Uzgodnienia dotyczące zabezpieczeń finansowych - poprawa przejrzystości prawnej

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Kontrahenci objęci dyrektywą

Dyrektywa ma zastosowanie do uzgodnień dotyczących zabezpieczeń finansowych zawieranych między określonymi kategoriami kontrahentów w celu zagwarantowania pewności prawa w całej UE:

• banki centralne;
• organy publiczne;
• niektóre nadzorowane instytucje finansowe;
• kontrahenci centralni, agenci rozrachunkowi i izby rozliczeniowe;
• podmioty inne niż osoby fizyczne (w tym firmy nieposiadające osobowości prawnej i spółki osobowe), pod warunkiem że druga strona uzgodnienia dotyczącego zabezpieczeń finansowych jest jednym z wyżej wymienionych podmiotów, a państwo członkowskie UE nie zrezygnowało ze skorzystania z tej możliwości.

Rodzaje zabezpieczeń

W dyrektywie określono aktywa, które mogą być wykorzystywane jako zabezpieczenie finansowe:

• Kwalifikujące się zabezpieczenie finansowe składa się z gotówki, instrumentów finansowych (takich jak akcje i obligacje) i wierzytelności kredytowych;
• państwa członkowskie mogą ograniczyć stosowanie niektórych instrumentów, na przykład udziałów wyemitowanych przez dającego zabezpieczenie lub jego przedsiębiorstwa powiązane.

Formy uzgodnień dotyczących zabezpieczeń

W dyrektywie wyróżnia się dwa rodzaje uzgodnień, które zabezpieczają zobowiązania przez ustanowienie zabezpieczenia:

• uzgodnienia dotyczące zabezpieczeń finansowych polegające na przeniesieniu tytułu, na podstawie którego pełne prawo własności zabezpieczenia przechodzi na przyjmującego zabezpieczenie;
• uzgodnienia dotyczące zabezpieczenia finansowego w formie gwarancji, na podstawie których zabezpieczenie jest ustanawiane, ale własność pozostaje przy dającym zabezpieczenie.

Wymogi formalne

Dyrektywa ogranicza do minimum formalności krajowe, dzięki czemu uzgodnienia dotyczące zabezpieczeń finansowych są skuteczne i wykonalne bez nadmiernych obciążeń administracyjnych. Dyrektywa określa jednak wymóg udowodnienia uzgodnienia dotyczącego zabezpieczenia finansowego na piśmie lub w równoważny, prawnie wiążący sposób.

Prawo korzystania na podstawie uzgodnień dotyczących zabezpieczeń finansowych

Na podstawie uzgodnienia dotyczącego zabezpieczeń finansowych przyjmujący zabezpieczenie może korzystać z zabezpieczenia finansowego jako właściciel, na podstawie uzgodnionych warunków:

• w przypadku wykorzystania zabezpieczenia przyjmujący zabezpieczenie musi zwrócić równoważne aktywa po wygaśnięciu zobowiązania;
• dyrektywa umożliwia zastąpienie zabezpieczenia i zapewnia elastyczność przy jednoczesnym zachowaniu ochrony obu stron.

Egzekwowanie zabezpieczenia

W dyrektywie określono zasady dotyczące egzekwowania zabezpieczenia w przypadku wystąpienia zdarzenia uprawniającego do egzekwowania, takiego jak niewykonanie zobowiązania przez ustanawiającego lub przyjmującego zabezpieczenie:

• zabezpieczenie może być egzekwowane poprzez sprzedaż, przejęcie na własność lub zaliczenie jego wartości na poczet odpowiednich zobowiązań finansowych (w zależności od rodzaju zabezpieczenia);
• egzekucja musi odbywać się zgodnie z uzgodnionymi warunkami umownymi i nie może wymagać uprzedniego zatwierdzenia przez sąd;
• wartość przedmiotu zabezpieczenia przejętego na własność musi być ustalona w sposób uzasadniony z handlowego punktu widzenia i przyjęta zgodnie z uzgodnieniem dotyczącym zabezpieczeń finansowych.

Kompensowanie sald na zamknięcie²

Dyrektywa wymaga uznania kompensowania sald na zamknięcie nawet w postępowaniu upadłościowym. Kompensowanie sald na zamknięcie, w razie wystąpienia zdarzenia uprawniającego do egzekwowania, przekształca wzajemne roszczenia w jedno saldo do zapłaty między stronami, czy to poprzez mechanizm kompensowania, potrącenia, czy w inny sposób. Zapewnia to zachowanie stabilności finansowej przez ograniczenie efektu domina wynikającego z niewykonania zobowiązań.

Ochrona na gruncie prawa upadłościowego

Dyrektywa chroni uzgodnienia dotyczące zabezpieczeń finansowych przed niektórymi zasadami krajowego prawa upadłościowego:.

• uzgodnienia dotyczące zabezpieczeń finansowych nie mogą zostać uznane za nieważne wyłącznie z tego powodu, że zostały zawarte na krótko przed wszczęciem postępowania upadłościowego;
• dodatkowe zabezpieczenie finansowe jest chronione przed podważeniem wyłącznie z tego względu, że zostało ustanowione na krótko przed wszczęciem postępowania upadłościowego, jeżeli ustanowienie dodatkowego zabezpieczenia finansowego jest wymagane w celu uwzględnienia zmian wartości pierwotnie ustanowionego zabezpieczenia finansowego lub wysokości odnośnego zobowiązania finansowego;
• przyjmujący zabezpieczenie mogą wykonywać swoje prawa pomimo reorganizacji lub likwidacji dającego zabezpieczenie, nawet jeżeli zabezpieczenie finansowe zostało ustanowione w dniu wszczęcia postępowania likwidacyjnego lub podjęcia środków reorganizacyjnych – lecz po momencie ich wszczęcia lub podjęcia – jeżeli mogą udowodnić, że nie wiedzieli ani nie powinni byli wiedzieć o wszczęciu takiego postępowania lub podjęciu takich środków.

Kolizja przepisów

Dyrektywa stanowi, że zabezpieczenie w formie rejestrowanych papierów wartościowych podlega – w określonych kwestiach – prawu państwa, w którym prowadzony jest właściwy rachunek, na którym ewidencjonuje się te papiery wartościowe.

Powiązania z innymi przepisami prawa Unii

Dyrektywa została zmieniona dyrektywą 2009/44/WE, dyrektywą 2014/59/UE (zob. streszczenie) oraz rozporządzeniem (UE) 2021/23 (zob. streszczenie), co dostosowało ją do unijnych ram dotyczących rynków finansowych oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji upadających instytucji. Dyrektywa (UE) 2025/1 wprowadza dalsze zmiany w dyrektywie 2002/47/WE, aby doprecyzować, że w przypadku objęcia zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji unijnymi procedurami restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji zwykłe prawa do użycia, wykonania lub potrącenia zabezpieczenia mogą zostać ograniczone. Dostosowuje to dyrektywę do obowiązujących unijnych systemów restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków i kontrahentów centralnych oraz zapewnia spójne traktowanie w całym sektorze finansowym.