BIJLAGE

1.   INLEIDING

Deze richtsnoeren bieden de lidstaten een uitleggingsleidraad bij de omzetting van artikel 26 van Richtlijn (EU) 2023/1791 in nationaal recht. Zij zijn uitsluitend bedoeld voor de omzetting en de uitvoering van Richtlijn (EU) 2023/1791 en bieden geen uitlegging in het kader van andere rechtshandelingen. Artikel 26 van Richtlijn (EU) 2023/1791 vervangt artikel 14 van Richtlijn 2012/27/EU. Artikel 26 van Richtlijn (EU) 2023/1791 heeft betrekking op verwarming en koeling en de efficiëntie van stadsverwarming en -koeling.

Niettemin is de bindende uitlegging van Uniewetgeving de exclusieve bevoegdheid van het Hof van Justitie van de Europese Unie.

2.   JURIDISCHE EN BELEIDSCONTEXT

In artikel 26 van Richtlijn (EU) 2023/1791 wordt de omschakeling naar een schone en koolstofneutrale verwarming en koeling aangemoedigd. Om de energie- en klimaatdoelstellingen van de Unie te bereiken, moet de verwarmings- en koelingssector zijn energieverbruik en het gebruik van fossiele brandstoffen sterk verminderen, aangezien in 2022 slechts 24,9 % van de energie die voor verwarming en koeling werd gebruikt afkomstig was van hernieuwbare energiebronnen (1).

Artikel 26 van Richtlijn (EU) 2023/1791 houdt nauw verband met enkele vereisten die zijn vastgesteld in de volgende rechtshandelingen van de Unie:

—

Richtlijn (EU) 2018/2001 van het Europees Parlement en de Raad  (2) (“richtlijn hernieuwbare energie”) — de artikelen 23 en 24 van de richtlijn hernieuwbare energie zijn relevant in verband met de bepalingen inzake stadsverwarming en -koeling. In de richtlijn hernieuwbare energie worden streefcijfers vastgesteld voor het aandeel hernieuwbare energie en afvalwarmte en -koude. De lidstaten moeten exploitanten van stadsverwarming en -koeling aanmoedigen om derden een aansluiting te bieden. De lidstaten moeten ook een coördinatiekader opzetten om het gebruik van afvalwarmte en -koude te vergemakkelijken. De herziening van de definitie van efficiënte stadsverwarming en -koeling in Richtlijn 2012/27/EU is een belangrijke aanvulling op de herziening van de bepalingen inzake stadsverwarming en -koeling in de richtlijn hernieuwbare energie. In de richtlijn hernieuwbare energie worden de voorwaarden gespecificeerd voor vrijstelling van afsluiting, nettoegang en de indicatieve jaarlijkse gemiddelde toename van het aandeel hernieuwbare energie op het niveau van de lidstaten, terwijl de nadruk in Richtlijn (EU) 2023/1791 ligt op het aandeel hernieuwbare energiebronnen op het niveau van individuele stadsverwarmings- en -koelingssystemen;

—	Richtlijn (EU) 2019/944 van het Europees Parlement en de Raad  (3) — artikel 8 van deze richtlijn is relevant voor de in artikel 26, lid 9, van Richtlijn (EU) 2023/1791 bedoelde vergunningsprocedure;

—

Richtlijn (EU) 2024/1275 van het Europees Parlement en de Raad  (4) (“richtlijn energieprestatie van gebouwen” of “EPBD”) — wat betreft stadsverwarming en -koeling zijn de EPBD-bepalingen inzake de integratie van zonne-energie in gebouwen (artikel 10) en de vereisten voor emissievrije gebouwen (artikel 11) het meest van belang. Efficiënte systemen voor stadsverwarming en -koeling kunnen het totale jaarlijkse primaire energieverbruik van een nieuw of gerenoveerd emissievrij gebouw dekken;

—	Gedelegeerde Verordening (EU) 2015/2402 van de Commissie  (5) — deze verordening bevat referentiewaarden voor de berekening van besparingen op primaire energie door hoogrenderende warmtekrachtkoppeling, in de zin van artikel 26, lid 13, van Richtlijn (EU) 2023/1791.

Daarnaast heeft artikel 26 van Richtlijn (EU) 2023/1791, en met name de wijze waarop efficiënte stadsverwarming en -koeling en hoogrenderende warmtekrachtkoppeling worden gereguleerd, gevolgen voor andere rechtshandelingen en richtsnoeren op het niveau van de Unie. Deze rechtshandelingen en richtsnoeren houden verband met de toegang van projecten en installaties tot overheidsfinanciering, aangezien installaties die niet voldoen aan artikel 26 van Richtlijn (EU) 2023/1791 onder bepaalde voorwaarden kunnen worden uitgesloten. Dit betreft onder meer de richtsnoeren staatssteun ten behoeve van klimaat, milieubescherming en energie (6), Verordening (EU) 2023/1315 waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de interne markt verenigbaar worden verklaard (7) (“algemene groepsvrijstellingsverordening” of “AGVV”), Richtlijn 2003/96/EG van de Raad (8) en wetgeving inzake het gebruik van cohesiefondsen en de herstel- en veerkrachtfaciliteit.

Met betrekking tot de herstel- en veerkrachtfaciliteit heeft de Commissie richtsnoeren inzake infrastructuur voor de opwekking en distributie van stadsverwarming en -koeling gepubliceerd (9). Daarin wordt bepaald dat staatssteun “alleen wordt verleend voor investeringen in de aanleg, uitbreiding of modernisering van stadsverwarmings- en/of -koelingssystemen die energie-efficiënt zijn of zullen worden” (punt 54), zoals geregeld in Richtlijn (EU) 2023/1791.

Voor verwarming of koeling met efficiënte stadsverwarmings- en -koelingssystemen wordt ook steun verleend uit de cohesiefondsen. Bijlage I bij Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad (10) (“verordening gemeenschappelijke bepalingen”) bevat specifieke codes voor de interventietypes voor het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds en het Fonds voor een rechtvaardige transitie. In de verordening gemeenschappelijke bepalingen zijn twee interventiecodes van toepassing op stadsverwarmingsprojecten: code “054” voor stadsverwarming en -koeling, en code “055” voor efficiënte stadsverwarming en -koeling met geringe emissies tijdens de levenscyclus. De tweede is gekoppeld aan een hogere coëfficiënt voor de berekening van de steun voor doelstellingen op het gebied van klimaatverandering en draagt dus meer bij tot de naleving van de verplichtingen van de lidstaten in de vorm van de klimaatbijdragen, zoals vastgelegd in de verordening gemeenschappelijke bepalingen. Binnen het beperkte toepassingsgebied van het cohesiebeleid, in de zin van de verordening gemeenschappelijke bepalingen, verwijst de definitie van interventiecode “055”, die wordt gebruikt om een hogere klimaatcoëfficiënt te verkrijgen, echter nog steeds naar de definitie van efficiënte stadsverwarming en -koeling in de zin van artikel 2, punt 41, van Richtlijn 2012/27/EU.

Bovendien hangt artikel 26 samen met andere bepalingen van Richtlijn (EU) 2023/1791, namelijk:

—	artikel 2: zie de in hoofdstuk 3 van deze bijlage besproken definities;

—	artikel 11: de lidstaten hebben de mogelijkheid om te eisen dat in de energieaudits wordt beoordeeld of het technisch en economisch haalbaar is om op een bestaand of gepland stadsverwarmings- of -koelingsnet aan te sluiten;

—	artikel 25: een verplichting voor de lidstaten om een uitgebreide verwarmings- en koelingsbeoordeling in te dienen als onderdeel van hun geïntegreerde nationale energie- en klimaatplan en de actualiseringen daarvan;

—	artikel 30: een verplichting van de lidstaten ter bevordering van het opzetten van financiële steunregelingen om de toepassing van energie-efficiëntieverbeteringsmaatregelen te stimuleren met het oog op de ingrijpende renovatie van stadsverwarmings- en stadskoelingssystemen.

Artikel 26 van Richtlijn (EU) 2023/1791 omvat de volgende hoofdbepalingen:

—	een actualisering van de criteria waaraan efficiënte stadsverwarming en -koeling moet voldoen, met een duidelijke stapsgewijze aanpak om de energie-efficiëntie te verhogen en de verwarmings- en koelingsvoorziening koolstofvrij te maken (artikel 26, lid 1);

—

een alternatieve benadering om te voldoen aan de criteria inzake efficiënte stadsverwarming en -koeling van artikel 26, lid 1, waarvoor de lidstaten kunnen kiezen en waarbij gebruik wordt gemaakt van criteria inzake duurzaamheidsprestaties gebaseerd op de hoeveelheid broeikasgassen die het systeem voor stadsverwarming en -koeling uitstoot per eenheid aan de afnemers geleverde warmte of koude (artikel 26, leden 2 en 3) (11);

—	aanvullende voorwaarden voor een situatie waarin een systeem voor efficiënte stadsverwarming of -koeling wordt gebouwd of een bestaand systeem wordt omgebouwd tot een efficiënt systeem (artikel 26, lid 4);

—

verplichte transformatieplannen met ingang van 1 januari 2025 voor bestaande systemen voor stadsverwarming en -koeling die niet aan de efficiëntie-eisen voldoen, om een efficiënter verbruik van primaire energie te waarborgen, distributieverliezen te beperken en het aandeel hernieuwbare energie in de verwarmings- en koelingsvoorziening te verhogen (artikel 26, lid 5);

—	een verplichting voor de lidstaten om ervoor te zorgen dat datacentra met een totale nominale energie-input van meer dan 1 MW gebruikmaken van restwarmte of andere toepassingen voor de terugwinning van restwarmte, tenzij dit technisch of economisch niet haalbaar is (artikel 26, lid 6);

—	eisen voor een kosten-batenanalyse op het niveau van de installatie die moet worden uitgevoerd wanneer nieuwe installaties of ingrijpende renovaties worden gepland om de economische haalbaarheid van toenemende energie-efficiëntie bij verwarming en koeling te beoordelen (artikel 26, lid 7);

—	de mogelijkheid voor de lidstaten om ook specifieke installaties vrij te stellen van de verplichte kosten-batenanalyse (artikel 26, lid 8).

De bepalingen van artikel 26, leden 9 tot en met 14, van Richtlijn (EU) 2023/1791 zijn niet gewijzigd ten opzichte van artikel 14 van Richtlijn 2012/27/EU, met uitzondering van artikel 26, lid 12, betreffende het verzamelen van informatie over de uitgevoerde kosten-batenanalyses.

In chronologische volgorde moeten de vereisten van artikel 26 van Richtlijn (EU) 2023/1791 als volgt worden toegepast of voltooid:

Tabel 1

Termijnen voor de omzetting van de vereisten van Richtlijn (EU) 2023/1791

Lid	Vereiste	Termijn
Artikel 26, lid 1	Efficiënte systemen voor stadsverwarming en -koeling gebruiken ten minste 50 % hernieuwbare energie, 50 % restwarmte, 75 % warmte uit warmtekrachtkoppeling of 50 % uit een combinatie van dergelijke energie en warmte	Tot en met 31 december 2027
	Efficiënte systemen voor stadsverwarming en -koeling gebruiken ten minste 50 % hernieuwbare energie, 50 % restwarmte, 50 % hernieuwbare energie en restwarmte, 80 % warmte uit hoogrenderende warmtekrachtkoppeling of ten minste een combinatie van dergelijke thermische energie die naar het net gaat, waarbij het aandeel hernieuwbare energie ten minste 5 % bedraagt en het totale aandeel hernieuwbare energie, restwarmte of warmte uit hoogrenderende warmtekrachtkoppeling ten minste 50 % bedraagt	Vanaf 1 januari 2028
	Efficiënte systemen voor stadsverwarming en -koeling gebruiken ten minste 50 % hernieuwbare energie, 50 % restwarmte of 50 % hernieuwbare energie en restwarmte, of een systeem waarbij het totale aandeel hernieuwbare energie, restwarmte of warmte uit hoogrenderende warmtekrachtkoppeling ten minste 80 % bedraagt, en het totale aandeel hernieuwbare energie of restwarmte ten minste 35 % bedraagt	Vanaf 1 januari 2035
	Efficiënte systemen voor stadsverwarming en -koeling gebruiken ten minste 75 % hernieuwbare energie, 75 % restwarmte of 75 % hernieuwbare energie en restwarmte gebruikt, of een systeem dat ten minste 95 % hernieuwbare energie, restwarmte en hoogrenderende warmtekrachtkoppeling gebruikt en waarbij het totale aandeel hernieuwbare energie of restwarmte ten minste 35 % bedraagt	Vanaf 1 januari 2040
	Efficiënte systemen voor stadsverwarming en -koeling gebruiken ten minste 75 % hernieuwbare energie, 75 % restwarmte of 75 % hernieuwbare energie en restwarmte	Vanaf 1 januari 2045
	Efficiënte systemen voor stadsverwarming en -koeling gebruiken uitsluitend hernieuwbare energie, uitsluitend restwarmte of uitsluitend een combinatie van hernieuwbare energie en restwarmte	Vanaf 1 januari 2050
Artikel 26, lid 2	Kennisgeving aan de Commissie van het gebruik van criteria inzake duurzaamheidsprestaties voor de vaststelling van efficiënte systemen voor stadsverwarming en -koeling	11 januari 2024
	Maximumhoeveelheid broeikasgassen/eenheid: 200 g/kWh	Tot en met 31 december 2025
	Kennisgeving aan de Commissie van het gebruik van criteria inzake duurzaamheidsprestaties voor de vaststelling van efficiënte systemen voor stadsverwarming en -koeling	30 juni 2025
	Maximumhoeveelheid broeikasgassen/eenheid: 150 g/kWh	Vanaf 1 januari 2026
	Kennisgeving aan de Commissie van het gebruik van criteria inzake duurzaamheidsprestaties voor de vaststelling van efficiënte systemen voor stadsverwarming en -koeling	30 juni 2034
	Maximumhoeveelheid broeikasgassen/eenheid: 100 g/kWh	Vanaf 1 januari 2035
	Kennisgeving aan de Commissie van het gebruik van criteria inzake duurzaamheidsprestaties voor de vaststelling van efficiënte systemen voor stadsverwarming en -koeling	30 juni 2044
	Maximumhoeveelheid broeikasgassen/eenheid: 50 g/kWh	Vanaf 1 januari 2045
	Kennisgeving aan de Commissie van het gebruik van criteria inzake duurzaamheidsprestaties voor de vaststelling van efficiënte systemen voor stadsverwarming en -koeling	30 juni 2049
	Maximumhoeveelheid broeikasgassen/eenheid: 0 g/kWh	Vanaf 1 januari 2050
Artikel 26, lid 5	Planning om stadsverwarmings- en -koelingssystemen efficiënt te maken	Vanaf 1 januari 2025
Artikel 26, lid 8	Kennisgeving van de krachtens lid 8 vastgestelde vrijstellingen	Op het moment dat de vrijstellingen worden vastgesteld
Artikel 26, lid 10	Kennisgeving van de vrijstellingen die zijn verleend aan individuele installaties die weigeren maatregelen uit te voeren waarvan de baten volgens de kosten-batenanalyse hoger zijn dan de kosten	Drie maanden nadat de vrijstellingen zijn verleend
Bijlage III	Nieuwe en ingrijpend gerenoveerde hoogrenderende warmtekrachtkoppelingseenheden moeten aan de broeikasgasemissiedrempel van minder dan 270 gCO2/kWh voldoen	12 oktober 2025
	Alle hoogrenderende warmtekrachtkoppelingseenheden moeten aan de broeikasgasemissiedrempel van minder dan 270 gCO2/kWh voldoen	Vanaf 1 januari 2034

3.   VERPLICHTINGEN MET BETREKKING TOT ENERGIE-EFFICIËNTIE BIJ VERWARMING EN KOELING VAN ARTIKEL 26 VAN RICHTLIJN (EU) 2023/1791

3.1.   Criteria voor efficiënte stadsverwarming en -koeling (standaardbenadering en alternatieve benadering): artikel 26, leden 1 en 2, van Richtlijn (EU) 2023/1791

3.1.1.   Toepassingsgebied van de vereisten, relevante definities en begrippen

De uit artikel 26, leden 1, 2 en 3, van Richtlijn (EU) 2023/1791 voortvloeiende verplichtingen zijn van toepassing op stadsverwarmings- en -koelingssystemen en de exploitanten daarvan. Sommige van de in artikel 26 gebruikte begrippen zijn duidelijk gedefinieerd in artikel 2 van Richtlijn (EU) 2023/1791, maar sommige definities, zoals stadsverwarming en -koeling, moeten als volgt worden verduidelijkt:

Warmtekrachtkoppeling

“Warmtekrachtkoppeling” in de zin van artikel 2, punt 36), van Richtlijn (EU) 2023/1791, vindt plaats in eenheden die overeenkomstig artikel 2, punt 43), installaties zijn die in de warmtekrachtkoppelingsmodus kunnen werken. Dit betekent volgens de Commissie dat in installaties waar stoom parallel voor meerdere processen wordt gebruikt, waaronder warmtekrachtkoppeling, alleen processen waarbij thermische energie en elektrische of mechanische energie gelijktijdig worden opgewekt, als warmtekrachtkoppeling kunnen worden aangemerkt.

Hoogrenderende warmtekrachtkoppeling

Artikel 2, punt 40), van Richtlijn (EU) 2023/1791 en bijlage III daarbij bevatten de definitie van “hoogrenderende warmtekrachtkoppeling”. Om als hoogrenderende warmtekrachtkoppelingsinstallatie te kunnen worden aangemerkt, moet bij de warmtekrachtkoppeling 10 % (12) primaire energie worden bespaard ten opzichte van de gescheiden productie van warmte en elektriciteit en moet de installatie voldoen aan de specifieke emissie- en brandstofgebruikscriteria van bijlage III.

Stadsverwarming en -koeling

“Stadsverwarming en -koeling” wordt gedefinieerd in de richtlijn hernieuwbare energie (13) en de richtlijn energieprestatie van gebouwen (14). Er wordt echter aanbevolen voor de definitie van stadsverwarming en -koeling dezelfde beginselen te hanteren als in eerdere richtsnoeren voor de uitvoering van Richtlijn 2012/27/EU. Volgens de door Eurostat verstrekte instructies voor het invullen van het model voor stadsverwarming en -koeling ten behoeve van de rapportages overeenkomstig artikel 24, lid 6, van Richtlijn 2012/27/EU (15) moet de volgende thermische energie worden meegeteld als warmte of koude van een stadsverwarmings- of -koelingsnet:

—	thermische energie die geproduceerd wordt op een andere locatie dan die waar de energie wordt verbruikt;

—

thermische energie die geleverd is (zoals gerapporteerd in de jaarlijkse enquête over elektriciteit en warmte) aan: — meerdere gebouwen die eigendom zijn van of gebruikt worden door ten minste twee verschillende afnemers; — meerdere locaties die eigendom zijn van ten minste twee verschillende afnemers.

Exploitant van stadsverwarming of stadskoeling

Volgens de Commissie moet onder een “exploitant van stadsverwarming of stadskoeling” een particuliere of openbare onderneming worden verstaan die eigenaar en exploitant is van een stadsverwarmings- of -koelingsnet en een distributiesysteem dat warmte of koude aan eindgebruikers levert.

Gebouw

De Commissie is van mening dat een “gebouw” op dezelfde wijze moet worden gedefinieerd als in artikel 2, punt 1), van de EPBD, namelijk “een overdekte constructie met muren waarvoor energie gebruikt wordt om het binnenmilieu te regelen”.

Locatie

“Locatie” wordt in de wetgeving van de Unie niet gedefinieerd, maar moet worden beschouwd als een afgebakende ruimte die gebouwen of enig andere inrichting omvat die gebruikt worden voor een economische activiteit, zoals industriële processen of diensten.

3.1.2.   Standaardbenadering van de criteria voor efficiënte stadsverwarming en -koeling

Met het oog op de verwezenlijking van doelstellingen voor een efficiënter verbruik van primaire energie en een hoger aandeel hernieuwbare energie in verwarming en koeling dat naar het net voor stadsverwarming en -koeling gaat, is in artikel 26, lid 1, van Richtlijn (EU) 2023/1791 een gemeenschappelijke methode vastgesteld om te beoordelen of een systeem voor stadsverwarming en -koeling “efficiënt” is, op basis van het aandeel hernieuwbare energie, restwarmte en (hoogrenderende) warmtekrachtkoppeling. De criteria zijn gebaseerd op thermische energie die in het net wordt ingevoerd en hebben dus betrekking op thermische energie aan de aanbodzijde op het punt van invoer (na omzetting door de warmte-/koudeopwekkingseenheid).

Het doel van de criteria voor efficiënte stadsverwarming en -koeling is ervoor te zorgen dat stadsverwarmings- en -koelingssystemen bijdragen aan de langetermijndoelstellingen van het klimaatbeleid en de energie-efficiëntiestreefcijfers. Daartoe moeten efficiënte stadsverwarmings- en -koelingssystemen de efficiëntie van het primaire energieverbruik verhogen door gebruik te maken van efficiënte technologieën voor energieopwekking of door restwarmte te integreren. Ook moet het aandeel hernieuwbare energie in efficiënte stadsverwarmings- en -koelingssystemen geleidelijk worden verhoogd om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen.

De aandelen hernieuwbare energie, restwarmte en warmte uit (hoogrenderende) warmtekrachtkoppeling die naar het net gaan, bepalen of een stadsverwarmings- en -koelingssysteem “efficiënt” is. In de standaardbenadering worden de vereisten voor efficiënte stadsverwarming en -koeling in vijf opeenvolgende stappen aangescherpt: in 2028, in 2035, in 2040, in 2045 en in 2050. De belangrijkste effecten van dit schema zijn:

—

tot 2035 kan aan de status van efficiënte stadsverwarming en -koeling worden voldaan door middel van uitsluitend hoogrenderende warmtekrachtkoppeling, of een combinatie van een aandeel van 5 % hernieuwbare energiebronnen en 45 % hoogrenderende warmtekrachtkoppeling, hernieuwbare energie en/of restwarmte;

—	vanaf 1 januari 2035 kunnen systemen die uitsluitend fossiele brandstoffen gebruiken niet als efficiënte stadsverwarming en -koeling worden aangemerkt;

—

van 2035 tot 2045 moet 35 % van de in de efficiënte stadsverwarming en -koeling geleverde warmte afkomstig zijn van hernieuwbare energiebronnen en restwarmte. Hoogrenderende warmtekrachtkoppeling kan tot 2040 nog steeds bijdragen tot 45 % en tot 2045 nog tot 60 %, terwijl het aandeel warmtekreachtkoppeling dat niet aan de criteria voor hoogrenderende warmtekrachtkoppeling voldoet, wordt beperkt;

—	vanaf 2045 moeten efficiënte stadsverwarmings- en -koelingssystemen ten minste 75 % hernieuwbare energie en restwarmte bevatten en telt hoogrenderende warmtekrachtkoppeling niet langer mee om aan de criteria te voldoen;

—	vanaf 2050 moet alle input in efficiënte stadsverwarming en -koeling van hernieuwbare energie of restwarmte afkomstig zijn.

Het aandeel hernieuwbare energie, restwarmte en warmte van de (hoogrenderende) warmtekrachtkoppelingsinstallatie die naar het net gaat, wordt gemeten op het overdrachtspunt tussen de energieconversietechnologie en het net. In figuur 1 wordt de energie die naar het net gaat “bruto eindenergie” genoemd.

Figuur 1

Nomenclatuur van energiestromen in stadsverwarmings- en -koelingsnetwerken

Bron:

JRC (16).

“Hernieuwbare energie” wordt gedefinieerd in artikel 2, punt 1), van de richtlijn hernieuwbare energie en omvat windenergie, zonne-energie (thermische zonne-energie en fotovoltaïsche energie) en geothermische energie, osmose-energie, omgevingsenergie, getijdenenergie, golfslagenergie en andere energie uit de oceanen, waterkracht, en energie uit biomassa, stortgas, gas van rioolzuiveringsinstallaties en biogas.

Aangezien echter voor alle opties voor de levering van hernieuwbare energie een gelijk speelveld in stadsverwarmingssystemen moet worden gewaarborgd, moet bij de beoordeling van de naleving van de criteria voor efficiënte stadsverwarming en -koeling in het kader van de desbetreffende artikelen van Richtlijn (EU) 2023/1791 rekening worden gehouden met alle warmtevoorziening uit warmtepompen (17). Daartoe wordt in overweging 107 van Richtlijn (EU) 2023/1791 bepaald dat alle door een warmtepomp opgewekte warmte in het kader van Richtlijn (EU) 2023/1791 als hernieuwbare energie moet worden meegeteld, mits de warmtepomp op het moment van de installatie voldoet aan de minimumefficiëntiecriteria van bijlage VII bij de richtlijn hernieuwbare energie.

Met het oog op de consistentie van de eisen inzake het gebruik van biomassa en biobrandstoffen wordt ten zeerste aanbevolen alleen biomassa en biobrandstoffen die aan de criteria inzake duurzaamheidsprestaties van de richtlijn hernieuwbare energie voldoen, mee te tellen voor de drempel voor hernieuwbare energie. Anders zou de bredere toepassing van duurzame biomassa en biobrandstoffen bijvoorbeeld door een beperktere kostenverlaging kunnen worden belemmerd.

Efficiënte stadsverwarmings- en -koelingssystemen moeten leiden tot een efficiënter gebruik van primaire energie en de geleidelijke integratie daarin van hernieuwbare warmte en afvalwarmte en -koude. “Afvalwarmte en -koude” wordt in artikel 2, punt 9), van de richtlijn hernieuwbare energie gedefinieerd als onvermijdelijke warmte of koude die als bijproduct in industriële of stroomopwekkingsinstallaties of in de tertiaire sector wordt opgewekt, die ongebruikt terecht zou komen in lucht of water zonder verbinding met een stadsverwarmings- of -koelingssysteem, wanneer een warmtekrachtkoppelingsproces is gebruikt of zal worden gebruikt of warmtekrachtkoppeling niet haalbaar is (18). Deze definitie moet worden gebruikt voor de bepalingen van Richtlijn (EU) 2023/1791 met betrekking tot efficiënte stadsverwarming en -koeling (19), met het oog op de doelstelling van artikel 26 van Richtlijn (EU) 2023/1791 om een efficiënter verbruik van primaire energie te waarborgen en het hergebruik en de terugwinning van restwarmte te maximaliseren.

Warmte uit warmtekrachtkoppeling (of hoogrenderende warmtekrachtkoppeling) wordt meegeteld voor de in de criteria inzake efficiënte stadsverwarming en -koeling gespecificeerde drempelwaarden wanneer die afkomstig is van installaties die verenigbaar zijn met de definities van warmtekrachtkoppeling overeenkomstig artikel 26, lid 1, punten a) tot en met d), van Richtlijn (EU) 2023/1791.

Bij de methode voor de vaststelling van efficiënte stadsverwarming en -koeling moeten drie stappen worden gevolgd, die in aanhangsel A nader worden beschreven.

3.1.3.   Alternatieve benadering voor de definitie van efficiënte stadsverwarming en -koeling

Naast de criteria voor efficiënte stadsverwarming en -koeling op basis van het aandeel in de energievoorziening wordt in artikel 26, leden 2 en 3, van Richtlijn (EU) 2023/1791 een alternatieve aanpak uiteengezet op basis van de broeikasgasemissies per eenheid warmte of koude die aan afnemers wordt geleverd. Om die alternatieve benadering toe te passen, moeten de broeikasgasemissies en de hoeveelheid warmte of koude die aan afnemers wordt geleverd, bekend zijn om de emissiefactoren per eenheid energie te berekenen.

De emissies die bij de controle op de naleving van de criteria voor efficiënte stadsverwarming en -koeling in aanmerking moeten worden genomen, zijn emissies die rechtstreeks verband houden met de opwekking van warmte en koude, bijvoorbeeld door verbranding van een energiedrager. Volgens de Commissie worden emissies uit indirecte emissiebronnen, zoals emissies die voortvloeien uit de productie of de opslag van de energiedrager, niet meegerekend.

De hoeveelheid aan afnemers geleverde warmte of koude omvat elke eenheid warmte of koude die aan afnemers wordt geleverd, doorgaans gemeten aan de hand van een metersysteem. Voor de toepassing van artikel 26, lid 2, van Richtlijn (EU) 2023/1791 moeten aan afnemers geleverde energiehoeveelheden worden gemeten en gerapporteerd in kWh. In figuur 1 wordt een dergelijke energiehoeveelheid aangeduid als “eindenergie”. Eindenergie kan aanzienlijk verschillen van de bruto-eindenergie als gevolg van distributieverliezen, waardoor de emissie-intensiteit per geleverde eenheid kan toenemen.

Bij de methode voor de vaststelling van efficiënte stadsverwarming en -koeling moeten vijf stappen worden gevolgd, die nader worden beschreven in aanhangsel B.

3.1.4.   Verschillende toepassingen van de criteria voor efficiënte stadsverwarming en -koeling en mogelijke gerelateerde beleidsopties

In artikel 26, leden 1, 2 en 3, van Richtlijn (EU) 2023/1791 is niet bepaald in welke gevallen de criteria voor efficiënte stadsverwarming en -koeling moeten worden toegepast. In plaats daarvan wordt het gebruik van de criteria uiteengezet in andere onderdelen van artikel 26 van Richtlijn (EU) 2023/1791, met name in de leden 4 en 5. Deel 3 van deze bijlage bevat aanvullende richtsnoeren voor dergelijke gevallen.

Naast de verplichte toepassing van de criteria van artikel 26, leden 1 en 2, van Richtlijn (EU) 2023/1791 zijn er verschillende mogelijkheden om de criteria voor efficiënte stadsverwarming en -koeling op het niveau van de lidstaten te gebruiken. Deze zijn niet verplicht en hangen af van de specifieke uitvoering per lidstaat.

De lidstaten kunnen steun verstrekken voor efficiënte stadsverwarmings- en -koelingssystemen op voorwaarde dat deze steun in overeenstemming is met de regels inzake staatssteun of de algemene groepsvrijstellingsverordening, en tevens in overeenstemming is met de wetgeving en richtsnoeren inzake het gebruik van middelen in het kader van het cohesiebeleid of de herstel- en veerkrachtfaciliteit. Bij het verlenen van steun voor stadsverwarmings- en -koelingssystemen is het belangrijk een mechanisme op te zetten om de voortdurende naleving van de criteria te waarborgen, bijvoorbeeld door ad-hoccontroles of -audits uit te voeren bij de installaties van het stadsverwarmings- en -koelingssysteem om de voor het systeem gebruikte energiemix te verifiëren.

De lidstaten kunnen exploitanten aanmoedigen om vrijwillig verbintenissen inzake de naleving van de normen voor efficiënte stadsverwarmings- en -koelingssystemen aan te gaan. Daartoe zouden volgens de Commissie certificaten of keurmerken voor efficiënte stadsverwarmings- en -koelingssystemen kunnen worden ingevoerd, gebaseerd op een volledige monitoring-, rapportage- en verificatieregeling. Dit zou de bekendheid van het publiek met efficiënte stadsverwarmings- en -koelingssystemen vergroten, wat mogelijk tot een groter marktaandeel van dergelijke systemen leidt en zo tot de verwezenlijking van de kerndoelen van energiebesparing en emissiereductie kan bijdragen.

3.2.   Toepassing van de definitie van efficiënte stadsverwarming en koeling op nieuwe en gerenoveerde stadsverwarmings- en -koelingssystemen: artikel 26, lid 4, van Richtlijn (EU) 2023/1791

3.2.1.   Relevante definities en begrippen

In artikel 2, punt 50), van Richtlijn (EU) 2023/1791 wordt “ ingrijpende renovatie ” gedefinieerd als een renovatie waarvan de kosten hoger liggen dan 50 % van de investeringskosten voor een nieuwe vergelijkbare eenheid. De definitie van ingrijpende renovatie heeft alleen betrekking op de kosten van de renovatie en niet op de soorten werkzaamheden die als renovatie kunnen worden beschouwd. Doorgaans omvat een project voor de renovatie van een stadsverwarmings- en -koelingssysteem de volgende twee soorten kosten en bij de beoordeling moeten beide in aanmerking worden genomen (20):

—	kosten in verband met technische aspecten, zoals de integratie van nieuwe technologieën, de optimalisering van bestaande technologieën en de vervanging van versleten uitrusting en onderdelen;

—	kosten in verband met niet-technische aspecten, zoals projectbeheer, raadpleging van belanghebbenden, analyse van de financiële levensvatbaarheid, vergunningsprocedures, monitoring, naleving van nationale, regionale en lokale regelgeving en beleidsmaatregelen.

Onder de “ investeringskosten voor een nieuwe vergelijkbare eenheid ” kunnen de totale investeringskosten van een volledig nieuw stadsverwarmings- en -koelingssysteem worden begrepen, waaronder:

—	de productie-eenheden, om aan de criteria inzake efficiënte stadsverwarming en -koeling van artikel 26, lid 1 of lid 2, van Richtlijn (EU) 2023/1791 te voldoen;

—	het net, met inbegrip van de opslag- en distributie-infrastructuur;

—	de levering op alle vergelijkbare verbruikspunten (met inbegrip van alle warmtewisselaars indien deze moeten worden vervangen).

Gezien de grote verscheidenheid aan renovatiekosten en het feit dat die specifiek zijn voor ieder net, moeten de lidstaten duidelijk vaststellen wie verantwoordelijk is voor de raming van dergelijke kosten en mogelijk ook hoe die moeten worden geraamd. Bijlage C bevat een lijst van voorgestelde subsidiabele kosten en een methode om die te kwantificeren.

3.2.2.   Kwalificatie van een stadsverwarmings- en -koelingssysteem als efficiënt stadsverwarmings- en -koelingssysteem

Artikel 26, lid 4, van Richtlijn (EU) 2023/1791 stuurt de investeringen van de lidstaten met het oog op de bouw of de ingrijpende renovatie van een stadsverwarmings- en -koelingssysteem en/of voorzieningseenheden daarvan. Wanneer aan de voorwaarden van artikel 26, lid 4, van Richtlijn (EU) 2023/1791 is voldaan, moeten de resultaten van de investeringen als een efficiënt systeem kunnen worden aangemerkt.

Om de uitvoering van artikel 26, leden 1 en 2, bij gerenoveerde stadsverwarmings- en -koelingssystemen te waarborgen, moeten de lidstaten beoordelen of de renovatie al dan niet ingrijpend is. De Commissie is van mening dat dit ook door de exploitanten van de systemen kan worden gedaan.

Figuur 2 laat de beslisboom zien om te beoordelen of een installatie na de renovatie als een efficiënt stadsverwarmings- en -koelingssysteem kan worden aangemerkt. Ook laat deze figuur de verbanden zien tussen de bepalingen van artikel 26, lid 1, 2 of 3, van Richtlijn (EU) 2023/1791 en de voorwaarden van artikel 26, lid 4, van die richtlijn.

Figuur 2

Beslisboom voor het categoriseren van stadsverwarmings- of -koelingssystemen

Om als efficiënt stadsverwarmings- en -koelingssysteem te worden aangemerkt (bijvoorbeeld om in aanmerking te komen voor overheidssteun), moeten de lidstaten ervoor zorgen dat bij de bouw van een stadsverwarmings- en -koelingssysteem of ingrijpende renovatie van de voorzieningseenheden ervan, aan de twee volgende voorwaarden wordt voldaan:

voorwaarde 1: het stadsverwarmings- en -koelingssysteem voldoet aan de criteria van artikel 26, lid 1 of lid 2, van Richtlijn (EU) 2023/1791 die van toepassing zijn op het moment waarop het na de renovatie (opnieuw) in gebruik wordt genomen;

voorwaarde 2: het gebruik van andere fossiele brandstoffen dan aardgas voor de bestaande warmtebronnen neemt niet toe, en eventuele nieuwe bronnen in dat systeem maken geen gebruik van fossiele brandstoffen, met uitzondering van aardgas indien het stadsverwarmings- en -koelingssysteem voor 2030 wordt gebouwd of ingrijpend wordt gerenoveerd.

Alle stadsverwarmings- en -koelingssystemen die beogen als efficiënte stadsverwarmings- en -koelingssystemen te worden aangemerkt, moeten aan deze twee voorwaarden voldoen, ongeacht hun omvang. De lidstaten kunnen eisen dat exploitanten van stadsverwarmings- en -koelingssystemen ervoor zorgen dat aan de twee voorwaarden wordt voldaan, waartoe ook de hulp van warmteproducenten (exploitanten van de productie-eenheden) en eindgebruikers nodig zal zijn om de nodige gegevens te verzamelen.

Om ervoor te zorgen dat aan beide voorwaarden wordt voldaan, moeten de lidstaten deze mede hanteren als subsidiabiliteitscriteria voor overheidsfinanciering en/of steun. De subsidiabiliteit moet worden gecontroleerd aan de hand van een conformiteitsbeoordeling, die ten minste bestaat uit één of twee van de onderstaande stappen, afhankelijk van de vraag of het systeem nieuw is of ingrijpend wordt gerenoveerd:

stap 1 (alleen voor gerenoveerde systemen): een beoordeling of de renovatie ingrijpend is;

stap 2 (voor alle systemen waarvoor overheidssteun wordt aangevraagd): de verificatie of aan de twee voorwaarden van artikel 26, lid 4, van Richtlijn (EU) 2023/1791 is voldaan.

Bij stap 1 moet de beoordeling bestaan uit het ramen en vergelijken van de volgende twee gevallen:

geval 1: voorafgaande raming (voordat met de renovatiewerkzaamheden wordt begonnen) van de totale renovatiekosten van het stadsverwarmings- en -koelingssysteem of de warmtevoorzieningseenheid;

geval 2: raming van de investeringskosten voor een nieuw vergelijkbaar stadsverwarmings- en -koelingssysteem of nieuwe vergelijkbare warmtevoorzieningseenheid.

De renovatie van het systeem of de warmtevoorzieningseenheid is ingrijpend wanneer de renovatiekosten van de warmtevoorzieningseenheid of het stadsverwarmings- en -koelingssysteem hoger zijn dan 50 % van de investeringskosten voor een nieuwe vergelijkbare warmtevoorzieningseenheid of een nieuw vergelijkbaar stadsverwarmings- en -koelingssysteem. Indien de renovatie als “ingrijpend” wordt beschouwd, moeten exploitanten van stadsverwarmings- en -koelingssystemen die overheidssteun aanvragen, ervoor zorgen dat aan de criteria inzake efficiënte stadsverwarmings- en -koelingssystemen wordt voldaan en doorgaan met stap 2.

Bij stap 2 wordt de naleving van de criteria voor het gebruik van fossiele brandstoffen beoordeeld. De naleving van de criteria inzake efficiënte stadsverwarmings- en -koelingssystemen kan worden gecontroleerd aan de hand van de in punt 3.1.2 of punt 3.1.3 van deze bijlage beschreven methode.

De methode voor de beoordeling van de naleving van de criteria voor het gebruik van fossiele brandstoffen verschilt voor nieuwe en bestaande warmtebronnen. Voor bestaande warmtebronnen moeten de lidstaten ervoor zorgen dat het gebruik van andere fossiele brandstoffen dan aardgas niet toeneemt ten opzichte van het gemiddelde jaarlijkse verbruik over de laatste drie kalenderjaren van volledige exploitatie vóór de renovatie. Voor nieuwe warmtebronnen moeten de lidstaten ervoor zorgen dat zij geen andere fossiele brandstoffen dan aardgas gebruiken indien de bouw of de ingrijpende renovatie uiterlijk in 2030 heeft plaatsgevonden.

Wanneer via een openbare oproep overheidssteun aan stadsverwarming- en -koeling wordt verleend, moet de methode voor het uitvoeren van een beoordeling van de naleving van de efficiëntiecriteria transparant zijn en duidelijk in de aanvraagprocedure voor de overheidssteun worden beschreven.

3.3.   Verplichte planning om het verbruik van primaire energie en van hernieuwbare energie te verhogen: artikel 26, lid 5, van Richtlijn (EU) 2023/1791

3.3.1.   Toepassingsgebied van de vereisten, relevante definities en begrippen

Op grond van artikel 26, lid 5, van Richtlijn (EU) 2023/1791 moeten de lidstaten ervoor zorgen dat stadsverwarmings- en -koelingssystemen die boven een specifieke drempel uitkomen, dat wil zeggen een warmte- en koude-output van meer dan 5 MW hebben, aan de criteria inzake efficiënte stadsverwarming- en -koeling van artikel 26, lid 1, van Richtlijn (EU) 2023/1791 voldoen. Zo niet, dan moet de betreffende exploitant een plan opstellen om een efficiënter verbruik van primaire energie te waarborgen, distributieverliezen te beperken en het aandeel hernieuwbare energie in de verwarmings- en koelingsvoorziening te verhogen. Het doel van het plan is maatregelen te treffen om aan de criteria van artikel 26, lid 1, punten b) tot en met e) te voldoen.

De partijen waarop artikel 26, lid 5, van toepassing is, zijn exploitanten van stadsverwarmings- en -koelingssystemen die gesteund worden door de belangrijkste warmte- en/of koudeleveranciers. Figuur 3 toont de noodzakelijke stappen om vast te stellen welke partijen een plan moeten opstellen.

Figuur 3

Stroomschema van de procedure om vast te stellen of een plan moet worden opgesteld voor omzetting van het systeem in een efficiënt systeem voor stadsverwarming en -koeling

Het begrip “ totale warmte- en koude-output ” moet worden geïnterpreteerd als een capaciteit en niet als een energievolume, aangezien deze moet worden vergeleken met een drempel van 5 MW die verwijst naar de warmte- en koudecapaciteit. Bij die drempel van de totale warmte- en koude-output van meer dan 5 MW wordt niet gespecificeerd welke capaciteit in aanmerking moet worden genomen, aangezien het meetpunt niet wordt gespecificeerd. Om die indicator praktisch toepasbaar te maken, wordt aanbevolen gebruik te maken van de geïnstalleerde capaciteit van alle warmteopwekkingseenheden die het stadsverwarmings- en -koelingssysteem voeden. Belangrijk is dat de warmteopwekkingscapaciteit die alleen wordt gebruikt op momenten van piekvraag, dat wil zeggen minder dan enkele uren per jaar, maar die permanent op het stadsverwarmings- en -koelingssysteem is aangesloten, buiten de berekening moet worden gehouden.

Om de waarborgen dat het begrip “ totale warmte- en koude-output ” in de praktijk correct wordt toegepast, beschikken de lidstaten over verscheidene opties. De meting en de berekening kunnen bijvoorbeeld door onafhankelijke deskundigen worden uitgevoerd en de resultaten kunnen worden geverifieerd door middel van willekeurige en onaangekondigde controles door de bevoegde autoriteit. Bovendien kan het verificatieproces worden versneld middels een regelmatige monitoring van de energiemix die aan een stadsverwarmings- en -koelingssysteem wordt geleverd, bijvoorbeeld met digitale meters.

3.3.2.   Vaststellen op welke exploitanten artikel 26, lid 5, van Richtlijn (EU) 2023/1791 betrekking heeft

Om een gemeenschappelijke aanpak voor de aanduiding van exploitanten van stadsverwarmings- en -koelingssystemen te waarborgen, moeten twee aspecten worden verduidelijkt: de drempel zelf en de vraag of het stadsverwarmings- en -koelingssysteem aan de criteria van artikel 26, lid 1, punten b) tot en met e), van Richtlijn (EU) 2023/1791 voldoet.

Voor alle stadsverwarmings- en -koelingssystemen met een totale capaciteit van meer dan 5 MW moet dus worden nagegaan of zij voldoen aan de criteria van artikel 26, lid 1, punten b) tot en met e), van Richtlijn (EU) 2023/1791, of anders aan de criteria van artikel 26, lid 2, punten b) tot en met e), van die richtlijn. Bij de verificatie moet de in punt 3.1.2 of punt 3.1.3 van deze bijlage beschreven methode worden gevolgd. Indien het systeem aan de criteria inzake efficiënte stadsverwarming en -koeling voldoet, is geen verdere actie vereist. Wanneer het systeem niet aan de efficiëntiecriteria voldoet, moet de exploitant een plan opstellen om het verbruik van primaire energie en van hernieuwbare energie te verhogen.

3.3.3.   Plan voor een efficiënter verbruik van primaire energie en een intensiever gebruik van hernieuwbare energie

Overeenkomstig artikel 26, lid 5, van Richtlijn (EU) 2023/1791 hebben de vijfjarenplannen tot doel het verbruik van primaire energie en van het aandeel hernieuwbare energie te verhogen, distributieverliezen te beperken en maatregelen vast te stellen om ervoor te zorgen dat het stadsverwarmings- en -koelingssysteem aan artikel 26, lid 1, punten b) tot en met e), van Richtlijn (EU) 2023/1791 voldoet.

Het plan moet een langetermijnperspectief bieden voor de ontwikkeling van het stadsverwarmings- en -koelingssysteem om ervoor te zorgen dat de moderniseringsactiviteiten elkaar versterken. Daartoe zou het wenselijk zijn dat in het plan al wordt geanticipeerd op de volgende vijf jaar.

Voor exploitanten van stadsverwarmings- en -koelingssystemen is het raadzaam bij het opstellen van het plan de belanghebbenden te raadplegen, zoals de exploitanten van de belangrijkste warmte- en/of koudeopwekkingseenheden, lokale overheden, technici en managers die in dienst zijn van de exploitant van stadsverwarmings- en -koelingssystemen, externe deskundigen, personen die gevolgen ondervinden van de moderniseringswerkzaamheden, klanten en andere lokale burgers en gemeenschappen.

Aanbevolen wordt om in het plan ten minste de volgende onderdelen op te nemen:

a)	een beschrijving van de huidige staat van het stadsverwarmings- en -koelingssysteem ten aanzien van het aanbod, de netefficiëntie en de vraag, met inbegrip van de bedrijfstemperatuur;

b)	de toekomstige vraag en de bijbehorende uitbreiding van het net;

c)	de mogelijkheden om met hernieuwbare energiebronnen en restwarmte aan de huidige en toekomstige vraag te voldoen;

d)	een specifieke beoogde staat/specifiek beoogd systeem (vraag en aanbod), bijvoorbeeld welk potentieel zal worden benut en wanneer;

e)	de energie-efficiëntie van het hele systeem: verliezen, opties om het temperatuurniveau aan de vraag- en netzijde te verlagen (afhankelijk van de huidige praktijk);

f)	een strategie en individuele maatregelen, met tijdschema.

Voor elk van de in punten a) en b) genoemde onderdelen moeten de exploitanten specifieke en gedetailleerde informatie verstrekken. Het deel over beleidsmaatregelen in aanhangsel D bevat verder advies over de inhoud van het plan om een efficiënter verbruik van primaire energie en een intensiever gebruik van hernieuwbare energie te waarborgen.

Een plan voldoet aan de vereisten van artikel 26, lid 5, van Richtlijn (EU) 2023/1791 als de resultaten van aanhangsel E leiden tot volledige naleving van artikel 26, lid 1, of ten minste belangrijke stappen richting naleving vormen.

Aanhangsel E bevat een nadere beschrijving van de inhoud van een dergelijk plan.

3.3.4.   Goedkeuring van de plannen door de bevoegde autoriteit

De lidstaten moeten een bevoegde autoriteit aanwijzen om de plannen van exploitanten van stadsverwarmings- en -koelingssystemen goed te keuren. In Richtlijn (EU) 2023/1791 zijn de procedures voor een dergelijke goedkeuring niet opgenomen; de bevoegde autoriteiten moeten derhalve de procedures volgen die bij soortgelijke administratieve taken op nationaal of regionaal niveau worden toegepast.

3.4.   Zorgen voor een efficiënt gebruik van restwarmte door datacentra: artikel 26, lid 6, van Richtlijn (EU) 2023/1791

Krachtens artikel 26, lid 6, van Richtlijn (EU) 2023/1791 moeten de lidstaten ervoor zorgen dat datacentra met een totale nominale energie-input van meer dan 1 MW de restwarmte of andere toepassingen voor de terugwinning van restwarmte gebruiken, tenzij ze kunnen aantonen dat dit technisch of economisch niet haalbaar is overeenkomstig de in lid 7 bedoelde beoordeling. Volgens de Commissie geldt deze verplichting voor alle operationele datacentra boven de drempel van 1 MW waar de restwarmte of andere toepassingen voor de terugwinning van restwarmte momenteel niet worden gebruikt. In datacentra waar restwarmte noch andere toepassingen voor de terugwinning van restwarmte worden gebruikt, moet een beoordeling van het potentiële gebruik van restwarmte worden uitgevoerd overeenkomstig de in artikel 26, lid 7, van Richtlijn (EU) 2023/1791 bedoelde procedure.

3.5.   Kosten-batenanalyse op het niveau van de installatie voor nieuwe of ingrijpend gerenoveerde inrichtingen: artikel 26, leden 7 en 8, van Richtlijn (EU) 2023/1791

3.5.1.   Toepassingsgebied van de vereisten

Krachtens artikel 26, lid 7, van Richtlijn (EU) 2023/1791 moeten de lidstaten ervoor zorgen dat exploitanten van installaties voor de opwekking van thermische elektriciteit, industriële installaties, dienstvoorzieningen (zoals grote commerciële gebouwen, afvalwaterzuiveringsinstallaties, elektrische onderstations en lng-installaties) en datacentra (zoals vermeld in artikel 26, lid 7, punten a) tot en met d), van Richtlijn (EU) 2023/1791) een kosten-batenanalyse uitvoeren. Een dergelijke analyse moet worden uitgevoerd wanneer zij van plan zijn nieuwe of ingrijpend gerenoveerde capaciteiten voor energieproductie te creëren of een inrichting te bouwen of ingrijpend te renoveren die qua energie-input boven een bepaalde drempel uitkomt (die per type installatie varieert), teneinde de economische haalbaarheid te beoordelen van toenemende energie-efficiëntie van de stadsverwarming en -koeling.

Figuur 4 toont de noodzakelijke stappen om vast te stellen welke partijen een kosten-batenanalyse moeten uitvoeren, ook voor datacentra overeenkomstig artikel 26, lid 6.

Figuur 4

Stroomschema om de noodzaak van een kosten-batenanalyse vast te stellen, en de bijbehorende procedure

In Richtlijn (EU) 2023/1791 wordt niet gespecificeerd wie verantwoordelijk moet zijn voor het toezicht op en de uitvoering van de kosten-batenanalyse. Aangegeven wordt dat de lidstaten moeten eisen dat de kosten-batenanalyse wordt uitgevoerd in samenwerking met de bedrijven die belast zijn met de exploitatie van de faciliteit. Een praktische oplossing zou zijn om de uitvoering van de analyse toe te vertrouwen aan de exploitanten van nieuwe of ingrijpend gerenoveerde installaties, waarbij de lidstaten de bevoegde autoriteiten aanwijzen die verantwoordelijk zijn voor het vaststellen van de gemeenschappelijke methode, aannamen en tijdschema’s, op zijn minst voor de economische analyse, en er ook voor zorgen dat de beoordelingen goed onderbouwd zijn, bijvoorbeeld door middel van validering door derden.

De lidstaten zouden daarbij kunnen opteren voor een grotere betrokkenheid, bijvoorbeeld door te helpen bij de coördinatie met belanghebbende partijen, zoals consumenten en producenten van stadsverwarming of -koeling, of bij het verzamelen van gegevens (zoals voorgesteld in bijlage XI bij Richtlijn (EU) 2023/1791). Die betrokkenheid zou als voordeel hebben dat er mogelijke synergie wordt gecreëerd tussen de in bijlage X bij Richtlijn (EU) 2023/1791 beschreven uitgebreide beoordeling en de kosten-batenanalyse krachtens bijlage XI bij Richtlijn (EU) 2023/1791.

Tabel 2 laat zien dat het doel van de kosten-batenanalyse varieert naargelang van het type installatie. Waar het overeenkomstig Richtlijn 2012/27/EU verplicht was om een kosten-batenanalyse uit te voeren voor zowel warmtebronnen (elektriciteitscentrales en industriële installaties) als warmteputten (stadsverwarmings- en -koelingsnetwerken), heeft Richtlijn (EU) 2023/1791 alleen betrekking op warmtebronnen die energie terugwinnen, transformeren en overdragen naar alternatieve putten.

Tabel 2

Toepasselijke drempels voor faciliteiten en installaties

Bepaling in Richtlijn (EU) 2023/1791	Plan voor (nieuw of gerenoveerd)	Drempel	Doel van de kosten-batenanalyse
Artikel 26, lid 7, punt a)	Installatie voor de opwekking van thermische elektriciteit	Gemiddelde jaarlijkse totale energie-input van meer dan 10 MW	De kosten en baten beoordelen van de exploitatie van de installatie als hoogrenderende warmtekrachtkoppelingsinstallatie.
Artikel 26, lid 7, punt b)	Industriële installatie	Gemiddelde jaarlijkse totale energie-input van meer dan 8 MW	Beoordeling van het gebruik van restwarmte ter plaatse en elders.
Artikel 26, lid 7, punt c)	Dienstvoorziening (bv. afvalwaterzuiveringsinstallaties en lng-installaties)	Gemiddelde jaarlijkse totale energie-input van meer dan 7 MW	Beoordeling van het gebruik van restwarmte ter plaatse en elders.
Artikel 26, lid 7, punt d)	Datacentrum	Totale nominale energie-input van meer dan 1 MW	De kosten en baten beoordelen, waaronder maar niet uitsluitend de technische haalbaarheid, de kostenefficiëntie en het effect op de energie-efficiëntie en de plaatselijke vraag naar warmte (met inbegrip van seizoensschommelingen), van het gebruik van restwarmte (uit het koelsysteem) om aan een economisch gerechtvaardigde vraag te voldoen, en van de aansluiting van die installatie op een stadsverwarmingsnet of een efficiënt/op hernieuwbare energiebronnen gebaseerd stadskoelingssysteem of andere toepassingen voor de terugwinning van restwarmte.   De kosten-batenanalyse moet rekening houden met koelsysteemoplossingen die het mogelijk maken de restwarmte op een bruikbaar temperatuurniveau af te voeren of af te vangen met minimale toevoer van extra energie.

Volgens de Commissie moeten de resultaten van de kosten-batenanalyse ook worden gebruikt om te voldoen aan de voorwaarden van artikel 26, lid 6, van Richtlijn (EU) 2023/1791, op grond waarvan de lidstaten ervoor moeten zorgen dat datacentra met een totale nominale energie-input van meer dan 1 MW restwarmte of andere toepassingen voor de terugwinning van restwarmte gebruiken. Indien uit de kosten-batenanalyse blijkt dat dit technisch of economisch niet haalbaar is, hoeven datacentra de restwarmte of andere toepassingen voor de terugwinning van restwarmte niet te gebruiken.

De technische haalbaarheid is afhankelijk van de kenmerken van het datacentrum en de beschikbaarheid van technische of technologische oplossingen voor het gebruik van restwarmte of andere toepassingen voor de terugwinning van restwarmte, zonder dat dit gebruik afbreuk doet aan het doel en de primaire activiteiten van het datacentrum.

Economische haalbaarheid houdt in dat een project van een datacentrum voor het gebruik van restwarmte of toepassingen voor de terugwinning van restwarmte economisch levensvatbaar of duurzaam kan zijn, dat wil zeggen voldoende inkomsten of waarde kan genereren om de kosten ervan te dekken, en een redelijke vergoeding voor het risico en een redelijk rendement op de investeringen te bieden. De Commissie is van mening dat bij de economische haalbaarheid rekening moet worden gehouden met factoren als de productiekosten, financieringsmogelijkheden, risico’s en het winst- of besparingspotentieel.

Tabel 3 bevat de voorgestelde methoden om te bepalen of de totale energie-input van een installatie onder of boven de in artikel 26, lid 7, van Richtlijn (EU) 2023/1791 vastgestelde drempel ligt, te weten 10 MW voor installaties voor de opwekking van thermische elektriciteit, 8 MW voor industriële installaties, 7 MW voor dienstvoorzieningen of 1 MW voor datacentra. Tabel 3 van deze bijlage bevat een beschrijving van de wijze waarop de verschillende productiecapaciteiten moeten worden berekend/bepaald. De “totale energie-input” moet worden geïnterpreteerd als een productiecapaciteit en niet als een energievolume (gemeten in MWh), aangezien deze moet worden vergeleken met een bepaalde drempel (uitgedrukt in MW) die betrekking heeft op de warmte- en koudecapaciteit. Bij het beoordelen van de totale energie-input (of productiecapaciteit) moet artikel 26, lid 7, van Richtlijn (EU) 2023/1791 worden beschouwd als een verwijzing naar de productiecapaciteit van de betrokken installatie.

Tabel 3

Voorgestelde methoden om de inputcapaciteit van faciliteiten en installaties vast te stellen

Bepaling in Richtlijn (EU) 2023/1791	Plan voor (nieuw of gerenoveerd)	Methode voor het bepalen van de inputcapaciteit
Artikel 26, lid 7, punt a)	Installatie voor de opwekking van thermische elektriciteit	Er wordt rekening gehouden met de gemiddelde jaarlijkse totale energie-input.   Meetopties: — Standaardoptie: deel de totale jaarlijkse energie-input (in MWh) door het equivalent aantal uren werking onder volledige belasting per jaar; — deel de dagelijkse productie door het aantal uren per dag; — gebruik de piekproductie.
Artikel 26, lid 7, punt b)	Industriële installatie	Er wordt rekening gehouden met de gemiddelde jaarlijkse totale energie-input.   Meetopties: — Standaardoptie: deel de totale jaarlijkse energie-input (in MWh) door het equivalent aantal uren werking onder volledige belasting per jaar; — deel de dagelijkse productie door het aantal uren per dag; — gebruik de piekproductie.
Artikel 26, lid 7, punt c)	Dienstvoorziening (bv. afvalwaterzuiveringsinstallaties en lng-installaties)	Er wordt rekening gehouden met de gemiddelde jaarlijkse totale energie-input.   Meetopties: — Standaardoptie: deel de totale jaarlijkse energie-input (in MWh) door het equivalent aantal uren werking onder volledige belasting per jaar; — deel de dagelijkse productie door het aantal uren per dag; — gebruik de piekproductie.
Artikel 26, lid 7, punt d)	Datacentrum	Er wordt rekening gehouden met de totale nominale energie-input (21).   Meetpunt: Op het overdrachtspunt/de overdrachtspunten van de elektriciteitsvoorziening.

Overeenkomstig artikel 26, lid 7, van Richtlijn (EU) 2023/1791 moeten de lidstaten er ook naar streven barrières voor de benutting van restwarmte weg te nemen en steun te verlenen voor het gebruik van restwarmte indien de installaties nieuw gepland of gerenoveerd worden. Daartoe moeten de lidstaten deze barrières eerst in kaart brengen (deze verschillen waarschijnlijk per lidstaat vanwege de verschillen in regelgeving, milieu- en technische omstandigheden). Afhankelijk van deze barrières kunnen verschillende oplossingen worden toegepast om die weg te nemen. Aanhangsel F van deze bijlage bevat voorbeelden van door de EU gefinancierde projecten inzake het gebruik van restwarmte die in dit verband nuttig kunnen zijn.

3.5.2.   Kernbeginselen van de kosten-batenanalyse op het niveau van de installatie en richtsnoeren van de lidstaten

Bijlage XI bij Richtlijn (EU) 2023/1791 bevat de beginselen die bij de kosten-batenanalyse op het niveau van de installatie in acht moeten worden genomen bij de verstrekking van informatie voor de maatregelen als bedoeld in artikel 26, leden 7 en 9, van Richtlijn (EU) 2023/1791. In bijlage XI bij Richtlijn (EU) 2023/1791 wordt het toepassingsgebied van de beoordeling vastgelegd, die beperkt is tot de geplande installatie (d.w.z. de warmtebron, met inbegrip van de terugwinning van restwarmte) en eventuele passende bestaande of potentiële warmte- of koelingsvraagpunten die daardoor kunnen worden bediend, met inachtneming van de redelijke mogelijkheden (bijvoorbeeld technische haalbaarheid en afstand). Deze moeten worden geanalyseerd binnen bepaalde geografische grenzen, die volgens de Commissie door lokale bestuurlijke eenheden kunnen worden vastgesteld overeenkomstig de door de lidstaat vastgestelde basisregels.

Zowel “bestaande [als] potentiële warmte- of koelingsvraagpunten die daardoor kunnen worden bediend” moeten in de kosten-batenanalyse worden meegenomen. Het is duidelijk dat potentiële belastingspunten voor warmte en koeling mogelijk nog niet bestaan op het moment dat de installatie wordt opgeleverd. Bij het opstellen van de kosten-batenanalyse en de vergunning moet er dus van worden uitgegaan dat de installatie is uitgerust om voor warmtekrachtkoppeling/terugwinning van restwarmte te zorgen (in plaats van ervan uit te gaan dat deze op het moment van inbedrijfstelling al plaatsvindt) en in staat is de potentiële warmte- en koelingsbelastingen te leveren zodra deze ontstaan. Dat is het geval wanneer er, op basis van de uitgebreide verwarmings- en koelingsbeoordeling overeenkomstig artikel 25, lid 1, van Richtlijn (EU) 2023/1791, duidelijke vooruitzichten zijn op een warmte- en koelingsbelasting, dat wil zeggen de vaststelling van maatregelen, beleidslijnen of strategieën, zoals de creatie van het stadsverwarmings- en -koelingsnet of de ontbrekende uitrusting en de aansluiting op de warmteverbruiker(s) als onderdeel van een project of groepen projecten waarvan de baten hoger zijn dan de kosten volgens een overeenkomstig deel III van bijlage X bij Richtlijn (EU) 2023/1791 uitgevoerde kosten-batenanalyse op nationaal niveau.

In bijlage XI bij Richtlijn (EU) 2023/1791 is bepaald dat de kosten-batenanalyse “een economische analyse met een financiële analyse [omvatten] waarin de werkelijke cashflowtransacties […] worden weergegeven”. De financiële analyse moet de werkelijke kasstromen uit investeringen in en exploitatie van individuele installaties weergeven. De uitkomst van de financiële analyse moet immers meegenomen worden in vergunningsbesluiten die van invloed zijn op de economische activiteit van de installaties.

De analyse op het niveau van de installatie kan echter worden verwerkt in een bredere economische analyse die door de exploitanten van de installaties wordt uitgevoerd. Op grond van bijlage XI moeten de lidstaten basisregels vaststellen voor de methode, de aannamen en de termijn voor de economische analyse.

Aanbevolen wordt dat de lidstaten gedetailleerde richtsnoeren voor de kosten-batenanalyse vaststellen zodat dat vereiste op alle locaties consistent wordt toegepast. Naast de in artikel 26, lid 8, van Richtlijn (EU) 2023/1791 genoemde criteria wordt aanbevolen in de richtsnoeren gemeenschappelijke aannamen op te nemen over de terugverdienperioden, vereiste rendementsniveaus, verwachte brandstof- en elektriciteitsprijzen, beleidskosten en steunniveaus. Deze aannamen moeten in de economische analyse worden gebruikt, tenzij de aanvrager kan aantonen dat alternatieve aannamen in het geval van zijn installatie passender zijn. Overeenkomstig de vereisten van bijlage XI bij Richtlijn (EU) 2023/1791 moeten de aannamen een realistische afspiegeling vormen van de feitelijke investeringsvoorwaarden voor projecten.

3.5.3.   Methode voor de kosten-batenanalyse

Gezien de voorwaarden van artikel 26, lid 7, van Richtlijn (EU) 2023/1791 wordt aanbevolen dat de lidstaten een aanpak in vijf stappen volgen die laat zien hoe een kosten-batenanalyse op het niveau van de installatie kan worden uitgevoerd. De voorgestelde aanpak is uiteengezet in aanhangsel G van deze bijlage en is grotendeels gebaseerd op de aanpak die is gepresenteerd in het JRC-verslag van 2015 (22) over beste praktijken en informele richtsnoeren voor kosten-batenanalyses op installatieniveau. De lidstaten worden aangemoedigd de aanbevelingen in aanhangsel G van deze bijlage in hun nationale omzettingsmaatregelen op te nemen.

3.5.4.   Vrijstelling van de kosten-batenanalyse voor installaties en kennisgeving van de vrijstellingen

Krachtens artikel 26, lid 8, van Richtlijn (EU) 2023/1791 mogen de lidstaten bepaalde installaties onder specifieke voorwaarden vrijstellen van de uitvoering van een kosten-batenanalyse. De lidstaten kunnen ook drempels bepalen, uitgedrukt in hoeveelheid beschikbare restwarmte, in warmtevraag of in afstand tussen de industriële installaties en de stadsverwarmingsnetten, op grond waarvan individuele installaties worden vrijgesteld van het opstellen van een kosten-batenanalyse. Wanneer een lidstaat ervoor kiest een installatie vrij te stellen van de uitvoering van een kosten-batenanalyse, moet hij de Commissie in kennis stellen van de krachtens artikel 26, lid 8, van Richtlijn (EU) 2023/1791 verleende vrijstellingen, tenzij deze reeds tijdens de uitvoering van Richtlijn 2012/27/EU zijn aangemeld en op de website van de Commissie zijn gepubliceerd (23).

3.5.5.   Vergunnings- en gelijkwaardige toestemmingsprocedures voor installaties

In artikel 26, lid 9, van Richtlijn (EU) 2023/1791 is bepaald dat met de resultaten van de kosten-batenanalyse rekening moet worden gehouden bij de criteria voor het verlenen van vergunningen en toestemming aan installaties die een kosten-batenanalyse moeten uitvoeren.

Deel E van de richtsnoeren bij Richtlijn 2012/27/EU had betrekking op vergunnings- en gelijkwaardige toestemmingsprocedures voor installaties (24).

3.5.6.   Gegevensverzameling over de kosten-batenanalyses

Op grond van artikel 26, lid 12, van Richtlijn (EU) 2023/1791 moeten de lidstaten informatie verzamelen over kosten-batenanalyses, met inbegrip van informatie over warmteparameters. Gezien het mogelijke gebruik van warmte is temperatuur de meest karakteristieke warmteparameter die beschikbaar is voor secundair gebruik.

4.   RAPPORTAGEVEREISTEN

De rapportage over artikel 26 van Richtlijn (EU) 2023/1791 vindt niet plaats in het kader van de nationale energie- en klimaatplannen en de nationale voortgangsverslagen over energie en klimaat.

Artikel 26 van Richtlijn (EU) 2023/1791 bevat verschillende voorwaardelijke kennisgevingsvereisten, te weten:

—

volgens lid 3 moeten de lidstaten de Commissie in kennis stellen wanneer zij van plan zijn een alternatieve methode te gebruiken om efficiënte stadsverwarming en -koeling te definiëren. Voor de in artikel 26, lid 2, punt a), van Richtlijn (EU) 2023/1791 bedoelde periode tot en met 31 december 2025 was de uiterste termijn voor kennisgeving hiervan 11 januari 2024. Voor de perioden die ingaan op de in artikel 26, lid 2, punten b) tot en met e), van Richtlijn (EU) 2023/1791 bedoelde data, moet de kennisgeving ten minste zes maanden voor het begin van die periode worden gedaan;

—

lid 8 bepaalt dat de lidstaten de bij artikel 26, lid 7, van Richtlijn (EU) 2023/1791 vereiste vrijstellingen voor het uitvoeren van kosten-batenanalyses moeten melden. Er is geen termijn voor kennisgeving, maar de Commissie is van mening dat deze tegelijk met de mededeling van de omzettingsmaatregelen moet worden gedaan;

—

lid 10 bepaalt dat de lidstaten binnen drie maanden na de verlening van de vrijstelling of vrijstellingen bij de Commissie een met redenen omkleed besluit moeten indienen betreffende de vrijstellingen die zijn verleend aan installaties die een kosten-batenanalyse moeten uitvoeren overeenkomstig artikel 26, lid 7, van Richtlijn (EU) 2023/1791, wanneer zij vergunnings- of gelijkwaardige toestemmingscriteria toepassen;

—	lid 13 bepaalt dat de lidstaten kennis moeten geven van alle weigeringen om een garantie van oorsprong voor elektriciteit uit hoogrenderende warmtekrachtkoppeling te erkennen, inclusief een passende motivering.

Artikel 26 van Richtlijn (EU) 2023/1791 houdt nauw verband met de rapportageverplichtingen die voortvloeien uit die richtlijn, met name uit de volgende artikelen:

—

krachtens artikel 25, lid 1, van Richtlijn (EU) 2023/1791 moeten de lidstaten een uitgebreide verwarmings- en koelingsbeoordeling indienen als onderdeel van hun integrale nationale energie- en klimaatplan en de actualiseringen daarvan. Bij het opstellen en rapporteren van deze beoordelingen kunnen de lidstaten Aanbeveling (EU) 2019/1659 van de Commissie volgen (25);

—

krachtens artikel 35, lid 3, van Richtlijn (EU) 2023/1791 moeten de lidstaten jaarlijks vóór 30 april bij de Commissie statistieken indienen over de nationale productie van elektriciteit en warmte uit hoogrenderende en andere warmtekrachtkoppeling. Die gegevens moeten rechtstreeks aan Eurostat worden gerapporteerd via het Edamis-systeem (26); Eurostat stelt hiervoor instructies en rapportagemodellen beschikbaar (27).

---

(1)  Eurostat, 2024: https://doi.org/10.2908/NRG_IND_REN.

(2)   Richtlijn (EU) 2018/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen (PB L 328 van 21.12.2018, blz. 82, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2018/2001/oj).

(3)   Richtlijn (EU) 2019/944 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot wijziging van Richtlijn 2012/27/EU (PB L 158 van 14.6.2019, blz. 125, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2019/944/oj).

(4)  Richtlijn (EU) 2024/1275 van het Europees Parlement en de Raad van 24 april 2024 betreffende de energieprestatie van gebouwen (herschikking) (PB L, 2024/1275, 8.5.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2024/1275/oj).

(5)  Gedelegeerde Verordening (EU) 2015/2402 van de Commissie van 12 oktober 2015 tot herziening van geharmoniseerde rendementsreferentiewaarden voor de gescheiden productie van elektriciteit en warmte overeenkomstig Richtlijn 2012/27/EU van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Uitvoeringsbesluit 2011/877/EU van de Commissie (PB L 333 van 19.12.2015, blz. 54, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg_del/2015/2402/2024-01-01).

(6)   Mededeling van de Commissie — Richtsnoeren staatssteun ten behoeve van klimaat, milieubescherming en energie 2022 (PB C 80 van 18.2.2022, blz. 1, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?toc=OJ:C:2022:080:TOC&uri=uriserv:OJ.C_.2022.080.01.0001.01.NLD).

(7)  Verordening (EU) 2023/1315 van de Commissie van 23 juni 2023 tot wijziging van Verordening (EU) nr. 651/2014 waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de interne markt verenigbaar worden verklaard (PB L 167 van 30.6.2023, blz. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2023/1315/oj).

(8)   Richtlijn 2003/96/EG van de Raad van 27 oktober 2003 tot herstructurering van de communautaire regeling voor de belasting van energieproducten en elektriciteit (PB L 283 van 31.10.2003, blz. 51, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2003/96/oj).

(9)  Herstel- en veerkrachtfaciliteit — Staatssteun (https://competition-policy.ec.europa.eu/system/files/2023-04/template_RRF_district_heating_and_cooling_04042023.pdf).

(10)  Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2021 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus, het Cohesiefonds, het Fonds voor een rechtvaardige transitie en het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur en de financiële regels voor die fondsen en voor het Fonds voor asiel, migratie en integratie, het Fonds voor interne veiligheid en het instrument voor financiële steun voor grensbeheer en visabeleid (PB L 231 van 30.6.2021, blz. 159, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2021/1060/oj).

(11)  Wat de bevordering van energie-efficiëntie betreft, bevorderen de alternatieve criteria (artikel 26, leden 2 en 3) de energie-efficiëntie rechtstreeks dankzij het feit dat zij gebaseerd zijn op de levering aan afnemers (en dus ook rekening houden met netverliezen). Daarbij moet echter worden opgemerkt dat ook de standaardcriteria voor efficiënte stadsverwarming en -koeling (artikel 26, lid 1) indirect leiden tot een hogere energie-efficiëntie door een hoger aandeel hernieuwbare of andere potentiële lagetemperatuurwarmtebronnen (die hogere prestaties in de hand werken), aangezien zij betrekking hebben op de in het net geïnjecteerde warmte en koude.

(12)  Voor kleinschalige en micro-warmtekrachtkoppelingseenheden met een capaciteit van ten hoogste 1 MWel is iedere besparing op primaire energie aanvaardbaar.

(13)  In artikel 2, punt 19), van de richtlijn hernieuwbare energie wordt “stadsverwarming” of “stadskoeling” gedefinieerd als de distributie van thermische energie in de vorm van stoom, warm water of gekoelde vloeistoffen vanuit centrale of decentrale productiebronnen via een netwerk dat verbonden is met meerdere gebouwen of locaties, voor het verwarmen of koelen van ruimten of processen.

(14)  In artikel 2, punt 50), van de EPBD wordt “stadsverwarming” of “stadskoeling” gedefinieerd als de distributie van thermische energie in de vorm van stoom, warm water of gekoelde vloeistoffen vanuit een centrale of decentrale productie-installatie via een netwerk dat verbonden is met meerdere gebouwen of locaties, voor het verwarmen of koelen van ruimten of processen.

(15)  Instructies voor het invullen van het model voor stadsverwarming en -koeling ten behoeve van de gegevensrapportage uit hoofde van artikel 24, lid 6, van Richtlijn 2012/27/EU (https://ec.europa.eu/eurostat/documents/38154/42195/Reporting-instructions-DH-DC.pdf/0e62bb06-2a29-478f-87bd-b4625d2d8f40); artikel 24, lid 6, van Richtlijn 2012/27/EU komt overeen met artikel 35, lid 3, van Richtlijn (EU) 2023/1791.

(16)   “Efficient District Heating and Cooling”, JRC 2021 (https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC126522).

(17)  Ten behoeve van de in de richtlijn hernieuwbare energie vastgestelde streefcijfers en overeenkomstig artikel 7, lid 3, derde alinea, van die richtlijn mag voor de daarin gespecificeerde streefcijfers alleen rekening worden gehouden met omgevingsenergie en geothermische energie die wordt gebruikt voor verwarming en koeling door middel van warmtepompen en stadskoelingssystemen.

(18)  Zie overweging 105 van Richtlijn (EU) 2023/1791.

(19)  Met betrekking tot andere bepalingen inzake restwarmte in artikel 26, namelijk in de leden 6, 7, 8 en 14, moet echter een ruimere reeks energiestromen als restwarmte worden beschouwd, en met name mag niet worden vereist dat deze alleen als restwarmte kunnen worden beschouwd als zij naar een stadsverwarmings- of -koelingssysteem worden gestuurd. Hiermee wordt het bredere doel van de terugwinning van restwarmte erkend in de algemene context van Richtlijn (EU) 2023/1791, namelijk voorkomen dat warmtestromen dissiperen en waarborgen dat het energiesysteem wordt geoptimaliseerd. Zie overweging 105 van Richtlijn (EU) 2023/1791.

(20)   “Upgrading the performance of district heating networks: A Handbook” (https://www.upgrade-dh.eu/images/Publications%20and%20Reports/D2.5_2019-07-02_Upgrade-DH_Handbook_EN.pdf).

(21)  De totale nominale energie-input geeft de maximale energie aan die door een bepaalde installatie kan stromen. Het is dus niet de energie die daadwerkelijk door het datacentrum stroomt, maar een theoretisch maximum.

(22)   “Background report on best practices and informal guidance on installation level CBA for installations falling under Article 14(5) of the Energy Efficiency Directive”, https://op.europa.eu/s/zhWd.

(23)  Cogeneration of heat and power: Exemptions, https://energy.ec.europa.eu/topics/energy-efficiency/cogeneration-heat-and-power_en#exemptions/.

(24)  Werkdocument van de diensten van de Commissie SWD(2013) 449 final van 6 november 2013, “Guidance note on Directive 2012/27/EU on energy efficiency, amending Directives 2009/125/EC and 2010/30/EC, and repealing Directives 2004/8/EC and 2006/32/EC — Article 14: Promotion of efficiency in heating and cooling”; https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX:52013SC0449.

(25)   Aanbeveling (EU) 2019/1659 van de Commissie van 25 september 2019 over de inhoud van de uitgebreide beoordeling van het efficiëntiepotentieel bij verwarming en koeling overeenkomstig artikel 14 van Richtlijn 2012/27/EU (PB L 275 van 28.10.2019, blz. 94, ELI: http://data.europa.eu/eli/reco/2019/1659/oj).

(26)  Edamis: https://cros-legacy.ec.europa.eu/content/edamis_en.

(27)  Methodologische informatie: https://ec.europa.eu/eurostat/web/energy/methodology#Annual%20data.

(28)   Europees Milieuagentschap, 2020: Emission Factor Database.