Unijny akt w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Zakres

Rozporządzenie:

• ma zastosowanie do:
  • 19 kluczowych technologii neutralnych emisyjnie, począwszy od energii słonecznej i wiatrowej po baterie, pompy ciepła i energię wodną;
  • energochłonnych projektów dekarbonizacji przemysłu, które są częścią łańcucha dostaw technologii neutralnych emisyjnie i znacznie ograniczają wskaźniki emisji CO₂;
• nie ma zastosowania do surowców krytycznych, które są objęte odrębnymi przepisami (rozporządzenie (UE) 2024/1252 – zob. streszczenie).

Cele

Aby zmniejszyć zewnętrzne zależności UE w zakresie technologii neutralnych emisyjnie i ich łańcuchów dostaw, w akcie w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie określono cele polegające na osiągnięciu zdolności produkcyjnej wynoszącej co najmniej:

• 40 % rocznych potrzeb UE w zakresie wdrażania technologii neutralnych emisyjnie do 2030 r.; oraz
• 15 % światowej produkcji technologii neutralnych emisyjnie do 2040 r.

Tworzenie korzystnego środowiska

W przepisach określono środki zachęcające do produkcji, rozwoju i stosowania technologii neutralnych emisyjnie, głównie poprzez:

• utworzenie pojedynczych punktów kontaktowych w każdym państwie członkowskim UE, aby pomagać przedsiębiorstwom i inwestorom w opracowywaniu projektów technologii neutralnych emisyjnie; oraz
• ograniczenie procesów wydawania pozwoleń na projekty produkcji technologii neutralnych emisyjnie.

Określono w nich również kryteria uznawania za „projekty strategiczne” tych projektów technologii neutralnych emisyjnie, które w znacznym stopniu przyczynią się do:

• zwiększenia zdolności produkcyjnych UE w zakresie komponentów technologii neutralnych emisyjnie w łańcuchu dostaw;
• zapewnienia unijnym przemysłom technologii neutralnych emisyjnie najlepszych dostępnych czystych technologii lub produktów;
• redukcji lub eliminacji emisji CO₂.

Moc zatłaczania CO₂

Rozporządzenie:

• ustanawia cel w postaci zatłoczenia co najmniej 50 mln ton CO₂ na składowiska, takie jak dawne złoża ropy naftowej i gazu, do 2030 r.;
• stwierdza, że obiekty te muszą działać przez co najmniej pięć lat oraz zapewnić swobodny i sprawiedliwy dostęp.

Wymaga również:

• aby Komisja Europejska składała co dwa lata sprawozdanie na temat poczynionych postępów, począwszy od 30 czerwca 2027 r.;
• aby państwa członkowskie:
  • w trosce o przejrzystość przygotowywały roczne sprawozdania publiczne dotyczące projektów wychwytywania, składowania i transportu CO₂, środków wsparcia, strategii krajowych i systemów transgranicznych;
  • rozwijały niezbędną infrastrukturę transportową CO₂;
• aby firmy naftowe i gazowe wnosiły indywidualny wkład, w oparciu o ich udział w całkowitej produkcji UE, w kierunku osiągnięcia celu 50 mln ton.

Doliny przemysłowe

Rozporządzenie promuje rozwój „dolin” przyspieszania technologii neutralnych emisyjnie (terytoriów, na których skupia się kilka przedsiębiorstw danej technologii). Celem tych dolin jest stworzenie klastrów neutralnej emisyjnie działalności przemysłowej, aby zwiększyć atrakcyjność UE jako miejsca prowadzenia działalności produkcyjnej, oraz dalsze usprawnienie procedur administracyjnych dotyczących tworzenia zdolności produkcji technologii neutralnych emisyjnie. Przyczynią się one również do reindustrializacji regionów.

Dostęp do rynku

Rozporządzenie, jako sposób zachęcania do korzystania z technologii neutralnych emisyjnie, nakazuje organom krajowym:

• stosowanie minimalnych norm zrównoważenia środowiskowego w zamówieniach publicznych i zamówieniach na roboty budowlane;
• wymaganie, aby umowy zawierały co najmniej jedno z następujących kryteriów: element społeczny lub związany z zatrudnieniem, cechy cyberbezpieczeństwa lub kara finansowa za niedostarczenie przyrzeczonego produktu;
• uwzględnianie kryteriów kwalifikacji wstępnej, takich jak odpowiedzialne prowadzenie działalności gospodarczej i bezpieczeństwo danych, podczas przygotowywania aukcji na wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych;
• tworzenie zachęt finansowych i innych, aby zmotywować gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa i ogół społeczeństwa do zakupu produktów technologii neutralnych emisyjnie.

Umiejętności, wysokiej jakości miejsca pracy i innowacje

Rozporządzenie:

• wprowadza europejskie akademie przemysłu neutralnego emisyjnie w celu opracowania programów szkoleniowych i kwalifikacji w zakresie wielu umiejętności wymaganych przy opracowywaniu i stosowaniu nowych technologii;
• zachęca organy krajowe do rozważenia, czy dyplomy wydawane przez akademie spełniają standardy wymagane do wejścia do zawodu regulowanego;
• zobowiązuje państwa członkowskie do:
  • wyznaczenia pojedynczego punktu kontaktowego do obsługi wszystkich wniosków o przetestowanie technologii neutralnych emisyjnie w piaskownicy regulacyjnej²;
  • zapewnienia małym i średnim przedsiębiorstwom priorytetowego dostępu do jednostek badawczych piaskownicy regulacyjnej;
• ustanawia:
  • Platformę Europy Neutralnej Emisyjnie w celu wspierania Komisji i państw członkowskich w opracowywaniu i stosowaniu technologii neutralnych emisyjnie;
  • grupę sterującą ds. strategicznego planu w dziedzinie technologii energetycznych w celu zapewnienia wsparcia na rzecz rozwoju czystych technologii energetycznych poprzez współpracę w zakresie badań naukowych i innowacji w dziedzinie czystej energii;
  • naukową grupę doradczą ds. obciążeń regulacyjnych związanych z neutralnością emisyjną w celu oceny wpływu regulacji na rozwój przemysłu.

Komisja:

• monitoruje postępy UE w realizacji założonych celów, przygotowując raport z oceny do 30 czerwca 2028 r. a następnie co trzy lata;
• posiada przekazane uprawnienia w celu aktualizacji elementów technicznych rozporządzenia.

Rozporządzenie zmienia rozporządzenie (UE) 2018/1724 (zob. streszczenie).