Unijny system kontroli rybołówstwa

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

• Główne cele systemu kontroli obejmują:
  • zapewnienie, aby do celów handlowych poławiano lub pozyskiwano wyłącznie dozwolone ilości morskich zasobów biologicznych;
  • gromadzenie niezbędnych danych w celu zarządzania dopuszczalnymi połowami;
  • wyjaśnienie ról państw członkowskich UE, Komisji Europejskiej i Europejskiej Agencji Kontroli Rybołówstwa (EFCA);
  • zapewnienie, aby przepisy WPRyb były stosowane, kontrolowane i egzekwowane w ten sam sposób w odniesieniu do wszystkich łowisk i operatorów oraz aby w całej UE obowiązywały zharmonizowane sankcje;
  • zapewnienie, aby wszystkie partie¹ produktów rybołówstwa i akwakultury były identyfikowalne cyfrowo w całym łańcuchu dostaw, od sieci do talerza, z uwzględnieniem wszystkich etapów połowu lub zbioru, wyładunku, przetwarzania, transportu i wprowadzania do obrotu.
• Rozporządzenie ma zastosowanie do:
  • wszelkiej działalności połowowej na wodach UE,
  • działalności połowowej kutrów unijnych na wodach UE i poza terytorium UE;
  • połowów komercyjnych bez kutra;
  • podmiotów w ramach łańcucha dostaw zajmujących się partiami produktów rybołówstwa i akwakultury, które mogą być zarówno nieimportowane, jak i importowane do UE;
  • połowów rekreacyjnych

Dostęp do wód i zasobów

• Aby móc prowadzić komercyjną eksploatację żywych zasobów morskich, kuter rybacki musi posiadać ważną licencję połowową wydaną przez państwo członkowskie bandery. Informacje zawarte w licencji muszą być dokładne i zgodne z informacjami zawartymi w rejestrze floty UE.
• Jednostki prowadzące działalność na wodach UE mogą prowadzić działalność połowową wyłącznie w zakresie wskazanym w ważnym upoważnieniu do połowów. Działania objęte zezwoleniem mogą podlegać regulacjom dotyczącym nakładu połowowego, planowi wieloletniemu, obszarowi ograniczonych połowów lub połowom do celów naukowych.
• Obowiązują szczegółowe przepisy dotyczące oznakowania i identyfikacji kutrów rybackich i ich narzędzi połowowych.
• Każde państwo członkowskie musi obsługiwać satelitarny system monitorowania statków (VMS) w celu systematycznego monitorowania pozycji i ruchów jednostek. Większe jednostki muszą mieć zainstalowane urządzenie VMS na pokładzie; mniejsze jednostki o długości poniżej 12 metrów nie muszą instalować urządzenia VMS, ale muszą mieć na pokładzie urządzenie umożliwiające ich lokalizację i identyfikację za pomocą urządzenia śledzącego w regularnych odstępach czasu; niektóre mniejsze jednostki przybrzeżne o długości poniżej 9 metrów są zwolnione z wymogu VMS do dnia 31 grudnia 2029 roku.
• Każde państwo członkowskie musi ustanowić i prowadzić centrum monitorowania rybołówstwa w celu monitorowania działalności połowowej i nakładu statków pływających pod jego banderą, wraz ze statkami innych państw członkowskich i krajów upoważnionych do prowadzenia działalności połowowej na ich wodach.

Kontrola łowisk

• Kapitanowie statków rybackich muszą korzystać z elektronicznych systemów sprawozdawczych (ERS) w celu rejestrowania i składania sprawozdań z działalności połowowej, w tym połowów, przeładunków i wyładunków. Wszystkie jednostki pływające będą musiały być wyposażone w te systemy od 2028 roku, choć do tego czasu przewidziano pewne wyjątki dla mniejszych statków.
• Rozporządzenie szczegółowo określa informacje, które należy wprowadzać w dzienniku pokładowym. W przypadku niektórych większych jednostek stosowane będą narzędzia zdalnego monitorowania elektronicznego, aby zapewnić, że niezamierzone odłowy nie zostaną wyrzucone do morza z naruszeniem obowiązku wyładunku.
• Państwa członkowskie muszą rejestrować wszystkie istotne dane dotyczące połowów i nakładu połowowego oraz przekazywać je Komisji. Odpowiadają one za zapewnienie, aby całkowita wielkość połowów odpowiadająca wydanym przez nie licencjom połowowym nie przekraczała w żadnym momencie ich maksymalnych dopuszczalnych połowów. Muszą również niezwłocznie powiadomić Komisję, jeśli ustalą, że wykorzystano 80 % przyznanego limitu lub że osiągnięto 80 % maksymalnego poziomu nakładu połowowego związanego z danym urządzeniem połowowym lub łowiskiem.
• Państwa członkowskie leżące na obszarach przybrzeżnych muszą wprowadzić elektroniczny system rejestrowania i raportowania połowów w ramach rybołówstwa rekreacyjnego w celu gromadzenia informacji na temat połowów dokonywanych przez osoby fizyczne poławiające gatunki, stada lub grupy stad, w odniesieniu do których uprawnienia do połowów zostały ustalone przez UE, są objęte planem wieloletnim lub podlegają obowiązkowi wyładunku.

Zarządzanie łańcuchem dostaw

• Państwa członkowskie ponoszą odpowiedzialność za zapewnienie przestrzegania przepisów WPRyb na swoim terytorium na wszystkich etapach wprowadzania do obrotu produktów rybołówstwa i akwakultury, od ich wprowadzenia do obrotu do ich sprzedaży detalicznej, w tym transportu. Muszą zapewnić, aby wykorzystanie produktów rybołówstwa poniżej obowiązującego minimalnego rozmiaru odniesienia do celów ochrony podlegającego obowiązkowi wyładunku określonemu w rozporządzeniu (UE) nr 1380/2013 było ograniczone do celów innych niż bezpośrednie spożycie przez ludzi.
• Państwa członkowskie muszą zapewnić, aby produkty, do których mają zastosowanie wspólne normy handlowe, były dopuszczane na rynek tylko wtedy, gdy są zgodne z tymi normami. Muszą przeprowadzać kontrole w celu zapewnienia zgodności na wszystkich etapach łańcucha dostaw, w tym transportu i podawania.
• Określono skład produktu rybołówstwa lub partii produktu akwakultury objętej działem 3 Scalonej Nomenklatury (CN), ustanowionej rozporządzeniem (EWG) nr 2658/87, a przed wprowadzeniem danych produktów (ryb, skorupiaków, mięczaków i bezkręgowców wodnych) do obrotu ustanowiono pewne odstępstwa od tych zasad.
• Operatorzy muszą zapewnić, że produkty rybołówstwa i akwakultury są dostarczane w partiach i są identyfikowalne na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji, od połowu lub zbioru do etapu sprzedaży detalicznej.
• Podmioty muszą dysponować systemami i procedurami zapewniającymi, że dla każdej partii produktów rybołówstwa lub akwakultury objętej rozdziałem 3 Scalone Nomenklatury minimalny zestaw informacji dotyczących identyfikowalności jest rejestrowany i udostępniany cyfrowo podmiotom, którym dostarczono te produkty, oraz, na żądanie, właściwym organom.
• Określono minimalny zakres informacji dotyczących identyfikowalności partii produktów rybołówstwa lub akwakultury objętych rozdziałem 3 Scalonej Nomenklatury. Przepisy dotyczące partii produktów rybołówstwa lub akwakultury objętych niniejszym rozdziałem Scalonej Nomenklatury będą miały zastosowanie od dnia 10 stycznia 2026 roku.
• W przypadku partii produktów rybołówstwa lub akwakultury objętych pozycjami 1604 i 1605 działu 16 Scalonej Nomenklatury (przetwory z ryb, skorupiaków, mięczaków lub pozostałych bezkręgowców wodnych) oraz partii produktów rybołówstwa lub akwakultury objętych podpozycją 1212 21 działu 12 Scalonej Nomenklatury (wodorosty morskie i pozostałe algi) minimalne informacje dotyczące identyfikowalności, w tym systemy cyfrowe, które mają być stosowane, zostaną określone w aktach delegowanych i będą miały zastosowanie od dnia 10 stycznia 2029 roku.
• Państwa członkowskie mogą zwolnić z tych wymogów dotyczących identyfikowalności niewielkie ilości produktów rybołówstwa sprzedawanych bezpośrednio konsumentom, pod warunkiem że produkty te są przeznaczone wyłącznie do konsumpcji prywatnej, a ich ilość nie przekracza 10 kg produktów rybołówstwa na konsumenta dziennie. W przypadku Morza Bałtyckiego limit ten nie może przekraczać dwóch łososi na konsumenta dziennie.

Nadzór i kontrole

• Określono szczegółowe zasady nadzoru i kontroli prowadzonych przez inspektorów unijnych, którzy mogą działać na terytorium państw członkowskich i na wodach UE, a także na kutrach rybackich pod banderą UE poza wodami UE.
• Państwa członkowskie są odpowiedzialne za kontrolowanie i egzekwowanie WPRyb i mają obowiązek dysponowania listą urzędników, którzy mogą przeprowadzać kontrole.
• Inspekcje muszą być przeprowadzane w sposób niedyskryminujący na morzu, w portach, podczas transportu, w zakładach przetwórczych i podczas wprowadzania do obrotu produktów rybołówstwa.
• Rozporządzenie określa zasady ramowe dla unijnych kontrolerów na pokładach statków rybackich, którzy muszą weryfikować zgodność statków z przepisami WPRyb, w tym z przepisami dotyczącymi ich bezpieczeństwa i niezależności od operatorów.

Ocena i kontrola przeprowadzana przez Komisję

Komisja będzie przeprowadzać audyty, weryfikacje i niezależne kontrole w celu sprawdzenia i oceny stosowania przepisów WPRyb przez państwa członkowskie.

Sankcje

• W przypadku naruszenia przepisów państwa członkowskie UE muszą podejmować odpowiednie działania administracyjne, takie jak sankcje lub postępowanie karne. W przypadku poważnych naruszeń państwa członkowskie muszą również stosować system punktów karnych wobec posiadaczy licencji połowowych i kapitanów statków rybackich. Nagromadzenie punktów może prowadzić do zawieszenia, a ostatecznie do cofnięcia licencji.
• Państwa członkowskie mogą również podlegać sankcjom za nieprawidłowe egzekwowanie przepisów WPRyb, w tym zamknięcie łowiska lub zmniejszenie kwot (w przypadku przełowienia).

Gromadzenie danych

• Państwa członkowskie są zobowiązane do posiadania i udostępnienia Komisji bezpiecznej bazy danych wszystkich informacji zgromadzonych w ramach wykonywania swoich obowiązków wynikających z rozporządzenia. Muszą utworzyć oficjalną stronę internetową zawierającą takie informacje, jak wyznaczone porty, zamknięcia w czasie rzeczywistym, punkty kontaktowe, wykaz operatorów uprawnionych do przeprowadzania ważenia oraz inne dane.
• Rozporządzenie wprowadza również system wzajemnej pomocy, współpracy administracyjnej i wymiany informacji między państwami członkowskimi, Komisją, EFCA i krajami spoza UE.

Koordynacja

• Aby zachęcić do ściślejszej współpracy i dzielenia się najlepszymi praktykami, EFCA organizuje wspólne działania kontrolne z udziałem inspektorów z różnych państw członkowskich.

Przepisy mające zastosowanie do indywidualnych programów kontroli i inspekcji dotyczących niektórych połowów

• Komisja może przyjąć przepisy mające zastosowanie do indywidualnych programów kontroli i inspekcji dotyczących niektórych połowów. W grudniu 2018 roku Komisja przyjęła decyzję wykonawczą (UE) 2018/1986, która określa szczegółowe programy kontroli i inspekcji dla niektórych łowisk, które są wspólnie kontrolowane przez zainteresowane państwa członkowskie przy koordynacji EFCA w ramach odpowiednich wspólnych planów rozmieszczenia.