52013DC0085

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie starań podjętych przez państwa członkowskie w 2011 r., zmierzających do osiągnięcia trwałej równowagi pomiędzy zdolnością połowową a uprawnieniami do połowów

1.           Wprowadzenie i główne ustalenia

Państwa członkowskie odpowiadają za stałą i trwałą równowagę między swoimi flotami a przyznanymi im uprawnieniami do połowów[1]. Zrównoważone zarządzanie rybołówstwem oznacza sytuację, w której rentowna flota eksploatuje zasoby naturalne poniżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu. Jest ono jedną z kluczowych zasad reformy wspólnej polityki rybołówstwa zaproponowanej przez Komisję Europejską.

W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono przegląd flot rybackich w UE. Wykorzystane informacje obejmują dane przesłane przez państwa członkowskie w ich sprawozdaniach rocznych za 2011 r.[2], dane zawarte w rejestrze floty rybackiej Wspólnoty[3] bądź dane zebrane zgodnie z ramami gromadzenia danych[4] (zob. załącznik 1). Ocenę powyższych danych przeprowadził Komitet Naukowo-Techniczny i Ekonomiczny ds. Rybołówstwa (STECF)[5].

Przede wszystkim stwierdzono, że w następnych latach konieczna jest znacząca poprawa w zakresie sposobu, w jaki państwa członkowskie oceniają wspomnianą równowagę i zarządzają swoją flotą. Jako że zarządzanie rybołówstwem ewoluuje, tak aby uwzględnić cel określający maksymalny podtrzymywalny połów, nie wystarczy już opierać się na pułapach wyrażonych w parametrach statycznych. Potrzebne są wskaźniki rentowności i wskaźniki zrównoważenia w szerszym ujęciu w celu zarządzania unijnymi flotami tak, aby doprowadzić do sytuacji, w której rentowna flota eksploatuje zasoby na poziomie ich pełnego potencjału biologicznego. Zasadnicze znaczenie mają udoskonalenia w zakresie oceny stad oraz w zakresie gromadzenia, przekazywania, analizy i metodologii danych.

2.           PUŁAPY ZDOLNOŚCI POŁOWOWEJ …

Każde państwo członkowskie musi zagwarantować, że jego zdolność połowowa w ujęciu pojemności (wyrażonej w GT) i w ujęciu mocy silników (wyrażonej w kW) nigdy nie przekracza poziomów nominalnych określonych w rozporządzeniu 1013/2010[6]. Obecne zapisy w rejestrze floty wskazują, że wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem Rumunii zachowały zgodność z tymi poziomami nominalnymi (zob. załącznik 2). Wielkość unijnej floty była 14,1 % poniżej pułapów GT i 9,9 % poniżej pułapów w kW, przy czym wartości tej różnicy wahały się od 2 % do 62 %[7]. W 2011 r. liczba statków zmniejszyła się o 2 %, natomiast pojemność i moc silników zmniejszyły się, odpowiednio, o 3,7 % i 3,1 %. Zmniejszenia pojemności i mocy silników miały podobną skalę w państwach członkowskich, przy czym wystąpiły pewne różnice (zob. załącznik 3).

W celu zapewnienia dokładności pomiarów w rejestrze floty państwa członkowskie są zobowiązane do systematycznego certyfikowania nowych silników, zapasowych silników i technicznie zmodyfikowanych silników o mocy powyżej 120 kW w przypadku statków objętych systemem nakładu połowowego począwszy od stycznia 2012 r. oraz w przypadku wszystkich statków począwszy od stycznia 2013 r. Państwa członkowskie muszą również prowadzić weryfikację danych na podstawie planów pobierania próbek. Gdy informacje wskazują, że moc silników jest większa niż moc podana w licencji połowowej danego statku, należy przeprowadzić fizyczną weryfikację.

Kilka państw członkowskich nie dotrzymało terminów w zakresie pomiaru i monitorowania. Niektóre państwa członkowskie w ogóle nie spełniają tych obowiązków w zakresie monitorowania. Jedynie kilka państw członkowskich przyjęło wymagane plany pobierania próbek dotyczące weryfikacji danych. Na koniec listopada 2012 r. jedenaście państw członkowskich przyjęło plany pobierania próbek dotyczące weryfikacji mocy silników, natomiast dziewięć państw członkowskich zapowiedziało przyjęcie takiego planu w bliskiej przyszłości. Dwa państwa członkowskie jeszcze tego nie zrobiły.

Komisja przywiązuje dużą wagę do przestrzegania rozporządzenia w sprawie kontroli. Ma ono zasadnicze znaczenie dla zapewnienia równych warunków działania w sektorze rybołówstwa w UE.

Europejski Trybunał Obrachunkowy opublikował w 2011 r. sprawozdanie specjalne dotyczące zarządzania zdolnością połowową w UE. Uznano, że istniejące definicje zdolności połowowej nie są wiarygodnymi wskaźnikami zdolności statków do połowu ryb[8]. Komisja zdaje sobie sprawę, że takie parametry jak GT i kW nie są wystarczające, aby uchwycić postęp techniczny, nie wspominając o praktycznych trudnościach w mierzeniu mocy silników.

Wycofanie z eksploatacji było najczęstszym narzędziem zarządczym służącym zmniejszeniu zdolności połowowej. Komisja szacuje, że na wycofanie z eksploatacji w latach 2000-2015 wykorzystana zostanie kwota blisko 1,3 mld EUR z funduszy UE (zob. załącznik 4).

Analizując pomoc na wycofanie z eksploatacji, Europejski Trybunał Obrachunkowy stwierdził, że systemy wycofywania z eksploatacji finansowane ze środków publicznych nie były dobrze ukierunkowane oraz brakowało w ich przypadku wyraźnych kryteriów kwalifikowalności i wyboru[9]. Trybunał stwierdził, że złomowanie statków rybackich miało mały, jeżeli jakikolwiek, wpływ na docelowe stada ryb.

3.           … oraz wskaźniki zdolności połowowej

Z upływem czasu dostrzeżono ograniczenia opisywania zdolności połowowej flot w ujęciu mocy silników i pojemności. Utrzymanie tych parametrów w ramach pułapów nie jest samo w sobie dowodem na to, że istnieje równowaga między flotami rybackimi a stanem zasobów, od których zależy ich funkcjonowanie.

Ocena stanów nierównowagi wymaga raczej analizy wyników działalności flot w ujęciu stanu zasobów, na których opierają one swoją działalność, pod względem ekonomicznym i w odniesieniu do wykorzystania statków. Analizy takiej brakuje, w całości lub częściowo, w kilku sprawozdaniach państw członkowskich dotyczących floty.

Czy flota rybacka eksploatuje stada powyżej zrównoważonego poziomu? Czy w ujęciu średnim statki w danej flocie zarabiają wystarczająco dużo, aby przynajmniej pokryć swoje koszty krótkoterminowe? Czy flota osiągnie wystarczającą rentowność, aby w razie potrzeby zastąpić statki i silniki? Czy statki są w pełni wykorzystywane czy wiele z nich jest często bezczynnych? Dzięki tym wskaźnikom można wykazać nierównowagę na poziomie floty.

W niniejszym sprawozdaniu podsumowano starania podejmowane przez państwa członkowskie w celu rozwiązywania problemów oraz dokonano przeglądu naszej obecnej wiedzy wykraczającej poza informacje przekazywane przez państwa członkowskie.

Flota działająca w sposób zrównoważony i rentowny:

· eksploatuje stada w sposób zrównoważony w krótkim okresie przy uwzględnieniu perspektywy utrzymania eksploatacji poniżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu;

· jest rentowna w perspektywie krótkoterminowej i

· w perspektywie długoterminowej; oraz

· jest w pełni wykorzystana, przy uwzględnieniu sezonowego charakteru wielu działań połowowych, w tym sensie, że statki normalnie prowadzą aktywną działalność.

Komisja zwróciła się do STECF o dokonanie przeglądu unijnych flot przy użyciu wskaźników odpowiadających powyższym kwestiom. Jak dotąd, ze względu na dostępny czas i zasoby, STECF zajął się tylko 92 najważniejszymi flotami w 14 państwach członkowskich o największych sektorach rybołówstwa, ale obejmują one 72 % unijnych przychodów z wyładunków, a zatem dają one orientacyjną wiedzę o najważniejszych europejskich działaniach połowowych. W odpowiednich przypadkach STECF wykorzystał obliczone wartości wskaźników ze sprawozdań państw członkowskich, informacji z ram gromadzenia danych oraz ocen stad ryb.

Poniżej podano zastosowane wskaźniki (pełny opis znajduje się w załączniku 5).

Opieranie działalności na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu oznacza, że w ujęciu średnim, w perspektywie długoterminowej flota poławiała powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu. W świetle celów reformy WPRyb utrzymywanie poziomów eksploatacji poniżej maksymalnych podtrzymywalnych połowów przyjęto jako normę.

Osiągnięcie progu rentowności oznacza, że flota zarabiała wystarczająco dużo, aby pokryć wydatki krótkoterminowe.

Niewystarczające wyniki gospodarcze oznaczają, że w perspektywie długoterminowej flota nie zarabiała wystarczająco dużo, aby móc zastąpić duże dobra inwestycyjne (statki, silniki), gdy te ulegną zużyciu. Jeżeli przez dłuższy okres stale obserwuje się ujemne zwroty z rzeczowych aktywów trwałych, może to wskazywać na ekonomiczną nadmierną kapitalizację (ekonomiczne przekapitalizowanie).

Niepełne wykorzystanie oznacza, że statki prowadziły połowy, ale przeznaczały na tę działalność nie więcej niż 70 % czasu, który mogłyby wykorzystać na połowy, przy uwzględnieniu sezonowego charakteru rybołówstwa.

Termin statki nieaktywne odnosi się do statków, które nie prowadziły działalności połowowej przez cały rok.

Wyżej wspomniane wskaźniki opierają się na wartościach średnich dla każdego ocenianego segmentu floty. Na przykład indywidualne wyniki gospodarcze każdego statku w ramach segmentu różnią się; statki osiągają wyniki lepsze lub gorsze niż odpowiednie wartości średnie.

4.           Zdolności połowowe flot poszczególnych państw członkowskich

Niniejszy przegląd stanu flot poszczególnych państw członkowskich bazuje na sprawozdaniach państw członkowskich oraz ustaleniach ujętych w przeglądzie STECF za lata 2008-2011, o ile są one dostępne.

Floty w Belgii uległy znacznemu zmniejszeniu od 2003 r., poprzez zmniejszenie liczby istniejących licencji i realokację uprawnień do połowów między pozostałe statki. Nie przekazano szczegółowych informacji z poziomu floty. Belgia stwierdziła, że istnieje równowaga między jej flotami a uprawnieniami do połowów.

W przeglądzie STECF wskazuje się, że w ujęciu średnim flota statków o długości od 18 do 24 m poławiających włokiem rozprzowym nie zarabiała wystarczająco dużo, aby móc zastąpić duże dobra inwestycyjne. Zarówno ta flota, jak i trawlery o długości od 24 do 40 m poławiające włokiem rozprzowym opierały swoją działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu.

Bułgaria stwierdziła, że prawie osiągnięto równowagę między stadami ryb a wielkością floty. Bułgaria zamierza podjąć środki służące zmniejszeniu liczby statków nieaktywnych i obecnie jest w trakcie przeprowadzania zmiany ram prawnych.

W 2011 r. statki nieaktywne stanowiły ponad 57 % wszystkich statków, a większość z nich to statki o długości poniżej 12 m. Wszystkie statki o długości powyżej 12 m wykazywały słabe wyniki gospodarcze w analizowanym okresie wskutek wyższego poziomu zużycia paliwa i wysokich cen paliw, pomimo że osiągają one próg rentowności. Statki o długości poniżej 18 m nie były w pełni wykorzystane i poławiały jedynie przez 70 % maksymalnego możliwego czasu połowowego.

Cypr zamierza ograniczyć nadmierną kapitalizację poprzez złomowanie około 100 małych statków przybrzeżnych, których nakład połowowy pozostaje nieograniczony, po dziesięciu latach zwiększania liczby małych statków podlegających ograniczeniom nakładu połowowego przy jednoczesnym zmniejszaniu zdolności połowowej w przeliczeniu na GT i kW.

W przypadku wszystkich flot, z wyjątkiem statków o długości od 12 do 24 m z wielozadaniowymi narzędziami biernymi, odnotowano niepełne wykorzystanie; w odniesieniu do wszystkich flot odnotowano też niskie lub ujemne zwroty z inwestycji.

W Danii od 2003 r., po wprowadzeniu systemu przekazywalnych kwot indywidualnych (ITQ), nastąpiło znaczne zmniejszenie zdolności połowowej floty (w przeliczeniu na liczbę statków, GT, kW). Dania uważa, że sytuacja jest raczej stabilna i że nie występuje znaczna długoterminowa nadmierna zdolność połowowa. W Danii odnotowano faktycznie nadmierną zdolność połowową floty statków z wielozadaniowymi narzędziami biernymi o długości od 0 do 12 m oraz od 12 do 24 m, jak również floty mniejszych trawlerów (trawlerów dennych i sejnerów o długości do 12 m) oraz trawlerów o długości od 12 do 24 m do połowów dragą.

W przeglądzie STECF wskazuje się, że wszystkie duńskie floty poddane ocenie opierały swoją działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu. Trzy floty nie zarabiały wystarczająco dużo, aby móc zastąpić swoje duże dobra inwestycyjne (statki o długości od 10 do 12 m oraz od 12 do 18 m z wielozadaniowymi narzędziami biernymi, statki o długości od 12 do 18 m z narzędziami czynnymi i biernymi). Dwie floty (statki o długości od 18 do 24 m z narzędziami czynnymi i biernymi oraz trawlery denne i sejnery o długości od 18 do 24 m) wykazały również niepełne wykorzystanie.

Sprawozdanie Niemiec nie opiera się na istniejących wytycznych i wskaźnikach. Równowagę przeanalizowano jedynie w ujęciu jakościowym według flot. Zadeklarowany przez Niemcy cel zakłada utrzymanie wystarczającej całkowitej zdolności połowowej w celu wykorzystania przyznanych im kwot. W 2011 r. miało miejsce zmniejszenie liczby statków o 5,6 %, zdolności połowowej w przeliczeniu na GT o 4,4 % oraz zdolności połowowej w przeliczeniu na kW o 6,4 %. Ze środków publicznych nie finansowano żadnych przypadków wycofywania statków z floty.

W przeglądzie STECF wskazano, że floty statków o długości poniżej 10 m stosujących narzędzia bierne, trawlery denne o długości od 12 do 18 m, od 18 do 24 m, od 24 do 40 m oraz trawlery o długości od 24 do 40 m poławiające włokiem rozprzowym opierały swoją działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu (ale zachowały zrównoważenie gospodarcze). Statki nie były w pełni wykorzystane i istniała duża nieaktywna flota mniejszych statków (obejmująca 458 nieaktywnych statków o długości poniżej 10 m).

Estonia zgłosiła nadmierną zdolność połowową, głównie w przypadku trawlerów o długości powyżej 12 m. W 2011 r. flota zmniejszyła się o 7 statków (co wiązało się z eliminacją 371 GT oraz 1056 kW).

W przeglądzie STECF wskazuje się, że trawlery pelagiczne o długości od 24 do 40 m opierały swoją działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu i nie były w pełni wykorzystane, jednak zachowały zrównoważenie gospodarcze.

Grecja nie przedstawiła oceny równowagi, nie oceniła swojej polityki dotyczącej floty ani nie przekazała informacji w ramach gromadzenia danych. Grecja zgłosiła sygnały przełowienia w przypadku morszczuka i krewetki na Morzu Egejskim, jednak nie przekazano żadnych szczegółów. W 2011 r. flota zmniejszyła się o 488 statków (co odpowiadało zmniejszeniu o 3,6 % w przeliczeniu na GT i o 4,0 % w przeliczeniu na kW). Plany zarządzania obejmujące udzielanie specjalnych licencji zostały sporządzone w odniesieniu do trawlerów dennych oraz w odniesieniu do połowów (sardeli i sardynek) przy użyciu okrężnic.

Z powodu braku danych (biologicznych, ekonomicznych i technicznych) niemożliwa jest ocena równowagi między greckimi flotami a zasobami.

Hiszpania poinformowała, że zdolność połowowa floty wciąż jest nieco większa niż ilość uprawnień do połowów i że flota była w stanie poławiać więcej niż przewidziano w ramach przyznanej kwoty. Hiszpania stale podejmuje starania, aby ograniczyć zdolność połowową z wykorzystaniem pomocy publicznej i bez takiej pomocy, co w 2011 r. złożyło się na 4,6 % w przeliczeniu na GT i 3,7 % w przeliczeniu na kW. Jeżeli chodzi o wskaźnik techniczny, Hiszpania zgłosiła niepełne wykorzystanie części floty zarówno na krajowych obszarach połowowych, jak również na wodach międzynarodowych, jednak w latach 2008-2011 obserwowano trend spadkowy. Przekazano jedynie informacje dotyczące wskaźnika dochód bieżący / dochód stanowiący próg rentowności w odniesieniu do flot. Wynika to po części z faktu, że nie dostarczono niezagregowanych danych dotyczących połowów. W hiszpańskim sprawozdaniu krajowym stwierdza się, że wszystkie floty prowadzą rentowną działalność. W kalkulacji przychodów uwzględniono dotacje uzyskane przez właścicieli statków.

Porównywalna i obiektywna ocena przełowienia i zrównoważenia gospodarczego nie jest możliwa z powodu braku danych. Dochody obliczone przez STECF (które nie obejmują dochodów z dotacji) wskazują, że progu rentowności nie przekroczyły floty statków o długości poniżej 10 m stosujących narzędzia czynne i bierne, trawlery denne i sejnery o długości od 18 do 24 m i od 24 do 40 m oraz wyposażone w haki statki o długości od 24 do 40 m oraz powyżej 40 m.

Francja przekazała jednocześnie informacje o statkach śródlądowych i stwierdziła, że większość flot zachowuje równowagę. Nie przekazano wskaźników biologicznych, technicznych i ekonomicznych. W 2011 r. dzięki wykorzystaniu pomocy publicznej Francja wycofała z eksploatacji 133 statki, 7653 GT i 20408 kW. Szczegółowe plany wycofywania floty skutkowały wycofaniem prawie 60 statków różnych kategorii rybołówstwa „wrażliwego”.

W przeglądzie STECF ujawniono szereg różnych sytuacji. Floty stosujące sieci stawne i pławice dryfujące, obejmujące statki o długości poniżej 10 m, od 10 do 12 m, od 12 do 18 m, od 18 do 24 m, od 24 do 40 m opierały swoją działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu, jednak floty te w analizowanym okresie zachowały zrównoważenie gospodarcze i osiągnęły próg rentowności. Statki o długości od 24 do 40 m stosujące haki oraz statki o długości od 24 do 40 m z wielozadaniowymi narzędziami czynnymi również opierały swoją działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu. Wskaźniki świadczą o słabych wynikach gospodarczych w latach objętych analizą.

Statki o długości od 12 do 18 m stosujące dragi, trawlery pelagiczne o długości od 18 do 24 m i powyżej 40 m, trawlery denne i sejnery o długości od 18 do 24 m, od 24 do 40 m i powyżej 40 m oraz statki o długości powyżej 40 m stosujące okrężnice również wykazały słabe wyniki gospodarcze w okresie objętym oceną. Z drugiej strony floty statków o długości poniżej 10 m stosujących pułapki (w tym w formie garnków lub koszy), statki o długości poniżej 10 m stosujące haki, trawlery denne i sejnery o długości od 10 do 12 m, trawlery denne i sejnery o długości od 12 do 18 m utrzymały zrównoważenie gospodarcze, jednak niewiele wiadomo o stanie zasobów, od których zależy ich funkcjonowanie.

Irlandia poinformowała, że w niektórych flotach istnieć może pewna nierównowaga, jednak nie określiła, o które floty chodzi. Potrzeba więcej pracy w zakresie dostępności danych.

STECF wskazuje, że trawlery pelagiczne o długości od 24 do 40 m opierały swoją działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu i nie zarabiały wystarczająco dużo, aby móc zastąpić duże dobra inwestycyjne. Trawlery pelagiczne o długości powyżej 40 m również opierały swoją działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu i nie były w pełni wykorzystane, jednak osiągały one próg rentowności i zachowały zrównoważenie gospodarcze. Statki o długości od 10 do 12 m poławiające dragami oraz trawlery denne i sejnery o długości od 18 do 24 m wykazały ekonomiczną nadmierną kapitalizację. Flota statków o długości poniżej 10 m stosujących pułapki (w tym w formie garnków lub koszy) zachowała zrównoważenie gospodarcze, jednak niewiele wiadomo o stanie poławianych stad.

Włochy odnotowały nadmierną zdolność połowową w przypadku statków stosujących okrężnice i trawlerów dennych o długości ponad 24 m i planują szeroko zakrojony program wycofywania z eksploatacji.

W przeglądzie STECF wskazuje się, że floty wykorzystujące trawlery denne, sejnery o długości od 24 do 40 m oraz statki o długości od 24 do 40 m poławiające włokiem rozprzowym nie zarabiały wystarczająco dużo, aby móc zastąpić duże dobra inwestycyjne, natomiast w przypadku tej ostatniej grupy statków odnotowano również niski poziom wykorzystania zdolności połowowej. Floty statków o długości od 6 do 12 m stosujących wielozadaniowe narzędzia bierne oraz floty obejmujące statki poławiające dragami, trawlery denne i sejnery o długości od 12 do 18 m i od 18 do 24 m zachowały zrównoważenie gospodarcze.

W przypadku większość flot wiedza o sytuacji biologicznej stad jest niewielka, co uniemożliwia dokonanie przeglądu w zakresie opierania działalności na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu.

Łotwa zgłosiła nadmierną zdolność połowową we flocie trawlerów o długości od 12 do 24 m i od 24 do 40 m oraz statków o długości od 24 do 40 m poławiających niewyspecyfikowanymi narzędziami skrzelowymi. Flota łotewska zmniejszyła się o 14,9 % w przeliczeniu na GT oraz o 14,3 % w przeliczeniu na kW. Łotwa stosowała program trwałego zaprzestania działalności, który był dostępny w latach 2011-2012.

W przeglądzie STECF wskazuje się, że trawlery pelagiczne o długości od 24 do 40 m zachowały zrównoważenie gospodarcze, ale opierały swoją działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu.

Litwa zamierza utrzymać wystarczającą całkowitą zdolność połowową, tak aby prowadzić połowy zgodnie z przyznanymi jej kwotami. W 2011 r. znacznie zmniejszono liczbę statków (- 12 %), jednak zdolność połowowa zmniejszyła się jedynie nieznacznie w ujęciu pojemności (- 1,6% GT) i prawie wcale się nie zmniejszyła w ujęciu mocy silników. W swoim sprawozdaniu Litwa nie zastosowała wskaźników.

W przeglądzie STECF wskazuje się, że floty obejmujące trawlery denne i sejnery o długości od 24 do 40 m nie prowadziły połowów przełowionych stad i zachowały zrównoważenie gospodarcze. Odnotowano jednak znaczne niepełne wykorzystanie.

Choć Malta zgłosiła nadmierną zdolność połowową w odniesieniu do całej floty w latach 2009 i 2010, nie potwierdzono jej ostatecznie za rok 2011, ponieważ brakowało danych ekonomicznych i społecznych. Zdolność połowowa Malty znacznie się zmniejszyła (- 32,8 % w przeliczeniu na GT i 9,2 % w przeliczeniu na kW).

Stopień wykorzystania statków wyniósł poniżej 50 %.

Niderlandy poinformowały, że niektóre statki denne były rzadko stosowane i że możliwe byłoby poławianie dostępnej kwoty przy użyciu mniejszej liczby statków. W przypadku sektora statków dennych wskaźnik biologiczny wciąż pozostaje nieco powyżej poziomu docelowego, ale w latach od 2008 do 2011 podążał w odpowiednim kierunku. W przypadku flot pelagicznych stan biologiczny był dość dobry na północno-wschodnim Atlantyku, jednak stada poławiane na wodach zachodniego wybrzeża Afryki i na innych odległych wodach znajdowały się pod zbyt dużą presją połowową.

W przeglądzie STECF wskazuje się, że wszystkie pięć flot poddanych ocenie, z wyłączeniem statków o długości od 18 do 24 m poławiających włokiem rozprzowym, opierało swoją działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu. Ponadto flota trawlerów dennych i sejnerów nie była w pełni wykorzystana. Floty statków pelagicznych wykazywały oznaki ekonomicznej nadmiernej kapitalizacji.

Polska stwierdziła, że jej flota nie wymaga dalszych redukcji. W przypadku śledzia pochodzącego z centralnego basenu Morza Bałtyckiego, odławianego głównie przez pelagiczne trawlery o długości od 24 do 40 m, zbyt wysoka była śmiertelność połowowa. W 2009 r. nastąpiła znacząca poprawa wskaźników ekonomicznych w odniesieniu do floty bałtyckiej, z wyłączeniem taklowców o długości od 12 do 18 m i trawlerów dennych o długości od 18 do 24 m. W 2011 r. 2/3 floty poławiającej dorsza na Morzu Bałtyckim otrzymało pomoc na tymczasowe zaprzestanie działalności. Statki te wkrótce znów będą prowadzić połowy. Statki nieaktywne stanowiły 13,8 % statków, co odpowiadało 16 % GT.

Portugalia stwierdziła, że istnieje równowaga między flotami a uprawnieniami do połowów. W 2011 r. całkowita zdolność połowowa portugalskiej floty śródlądowej pozostała praktycznie niezmieniona (zmniejszyła się o 1 %).

Znaczna ilość połowów pochodziła ze stad ryb nieobjętych oceną. Natomiast wskaźniki wyliczone przez STECF wskazują, że floty opierały swoją działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu.

Z przeglądu STECF wynika, że statki o długości do 10 m stosujące narzędzia czynne i bierne oraz statki o długości od 24 do 40 m stosujące haki osiągnęły słabe krótkoterminowe wyniki gospodarcze. Odnotowano niepełne wykorzystanie w przypadku flot statków o długości do 10 m stosujących wielozadaniowe narzędzia bierne, statków o długości od 12 do 18 m stosujących pławice dryfujące i sieci stawne, statków o długości od 12 do 18 m stosujących pułapki (w tym w formie garnków lub koszy) oraz statków o długości od 18 do 24 m i od 24 do 40 m stosujących okrężnice. Floty stosujące wielozadaniowe narzędzia czynne i bierne wraz z trawlerami dennymi i sejnerami oraz ze stosującymi haki statkami o długości od 24 do 40 m zachowały zrównoważenie gospodarcze, jednak nie udostępniono oceny zrównoważenia biologicznego.

Rumunia nie przedłożyła sprawozdania za 2011 r. W ramach gromadzenia danych nie ma żadnych danych dotyczących Rumunii.

Słowenia zgłosiła nadmierną zdolność połowową w przypadku większości swoich flot. Słowenia zamierza wykorzystać pomoc publiczną na złomowanie w pierwszej połowie 2012 r. oraz dostosować nakład połowowy w przypadku różnych flot.

Flota była w znacznym stopniu niewykorzystana, przy czym 55 % statków było nieaktywnych, jednak uwzględnia się tu połowy gatunków migrujących w niepełnym wymiarze godzin.

Niewielka jest wiedza na temat stanu biologicznego stad i nie ma ocen w tym zakresie.

W swoim sprawozdaniu Finlandia nie stosowała wytycznych ani nie zawarła żadnych innych wskaźników służących ocenie zdolności połowowej w stosunku do uprawnień do połowów. Finlandia stwierdziła, że między jej flotą a zasobami rybnymi istnieje zadawalająca równowaga. W 2011 r. nakład połowowy wzrósł o 12,2 % w stosunku do 2010 r., głównie w połowach pelagicznych. Na 75 statków w segmencie morskim 28 % było nieaktywnych w 2011 r.

Szwecja poinformowała, że wciąż obserwuje się nadmierną zdolność połowową w przypadku kilku flot i że stara się rozwiązać tę kwestię poprzez wycofywanie statków z eksploatacji. Dwa programy objęły trawlery poławiające dorsza. Z floty wycofano łącznie -26 % zdolności połowowej w przeliczeniu na GT i -19 % w przeliczeniu na kW.

W przeglądzie STECF wskazuje się, że wiele ocenianych flot opierało swoją działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu. Ponadto statki o długości od 10 do 12 m stosujące narzędzia bierne wraz z trawlerami dennymi i sejnerami o długości od 24 do 40 m nie zarabiały wystarczająco dużo, aby móc zastąpić duże dobra inwestycyjne. W niektórych sektorach wystąpiło niepełne wykorzystanie.

Zjednoczone Królestwo uważa, że wiele flot prowadzi działalność w sposób zrównoważony, ponieważ eksploatowane przez nie zasoby są poławiane w zakresie śmiertelności referencyjnej ostrożnego zarządzania, pomimo że w niektórych obszarach istnieje nierównowaga (na przykład w przypadku stad objętych programami odbudowy zasobów). Od października 2010 r. dzięki instrumentowi przekazywania licencji (licence parking) floty mogły przeprowadzać restrukturyzacje. Zjednoczone Królestwo przekazało informacje o uzyskanych redukcjach zdolności połowowej, jednak nie przedstawia planów dotyczących dalszych dostosowań.

W przeglądzie STECF wskazuje się, że wiele flot opierało swoją działalność na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu. W przypadku flot statków o długości do 10 m stosujących pułapki (w tym w formie garnków lub koszy) oraz trawlerów dennych i sejnerów o długości od 12 do 18 m, od 18 do 24 m i powyżej 40 m nie są dostępne żadne oceny dotyczące opierania działalności na eksploatowanych zasobach, ale floty te zachowały zrównoważenie gospodarcze.

5.           Wnioski

W niniejszym przeglądzie dotyczącym starań państw członkowskich zmierzających do osiągnięcia trwałej równowagi pomiędzy zdolnością połowową a zasobami rybnymi wykazano, że zdolność połowowa floty europejskiej wciąż jest za duża. Pomimo redukcji wielkości wielu europejskich flot rybackich na przestrzeni ostatniej dekady wiele statków w szeregu państw członkowskich nie osiągnęło progu rentowności w ujęciu finansowym i nie były one w pełni wykorzystywane. Wiele statków miało też za małe dochody, aby poczynić konieczne inwestycje, na przykład w zakresie modernizacji statków i narzędzi połowowych.

W analizowanym okresie zbyt wiele flot opierało swoją działalność na przełowionych stadach w stosunku do maksymalnego podtrzymywalnego połowu, który stanowi jeden z podstawowych celów zreformowanej WPRyb.

Wskutek obecnej polityki zarządzania flotą nie osiągnięto równowagi między flotami a eksploatowanymi przez nie zasobami. Nie wystarczy odwoływać się jedynie do zgodności z krajowymi pułapami zdolności połowowej (wyrażonymi w ujęciu wielkości statków (GT) lub mocy silników (kW)).

Zapewnienie równowagi między zdolnością połowową a zasobami rybnymi jest jedną z głównych kwestii służących reformie wspólnej polityki rybołówstwa. Główna odpowiedzialność za zarządzanie flotą spoczywa na państwach członkowskich. Potencjalne konsekwencje nadmiernej kapitalizacji flot oraz ciągłe opieranie działalności na stadach poławianych powyżej maksymalnego podtrzymywalnego połowu świadczą, że w ramach zreformowanej WPRyb potrzebne są lepsze instrumenty zarządzania flotą. W tym celu państwa członkowskie muszą tak zarządzać swoimi flotami, aby eksploatować stada ryb poniżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu oraz w sposób umożliwiający im zachowanie zrównoważenia gospodarczego.

Załącznik 1: Jakość danych

1 Dane jakościowe i opisowe

Problematyczne obszary, w przypadku których krajowe sprawozdania nie zawierają żadnych informacji lub zawierają ograniczone informacje, wymieniono (i oznaczono „X”) w tabeli poniżej.

|| Powiązania między flotami a połowami || Rozwój floty || Informacje o programach ograniczania nakładu || Skutki programów ograniczania nakładu || Ocena systemu zarządzania flotą || Plany ulepsz. systemu zarządzania flotą || Stwierdzenie o zgodności programu wprowadzania / wycofywania || Zmiany procedur administracyj. || Ocena równowagi

BE || || || X || X || || || || ||

BG || X || || || X || || X || || X ||

CY || || || || || || || || ||

DE || || || X || X || X || X || || || X

DK || || || || || || || || ||

EE || || || X || X || X || || || X || X

EL || || || || || X || X || || X || X

ES || || || || || || || || ||

FI || X || || || || || X || || X || X

FR || X || X || X || || X || || X || || X

IE || || || || || X || X || || ||

IT || || || || || || || || ||

LT || X || || || || X || X || X || || X

LV || || || || X || || X || || || X

MT || X || X || || || X || || || X ||

NL || || || X || || || X || || X || X

PO || || || || || X || || || ||

PT || || || || X || || || || ||

RO || X || X || X || X || X || X || X || X || X

SI || X || || || || || X || || || X

SE || || || || X || || X || X || ||

UK || X || X || || || X || X || || || X

Źródło: tabela 5.3 sprawozdania STECF-12-18 Przegląd krajowych sprawozdań dotyczących starań państw członkowskich zmierzających do osiągnięcia równowagi między zdolnością połowową a uprawnieniami do połowów.

2 Dane ilościowe

Ocena opierania działalności flot na stadach poławianych powyżej poziomów maksymalnego podtrzymywalnego połowu zależy od dostępności ilościowych ocen stad. Są one dostępne w odniesieniu do większości stad na Morzu Bałtyckim i Morzu Północnym, ale nie obejmują w całości Morza Celtyckiego. Na Morzu Śródziemnym wiele flot prowadzi połowy stad o nieznanym statusie, jednak ten obszar wiedzy ulega szybkiej poprawie. Choć niektóre państwa członkowskie przekazały informacje dotyczące poziomów połowów, nie można na ich podstawie wyciągać wniosków o zrównoważonym zarządzaniu.

Większość sprawozdań państw członkowskich nie odnosiła się do kwestii równowagi na poziomie flot połowowych określonych w ramach gromadzenia danych. Utrudnia to ilościową ocenę równowagi, ponieważ dostępne dane nie odpowiadają flotom poddanym ocenie.

Potrzebne są również dane z państw członkowskich dotyczące połowów i wartości połowów w odniesieniu do każdej floty. Dane te wymagane są w ramach gromadzenia danych, ale nie zostały przekazane przez wszystkie państwa członkowskie.

W przypadku kilku państw członkowskich brakowało danych dotyczących zwrotu z rzeczowych aktywów trwałych (ROFTA) lub były one niekompletne.

Informacje o liczbie nieaktywnych statków są dostępne w podziale na klasy długości (niezależnie od docelowego rodzaju połowów lub rodzaju narzędzi połowowych) w przypadku większości państw członkowskich ujętych w ramach gromadzenia danych. Jednak jakość tego źródła danych jest niekiedy wątpliwa.

W sprawozdaniach krajowych państwa członkowskie przedstawiły wartości wskaźnika technicznego (średnia ilość dni statku na morzu podzielona przez wartość maksymalną dla danej floty), ale dane te były niepełne. Siedem państw członkowskich nie zawarło wartości wskaźnika technicznego w swoich sprawozdaniach krajowych.

Załącznik 2:

Tabela 2.1: Zgodność z pułapem wprowadzania-wycofywania na dzień 31.12. 2011 r. (z wyłączeniem regionów najbardziej oddalonych)

Uwaga: Dane pobrane z unijnego rejestru floty w oparciu o podsumowanie z dnia 1.9.2012 r. (w przypadku Rumunii: podsumowanie z dnia 1 marca 2012 r.).

Załącznik 3:

Tabela 3.1. Zmiany w zakresie flot państw członkowskich (statki, pojemność i moc silników) w 2011 r. (z wyłączeniem regionów najbardziej oddalonych)

Uwaga: Dane pobrane z unijnego rejestru floty w oparciu o podsumowanie z dnia 1.9.2012 r. (w przypadku Rumunii: podsumowanie z dnia 1 marca 2012 r.).

Załącznik 4

Tabela 4.1. Zobowiązania w ramach Europejskiego Funduszu Rybackiego w zakresie trwałego zaprzestania działalności połowowej (w okresie 2007 – 31.07. 2012 r.).

Źródło: dane państw członkowskich w oparciu o formalny wniosek DG MARE (z sierpnia 2012 r.) o przedłożenie łącznych danych dotyczących Europejskiego Funduszu Rybackiego za okres od 1.1.2007 r.do 31.7. 2012 r.).

%s: Odsetek dotychczasowych zobowiązań w ramach Europejskiego Funduszu Rybackiego w zakresie złomowania;

NS: Liczba operacji złomowania (statków);

R%: Odsetek zobowiązań w ramach Europejskiego Funduszu Rybackiego w zakresie zmiany przeznaczenia statków;

NR: Liczba zmian przeznaczenia (statków);

%S + %R: Łącznie odsetek złomowania + zmian przeznaczenia

Załącznik 5:

Wskaźniki stosowane przez STECF

„Wskaźnik zrównoważonego odłowu” jest średnią wskaźników śmiertelności połowowej w stadach ryb eksploatowanych przez każdą flotę, przy czym waga w średniej ważonej odpowiada gospodarczemu znaczeniu każdego stada w połowach. Gdy wskaźnik ten jest równy 1, oznacza to, że w ujęciu średnim stada są eksploatowane na poziomie maksymalnego podtrzymywalnego połowu. W przypadku wartości powyżej 1 flota, w ujęciu średnim, opiera swoją działalność na nadmiernie eksploatowanych stadach i na odwrót. Miara ta nie uwzględnia faktu, że niektóre stada w mieszanym zestawie połowów mogą być nadmiernie eksploatowane lub uszczuplone w mniejszym lub większym stopniu, ani nie uwzględnia zakresu oddziaływania innych flot na eksploatację zasobów.

Stosuje się dwa „wskaźniki zrównoważenia gospodarczego”. Zwrot z rzeczowych aktywów trwałych (ROFTA) (zastępujący zwrot z inwestycji) jest miarą długoterminowej kondycji ekonomicznej. Wskaźnik jest ilorazem zysku netto przez wartość inwestycji kapitałowych. Jeżeli wskaźnik jest wyższy niż stopa procentowa wolna od ryzyka dostępna gdzie indziej (nominalnie 2 %), to flota jest w dobrej kondycji ekonomicznej i jest w stanie w razie konieczności zastąpić duże dobra inwestycyjne. Jeżeli ROFTA jest poniżej 2 %, oznacza to, że dane inwestycje nie są opłacalne w ujęciu finansowym, ponieważ można uzyskać lepsze zyski poprzez zainwestowanie środków gdzie indziej.

Wskaźnik „dochodu bieżącego podzielonego przez dochód stanowiący próg rentowności” (CR/BER) jest miarą krótkoterminowej rentowności. Jeżeli wynosi poniżej 1, statki nie są w stanie pokryć swoich kosztów operacyjnych i będą musiały zaprzestać działalności połowowej, gdy wyczerpią środki pieniężne; przy wartości wskaźnika powyżej 1 statki są w stanie pokryć swoje koszty operacyjne, jednak nie oznacza to, że generują wystarczające przychody, aby móc zastąpić duże dobra inwestycyjne.

W celu oceny, czy statki są „w pełni wykorzystane”, stosuje się dwie miary. „Wskaźnik techniczny” oznacza stosunek średniego czasu spędzonego na morzu do maksymalnego wykonalnego czasu połowu w odniesieniu do stosownej działalności. Wskaźnik przyjmuje wartość 1, gdy wszystkie statki poławiają tyle, ile jest to wykonalne, nawet pomimo że sezon połowowy może być krótki. Wartości poniżej 1 wskazują na to, że niektóre części floty poławiają mniej niż mogłyby. Za oznakę znacznego niepełnego wykorzystania zwykle przyjmuje się próg 70 %. Natomiast niektóre statki mogą w ogóle nie prowadzić połowów przez cały rok, będąc „nieaktywnymi”. Jeżeli flota obejmuje wiele nieaktywnych statków, jest to oznaką, że nie ma równowagi między flotą a zasobami.

[1]               Art. 11 rozporządzenia Rady (WE) nr 2371/2002.

[2]               Zgodnie z obowiązkiem określonym w art. 14 rozporządzenia Rady (WE) nr 2371/2002.

[3]               Zgodnie z art. 15 rozporządzenia Rady (WE) nr 2371/2002 oraz art. 11 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1013/2010 ustanawiającego przepisy wykonawcze do polityki dotyczącej floty Unii, określonej w rozdziale III rozporządzenia Rady (WE) nr 2371/2002.

[4]               Zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 199/2008 w sprawie ustanowienia wspólnotowych ram gromadzenia danych, zarządzania nimi i ich wykorzystywania w sektorze rybołówstwa oraz w sprawie wspierania doradztwa naukowego w zakresie wspólnej polityki rybołówstwa.

[5]               Przegląd krajowych sprawozdań dotyczących starań państw członkowskich zmierzających do osiągnięcia równowagi między zdolnością połowową a uprawnieniami do połowów (STECF-12-18). W druku w 2012 r., „JRC Scientific and Policy Reports”.

[6]               Art. 7 i 8 rozporządzenia Komisji 1013/2010 z dnia 10 listopada 2010 r.

[7]               Nie uwzględniono Rumunii.

[8]               Sprawozdanie specjalne ETO nr 12/2011 – Czy środki UE przyczyniły się do dostosowania zdolności połowowej flot rybackich do dostępnych uprawnień do połowów? – pkt 21 sprawozdania.

[9]               Sprawozdanie specjalne ETO nr 12/2011 – Czy środki UE przyczyniły się do dostosowania zdolności połowowej flot rybackich do dostępnych uprawnień do połowów? – pkt 76 sprawozdania.