Zwalczanie prania pieniędzy za pomocą środków prawnokarnych

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Przestępstwa

• Następujące czyny, jeżeli zostały popełnione umyślnie, stanowią przestępstwa:
  • przekazanie lub konwersja mienia (wszelkiego rodzaju aktywów), ze świadomością, że pochodzi ono z działalności przestępczej, w celu ukrycia lub zatajenia jego nielegalnego pochodzenia lub udzielenia pomocy każdemu, kto bierze udział w takim działaniu, w celu umożliwienia mu uniknięcia konsekwencji prawnych takiego działania;
  • ukrycie lub zatajenie prawdziwego charakteru mienia, jego źródła, miejsca położenia, rozporządzania nim, przemieszczania, praw odnoszących się do mienia lub własności mienia, ze świadomością, że pochodzi ono z działalności przestępczej;
  • nabycie, posiadanie albo użytkowanie mienia, ze świadomością w momencie jego otrzymania, że pochodzi ono z działalności przestępczej;
  • pomocnictwo, podżeganie i usiłowanie w odniesieniu do tych przestępstw.

Działalność przestępcza (lub „przestępstwo źródłowe”)

• Do celów dyrektywy następujące czyny uznaje się za działalność przestępczą, tj. istotną z punktu widzenia przestępstwa prania pieniędzy:
  • wszelkiego rodzaju przestępczy udział w popełnieniu przestępstwa, które zgodnie z prawem krajowym jest zagrożone karą pozbawienia wolności lub aresztu maksymalnie na więcej niż rok lub w stosunku do którego dolna granica zagrożenia karą jest wyższa niż sześć miesięcy pozbawienia wolności lub aresztu;
  • w zakresie, w jakim nie są one objęte powyższą definicją, przestępstwa wymienione w wykazie 22 kategorii przestępstw, w tym wszystkie zdefiniowane przez prawodawcę UE przestępstwa określone w dyrektywie.

Elementy dodatkowe

• Przestępstwa obejmują mienie pochodzące z czynów popełnionych w innym państwie członkowskim lub w państwie trzecim, jeżeli te czyny uznano by za działalność przestępczą, gdyby zostały popełnione w danym państwie.
• Państwa członkowskie zapewniają, aby karze podlegały osoby, które prowadziły taką działalność przestępczą lub były w nią zaangażowane. Jako elementy dodatkowe można wymienić następujące założenia:
  • odpowiedzialności karnej podlegają także osoby, które piorą pieniądze pochodzące z własnej działalności przestępczej („pranie pieniędzy przez ten sam podmiot, który je uzyskał”);
  • uprzedni lub jednoczesny wyrok skazujący za działalność przestępczą, z której pochodzi mienie, nie jest koniecznym warunkiem skazania za przestępstwo prania pieniędzy;
  • możliwe jest skazanie bez konieczności ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych dotyczących działalności przestępczej, włącznie z tożsamością sprawcy.

Okoliczności obciążające, które skutkują uznaniem przestępstwa za poważniejsze

• W tym zakresie można wymienić następujące sytuacje:
  • popełnienie przestępstwa w ramach organizacji przestępczej w rozumieniu decyzji ramowej 2008/841/WSiSW;
  • popełnienie przestępstwa przez sprawcę wykonującego swoją działalność zawodową, działającego jako „podmiot zobowiązany” w rozumieniu art. 2 dyrektywy (UE) 2015/849 (zob. streszczenie).
• Państwa członkowskie mogą także zdecydować, że następujące okoliczności będą uznawane za okoliczności obciążające:
  • mienie poddawane praniu ma znaczną wartość;
  • mienie poddawane praniu pochodzi z wymuszenia, terroryzmu, handlu ludźmi, handlu narkotykami lub korupcji.

Kary

• Kary muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Państwa członkowskie zapewniają, aby przestępstwa podlegały karze w maksymalnym wymiarze co najmniej czterech lat pozbawienia wolności oraz – w stosownych przypadkach – przewidują dodatkowe kary lub środki, w tym umożliwiające pociągnięcie osób prawnych do odpowiedzialności, takie jak:
  • pozbawienie prawa do wsparcia publicznego lub pomocy publicznej;
  • odcięcie dostępu do finansowania publicznego, w tym do przetargów, dotacji i koncesji;
  • zakaz prowadzenia działalności handlowej;
  • nadzór sądowy;
  • sądowy nakaz likwidacji;
  • zamknięcie zakładów wykorzystywanych do popełnienia przestępstwa;
  • zabezpieczenie lub konfiskata odnośnego mienia.

Pakiet legislacyjny

• Dyrektywa stanowi część pakietu legislacyjnego, w którego skład wchodzi rozporządzenie (UE) 2018/1672 w sprawie kontroli środków pieniężnych wwożonych do UE lub wywożonych z UE, a ponadto uzupełnia i poprawia stosowanie dyrektywy (UE) 2015/849 w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

Narzędzia stosowane w postępowaniu przygotowawczym oraz współpraca

• Państwa członkowskie zapewniają, aby podmioty odpowiedzialne za prowadzenie postępowań przygotowawczych w sprawie przestępstw lub ich ściganie dysponowały skutecznymi narzędziami stosowanymi w postępowaniu przygotowawczym, takimi jak narzędzia wykorzystywane w walce z przestępczością zorganizowaną lub innymi poważnymi przestępstwami.
• Ponadto dyrektywa usuwa przeszkody we współpracy sądowej i policyjnej między państwami członkowskimi, ponieważ wyjaśnia, któremu państwu przysługuje jurysdykcja, określa sposoby współpracy pomiędzy państwami, a także precyzuje, kiedy sprawa jest kierowana do Eurojustu.

Pranie pieniędzy wpływające na interesy finansowe UE

• Dyrektywa (UE) 2017/1371 ustanawia przepisy dotyczące przestępstw i sankcji karnych w zakresie walki z nadużyciami i innymi rodzajami nielegalnej działalności naruszającymi interesy finansowe Unii (zob. streszczenie). Działalność ta obejmuje pranie pieniędzy.
• Zgodnie z art. 22 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2017/1939 ustanawiającego Prokuraturę Europejską (EPPO) (zob. streszczenie) EPPO jest organem właściwym w sprawach dotyczących przestępstw naruszających interesy finansowe Unii, które są określone w dyrektywie (UE) 2017/1371.