52012DC0243

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Szóste sprawozdanie roczne za rok 2011 w sprawie realizacji pomocy wspólnotowej na mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 389/2006 z dnia 27 lutego 2006 r. ustanawiającego instrument wsparcia finansowego w celu stymulowania rozwoju gospodarczego tureckiej wspólnoty cypryjskiej

1.           Wprowadzenie

Realizacja pomocy dla tureckiej wspólnoty cypryjskiej przebiega na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 389/2006 ustanawiającego instrument wsparcia finansowego w celu stymulowania rozwoju gospodarczego tureckiej wspólnoty cypryjskiej[1] (zwanego dalej „rozporządzeniem o pomocy”). Rozporządzenie to zawiera wymóg przygotowania corocznego sprawozdania dla Rady i Parlamentu Europejskiego. Niniejsze szóste sprawozdanie obejmuje rok 2011.

2.           Przygotowanie programu pomocy

W latach 2006–2010 w ramach rozporządzenia o pomocy zaprogramowano kwotę 264 mln EUR, przy czym wiele projektów opartych na tym wcześniejszym finansowaniu było nadal realizowanych w 2011 r. Przy opracowaniu programu na 2011 r. skorzystano z wkładu wynikającego z konsultacji z zainteresowanymi stronami oraz z oceny z lat 2009 i 2010. W ramach programu wyznaczono cele określone w rozporządzeniu o pomocy: zjednoczenie Cypru poprzez stymulowanie rozwoju społecznego i gospodarczego; pojednanie, działania służące budowaniu zaufania oraz wspieranie społeczeństwa obywatelskiego; przybliżanie tureckiej wspólnoty cypryjskiej do Unii i przygotowywanie tekstów prawnych zgodnych z dorobkiem prawnym, tak aby mogły one być stosowane natychmiast po wejściu w życie wszechstronnego porozumienia dotyczącego problemu cypryjskiego. Środki finansowe na infrastrukturę lub duże wyposażenie nie zostały zawarte w przydziale na 2011 r., ponieważ najważniejsze projekty infrastrukturalne były już realizowane. Kwota przydziału na 2011 r. wynosząca 28 mln EUR została udostępnia na mocy dwóch decyzji Komisji[2].

3.           Mechanizmy realizacji

Program jest wprawdzie wdrażany w państwie członkowskim UE, jednak obszar, którego dotyczy, nie podlega skutecznej kontroli władz tego państwa członkowskiego, a stosowanie dorobku prawnego UE jest w odniesieniu do tego obszaru zawieszone. Pomoc realizowana jest przede wszystkim w ramach scentralizowanego zarządzania przez Komisję Europejską. Niektóre projekty podlegają wspólnemu zarządzaniu wraz z Programem Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP).

Komisja realizuje program w wyjątkowym kontekście politycznym, prawnym i dyplomatycznym. Konieczne są ustalenia doraźne umożliwiające kontynuację realizacji programu przy jednoczesnym poszanowaniu zasad należytego zarządzania finansami. W przypadku programów pomocy finansowanych przez UE rolę ram prawnych realizacji pomocy pełni w zwykłych okolicznościach umowa finansowa z rządem kraju-beneficjenta. Umowa taka nie istnieje w przypadku pomocy dla tureckiej wspólnoty cypryjskiej. W związku z tym Komisja zmuszona jest polegać na tym, co w jej rozumieniu stanowi obowiązujące miejscowe zasady i warunki, co z kolei wiąże się z pewnym ryzykiem. Komisja odpowiada m.in. za zarządzanie tym ryzykiem i ograniczanie go; przyjęte przez nią środki obejmują intensywne monitorowanie beneficjentów i udzielanie im wsparcia, zmienione zasady płatności, powiązanie zaliczek z dowodem podpisania umów w ramach zamówień oraz bardziej rozpowszechnione stosowanie gwarancji bankowych.

Aby program zakończył się powodzeniem, a w szczególności, aby zapewnić jego długoterminową trwałość, Komisja polega na wsparciu tureckiej wspólnoty cypryjskiej. Z zainteresowanymi stronami należącymi do tureckiej wspólnoty cypryjskiej prowadzone są również konsultacje na temat przyszłego zapotrzebowania na finansowanie, a eksperci wywodzący się z tureckiej wspólnoty cypryjskiej uczestniczą w pracach komitetów oceniających oferty przetargowe oraz odgrywają główną rolę w pracach komitetów sterujących projektu. Współpraca pomiędzy wspólnotami Turków i Greków cypryjskich jest nadal konieczna dla osiągnięcia pełnej skuteczności programu oraz dla realizacji ostatecznego celu, jakim jest zjednoczenie.

Zespół programowy utworzony w 2006 w ramach Dyrekcji Generalnej ds. Rozszerzenia w Komisji korzysta z pomieszczeń unijnego biura terenowego ds. programu znajdującego się w północnej części Nikozji, przy czym logistykę biura zapewnia się w ramach umowy o świadczenie usług. Biuro to stanowi zaplecze lokalowe realizacji projektu oraz miejsce kontaktów z zainteresowanymi stronami należącymi do tureckiej wspólnoty cypryjskiej Przedstawicielstwo Komisji na Cyprze również udostępnia pomieszczenia na potrzeby spotkań i seminariów oraz informuje cypryjskie społeczeństwo o programie w ramach swoich zwykłych zadań.

Wobec braku umowy finansowej stanowiącej ramy prawne realizacji pomocy, opracowywanie sektorowych programów rozwoju nie jest zadaniem łatwym. Program pomocy obejmuje w związku z tym znaczne wsparcie w formie dotacji, w szczególności dla podmiotów niepublicznych, w tym NGO, MŚP, rolników i studentów. Zarządzanie tą pomocą w formie dotacji (ponad 1 000 dotacji od 2009 r.) jest wymagającym zadaniem pod względem zasobów ludzkich unijnego biura terenowego ds. programu; sytuacja kadrowa była szczególnie trudna w 2011 r., gdy redukcji liczbowej towarzyszył wzrost obciążenia pracą, co wymagało ścisłego określenia priorytetów.

Jednym z wyzwań dotyczących unijnej pomocy dla tureckiej wspólnoty cypryjskiej są trudności w średnio- i długookresowym planowaniu. Obecnie program jest finansowany w ramach marginesów budżetu UE, ponieważ nie jest on włączony do wieloletnich ram finansowych na lata 2007–2013, przez co nie są zagwarantowane coroczne alokacje. Istnieje jednak szereg sektorów, w tym kilka sektorów istotnych z punktu widzenia przyszłej zgodności przepisów prawa z dorobkiem prawnym, w których konieczne jest wieloletnie wsparcie, aby interwencja mogła zakończyć się pełnym powodzeniem.

4.           Realizacja programu w okresie sprawozdawczym

4.1.        Przegląd ogólny

W 2011 r. bliskie zakończenia były duże zamówienia na dostawy i roboty budowlane z programu z 2006 r. w sektorze gospodarki wodnej, odpadów stałych, ochrony środowiska, energii i telekomunikacji. Zakończono wiele umów o dotacje w ramach różnych programów na rzecz NGO społeczeństwa obywatelskiego, MŚP, rozwoju obszarów wiejskich, szkół i organizacji szkoleniowych. Zapewniono również znaczną pomoc techniczną na wsparcie tych programów. Prowadzono operacje wspólnego zarządzania z UNDP w celu wsparcia Komitetu ds. Osób Zaginionych, oczyszczania ścieków i modernizacji lokalnej i miejskiej infrastruktury. Mandat Komisji na mocy rozporządzenia o pomocy obejmuje również przygotowanie się do pełnego stosowania i wdrożenia wspólnotowego dorobku prawnego po rozwiązaniu problemu cypryjskiego oraz rozpowszechnianie wśród tureckiej wspólnoty cypryjskiej informacji o politycznym i prawnym porządku Unii Europejskiej. Dwa lata, jakie upłynęły od 2009 r., były okresem intensywnej realizacji projektu, w którym Komisja zdobyła duże doświadczenie w radzeniu sobie z lokalnymi trudnościami. Mimo że część najważniejszej infrastruktury zostanie niedługo przekazana beneficjentowi, trwałość projektu nadal stanowi problem. Komisja musiała anulować zamówienia na roboty dotyczące zakładu odsalania wody morskiej w okolicach Sirianokhori/Kumköy oraz budowy obiektów ochrony środowiska w czterech Specjalnych Strefach Ochrony Środowiska, które uznano za potencjalne obszary Natura 2000.

Inny problem, który wystąpił w 2011 r., dotyczy statusu gwarancji bankowych udzielanych w północnej części Cypru. Jeden z miejscowych wykonawców wniósł sprawę do lokalnego „sądu”, aby uniemożliwić Komisji odzyskanie wstępnej gwarancji pieniężnej i zabezpieczenia wykonania po rozwiązaniu umowy. Sprawa jest istotna dla programu w ujęciu ogólnym i do czasu jej rozwiązania nadal będą istniały wątpliwości co do skuteczności lokalnych gwarancji bankowych.

4.2.        Postępy w ramach poszczególnych celów

Ogólnym celem programu pomocy jest ułatwienie zjednoczenia Cypru poprzez stymulowanie rozwoju gospodarczego tureckiej wspólnoty cypryjskiej. Szczególny nacisk kładzie się na gospodarczą integrację wyspy, poprawę kontaktów pomiędzy obydwiema wspólnotami i kontaktów z UE, oraz na przygotowanie do wdrożenia dorobku prawnego UE w przypadku całościowego rozwiązania problemu na Cyprze. Poczyniono znaczne postępy w niektórych obszarach, takich jak gospodarka wodna, ścieki i środowisko. Istnieją też dowody na to, że różnica w PKB na mieszkańca pomiędzy obszarami kontrolowanym przez rząd a północną częścią Cypru zmniejszyła się, choć obraz nie jest do końca jasny z powodu niepełnych danych.

4.2.1.     Cel 1: Rozwój i przebudowa infrastruktury

Jeśli chodzi o sektor gospodarki wodnej, w 2011 r. zakończono wymianę starych azbestowych rur wodociągowych w północnej części Nikozji oraz w miejscowościach Kyrenia, Kioneli/Gonyeli i Lefka/Lefke. Z danych przekazanych przez beneficjentów wynika, że w Nikozji straty wody w sieci wodociągowej znacznie zmalały, co spowodowało obniżenie całkowitych dostaw wody do północnej części Nikozji z 0,67 do 0,40 m3/dzień/licznik.

W drugiej połowie 2011 r. rozpoczęto na terenie Morphou/Güzelyurt proces uruchamiania oczyszczalni ścieków. Ponadto zbudowano 53 km sieci kanalizacyjnej i 43 km sieci wodociągowej. Po podłączeniu wszystkich budynków mieszkalnych po raz pierwszy w tym regionie zapewnione zostanie odprowadzanie i oczyszczanie ścieków dla około 10 700 mieszkańców, przez co zmniejszy się zanieczyszczenie źródeł wód gruntowych. Na terenie Famagusta nowa infrastruktura oczyszczania ścieków dla około 30 000 mieszkańców jest na ukończeniu i zostanie uruchomiona w pierwszej połowie 2012 r. Wspomniany projekt obejmuje 50 km sieci kanalizacyjnej i 45 sieci wodociągowej. Oba projekty, w Famagusta i Morphou, ucierpiały na skutek opóźnień w budowie, co obciążyło ograniczone zasoby w zakresie nadzoru. W 2011 r. kontynuowano budowę nowej oczyszczalni ścieków w Mia Milia/Haspolat, która służyć będzie obu społecznościom, współfinansowaną przez UE i zarząd sieci kanalizacyjnej Nikozji i realizowaną przez UNDP; jej uruchomienie zaplanowano na drugą połowę 2012 r.

Największym projektem w sektorze gospodarki wodnej był zakład odsalania wody morskiej o wartości 27 mln EUR, który dostarczałby wodę dla 100 000 mieszkańców i ograniczyłby nadmierną eksploatację warstwy wodonośnej Morphou, która obecnie jest głównym źródłem wody w tym obszarze. W ramach programu wystąpiły liczne problemy, w tym ograniczenia dostępu do terenu budowy ze strony tureckiej armii, które pojawiły się pod koniec 2010 r. Po zniesieniu tych ograniczeń w marcu 2011 r. wykonawca nie chciał już kontynuować robót. Komisja rozwiązała umowę w grudniu 2011 r.

W dziedzinie ochrony przyrody przygotowano projekty planów zarządzania dla wszystkich specjalnych stref ochrony środowiska oraz zorganizowano spotkania konsultacyjne z lokalnymi zainteresowanymi stronami. Ukończono sieć szlaków pieszych o długości około 600 km. Budowa ośrodków informacji i zarządzania w czterech specjalnych strefach ochrony środowiska przebiegała w warunkach niskiej jakości pracy wykonawcy, Komisja rozwiązała więc umowę w listopadzie 2011 r. Miejscem rozstrzygania sporów określonym w umowie jest Belgia, jednak miejscowy wykonawca ze wspólnoty tureckiej wniósł sprawę do lokalnego „sądu”, aby uniemożliwić Komisji odzyskanie wstępnej gwarancji pieniężnej i zabezpieczenia wykonania od miejscowego banku. Do czasu rozwiązania sprawy nadal będą istniały wątpliwości co do skuteczności lokalnych gwarancji bankowych. Ukończenie budynków pozostaje kwestią do rozwiązania w 2012 r. W międzyczasie opóźnieniu uległa dostawa i wykorzystanie sprzętu przeznaczonego dla zespołów odpowiedzialnych za ochronę przyrody.

Jeśli chodzi o odpady stałe, rewitalizacja terenów i zamknięcie wysypiska odpadów niedaleko Kato Dhikomo/Aşağı Dikmen przebiegło właściwie i zostanie zakończone w pierwszej połowie 2012 r. Punkt zbiorczy odpadów w Famagusta i nowe składowisko odpadów w Koutsoventis/Güngör ukończono w 2011 r. Przekazanie i otwarcie nowych obiektów opóźniło się jednak, ponieważ beneficjent nie był w stanie utworzyć niezbędnej jednostki operacyjnej. Opóźnienia wynikały również z postępowania wszczętego w miejscowym „sądzie” przez pobliski uniwersytet w oparciu o kwestie środowiskowe. „Sąd” sprawę oddalił, ale zanim to uczynił powstało tymczasowe składowisko na nowym terenie w pobliżu wysypiska Kato Dhikomo/Aşağı Dikmen. Zakład utylizacji odpadów medycznych dla głównego szpitala w północnej części Nikozji został odebrany pod koniec 2011 r.

W sektorze energii zakończono realizację pozostałych zamówień na dostawy i pomoc techniczną. Ambitne zadanie, jakim była budowa elektrowni słonecznej o mocy 1,27 MW, zostało zakończone i od listopada 2011 r. obiekt pracuje na pełnej mocy. Aby jednak instalacja prądotwórcza i system kontroli działały w sposób efektywny i trwały, beneficjent musi przydzielić na ten cel odpowiednich pracowników. Z powodu braku współpracy ze strony kontrahentów nie zrealizowano w sposób skuteczny pomocy technicznej na restrukturyzację zakładu energetycznego i reformy polityki sektorowej.

W sektorze telekomunikacyjnym całe wyposażenie do modernizacji sieci zostało dostarczone na miejsce i w większości zainstalowane, wystąpiły jednak opóźnienia w przygotowaniu terenu i wkładu technicznego ze strony beneficjenta. Projekt powinien zostać ukończony w połowie 2012 r. Element pomocy technicznej odpowiednio przedłużono. „Ustawę” określającą szczegółowe zasady liberalizacji sektora łączności elektronicznej przyjęto w grudniu 2011 r. Nadal pozostają do spełnienia warunki niezbędne do oddzielenia świadczenia usług od funkcjonowania sieci w celu zapewnienia płynnego przekazywanie i trwałego wykorzystania aktywów finansowanych przez UE.

W ramach projektu bezpieczeństwa ruchu drogowego wszystkie projekty w zakresie pomocy technicznej i dostaw zostały zakończone. Opracowano plany zarządzania ruchem, baza informacji o wypadkach i system gromadzenia danych są skuteczne, sprzęt do kontroli pojazdów został zainstalowany i jest stosowany. Kampania edukacyjna mająca na celu promowanie bezpieczeństwa ruchu drogowego odbyła się na początku 2011 r. i miała natychmiastowe pozytywne skutki w postaci znacznego spadku liczby poważnych wypadków. Ponadto, po kilkakrotnych opóźnieniach, projekt mający na celu usunięcie zagrożenia związanego ze szczególnie niebezpiecznymi odcinkami dróg powinien zakończyć się w pierwszej połowie 2012 r.

4.2.2.     Cel 2: Promowanie rozwoju społeczno-ekonomicznego

Cztery zespoły pomocy technicznej kontynuowały realizację szkolenia i zapewnianie pomocy dla rolników, lekarzy weterynarii i ekspertów ds. rozwoju obszarów wiejskich, udzielając przy tym wsparcia w zakresie wdrażania dotacji. Dwa programy dotacji „Wzmacnianie produkcji rolniczej” i „Wspieranie przedsiębiorstw wiejskich” zakończono w 2011 r., ale wiele spośród 37 projektów w ramach „Rozwoju społeczności poprzez miejscowe inicjatywy” było opóźnionych, w szczególności z powodów związanych z zamówieniami na roboty w zakresie infrastruktury. Przygotowano dodatkowe zaproszenia do składania wniosków, których finansowanie ma być zapewnione w ramach budżetu na 2011 r.

W ramach projektu „Modernizacja infrastruktury miejskiej i lokalnej” realizowanego we współpracy z UNDP zakończono prace modernizacyjne w kilku miejscowościach północnej części Cypru (Louroukina/Akıncilar, Tremetousia/Erdemli, Galinoporni/ Kaleburnu and Kormakitis/Kormacit). W północnej części Nikozji kontynuowano renowację rynku wewnątrz murów miejskich, która zostanie zakończona w 2012 r.

Działania w zakresie pomocy technicznej na rzecz trwającej reformy systemu szkolnictwa podstawowego i średniego nadal skupiała się wokół budowania zdolności najważniejszych zainteresowanych stron, w tym poprzez intensywne szkolenia głównej grupy inspektorów, wizyty studyjne, szkolenia i wspieranie w zakresie kształcenia ukierunkowanego na dziecko, opracowanie norm jakości i wkład w rozwój europejskiego systemu zarządzania informacją. Projekt zakończono w 2011 r. Głównym jego rezultatem był projekt dokumentu zawierającego wizję i zadania dla sektora kształcenia w północnej części Cypru. Większość z 72 umów o dotację podpisanych z lokalnymi szkołami zakończono w 2011 r. Tylko siedem z nich będzie kontynuowanych w 2012 r.

Zapewniono pomoc techniczną wspierającą rozwój szkolnictwa zawodowego i systemów szkoleń, kształcenia przez całe życie i aktywnych instrumentów rynku pracy, obejmującą otwarcie urzędu pracy w Nikozji oraz wizyty studyjne i konferencje za granicą. Skoncentrowano się na szkoleniu zainteresowanych stron w obszarach takich jak przedsiębiorczość i doradztwo zawodowe. Współpraca z lokalnymi podmiotami była bardzo owocna. Projekt zakończono w lutym 2012 r. W ramach projektu na rzecz kształcenia przez całe życie, włączenia społecznego i aktywnych instrumentów rynku pracy od 2008 r. przyznano 31 dotacji dla MŚP, izb handlowych i innych organizacji szkoleniowych. Większość umów o dotację zakończono w 2011 r. i tylko dwie będą kontynuowane w 2012 r.

W ramach wspierania konkurencyjności MŚP w 2011 r. realizowano 23 umowy o dotację. Brak doświadczenia beneficjentów spośród MŚP w dziedzinie dotacji UE spowodował opóźnienia, ale wszystkie umowy zakończą się w 2012 r. Sektor prywatny otrzymał również pomoc techniczną mającą na celu promowanie dobrych praktyk działalności gospodarczej. Znacznym osiągnięciem było przyjęcie przez turecką wspólnotę cypryjską strategii rozwoju sektora prywatnego. Podjęto również inicjatywy marketingowe właściwe dla konkretnych sektorów i mające na celu promocję lokalnych produktów w Nikozji i Famaguście. Szkolenia w zakresie przedsiębiorczości i zarządzania cyklem projektu rozpoczęły się w 2011 r. i będą kontynuowane w 2012 r. W sektorze ICT udzielono wsparcia na opracowanie strategii e-rządzenia.

4.2.3.     Cel 3: Wspieranie pojednania, działania mające na celu budowę zaufania oraz wsparcie dla społeczeństwa obywatelskiego

Trwa wsparcie na rzecz Komitetu ds. Osób Zaginionych na ekshumację, identyfikację i zwrot szczątków, zarządzanego wspólnie z UNDP. Obecnie prace dotyczą w szczególności raczej indywidualnych, niż masowych ekshumacji, co wpłynęło na tempo prac. Nowa umowa w sprawie wkładu finansowego z UNDP, w związku z kontynuacją prac, zostanie prawdopodobnie podpisana w 2012 r.

Rozminowywanie strefy buforowej zostało prawie ukończone. Brak porozumienia o dostępie do pozostałych pól minowych znajdujących się w strefie buforowej lub rozszerzeniu rozminowywania na obszary położone poza strefą buforową utrudnia kontynuowania rozminowywania finansowanego ze środków UE . Końcowa ocena projektu była pozytywna i podkreślała uznanie dla projektu ze strony wszystkich zainteresowanych stron.

Spośród 44 projektów w ramach dotychczasowych trzech programów dotacji „Społeczeństwo obywatelskie w działaniu”, 27 projektów zostało zakończonych lub jest na ukończeniu. Dziesięć projektów zakończy swoją działalność w 2012 r. Pomoc techniczna zapewnia doradztwo dla wnioskodawców w zakresie zarządzania dotacjami. Przy kolejnym zaproszeniu do składania wniosków o dotację w 2012 r. potrzeba będzie więcej szkoleń, ponieważ zdolności beneficjentów dotacji do opracowania dobrej jakości wniosków o dotacje UE, do zarządzania dotacjami i prowadzenia sprawozdawczości z działalności w wielu przypadkach okazują się niewystarczające.

4.2.4.     Cel 4: Zbliżenie tureckiej wspólnoty cypryjskiej do Unii Europejskiej

W piątym roku programu stypendialnego przyznano łącznie 89 stypendiów (dla 9 nauczycieli, 1 studenta studiów wyższych pierwszego stopnia i 79 absolwentów). Studenci i nauczyciele mogli wybrać program studiów i kształcenia, chociaż pierwszeństwo przyznano dziedzinom inżynierii i administracji publicznej, w których brakuje wykwalifikowanych osób w tureckiej wspólnocie cypryjskiej. Ocena programu stypendialnego zostanie przeprowadzona w 2012 r.

Promocję w mediach realizowano w ramach projektu „Punkt informacyjny”; rok 2011 okazał się owocny dzięki 37 wydarzeniom. Największe wydarzenie sfinansowane przez UE, które przyciągnęło 1 000 uczestników, zorganizowano we współpracy ze stowarzyszeniem działającym na rzecz dobra dzieci we wspólnocie tureckiej. Ponadto przygotowano krótkie filmy i archiwa fotografii oraz zorganizowano dwie konferencje akademickie z udziałem światowej sławy uczonych i przedstawicieli miejscowego środowiska akademickiego z tureckiej i greckiej wspólnoty cypryjskiej. Opublikowano również osiem wydań biuletynu punktu informacyjnego w języku tureckim i jedno w języku angielskim na temat programu pomocy i bieżących tematów związanych z UE.

4.2.5.     Cel 5: Przygotowanie tureckiej wspólnoty cypryjskiej do wprowadzenia i wdrożenia wspólnotowego dorobku prawnego

Biuro Wymiany Informacji o Pomocy Technicznej Komisji Europejskiej (TAIEX) pomaga w przygotowaniu tureckiej wspólnoty cypryjskiej do wdrażaniu dorobku prawnego UE po rozwiązaniu problemu na Cyprze. TAIEX wspiera przygotowanie projektów aktów prawnych zgodnych z dorobkiem prawnym, które następnie zostają poddane przeglądowi i zatwierdzeniu w ramach procedur lokalnych. W 2011 r. za pośrednictwem TAIEX ponad 80 ekspertów UE przeprowadziło 528 działań, w tym szkolenia, warsztaty i wizyty naukowe. Działania realizowano według Programu na rzecz przyszłego stosowania dorobku prawnego, który stanowi średniookresowe ramy interwencji. Obok 13 sektorów Programu na rzecz przyszłego stosowania dorobku prawnego, w 2011 r. udzielono wsparcie na rzecz swobodnego przepływu towarów, prawa własności intelektualnej i uznawania kwalifikacji zawodowych. W powiązaniu z przyszłym zarządzaniem funduszami UE po rozwiązaniu problemu na Cyprze przeprowadzono również szkolenia w zakresie zarządzania wydatkami publicznymi. Ponadto również wymiana handlowa przez zieloną linię (rozporządzenie 866/2004) była wspierana poprzez TAIEX przez ekspertów z państw członkowskich UE, którzy zostali zaangażowani do przeprowadzania regularnych inspekcji fitosanitarnych i weterynaryjnych odpowiednio w odniesieniu do ziemniaków i ryb. Pod koniec 2011 r. we współpracy z beneficjentami rozpoczęto przygotowania do nowego cyklu wsparcia TAIEX.

Wyposażenie dostarczone w poprzednich latach w ramach umów dotyczących monitorowania jakości powietrza jest obecnie w użyciu. Zakończono dwie umowy dotyczące pomocy technicznej w tym sektorze. Wyposażenie sprzyja zgodności z nowym projektem „ustawy” o ochronie środowiska. Dla trwałości działań konieczne jest zobowiązanie się do zatrudnienia personelu i konserwacji sprzętu w perspektywie długookresowej.

Postępy prac nad projektem „ustawy” mającej na celu dostosowanie do dorobku prawnego poprzez proces zatwierdzania były jednak powolniejsze, niż oczekiwano. „Ustawę” o reformie telekomunikacyjnej ostatecznie przyjęto pod koniec 2011 r., ale „ustawa” o ochronie środowiska została odłożona na później.

4.2.6.     Inne projekty

Utworzony wraz z Bankiem Światowym fundusz powierniczy w wysokości 1 mln EUR w celu przeprowadzenia programu analiz gospodarczych w dziedzinie wzrostu i zrównoważonego rozwoju uruchomiono ponownie w 2011 r., a w grudniu przedstawiono ocenę sytuacji.

4.3.        Wykonanie finansowe (zawieranie umów i dokonywanie płatności)

4.3.1.     Zawieranie umów

Zobowiązania w 2011 r. wyniosły 7,45 mln EUR (66 % prognozy styczniowej wskazującej na kwotę 11,2 mln EUR). Zobowiązania z tytułu dotacji szkolnych i umowy w sprawie wkładu finansowego z UNDP w dziedzinie dziedzictwa kulturowego przeniesiono na 2012 r.

4.3.2.     Płatności

Płatności w 2011 r. wyniosły ogółem 49,98 mln EUR (67 % prognozy styczniowej). W ciągu roku jednak docelową kwotę, po ponownym oszacowaniu, obniżono o 24,5 mln EUR. Wynikało to z ukończenia dwóch projektów robót, opóźnienia w dużych projektach w dziedzinie gospodarki wodnej i telekomunikacji oraz późniejszego niż przewidywano zakończenia projektów opartych na dotacji, w szczególności projektów dotyczących modernizacji wsi. Wydano 100 % kwoty zaktualizowanej prognozy.

Łącznie do końca 2011 r. wydano 179 mln EUR (69 % całkowitej kwoty umów od początku programu w 2006 r.). Na koniec 2011 r. pozostawały 533 otwarte umowy.

4.4.        Monitorowanie

Tymczasowy komitet ds. przeglądu (IRM), który zbiera się dwa razy rocznie, służy jako forum do szczegółowych dyskusji z beneficjentami na temat programu. Pracownicy KE prowadzą również stałe monitorowanie działań poprzez wizyty w terenie, spotkania na miejscu i spotkania komitetu sterującego projektu. Działania biura TAIEX są monitorowane poprzez ponad 20 grup sterujących projektu, z których każda miała dwa spotkania w 2011 r., oprócz dwóch spotkań komitetu monitorującego. Logistyka biura TAIEX jest monitorowana za pośrednictwem systemu zarządzania TAIEX on-line. W większości obszarów interwencji brak doświadczenia lub zdolności beneficjenta powoduje trudności w realizacji lub opóźnienia. Beneficjenci dotacji mieli na przykład problemy z procedurami UE, w szczególności zamówieniami z wykorzystaniem środków z dotacji. Problem rozwiązywano za pośrednictwem jednostek zarządzania projektem powstałych w celu wsparcia beneficjentów w zarządzaniu dotacjami. W przypadku projektów dotyczących infrastruktury lub dostaw centralna lub lokalna administracja wspólnoty tureckiej, która będzie odpowiedzialna za eksploatację i konserwację, w wielu przypadkach z trudem zapewnia właściwe zasoby i wprowadza odpowiednie struktury. Zapewniono właściwą pomoc techniczna w celu wspierania beneficjentów w okresie odbioru inwestycji.

4.5.        Kontrole i inspekcje

Trybunał Obrachunkowy przeprowadził kontrolę wykonania zadań w 2011 r. Sprawozdanie zostanie opublikowane w 2012 r.

Do sprawozdania z audytu zdolności działu audytu wewnętrznego DG ds. Rozszerzenia z 2008 r. dołączono dalszą części za 2011 r., w której stwierdzono, że wszystkie zalecenia zostały wdrożone, chociaż zidentyfikowano pewne ryzyko rezydualne w zakresie odbioru robót i dostaw.

Na koniec 2010 r. dział ds. audytu operacyjnego i oceny DG ds. Rozszerzenia przeprowadził kontrolę ex post w celu oceny zgodności z prawem i prawidłowości zestawu 23 transakcji. Sprawozdanie końcowe z maja 2011 r. zawierało pewne uwagi na temat procedur, które są obecnie analizowane.

W odniesieniu do 12 wybranych umów o dotację przeprowadzono audyt zewnętrzny, z którego sprawozdanie końcowe zostanie przedstawione w pierwszej połowie 2012 r.

4.6.        Ocena

W 2011 r. rozpoczęto przegląd sektora gospodarki wodnej, który pozwoli na wniesienie wkładu w opracowanie przyszłego programu. W 2011 r. trwała również realizacja badania Banku Światowego dotyczącego ekonomicznych aspektów gospodarki wspólnoty tureckiej. Szeroko zakrojoną ocenę przewidziano na 2012 r., gdy zakończona zostanie główna część programu z 2006 r.

4.7.        Informacja, promocja i obecność w mediach

Obecność w mediach zapewniono za pośrednictwem punktu informacyjnego (zobacz cel 4). Ponadto zespołom pomocy technicznej z różnych projektów przydzielono zadnie zwiększenia ich obecności w mediach. Beneficjenci dotacji zorganizowali również wiele wydarzeń z okazji zakończenia projektów. Przedstawicielstwo Komisji na Cyprze wydało sześć komunikatów prasowych dotyczących programu pomocy dla tureckiej wspólnoty cypryjskiej.

4.8.        Konsultacje z rządem Republiki Cypryjskiej

Odbywały się regularne spotkania z przedstawicielami rządu Republiki Cypryjskiej, w szczególności podczas wizyt wyższych rangą urzędników Komisji na wyspie. Komisja spotyka się również regularnie ze Stałym Przedstawicielstwem w Brukseli. Komisja nadal opiera się na współpracy z rządem Republiki Cypryjskiej w zakresie weryfikacji praw własności.

5.           Wnioski

Nadal występują trudności w realizacji programu, ze względu na brak uznanego beneficjenta lub programu bezpośredniej restrukturyzacji instytucjonalnej. Postępy w realizacji celu rozporządzenia, jakim jest ułatwienie zjednoczenia Cypru poprzez stymulowanie rozwoju gospodarczego tureckiej wspólnoty cypryjskiej, są nadal trudne do osiągnięcia ze względu na warunki działania i swoistą sytuację polityczno-ekonomiczną w północnej części Cypru. Proces przygotowań do przyszłego przyjęcia i wdrożenia dorobku prawnego przebiega powoli, a turecka wspólnota cypryjska będzie prawdopodobnie potrzebowała znacznego wsparcia w celu spełnienia wymogów dorobku prawnego w wielu obszarach po rozwiązaniu problemu na Cyprze i jego zjednoczeniu.

W okresie sprawozdawczym działania koncentrowały się na zakończeniu programu 2006 r. Wiele dużych projektów w zakresie infrastruktury i dostaw wyposażenia było bliskich ukończenia. Oczyszczalnia w Morphou przyjmuje już ścieki, a powstała w ramach projektu pilotażowego elektrownia słoneczna, ukończona i odebrana w lipcu, działa na pełnej mocy. Poczyniono starania, aby przygotować beneficjenta do procesu odbioru i przyszłej eksploatacji obiektów, ale brak środków i doświadczenia oznacza, że dalsze znaczne zobowiązania i wkład ze strony administracji wspólnoty tureckiej są konieczne w celu zapewnienia trwałości inwestycji. Niewystarczające struktury i niejasny podział odpowiedzialności w wielu przypadkach leżą u podstaw problemów. Kwestią tą należy się zająć w 2012 r.

Główne programy dotacji uruchomione w 2009 r. zostały dobrze przyjęte, ale były wymagające pod względem zasobów ludzkich, częściowo z powodu braku doświadczenia beneficjentów w zakresie zarządzania projektem i finansami.

Jako że większa część programu z 2006 r. została zakończona, konieczne jest dokonanie ogólnej oceny programu pomocy oraz sektorowych ocen skutków, które zostaną przeprowadzone w 2012 r.

Zasoby ludzkie dla zespołu programu nadal stanowią problem, częściowo ze względu na dużą proporcję dotacji w ramach programu, ale również z powodu ogólnego zmniejszenia zasobów ludzkich przewidzianego we wszystkich służbach Komisji.

Korzystne dla programu byłoby w większym stopniu średnio- i długookresowe planowanie, dla którego konieczne są stabilniejsze rozwiązania w zakresie finansowania kosztów operacyjnych i kosztów personelu.

[1]               Dz.U. L 65, 7.3.2006, s. 5.

[2]               Decyzje Komisji C(2011)337 i C(2011)4443.