KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 28.1.2016

COM(2016) 29 final

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Sprawozdanie w sprawie ogólnego systemu preferencji taryfowych za okres 2014–2015

{SWD(2016) 8 final}

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Sprawozdanie w sprawie ogólnego systemu preferencji taryfowych za okres 2014–2015

1.Wprowadzenie

1.1.Ogólny system preferencji taryfowych (GSP)

Od 1971 r. unijny ogólny system preferencji taryfowych („GSP”) wspiera kraje rozwijające się w ich wysiłkach na rzecz ograniczania ubóstwa, promowania dobrych rządów i zrównoważonego rozwoju. Zapewniając preferencyjny dostęp do rynku UE, GSP pomaga krajom rozwijającym się w uzyskiwaniu dodatkowych przychodów z handlu międzynarodowego. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 978/2012 z dnia 25 października 2012 r. wprowadzające ogólny system preferencji taryfowych 1 („rozporządzenie w sprawie GSP”) stanowi ramy prawne GSP. System ten został ustanowiony na mocy tzw. „klauzuli dopuszczającej”, która pozwala na stosowanie wyjątku od zasady „klauzuli najwyższego uprzywilejowania” WTO, i jest zgodny z przepisami WTO.

1.2.Trzy rozwiązania w ramach GSP

W rozporządzeniu w sprawie GSP zreformowano ogólny system preferencji taryfowych, aby lepiej ukierunkować preferencje GSP na kraje najbardziej potrzebujące, w szczególności kraje najsłabiej rozwinięte („kraje LDC”) i inne kraje rozwijające się o niskim i średnio-niskim dochodzie. Reformy GSP znacznie zmniejszyły liczbę beneficjentów – ze 178 do 92 2 . Kraje, które zostały sklasyfikowane przez Bank Światowy jako kraje o średnio-wysokim dochodzie i kraje powyżej tego poziomu, są wyłączone z ogólnego systemu preferencji taryfowych. Kraje, które korzystają z rozwiązań polegających na preferencyjnym dostępie do rynku UE, zapewniającym co najmniej taki sam poziom preferencji taryfowych dla praktycznie całego handlu, również nie są objęte tym systemem.

Aby móc skutecznie zaspokajać potrzeby krajów rozwijających się związane z handlem, rozwojem i finansami, GSP obejmuje trzy różne rodzaje preferencyjnych rozwiązań: rozwiązanie ogólne GSP i dwa rozwiązania szczególne.

−W ramach rozwiązania ogólnego („standardowy GSP”) krajom o niskim lub średnio-niskim dochodzie, które nie korzystają z innego rodzaju preferencyjnego dostępu do rynku UE, przyznaje się niższe stawki celne dla około 66 % wszystkich pozycji taryfowych UE. Obecnie 30 krajów korzysta ze standardowego GSP.

−Szczególne rozwiązanie motywacyjne dotyczące zrównoważonego rozwoju i dobrych rządów („GSP Plus”) zapewnia krajom szczególnie narażonym pod kątem zróżnicowania ich gospodarek oraz wielkości przywozu całkowite zawieszenie ceł dla zasadniczo tych samych 66 % pozycji taryfowych, co w przypadku standardowego GSP. W zamian za to państwa beneficjenci muszą ratyfikować i skutecznie wdrożyć 27 podstawowych międzynarodowych konwencji, wymienionych w załączniku VIII do rozporządzenia w sprawie GSP. Konwencje te dotyczą praw człowieka i praw pracowniczych, ochrony środowiska oraz dobrych rządów. Obecnie 13 krajów korzysta z GSP Plus.

−W ramach rozwiązania szczególnego „Wszystko oprócz broni” („EBA”) udziela się krajom sklasyfikowanym przez ONZ jako kraje najsłabiej rozwinięte pełnego, bezcłowego i bezkontyngentowego dostępu w odniesieniu do wszystkich produktów oprócz broni i amunicji. Obecnie 49 krajów korzysta z EBA.

W 2014 r. przywóz o wartości prawie 50,8 3 mld EUR objęty był preferencjami GSP w następujący sposób: 27,3 mld EUR przywozu z krajów w ramach standardowego GSP, około 6,5 mld EUR przywozu z państw beneficjentów GSP Plus oraz 17 mld EUR przywozu z krajów korzystających z EBA. Szczegółowe informacje podano w tabelach 1–4 niniejszego sprawozdania.

Wykresy 1 i 2 poniżej przedstawiają przegląd przywozu pod kątem wspomnianych trzech rozwiązań GSP.

1.3.Cel niniejszego sprawozdania

Na mocy rozporządzenia w sprawie GSP Komisja jest zobowiązana do przedkładania Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania na temat funkcjonowania ogólnego systemu preferencji taryfowych co dwa lata, począwszy od dnia 1 stycznia 2016 r.

Sprawozdanie to ma uwzględniać skutki wszystkich trzech rozwiązań preferencyjnych GSP w poprzednich dwóch latach 4 . W rozporządzeniu w sprawie GSP wymaga się jednak, by sprawozdanie to koncentrowało się zwłaszcza na rozwiązaniu GSP Plus. W sprawozdaniu powinny zostać szczegółowo opisane ratyfikacja odpowiednich konwencji przez państwa beneficjentów, powiązana sprawozdawczość i skuteczna realizacja tych konwencji 5 .

Niniejsze sprawozdanie obejmuje tym samym wszystkie trzy elementy GSP: standardowy GSP, rozwiązanie EBA i, ze szczególnym uwzględnieniem, GSP Plus 6 .

2.Standardowy GSP

Wykaz beneficjentów GSP był wielokrotnie modyfikowany, aby odzwierciedlić wycofywanie krajów z GSP, zgodnie z kryteriami określonymi w art. 4 rozporządzenia w sprawie GSP (tj. krajów, które zostały sklasyfikowane przez Bank Światowy jako kraje o średnio-wysokim dochodzie przez trzy kolejne lata, lub które rozpoczęły już korzystanie z umów o preferencyjnym dostępie do rynku UE, gwarantujących takie same lub lepsze preferencje taryfowe).

Wykaz beneficjentów został również zmieniony w celu włączenia krajów od niedawna spełniających warunki kwalifikowalności do GSP. W szczególności:

−Iran i Azerbejdżan usunięto z wykazu w dniu 23 lutego 2014 r. 7

−Chorwacja przestała być krajem kwalifikującym się, a więc także państwem beneficjentem, po przystąpieniu do UE 8  

−Sudan Południowy i Mjanmę/Birmę objęto wykazem w dniu 1 stycznia 2014 r. 9

−Chiny, Ekwador, Tajlandię i Malediwy usunięto z wykazu w dniu 1 stycznia 2015 r. 10

−Botswanę, Kamerun, Wybrzeże Kości Słoniowej, Fidżi, Ghanę, Kenię, Namibię i Suazi włączono do wykazu w dniu 1 października 2014 r. 11 .

Następujące 30 państw korzysta ze standardowego GSP 12 :

−Afryka: Botswana*, Kamerun, Wybrzeże Kości Słoniowej, Republika Konga, Kenia, Ghana, Namibia, Nauru, Nigeria, Suazi

−Azja: Kirgistan, Indie, Indonezja, Sri Lanka, Wietnam, Tadżykistan, Turkmenistan**, Uzbekistan

−Australia i Pacyfik: Wyspy Cooka, Fidżi, Wyspy Marshalla, Mikronezja (Sfederowane Stany Mikronezji), Niue, Tonga

−Europa: Ukraina

−Bliski Wschód: Irak, Syria

−Ameryka Południowa: Kolumbia**, Honduras**, Nikaragua**

Jak pokazują wykresy 3 i 4 poniżej, usunięcie Chin z wykazu miało istotny wpływ na zakres stosowania systemu. Zarówno progi zniesienia preferencji w odniesieniu do produktów w załączniku VI 13 , jak i próg podatności na zagrożenia w załączniku VII 14 zostały w rezultacie zmienione.

Raz na trzy lata dokonuje się przeglądu wykazu sekcji produktów pochodzących z kraju objętego standardowym GSP, który staje się zbyt konkurencyjny (a zatem, w odniesieniu do którego zawiesza się preferencje) 15 . Kolejny wykaz będzie obowiązywał od dnia 1 stycznia 2017 r.

Tabela 2 poniżej 16 zawiera wartości łącznego, kwalifikowalnego i preferencyjnego przywozu 17  do UE w podziale na kraje objęte standardowym GSP. Wysokość przywozu kwalifikowalnego zmniejszyła się nieznacznie (z 43,5 mld EUR w 2013 r. do 38,7 mld EUR w 2014 r.) mimo nieznacznego wzrostu przywozu ogółem. Co więcej, ogólny poziom wykorzystania w 2014 r. wyniósł 70,3 %, nieco mniej niż w roku poprzednim – 71,5 %. Poziom wykorzystania znacznie różni się w poszczególnych krajach. Wykres 5 poniżej pokazuje, że Indie są zdecydowanie największym użytkownikiem standardowego GSP, przed Wietnamem i Indonezją. W 2014 r. tych trzech beneficjentów wspólnie odpowiadało za 87,8 % całego przywozu, w odniesieniu do którego stosowano preferencje standardowego GSP.

3.Rozwiązanie EBA

Następujące 49 państw korzysta obecnie z rozwiązania EBA:

−Afryka: Angola, Burkina Faso, Burundi, Benin, Czad, Demokratyczna Republika Konga, Republika Środkowoafrykańska, Dżibuti, Erytrea, Etiopia, Gambia, Gwinea, Gwinea Równikowa, Gwinea Bissau, Komory, Liberia, Lesotho, Madagaskar, Mali, Mauretania, Malawi, Mozambik, Niger, Rwanda, Sierra Leone, Senegal, Somalia, Sudan Południowy, Sudan, Wyspy Świętego Tomasza i Książęca, Togo, Tanzania, Uganda, Zambia

−Azja: Afganistan, Bangladesz, Bhutan, Kambodża, Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna, Mjanma/Birma, Nepal, Timor Wschodni, Jemen

−Australia i Pacyfik: Kiribati, Samoa 18 , Wyspy Salomona, Tuvalu, Vanuatu

−Karaiby: Haiti.

Tabela 3 poniżej 19 zawiera wartości łącznego, kwalifikowalnego i preferencyjnego przywozu do UE w podziale na kraje objęte rozwiązaniem EBA. Wzrost odnotowano zarówno w przywozie kwalifikowalnym (z 17,4 mld EUR w 2013 r. do 19,5 mld EUR w 2014 r.), jak i w poziomie wykorzystania (z 83,1 % do 87,1 %). Poziom wykorzystania ponownie znacznie różni się w poszczególnych krajach. Wykres 6 poniżej pokazuje, że Bangladesz jest zdecydowanie największym użytkownikiem rozwiązania EBA, przed Kambodżą. W 2014 r. tych dwóch beneficjentów wspólnie odpowiadało za 85,4 % całego przywozu, w odniesieniu do którego stosowano preferencje w ramach rozwiązania EBA.

4.Rozwiązanie GSP Plus

4.1.Beneficjenci GSP Plus

GSP Plus zapewnia dodatkowe preferencje taryfowe krajom rozwijającym się podatnym na zagrożenia z uwagi na brak zróżnicowania ich gospodarek w wywozie do UE oraz z uwagi na ich niewystarczający udział w międzynarodowej wymianie handlowej. Rozwiązanie to pomaga tym państwom skutecznie wdrażać 27 głównych konwencji międzynarodowych dotyczących praw człowieka i praw pracowniczych, ochrony środowiska oraz dobrych rządów 20 .

Aby dane państwo mogło ubiegać się o objęcie preferencjami w ramach rozwiązania GSP Plus, musi wcześniej ratyfikować 27 przedmiotowych konwencji. Ponadto kraje kandydujące do objęcia GSP Plus muszą pisemnie zobowiązać się 21  do kontynuowania ratyfikacji tych konwencji oraz do ich skutecznego wdrożenia. Kraje kandydujące do objęcia systemem muszą również bez zastrzeżeń zaakceptować wymogi dotyczące sprawozdawczości i monitorowania związane z tymi konwencjami i zgodzić się na współpracę w ramach unijnej procedury monitorowania przeprowadzanej przez Komisję Europejską.

Okres sprawozdawczy 2014–2015 obejmuje łącznie 14 beneficjentów GSP Plus 22 . Armenii, Boliwii, Republice Zielonego Przylądka, Kostaryce, Ekwadorowi 23 , Gruzji, Mongolii, Pakistanowi, Paragwajowi i Peru przyznano status GSP Plus w dniu 1 stycznia 2014 r. 24 . Salwador, Gwatemala i Panama otrzymały status GSP Plus od dnia 28 lutego 2014 r. 25 , a Filipiny od dnia 25 grudnia 2014 r. 26 .

Kostaryka, Gwatemala, Salwador, Panama, i Peru przestały być beneficjentami GSP/GSP Plus 27 od dnia 1 stycznia 2016 r., ponieważ korzystają z preferencyjnego dostępu do rynku na mocy dwustronnych umów handlowych. Podobnie Gruzja przestanie być beneficjentem GSP/GSP Plus od dnia 1 stycznia 2017 r. 28 . W dniu 25 listopada 2015 r. Komisja postanowiła przyznać status GSP Plus Kirgistanowi 29 ; decyzja ta jest obecnie przedmiotem dyskusji w Parlamencie Europejskim i Radzie.

Tabela 4 poniżej zawiera wartości łącznego i preferencyjnego przywozu do UE w podziale na beneficjentów GSP Plus. Przywóz preferencyjny ogółem w ramach GSP Plus wzrósł (z 5,99 mld EUR w 2013 r. do 6,48 mld EUR w 2014 r.). W związku z tym, że kilku beneficjentów zaczęło korzystać z nowych umów o wolnym handlu z UE 30 ogólny poziom wykorzystania nieznacznie się zmniejszył (z 69,7 % w 2013 r. do 66,1 % w 2014 r.). Biorąc pod uwagę te najnowsze zmiany dotyczące dostępu do rynku, poziom wykorzystania znacznie się różnił w poszczególnych krajach. Jak pokazano na wykresie 7 poniżej, w 2014 r. Pakistan i Filipiny łącznie odpowiadały za 87,8 % przywozu preferencyjnego w ramach GSP Plus.

4.2.Monitorowanie GSP Plus

4.2.1.Cel monitorowania GSP Plus

GSP Plus jest instrumentem opartym na zachętach, którego zadaniem jest wspieranie beneficjentów w skutecznym wdrażaniu 27 konwencji międzynarodowych. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie GSP początkowy okres funkcjonowania GSP Plus wynosi 10 lat (tj. system ten będzie obowiązywać do dnia 31 grudnia 2023 r. 31 ). Jest to proces długofalowy. Braki, które utrudniają skuteczne wdrożenie konwencji, dotyczą często kwestii wymagających rozwiązań średnio- i długoterminowych. Konwencje GSP Plus obejmują szereg zagadnień, takich jak prawa człowieka i prawa pracownicze, ochrona środowiska, zmiana klimatu, zwalczanie narkotyków i korupcji. Ponadto braki te są często wynikiem wielu złożonych i wzajemnie powiązanych kwestii, odnoszących się do zmian społecznych, kulturalnych, historycznych, zmian w zakresie bezpieczeństwa lub sytuacji gospodarczej. Zakłada się, że jako kraje rozwijające się wszyscy beneficjenci mogą stawać w obliczu wyzwań związanych z wdrażaniem, zwłaszcza w perspektywie krótko- i średnioterminowej.

W związku z powyższym zreformowane monitorowanie GSP Plus stanowi silną zachętę dla beneficjentów GSP Plus do poprawy wdrażania konwencji i ulepszenia sprawozdawczości. Wymaga to zaangażowania nie tylko w perspektywie krótkoterminowej, ale także w perspektywie średnio- i długoterminowej, co system monitorowania GSP Plus ma w pełni odzwierciedlać.

4.2.2.Promowanie międzynarodowych norm

GSP Plus wpisuje się w zobowiązanie UE do wspierania i wzmacniania wdrażania prawa międzynarodowego, zapisane w Traktacie o Unii Europejskiej. Dąży do zapewnienia, że beneficjenci będą się wywiązywać ze zobowiązań wynikających z ratyfikacji przez nich konwencji międzynarodowych. System GSP Plus nie zobowiązuje beneficjentów do przyjmowania ani wdrażania standardów UE – beneficjenci są raczej zobowiązani spełniać wymogi, które już zdecydowali się spełniać na mocy tych konwencji międzynarodowych.

Komisja zamierza zatem w coraz większym stopniu angażować się we współpracę z odpowiednimi organizacjami międzynarodowymi (np. Międzynarodową Organizacją Pracy („MOP”) oraz Organizacją Narodów Zjednoczonych („ONZ”)), aby zagwarantować, że podczas monitorowania i oceny GSP Plus przez UE stale uwzględnia się ich opinie i doświadczenia. Ważne jest utrzymywanie bliskich kontaktów z lokalnymi biurami organizacji międzynarodowych w państwach beneficjentach.

Zaangażowanie tego rodzaju jest szczególnie istotne ze względu na długi cykl sprawozdawczy wielu konwencji wymienionych w załączniku VIII do rozporządzenia w sprawie GSP Plus. Na przykład sprawozdania ONZ są wydawane co 4–5 lat, co oznacza dłuższy okres przerwy w porównaniu z dwuletnim cyklem sprawozdawczym w przypadku GSP Plus. Aktywna współpraca z odpowiednimi organizacjami międzynarodowymi jest zatem szczególnie użyteczna między cyklami sprawozdawczymi.

Ponadto fachowa wiedza tych organizacji może być bardzo przydatna dla projektów współpracy realizowanych w państwach beneficjentach. Komisja i MOP rozpoczynają obecnie realizację projektu pilotażowego GSP Plus dotyczącego budowania zdolności w Pakistanie, Mongolii, Gwatemali i Salwadorze. Komisja będzie nadal ściśle współpracować z organizacjami międzynarodowymi w czasie obowiązywania GSP Plus, w tym w ramach specjalnych projektów.

Wreszcie, GSP Plus umożliwia UE prowadzenie konstruktywnej dyskusji na temat zobowiązań beneficjentów do przestrzegania przedmiotowych konwencji na forum poszczególnych organizacji międzynarodowych, takich jak Komitet trójstronny MOP ds. stosowania norm lub Rada Administracyjna MOP.

4.2.3.Proces monitorowania GSP Plus

W rozporządzeniu w sprawie GSP wymaga się wzmożonego monitorowania, czy beneficjenci GSP Plus wywiązują się ze swoich zobowiązań. Służby Komisji, wraz z Europejską Służbą Działań Zewnętrznych („ESDZ”), stworzyły zatem ustrukturyzowany proces monitorowania: prowadzenie ciągłego „dialogu GSP Plus” z organami w państwie beneficjencie, sformalizowanego za pomocą rocznych wykazów zagadnień („kart wyników”).

Gdy beneficjent zostaje objęty systemem GSP Plus, Komisja opracowuje wstępną ocenę przestrzegania przez beneficjenta zobowiązań GSP Plus (pierwsza oficjalna karta wyników). W tej oficjalnej karcie wyników odnotowuje się istotne braki zidentyfikowane przez organy monitorujące konwencji międzynarodowych. W ten sposób rozpoczyna się ciągły dialog GSP Plus, podczas którego Komisja zwraca uwagę beneficjenta na obszary wyszczególnione w karcie wyników.

W dialogu wykorzystuje się w miarę możliwości istniejące powiązania polityczne i instytucjonalne między UE i beneficjentami 32 . Wykaz jest aktualizowany corocznie, a od beneficjentów oczekuje się, że podejmą zdecydowane starania, by rozwiązać zidentyfikowane problemy.

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie GSP w procesie monitorowania GSP Plus uwzględnia się opinie pochodzące z szerokiego zakresu źródeł innych niż organy monitorujące konwencji międzynarodowych, w tym opinie społeczeństwa obywatelskiego, partnerów społecznych, Parlamentu Europejskiego i Rady. W państwach beneficjentach zaangażowanych jest również wiele zainteresowanych stron – nie tylko rząd centralny, ale również władze lokalne lub regionalne, społeczeństwo obywatelskie (np. partnerzy społeczni, organizacje pozarządowe), stowarzyszenia przedsiębiorców oraz lokalne biura organizacji międzynarodowych.

W ramach monitorowania Komisja może brać udział w lokalnych warsztatach lub wizytach w terenie w przedsiębiorstwach. Docieranie do lokalnych zainteresowanych stron, zwłaszcza podczas wizyt monitorujących GSP Plus, jest ważne nie tylko dla zbierania informacji z pierwszej ręki, lecz także, dla lepszego zrozumienia tego, jak działa system GSP Plus oraz zrozumienia oczekiwań ze strony UE wobec beneficjentów. Umożliwia to lokalnym zainteresowanym stronom odgrywanie konstruktywnej roli we wspieraniu lokalnych, regionalnych i centralnych władz w wypełnianiu zobowiązań wynikających z konwencji. W szczególności oczekuje się, że podmioty gospodarcze, jako bezpośredni beneficjenci preferencji taryfowych, odgrywać będą istotną rolę we wspieraniu wdrażania konwencji.

W trakcie tego pierwszego okresu sprawozdawczego współdziałanie ze społeczeństwem obywatelskim w państwach beneficjentach przebiegało bardzo korzystnie. Społeczeństwo obywatelskie ogólnie wyraża zdecydowane poparcie dla udziału swojego kraju w systemie GSP Plus. Kilkakrotnie ze szczególnym zadowoleniem przyjmowano monitorowanie GSP Plus i większe możliwości, jakie ono oferuje, jeśli chodzi o poruszanie w dialogu z władzami kluczowych kwestii związanych z prawami człowieka i prawami pracowniczymi. Komisja będzie zatem kontynuować współpracę z lokalnymi zainteresowanymi stronami podczas monitorowania i starać się ją w miarę możliwości pogłębiać.

4.2.4.Pomoc i projekty rozwojowe

W sprawozdaniach międzynarodowych organów monitorujących – głównym źródle opracowywania kart wyników – określa się nie tylko braki i postępy, ale również ograniczenia, które mogą utrudniać lub uniemożliwiać beneficjentowi wdrożenie konwencji. Jest to ważne, ponieważ niektóre z tych ograniczeń mogą nie podlegać kontroli organów publicznych lub nie znajdować się w strefie ich bezpośrednich wpływów, co może wyjaśniać pewne braki. Wprawdzie oczywiste jest, że państwo ma obowiązek pełnego wypełnienia zobowiązań międzynarodowych, monitorowanie przez Komisję powinno uwzględniać jednak czynniki takie jak brak zasobów, ubóstwo, klęski żywiołowe lub brak kontroli nad pewnymi obszarami w sytuacjach konfliktu zbrojnego. W 2015 r. Komisja rozpoczęła realizację wspólnych projektów z MOP mających na celu wsparcie zdolności administracyjnych krajów objętych systemem GSP Plus do skutecznego wdrożenia podstawowych konwencji MOP i prowadzenia sprawozdawczości na ten temat. W następnym okresie sprawozdawczym Komisja będzie nadal rozważać sposoby wspierania beneficjentów w usuwaniu tych ograniczeń poprzez wiedzę fachową, pomoc techniczną i konkretne projekty w zakresie budowania zdolności.

4.2.5.Wewnętrzna organizacja beneficjentów w odniesieniu do GSP Plus

Sposób organizacji beneficjentów w celu rozwiązania kwestii uwzględnionych w konwencjach GSP Plus stanowił pierwszą wskazówkę co do zaangażowania politycznego w proces GSP Plus. Konwencje często obejmują kompetencje różnych departamentów lub agencji rządowych, które mogą mieć odmienne poziomy zasobów i możliwości wywierania wpływu.

Beneficjenci muszą zatem zadbać o koordynację zarówno na szczeblu rządu centralnego, jak i lokalnego. Niektórzy beneficjenci zdecydowali się stworzyć specjalne grupy zadaniowe GSP Plus kierowane przez urzędników wysokiego szczebla (np. Pakistan), podczas gdy inni woleli koordynować na zasadzie ad hoc w ramach ministerstwa handlu lub ministerstwa spraw zagranicznych (np. Filipiny, Gwatemala). Przewiduje się, że koordynacja ta z czasem stanie się bardziej skuteczna. Wizyty monitorujące GSP Plus organizowane przez Komisję z pomocą delegatur UE okazały się korzystne w tym zakresie 33 . Działania koordynacyjne beneficjentów w odniesieniu do GSP Plus i odpowiednich konwencji stanowią ważne i niezbędne narzędzie poprawy wdrażania w terenie. Komisja będzie zatem nadal zwracać szczególną uwagę na koordynację.

4.2.6.Wnioski dotyczące pierwszego okresu monitorowania GSP Plus (2014–2015)

Jak wskazano powyżej, monitorowanie rozpoczyna się w momencie objęcia beneficjenta systemem GSP Plus. Przegląd problemów w odniesieniu do każdej konwencji GSP Plus, w ujęciu przedstawionym przez międzynarodowe organy monitorujące, stanowi podstawę ciągłego monitorowania każdego beneficjenta. Oczekuje się, że beneficjenci podejmą zdecydowane starania, by usprawnić wdrażanie 27 podstawowych konwencji oraz rozwiązać te problemy. Monitorowanie obejmuje wszystkie aspekty wdrożenia 27 konwencji, w tym dyskusje nad ograniczeniami zdolności lub nad postępami. W monitorowaniu GSP Plus uwzględnia się ponadto, jako część wspomnianej podstawy, istniejące ramy prawne i administracyjne w państwach beneficjentach.

Pierwszy okres monitorowania był procesem uczenia się dla wszystkich beneficjentów oraz dla Komisji. Niemniej jednak wszyscy beneficjenci wykazali silne zaangażowanie w proces GSP Plus, zarówno jeśli chodzi o wolę polityczną, jak wprowadzanie reform instytucjonalnych i legislacyjnych. Beneficjenci wykazali w szczególności prawdziwe zaangażowanie we współpracę z Komisją poprzez terminowe udzielanie odpowiedzi na roczne karty wyników, umożliwiając specjalne wizyty monitorujące GSP Plus oraz tworząc specjalne struktury zarządzania GSP Plus. Wszyscy beneficjenci podjęli ponadto kroki – choć czasami nieznaczne – na rzecz lepszej realizacji ich zobowiązań w ramach konwencji GSP Plus w terenie, w tym poprzez przedłożenie kilku zaległych sprawozdań krajowych.

Załączony dokument roboczy służb Komisji zawiera kompleksową ocenę indywidualnych beneficjentów, a także pozytywne zmiany oraz ograniczenia krajowe, które mogą zmniejszać zdolności beneficjentów do skutecznego wdrożenia. Ocenę przygotowuje się oddzielnie dla każdej konwencji, czemu towarzyszy ogólna ocena każdej z grup konwencji (prawa człowieka, prawa pracownicze, środowisko, dobre rządy). Na tym etapie, zważywszy na zróżnicowany charakter 27 podstawowych konwencji GSP Plus i krótkie ramy czasowe pierwszego okresu sprawozdawczego (18 miesięcy), nie uznano za stosowne ani realistyczne oszacowania postępów poza oczywistymi wartościami odniesienia (np. terminowe przedkładanie sprawozdań krajowych). Próby przypisania standardowych, wymiernych wartości działaniom beneficjentów mogłyby być mylące i, do pewnego stopnia, arbitralne.

Narzędzia służące monitorowaniu będą jednak w dalszym ciągu ulepszane. W szczególności w następnym okresie sprawozdawczym istotne będzie, aby beneficjenci przyjmowali odpowiedzialność za ten proces i byli bardziej aktywni w rozwiązywaniu kwestii dotyczących kart wyników. Komisja będzie przykładać większą wagę do własnych priorytetów działań beneficjentów, ich harmonogramu eliminowania braków, a także środków przeznaczonych na realizację. W związku z tym Komisja zacieśni swoją współpracę z beneficjentami, z myślą o określeniu priorytetów działania.

Jest to rzeczywiście główna przesłanka zreformowanego systemu GSP Plus. Po zapewnieniu pełnej zgodności z kryteriami objęcia systemem, GSP Plus towarzyszy beneficjentom w stopniowej poprawie realizacji odpowiednich konwencji i zapewnia zachęty w dziedzinie handlu. Od beneficjentów GSP Plus oczekuje się zatem ciągle lepszych osiągnięć. Niemniej jednak indywidualne okoliczności oraz ograniczenia beneficjentów zostaną wzięte pod uwagę. W związku z tym w rozporządzeniu w sprawie GSP stanowi się, że jeśli beneficjent nie przestrzega wiążących zobowiązań, preferencje mogą zostać czasowo wycofane 34 .

W następnym okresie sprawozdawczym (2016–2017) Komisja będzie kontynuować monitorowanie beneficjentów w zorganizowany sposób. Przed kolejnym przeglądem Komisja rozważy działania zaradcze, w stosownych przypadkach, w tym możliwość wszczęcia dochodzenia, gdy beneficjent nie przestrzega swoich zobowiązań w ramach GSP Plus.

4.2.7.Do niniejszego sprawozdania załączono: dokument roboczy służb Komisji w sprawie GSP Plus

W rozporządzeniu w sprawie GSP wymaga się, by niniejsze sprawozdanie koncentrowało się zwłaszcza na funkcjonowaniu GSP Plus. Niniejszemu sprawozdaniu towarzyszy zatem dokument roboczy służb Komisji w sprawie szczególnego rozwiązania motywacyjnego dotyczącego zrównoważonego rozwoju i dobrych rządów („GSP Plus”) obejmującego lata 2014–2015, przygotowany wspólnie przez służby Komisji oraz Europejską Służbę Działań Zewnętrznych (ESDZ). 

W dokumencie roboczym przedstawiono bardziej szczegółowo funkcjonowanie GSP Plus od wejścia w życie rozporządzenia w sprawie GSP nr 978/2012 w dniu 1 stycznia 2014 r. Dokument roboczy służb Komisji zawiera także szczegółową ocenę indywidualnych beneficjentów GSP Plus w ramach konwencji GSP Plus i sprawozdania na temat korzystania państw beneficjentów z GSP Plus.

5.Przyszłe sprawozdania Komisji

Na mocy rozporządzenia w sprawie GSP Komisja jest zobowiązana do przedstawienia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania dotyczącego stosowania rozporządzenia w sprawie GSP pięć lat po wejściu w życie rozporządzenia w sprawie GSP, tj. do listopada 2017 r. W sprawozdaniu tym należy odzwierciedlić cały system GSP w okresie pięciu lat, od 2012 r. do 2017 r. Ma ono uwzględniać wpływ systemu na potrzeby rozwojowe, handlowe i finansowe jego beneficjentów. Komisja oceni również potrzebę dokonania przeglądu systemu, w tym GSP Plus oraz przepisów dotyczących czasowego wycofania preferencji taryfowych, w stosownych przypadkach wraz z wnioskiem ustawodawczym. Sprawozdanie to powinno także zawierać szczegółową analizę oddziaływania rozporządzenia w sprawie GSP na wymianę handlową i na wpływy taryfowe Unii, ze szczególnym uwzględnieniem konsekwencji dla państw beneficjentów. Sprawozdanie to, opublikowane przed listopadem 2017 r., będzie również obejmować konkretne zmiany w trakcie drugiego cyklu sprawozdawczego GSP Plus (2016–2017).

6.Tabele zawierające dane statystyczne obejmujące kraje korzystające z GSP w dniu 1 grudnia 2015 r.

Tabela 1 – Wartość przywozu preferencyjnego dla wszystkich krajów objętych GSP (w tys. EUR)

Tabela 2 – Wartość przywozu preferencyjnego do UE przez kraje objęte standardowym GSP (w tys. EUR)

Tabela 3 – Wartość przywozu preferencyjnego do UE przez kraje objęte rozwiązaniem EBA (w tys. EUR)

* „Przywóz ogółem” obejmuje całość przywozu, w tym produkty, które automatycznie korzystają z zerowych stawek celnych w ramach klauzuli najwyższego uprzywilejowania („KNU”) . „Przywóz kwalifikowalny do rozwiązania EBA” stanowi jedynie odniesienie do tych produktów w ramach systemu EBA, wobec których nie stosuje się zerowej stawki celnej KNU.

Tabela 3 (ciąg dalszy) – Wartość przywozu preferencyjnego do UE przez kraje objęte rozwiązaniem EBA (w tys. EUR)

Tabela 4 – Wartość przywozu preferencyjnego do UE przez kraje objęte GSP Plus (w tys. EUR)*

* Kostaryka, Gwatemala, Salwador, Panama i Peru przestaną być beneficjentami GSP Plus od stycznia 2016 r. Przywóz z tych krajów w ramach systemu GSP Plus znacznie się zmniejszył odpowiednio w latach 2014 i 2015, ponieważ kraje te korzystały z innych dostępnych preferencji na mocy układu o stowarzyszeniu między UE a Ameryką Środkową. Podobnie, Gruzja korzysta z dwustronnej pogłębionej i kompleksowej umowy o wolnym handlu (DCFTA) od 2014 r. i oczekuje się, że zmniejszy wykorzystanie GSP Plus do dnia 1 stycznia 2017 r., kiedy przestanie być objęta systemem GSP Plus.

(1) Dz.U. L 303 z 31.10.2012, s. 1.

(2) O ile nie określono inaczej, niniejsze sprawozdanie przedstawia sytuację na dzień 1 grudnia 2015 r. Ponadto dane zawarte w niniejszym sprawozdaniu dotyczą jedynie beneficjentów ogólnego systemu preferencji taryfowych od dnia 1 grudnia 2015 r.

(3) Dane Eurostatu na dzień 1 września 2015 r.

(4) Artykuł 40 rozporządzenia w sprawie GSP. O ile nie określono inaczej, niniejsze sprawozdanie przedstawia sytuację na dzień 1 grudnia 2015 r.

(5) Artykuł 14 rozporządzenia w sprawie GSP.

(6) Pełne sprawozdanie na temat stosowania całego rozporządzenia w sprawie GSP zostanie przedłożone Parlamentowi Europejskiemu i Radzie pięć lat po wejściu w życie rozporządzenia w sprawie GSP (tj. do listopada 2017 r.).

(7) Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 154/2013 z dnia 18 grudnia 2012 r. (Dz.U. L 48 z 21.2.2013, s. 1).

(8)

 Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 1421/2013 z dnia 30 października 2013 r. (Dz.U. L 355 z 31.12.2013, s. 1).

(9) Podobnie jak w przypisie 8.

(10) Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 1015/2014 z dnia 22 lipca 2014 r. (Dz.U. L 283 z 27.9.2014, s. 20).

(11) Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 1016/2014 z dnia 22 lipca 2014 r. (Dz.U. L 283 z 27.9.2014, s. 23).

(12) * do dnia 31 grudnia 2015 r., rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 1015/2014; ** do dnia 31 grudnia 2016 r., rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2015/1979 (Dz.U. L 289/3 z 5.11.2015, s. 3).

(13) Progi zniesienia preferencji w odniesieniu do produktów w załączniku VI do rozporządzenia w sprawie GSP zostały zmienione rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2015/1978 z dnia 28 sierpnia 2015 r. (Dz.U. L 289/1 z 5.11.2015, s. 1).

(14)  Próg podatności na zagrożenia w załączniku VII do rozporządzenia w sprawie GSP, który wykorzystywano do oceny integracji krajów kandydujących do objęcia systemem, wzrósł z 2 % do 6,5 % na mocy rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2015/602 z dnia 9 lutego 2015 r. (Dz.U. L 100/8 z 17.4.2015, s. 8).

(15) Obecny wykaz sekcji produktów objętych znoszeniem preferencji ustalono w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) nr 1213/2012 z dnia 17 grudnia 2012 r. (Dz.U. L 348 z 18.12.2012, s. 11).

(16) Zob. sekcja 6 poniżej.

(17) Kwalifikowalny i łączny przywóz różnią się, ponieważ GSP nie stosuje się wobec wszystkich produktów, jedynie wobec tych wymienionych w załączniku V do rozporządzenia w sprawie GSP, oraz z uwagi na sekcje produktów objętych znoszeniem preferencji zgodnie z art. 8 rozporządzenia w sprawie GSP. Przywóz preferencyjny jest przywozem kwalifikowalnym, w odniesieniu do którego rzeczywiście stosowano preferencje GSP.

(18)  Do dnia 1 stycznia 2019 r., rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 1979/2015. Samoa stanie się wówczas beneficjentem standardowego GSP, gdyż zgodnie z klasyfikacją ONZ nie będzie już krajem najsłabiej rozwiniętym.

(19) Zob. sekcja 6 poniżej.

(20) Załącznik VIII do rozporządzenia w sprawie GSP.

(21) Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 155/2013 z dnia 18 grudnia 2012 r. (Dz.U. L 48 z 21.2.2013, s. 5).

(22) W dniu 25 listopada 2015 r. Komisja postanowiła przyznać status GSP Plus Kirgistanowi (C(2015)8213). Decyzja ta jest obecnie przedmiotem dyskusji w Radzie i Parlamencie Europejskim.

(23) Ekwador przestał być beneficjentem GSP/GSP Plus od dnia 1 stycznia 2015 r. Zob. rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 1015/2014.

(24) Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 1/2014 z dnia 28 sierpnia 2013 r. (Dz.U. L 1 z 4.1.2014, s. 1).

(25) Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 182/2014 z dnia 17 grudnia 2013 r. (Dz.U. L 57/1 z 27.2.2014, s. 1).

(26) Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 1386/2014 z dnia 19 sierpnia 2014 r. (Dz.U. L 369/33 z 24.12.2014, s. 33).

(27) Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 1015/2014.

(28) Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2015/1979.

(29) (C(2015)8213).

(30) Układ o stowarzyszeniu między UE a Ameryką Środkową, umowa o wolnym handlu między UE a Peru.

(31) Artykuł 43 ust. 3 rozporządzenia w sprawie GSP. Data wygaśnięcia nie ma zastosowania do rozwiązania EBA, które jest rozwiązaniem przewidzianym na czas nieokreślony.

(32) Ze względu na odmienne cele realizowane w ramach każdej z 27 konwencji GSP Plus odnosi się do szeregu obszarów, które tradycyjnie nie wchodzą w zakres polityki handlowej, takich jak prawa człowieka, rozwój, praca, środowisko itp. Obszary te podlegają kompetencjom różnych służb Komisji i ESDZ. W rezultacie kwestie dotyczące GSP Plus są poruszane w ramach istniejących dwustronnych rozmów z beneficjentami w różnych formatach, takich jak np. dialogi dotyczące handlu, dialogi dotyczące praw człowieka, wspólne komisje itp.

(33)  Może to również przyczynić się do wzmocnienia zaangażowania i pozycji właściwych ministerstw i agencji, np. tych odpowiedzialnych za pracę i środowisko.

(34) Artykuł 15 rozporządzenia w sprawie GSP.