarów odniesienia 13 . Ponadto w wieloletnim planie zarządzania określono, że obowiązek wyładunku nie ma zastosowania do połowów rekreacyjnych.

ICES szacuje 14 , że od czasu wejścia w życie obowiązku wyładunku praktyki związane z odrzutami prawdopodobnie prawie nie uległy zmianie: odrzuty gatunków pelagicznych są nadal nieznaczne; w przypadku pozostałych połowów oficjalnie zgłoszone odrzuty ograniczono niemal do zera, ale nadal mają miejsce nielegalne odrzuty. STECF w swojej ocenie rocznych sprawozdań państw członkowskich z 2018 r. dotyczących obowiązku wyładunku 15 wskazał, że w odniesieniu do Morza Bałtyckiego odpowiednie organy regionalne aktywnie opracowały podejścia mające na celu poprawę wdrażania obowiązku wyładunku. STECF stwierdził jednak również, że dane ilościowe dotyczące poszczególnych basenów morskich były nadal zbyt ograniczone, aby mógł oszacować zmiany w ilości odrzutów. Ponadto istniały przesłanki świadczące o tym, że praktyki działania stosowane przez branżę rybacką na morzu nie zmieniły się, co oznaczało, że ograniczenie odrzutów wydaje się raczej mało prawdopodobne.

Zainteresowane strony, z którymi się skonsultowano, podzielają poglądy ICES na temat dokonywanych obecnie odrzutów. Uważają, że kontrole należy poprawić. Zainteresowane strony słusznie podkreślają, że takie kontrole wchodzą w zakres rozporządzenia w sprawie kontroli WPRyb (WE) nr 1224/2009 16 , a nie w zakres wieloletniego planu zarządzania. Niektóre zainteresowane strony twierdzą, że częstsze stosowanie wyższego zakresu przedziału FMSY przy ustalaniu TAC pomogłoby ograniczyć odrzuty, podczas gdy organizacje pozarządowe w ogóle nie chcą stosować wyższych zakresów przedziału. Wszyscy respondenci zgadzają się z oceną, że rzeczywiste poziomy odrzutów były dosyć stabilne od czasu wejścia w życie obowiązku wyładunku.

Komisja uważa, że utrzymujący się problem odrzutów wynika głównie z braku kontroli i egzekwowania przepisów przez organy państw członkowskich i należy go rozwiązać w ramach unijnego systemu kontroli rybołówstwa. Wieloletniego planu zarządzania na rzecz Morza Bałtyckiego nie opracowano w celu rozwiązania tego problemu.

2.3.Podejście ekosystemowe

Art. 2 ust. 3 rozporządzenia podstawowego WPRyb stanowi, że w ramach WPRyb należy wdrożyć podejście ekosystemowe do zarządzania rybołówstwem, aby ograniczyć negatywne skutki działalności połowowej dla ekosystemu morskiego. W art. 3 ust. 3 wieloletniego planu zarządzania przewidziano, że wieloletni plan zarządzania musi być spójny z unijnym prawem dotyczącym środowiska, w szczególności z celem, jakim jest osiągnięcie do 2020 r. dobrego stanu środowiska, zgodnie z wymogami dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej 2008/56/WE (zwanej dalej „dyrektywą ramową w sprawie strategii morskiej”) 17 . W dyrektywie ramowej w sprawie strategii morskiej przedstawiono jedenaście wskaźników jakości dotyczących określania dobrego stanu środowiska. Wieloletni plan zarządzania ma na celu zapewnienie spełnienia warunków wskaźnika 3 (jako najistotniejszego dla zarządzania rybołówstwem) oraz przyczynienie się do spełnienia warunków innych istotnych wskaźników proporcjonalnie do względnej roli, jaką odgrywa rybołówstwo.

Wskaźnik 3 jest bezpośrednio powiązany z ustalaniem uprawnień do połowów. Stanowi, że „Populacje wszystkich ryb i skorupiaków eksploatowanych w celach handlowych utrzymują się w bezpiecznych granicach biologicznych, wskazując rozmieszczenie ze względu na wiek i rozmiar populacji, świadczące o dobrym zdrowiu zasobów”. Działalność połowowa ma wpływ na wskaźniki dotyczące różnorodności biologicznej (1), sieci pokarmowej (4), integralności dna morskiego (6) i znajdujących się w wodzie morskiej odpadów (10). Wpływ połowów na inne wskaźniki jest w najlepszym przypadku pośredni lub nieistotny 18 . 

Wpływ działalności połowowej na populację morświnów w Morzu Bałtyckim jest powodem do poważnego zaniepokojenia. Za główną przyczynę śmiertelności tych ssaków spowodowanej działalnością człowieka uznaje się utonięcie w narzędziach połowowych. Ponieważ szacowana liczebność populacji wynosi tylko 447 osobników, populację tę uznaje się obecnie za krytycznie zagrożoną 19 . Komisja uważa, że państwa członkowskie regionu Morza Bałtyckiego nie podjęły wystarczających działań w celu ochrony tych zwierząt, i rozważy wprowadzenie pilnych środków, które będą uzasadnione i oparte na wiedzy naukowej.

ICES potwierdza, że ekosystem Morza Bałtyckiego przechodzi zasadniczą zmianę i nie znajduje się w stanie równowagi. Stan wielu gatunków i siedlisk Morza Bałtyckiego nie odpowiada dobremu stanowi środowiska w wyniku wpływu człowieka na środowisko morskie 20 . Pięć najważniejszych presji na Morze Bałtyckie obejmuje: wzbogacenie w składniki pokarmowe i substancje organiczne, rybołówstwo, wprowadzanie substancji zanieczyszczających, wprowadzanie gatunków obcych oraz ścieranie i utrata podłoża.

2.4.Współpraca regionalna

Celem lepszego uwzględnienia różnic między poszczególnymi basenami morskimi oraz większego włączenia zainteresowanych stron w zarządzanie rybołówstwem UE wprowadziła w 2004 r. regionalne komitety doradcze 21 . Komitet Doradczy ds. Morza Bałtyckiego utworzono w marcu 2006 r. Jego głównym celem jest udzielanie porad na temat zarządzania połowami na Morzu Bałtyckim. W jego skład wchodzą organizacje reprezentujące branżę rybacką i inne grupy interesów, na które wpływa WPRyb (np. organizacje ochrony środowiska, organizacje zajmujące się połowami sportowymi i rekreacyjnymi) 22 .

Reforma WPRyb w 2013 r. jeszcze bardziej wzmocniła ten wymiar regionalny i odpowiedzialność za zarządzanie rybołówstwem. Role i funkcje komitetów doradczych włączono do rozporządzenia podstawowego WPRyb 23 . Należy przeprowadzać konsultacje z komitetami doradczymi w niektórych kwestiach, w szczególności w sprawie wspólnych rekomendacji państw członkowskich, a ich opinie należy brać pod uwagę. Należy wyjaśniać rozbieżności w przyjętych środkach. Komisja i państwa członkowskie mogą się skonsultować z komitetem doradczym w sprawie dowolnego środka, a komitety doradcze mogą wydawać zalecenia i informować o problemach dotyczących zarządzania rybołówstwem oraz aspektów społeczno-ekonomicznych i ochronnych rybołówstwa.

Kolejnym aspektem wzmocnionej regionalizacji jest to, że odpowiednie państwa członkowskie mogą składać wspólne rekomendacje dotyczące kwestii, w odniesieniu do których Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych, tj. niezbędnych środków ochronnych, środków technicznych i planów w zakresie odrzutów. W tym celu państwa członkowskie z regionu Morza Bałtyckiego utworzyły pod koniec 2013 r. forum ds. rybołówstwa na Morzu Bałtyckim („forum BALTFISH") 24 . Głównym celem forum BALTFISH jest poprawa koordynacji i współpracy między państwami członkowskimi w zakresie zarządzania rybołówstwem oraz rozwój współpracy z innymi kluczowymi zainteresowanymi stronami w regionie. Składa się ono z dwóch poziomów roboczych – grupy wysokiego szczebla złożonej z dyrektorów ds. rybołówstwa z państw członkowskich z udziałem urzędników Komisji oraz seminarium forum złożonego z przedstawicieli państw członkowskich, Komisji, Komitetu Doradczego ds. Morza Bałtyckiego i odpowiednich organizacji międzyrządowych oraz innych zainteresowanych stron.

Zainteresowane strony, z którymi przeprowadzono konsultacje, nie są przekonane o wartości dodanej wieloletniego planu zarządzania w odniesieniu do współpracy regionalnej. Państwa członkowskie uważają, że współpraca regionalna rozwinęła się pozytywnie, podkreślając jednocześnie, że w szczególności można by usprawnić proces przygotowywania wspólnych rekomendacji. Idea wspólnych rekomendacji jako instrumentu dostosowanego do potrzeb regionu jest dobrze rozumiana, ale ich przygotowanie często wymaga czasochłonnych badań wstępnych. Ponadto również przyjęcie aktów delegowanych wymaga czasu, ponieważ proces ten obejmuje różne etapy naukowe i administracyjne. Wreszcie istotnym etapem tego procesu jest kontrola ze strony Rady i Parlamentu Europejskiego. Państwa członkowskie zwracają uwagę, że grupy regionalne wymagałyby bardziej formalnych struktur, których nie przewidziano w wieloletnim planie zarządzania. Wyjaśniałoby to, dlaczego zainteresowane strony uważają, że wieloletni plan zarządzania okazał się niewystarczający do przyspieszenia regionalizacji.

Komitet Doradczy ds. Morza Bałtyckiego podziela opinię, że wieloletni plan zarządzania nie polepszył współpracy regionalnej. W szczególności ubolewa, że forum BALTFISH nie poświęca wystarczająco dużo czasu na kwestie niezwiązane z rocznymi uprawnieniami do połowów.

Komisja uważa, że wieloletni plan zarządzania zapewnia niezbędne ramy prawne i że państwa członkowskie powinny były w większym stopniu wykorzystywać regionalizację poprzez opracowywanie większej liczby wspólnych wniosków i konsultacje z komitetami doradczymi oraz innymi zainteresowanymi stronami w sprawie kwestii mających wpływ na Morze Bałtyckie w ciągu ostatnich lat. Nie zajęto się wspólnie kluczowymi kwestiami, takimi jak bardziej zrównoważone zarządzanie stadem dorsza atlantyckiego we wschodniej części Morza Bałtyckiego lub podjęcie rzeczywistych działań na rzecz ochrony krytycznie zagrożonych morświnów.

2.5.Zmiany społeczno-gospodarcze

Ogólnie rzecz biorąc, połowy bałtyckie przynosiły zyski, chociaż wyładunki i ich wartość spadły, głównie z powodu spadku cen dorsza. Na tym etapie nie ma żadnych danych dotyczących przebiegu zmian od 2018 r., ale sytuacja dotycząca środowiska, wyczerpane stado dorsza atlantyckiego we wschodniej części Morza Bałtyckiego i obecna sytuacja w zakresie zdrowia publicznego z pewnością miały negatywny wpływ.

Zainteresowane strony, z którymi przeprowadzono konsultacje, twierdzą, że istnieje negatywna korelacja między wdrażaniem wieloletniego planu zarządzania a rozwojem społeczno-gospodarczym ze względu na niekorzystne zmiany w stadach. Branża rybacka twierdzi, że główną wadą wieloletniego planu zarządzania jest brak uwzględnienia aspektów społeczno-gospodarczych i sztywność przy ustalaniu TAC, ponieważ uważa, że warunki stosowania wyższych zakresów przedziału powinny być mniej rygorystyczne, aby można je było częściej stosować. Z drugiej strony organizacje pozarządowe twierdzą, że nie dokumentuje się w wystarczającym stopniu uwzględniania aspektów społeczno-gospodarczych przy ustalaniu TAC, a stosowanie wyższych zakresów przedziału FMSY jest równoznaczne z „przełowieniem”. Uważają również, że „przełowienie” doprowadziło do niekorzystnych zmian społeczno-gospodarczych. Państwa członkowskie podkreślają, że wyższy zakres przedziału można stosować ze względów społeczno-gospodarczych.

Komisja jest zdania, że wieloletni plan zarządzania przynosi korzyści. Zróżnicowane zmiany dotyczące stad ryb i połowów wynikają nie tyle z wdrożenia wieloletniego planu zarządzania, co z przyczyn, które istniały na długo przed wejściem planu w życie, tj. czynników środowiskowych, a w szczególności niezrównoważonych połowów, które z czasem wyrządziły rzeczywiste szkody społeczno-gospodarcze, pociągając za sobą poważne koszty dla rybaków utrzymujących się z rybołówstwa. Tylko zrównoważone praktyki połowowe i odpowiednia ochrona środowiska mogą zapewnić, aby społeczności rybackie trwale tętniły życiem. To właśnie przewidują ramy prawne wieloletniego planu zarządzania.

Należy również wspomnieć, że rozporządzenie w sprawie EFMR 25 przyczynia się do realizacji celów WPRyb, a tym samym również wdrażania wieloletniego planu zarządzania. W tym kontekście państwa członkowskie wykorzystują EFMR w szczególności do wspierania rozwoju bardziej selektywnych połowów, do współfinansowania działań w zakresie kontroli i egzekwowania przepisów dotyczących rybołówstwa oraz do zmniejszania społeczno-gospodarczego wpływu niektórych środków ochronnych na rybaków. Opierając się na sprawozdaniach państw członkowskich, Komisja przedstawia roczne sprawozdanie z realizacji EFMR 26 .

(1)

     Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1139 z dnia 6 lipca 2016 r. ustanawiające wieloletni plan w odniesieniu do stad dorsza, śledzia i szprota w Morzu Bałtyckim oraz połowów eksploatujących te stada (Dz.U. L 191 z 15.7.2016, s. 1). Zwane dalej „wieloletnim planem zarządzania (MAP)”.

(2)

     Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1380/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie wspólnej polityki rybołówstwa (Dz.U. L 354 z 28.12.2013, s. 22). Zwane dalej „rozporządzeniem podstawowym w sprawie WPRyb”.    

(3)

   Dokument nr 8529/14 Limité Pêche 117, Codec 1004 z dnia 3 kwietnia 2014 r., Rada Unii Europejskiej.

(4)

     Jeżeli chodzi o łososia bałtyckiego, Komisja zaproponowała plan wieloletni w dokumencie COM(2011) 470 final z 12.8.2011.

(5)

     ICES Advice 2019 – Baltic Sea Ecoregion Fisheries Overview [Opinia ICES z 2019 r. – Przegląd rybołówstwa w ekoregionie Morza Bałtyckiego] z dnia 2 września 2019 r., s. 5.

(6)

     Dostępna pod adresem http://www.ices.dk/community/advisory-process/Pages/Latest-advice.aspx

(7)

     Opinia ICES z 2019 r. – sr.2019.15 z dnia 27 czerwca 2019 r.

(8)

     Decyzja Komisji 2016/C 74/05 z dnia 25 lutego 2016 r. ustanawiająca Komitet Naukowo-Techniczny i Ekonomiczny ds. Rybołówstwa (Dz.U. C 74 z 26.2.2016, s. 4).

(9)

     Sprawozdanie z 60. posiedzenia plenarnego STECF (PLEN-19-01), pozycja 6.2, s. 18–33; Doraźnie zlecone sprawozdanie „Evaluation of Member States’ Annual Reports on the Landing Obligation (for 2018), March 2019” [„Ocena sprawozdań rocznych państw członkowskich w sprawie obowiązku wyładunku (za 2018 r.), marzec 2019 r.”], dokument uzupełniający sprawozdanie z posiedzenia plenarnego.

(10)

     Kwestionariusz i odpowiedzi zawarto w dokumencie roboczym służb Komisji SWD(2020) XXX załączonym do niniejszego sprawozdania.

(11)

     Szczegółowa tabela znajduje się w załączniku do dokumentu roboczego służb Komisji towarzyszącemu niniejszemu sprawozdaniu. 

(12)

     Wniosek Komisji COM(2019) 564 z dnia 31 października 2019 r. dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE) 2016/1139 w zakresie wprowadzenia pułapów zdolności połowowej w odniesieniu do dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego, gromadzenia danych i środków kontroli na Morzu Bałtyckim oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 508/2014 w odniesieniu do trwałego zaprzestania działalności połowowej flot poławiających dorsza atlantyckiego ze wschodniej części Morza Bałtyckiego. 

(13)

     Uprawnienie zawiera również art. 15 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1241 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie zachowania zasobów rybnych i ochrony ekosystemów morskich za pomocą środków technicznych, zmieniającego rozporządzenia Rady (WE) nr 1967/2006, (WE) nr 1224/2009 i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1380/2013, (UE) 2016/1139, (UE) 2018/973, (UE) 2019/472 i (UE) 2019/1022 oraz uchylające rozporządzenia Rady (WE) nr 894/97, (WE) nr 850/98, (WE) nr 2549/2000, (WE) nr 254/2002, (WE) nr 812/2004 i (WE) nr 2187/2005 (Dz.U. L 198 z 25.7.2019, s. 105).

(14)

     Zob. przypis5, s. 7–8; ICES Advice 2019 – Baltic Sea Ecoregion Ecosystem overview [Opinia ICES z 2019 r. – Przegląd ekosystemu ekoregionu Morza Bałtyckiego] z dnia 12 grudnia 2019 r., s. 8.

(15)

     Zob. przypis 9.

(16)

     Rozporządzenie Rady (WE) nr 1224/2009 z dnia 20 listopada 2009 r. ustanawiające unijny system kontroli w celu zapewnienia przestrzegania przepisów wspólnej polityki rybołówstwa (Dz.U. L 343 z 22.12.2009, s. 1).

(17)

     Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE z dnia 17 czerwca 2008 r. ustanawiająca ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (Dz.U. 164 z 25.6.2008, s. 19).

(18)

     Wprowadzanie gatunków obcych (2), eutrofizacja wywołana przez działalność człowieka (5), właściwości hydrograficzne (7), poziom substancji zanieczyszczających w morzu (8), poziom substancji zanieczyszczających w rybach i owocach morza (9), wprowadzenie energii, w tym hałasu podwodnego (11).

(19)

     Zob. przypis 14 (przegląd ekosystemu), s. 18.

(20)

     Zob. przypis7, s. 1; przypis 14 (przegląd ekosystemu), s. 3.

(21)

     Decyzja Rady 2004/585/WE z dnia 19 lipca 2004 r. ustanawiająca regionalne komitety doradcze w ramach wspólnej polityki rybołówstwa (Dz.U. L 256 z 3.8.2004, s. 17).

(22)

     http://www.bsac.dk/BSAC/About-the-BSAC

(23)

     Art. 43–45 rozporządzenia (UE) nr 1380/2013. Ponadto bardziej szczegółowe zasady dotyczące funkcjonowania komitetów doradczych określono w rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE) 2015/242 z dnia 9 października 2014 r. ustanawiającym szczegółowe zasady dotyczące funkcjonowania komitetów doradczych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa (Dz.U. L 41 z 17.2.2015, s. 1).

(24)

     Protokół ustaleń w sprawie Zasad ogólnych i metod pracy forum ds. rybołówstwa na Morzu Bałtyckim (BALTFISH) z dnia 13 grudnia 2013 r., http://www.bsac.dk/BSAC-Resources/Documents-section/BALTFISH

(25)

     Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 508/2014 z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenia Rady (WE) nr 2328/2003, (WE) nr 861/2006, (WE) nr 1198/2006 i (WE) nr 791/2007 oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1255/2011 (Dz.U. L 149 z 20.5.2014, s. 1).

(26)

     Najnowszy projekt sprawozdania znajduje się pod adresem https://ec.europa.eu/fisheries/sites/fisheries/files/2019-11-26-emff-implementation-report_en.pdf