EUR-Lex Access to European Union law

Back to EUR-Lex homepage

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Document 52023DC0653

RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL Rapport tal-2023 dwar il-Progress tal-Azzjoni Klimatika fl-UE

COM/2023/653 final

Brussell, 24.10.2023

COM(2023) 653 final

RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL

Rapport tal-2023 dwar il-Progress tal-Azzjoni Klimatika fl-UE

{SWD(2023) 338 final} - {SWD(2023) 339 final}


1IX-XEJRIET TAL-EMISSJONIJIET U L-PROGRESS FL-AZZJONI KLIMATIKA

L-emissjonijiet tal-gassijiet serra u l-impenji internazzjonali tal-UE

F’Marzu 2023, il-Grupp Intergovernattiv ta’ Esperti dwar it-Tibdil fil-Klima (IPCC) ikkonferma li t-tisħin globali, ikkawżat minn emissjonijiet antropoġeniċi ta’ gassijiet serra (GHG) qed iżid il-frekwenza u s-severità tal-estremitajiet klimatiċi u tat-temp, u dan iwassal għal impatti mifruxa u negattivi fuq in-nies u n-natura madwar id-dinja. Kull żieda fit-tisħin se tintensifika l-impatti, u hija meħtieġa azzjoni urġenti globali dwar il-klima biex nillimitaw it-tisħin globali u biex nadattaw għall-impatti tiegħu. L-emissjonijiet globali ta’ gassijiet serra jeħtieġ li jonqsu bi 43 % sal-2030 u b’84 % sal-2050 taħt il-livelli tal-2019, filwaqt li fis-snin bikrija tal-2050 l-elfejn u ħamsinijiet iridu jinkisbu emissjonijiet globali żero netti ta’ CO2 jekk irridu nillimitaw iż-żieda fit-temperatura għal 1,5oC mingħajr qbiż jew bi qbiż limitat. It-tnaqqis fl-emissjonijiet ta’ gassijiet serra għandu ħafna kobenefiċċji, inkluż għall-kwalità tal-arja, għas-saħħa, għall-bijodiversità u għas-sigurtà tal-enerġija. 1  

L-Ewropa ilha mis-snin 80 tesperjenza tisħin id-doppju tal-medja globali, b’impatti estensivi fuq in-nisġa soċjoekonomika u l-ekosistemi tar-reġjun. 2 Fis-sena 2022 seħħew aktar impatti devastanti assoċjati ma’ klima li qed tisħon, u l-avvenimenti ta’ temp estrem qed isiru dejjem aktar komuni. Il-mewġiet tas-sħana tar-rebbiegħa u tas-sajf li waslu tard, b’temperaturi rekord f’ħafna postijiet, irriżultaw f’għadd rekord ta’ jiem bi stress termiku qawwi ħafna, li wassal għal aktar minn 61 000 mewta żejda madwar l-Ewropa. 3 Il-kundizzjonijiet sħan u xotti tar-rebbiegħa u tas-sajf, li wasslu għal nixfa fil-biċċa l-kbira tal-Ewropa, u intensifikaw bosta nirien kbar, ġew segwiti minn preċipitazzjoni qawwija u għargħar qawwi fil-ħarifa, li kkawżaw għexieren ta’ fatalitajiet 4 . B’mod kumplessiv, is-sajf 2022 kien l-aktar sajf sħun li qatt ġie rreġistrat fl-Ewropa 5 . Fl-2023, it-temperaturi komplew jilħqu livell rekord, u dan ikkonferma l-pass straordinarju tat-tibdil fil-klima. Lulju kien l-aktar xahar sħun irreġistrat u t-temperaturi globali kienu 1,5 oC aktar sħan mill-medja tal-perjodu preindustrijali. It-temperaturi dejjem jiżdiedu u l-frekwenza dejjem akbar ta’ avvenimenti estremi kkontribwew għal bosta nirien mhux ikkontrollati, u sal-aħħar ta’ Lulju 2023, dawn kienu affettwaw aktar minn 182 000 ettaru madwar l-UE, 40 % ogħla mill-medja bejn l-2003 u l-2022, 6 filwaqt li għargħar bla preċedent affettwa partijiet mill-Ewropa 7 .

Fl-2022, l-emissjonijiet globali reġgħu lura għax-xejra tagħhom ta’ żieda ta’ qabel il-pandemija, u laħqu 53,8 biljun tunnellata ta’ ekwivalenti ta’ CO2 (CO2-eq), ferm ogħla mill-emissjonijiet tal-2019. Id-data preliminari tal-JRC 8 turi li l-emissjonijiet globali ta’ gassijiet serra żdiedu b’1,4 % fl-2022 meta mqabbla mal-livelli tal-2021, abbażi ta’ tkabbir ta’ 3,4 % tal-PDG globali matul l-istess perjodu, hekk kif l-ekonomija globali kompliet tirpilja mill-pandemija. It-trasport kien l-ixprunatur ewlieni taż-żieda fl-emissjonijiet ta’ gassijiet serra (+4,7 %, jew 361 MtCO2-eq), għalkemm għadhom taħt il-livell ta’ qabel il-pandemija, segwit mill-produzzjoni tal-fjuwil 9 (+2,6 %, jew 157 MtCO2-eq) u l-enerġija (+0,9 %, jew 136 MtCO2-eq). Fost l-akbar emittenti, l-aktar żidiet sinifikanti kienu fl-Indoneżja (+10 %, jew 113 MtCO2-eq) u fl-Indja (+5 %, jew 189 MtCO2-eq), filwaqt li ċ-Ċina wriet żieda limitata (+0,3 %, jew 52 MtCO2-eq).

Fl-UE, id-data proviżorja 10 għall-2022 turi li l-emissjonijiet totali ta’ gassijiet serra (minbarra l-użu tal-art, it-tibdil fl-użu tal-art, u l-forestrija, u l-avjazzjoni internazzjonali) naqsu bi 2,4 % meta mqabbla mal-2021, u komplew ix-xejra ta’ tnaqqis ta’ 30 sena, filwaqt li fis-sena 2022 il-PDG tal-UE żdied bi 3,5 % (Illustrazzjoni 1.a). L-emissjonijiet koperti mill-Iskema tal-UE għall-Iskambju ta’ Kwoti tal-Emissjonijiet (EU ETS) naqsu b’0,2 % u l-emissjonijiet mhux tal-ETS naqsu bi 2,9 %.

Illustrazzjoni 1: L-emissjonijiet ta’ gassijiet serra tal-UE (minbarra l-użu tal-art, it-tibdil fl-użu tal-art u l-forestrija) u skont is-settur 11  

Illustrazzjoni 1.a

Illustrazzjoni 1.b

Avvenimenti eċċezzjonali bejn l-aħħar 3 u 4 snin għamlu l-valutazzjoni tax-xejriet tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra aktar kumplessa u għad għandhom impatt fuq l-emissjonijiet tal-2022. Għal aktar ċarezza, dan ir-rapport jivvaluta għalhekk il-bidla minn sena għal sena fl-emissjonijiet u jqabbel mal-livell ta’ qabel il-pandemija. Il-lockdowns u r-restrizzjonijiet tal-COVID-19 wasslu għal tnaqqis bla preċedent iżda temporanju fl-emissjonijiet ta’ gassijiet serra ta’ 8 % fl-2020. Fl-2021, l-irkupru ekonomiku affettwa r-reġjuni u s-setturi b’mod differenti. Xi setturi, bħas-settur tat-trasport u l-emissjonijiet relatati mal-ivvjaġġar, irkupraw għalkollox fl-2022. Il-kriżi tal-enerġija li bdiet fl-2021 kompliet fl-2022, aggravata mill-invażjoni mhux ipprovokata u mhux ġustifikata tal-Ukrajna mir-Russja, li wasslet biex il-prezzijiet tal-enerġija jirreġistraw l-ogħla livelli, b’mod partikolari l-prezzijiet tal-gass. Barra minn hekk, it-tnaqqis fil-livell tal-produzzjoni tal-enerġija nukleari 12 u idroelettrika baxxa 13 wassal għal żieda fl-użu tal-faħam u tal-linjite għall-ġenerazzjoni tal-enerġija, ’il fuq mil-livell irreġistrat fl-2021. Il-prezzijiet għoljin tal-enerġija wasslu wkoll biex tittieħed azzjoni ħalli titnaqqas id-domanda kemm għall-enerġija mill-industrija kif ukoll għall-enerġija mill-unitajiet domestiċi.

L-emissjonijiet tal-UE skont is-settur juru dawn il-bidliet (Illustrazzjoni 1.b). L-emissjonijiet fl-enerġija u fit-trasport huma mistennija jiżdiedu fl-2022, għalkemm jibqgħu taħt il-livelli ta’ qabel il-pandemija tal-2019, filwaqt li huwa mistenni tnaqqis sinifikanti fl-emissjonijiet fil-bini u fl-industrija, l-aktar minħabba ż-żieda kontinwa fil-prezzijiet tal-enerġija. Minkejja t-tnaqqis żgħir fl-2022, l-emissjonijiet fl-agrikoltura għadhom ġeneralment fl-istess livell bħal dawk ta’ għaxar snin ilu.

Id-data proviżorja tal-2022 għall-assorbimenti netti ta’ gassijiet serra mis-settur tal-Użu tal-Art, tat-Tibdil fl-Użu tal-Art u tal-Forestrija (LULUCF) tidher li tissuġġerixxi waqfa fix-xejra ta’ tnaqqis reċenti tagħhom, b’żieda mistennija fil-bjar tal-karbonju ta’ 6 % meta mqabbla mal-2021, għalkemm l-emissjonijiet approssimati jibqgħu soġġetti għal reviżjonijiet kbar. Għaldaqstant, fl-2022 l-emissjonijiet netti totali ta’ gassijiet serra (inkluż il-LULUCF) naqsu bi 3,0 % fuq bażi annwali, tnaqqis ta’ 32,5 % meta mqabbel mal-livell tal-1990.

Fl-UE, l-emissjonijiet ivverifikati mill-operaturi tal-inġenji tal-ajru żdiedu b’mod sinifikanti, b’75 % meta mqabbla mal-2021 hekk kif l-industrija qed tirkupra mil-livelli ta’ attività baxxi ħafna matul il-pandemija tal-COVID-19.

Lejn l-objettiv tan-newtralità klimatika

Minbarra li jivvaluta l-progress li sar fil-politika dwar it-tibdil fil-klima skont ir-Regolament dwar il-Governanza, 14 għall-ewwel darba din is-sena dan ir-rapport jivvaluta l-progress skont il-Liġi Ewropea dwar il-Klima, 15 inkluż il-progress kollettiv li sar mill-Istati Membri lejn l-għan tal-UE li tikseb in-newtralità klimatika sal-2050 16 . Dan iħares lejn il-progress fuq diversi aspetti u minn diversi sorsi u jqis il-kumplessità inerenti fil-ħafna perkorsi possibbli biex tinkiseb ekonomija b’emissjonijiet żero netti u reżiljenti.

B’mod kumplessiv, id-data proviżorja tal-2022 turi li l-emissjonijiet domestiċi tal-gassijiet serra tal-UE (jiġifieri inkluż l-LULUCF u eskluż it-trasport internazzjonali) qed jonqsu b’mod kostanti, f’konformità mal-perkors lineari biex tintlaħaq il-mira tal-UE għat-tnaqqis tal-gassijiet serra għall-2030 (jiġifieri -55 %) u l-objettiv tal-UE li tikseb in-newtralità klimatika sal-2050 17 . Madankollu, il-pass tat-tnaqqis tal-emissjonijiet jeħtieġ li jerġa’ jaqbad ir-ritmu, biex it-tnaqqis annwali medju li nkiseb matul l-aħħar għaxar snin kważi jittrippla (ara l-Illustrazzjoni 2.a). Meta mqabbla mal-isforzi ta’ mitigazzjoni tal-passat, l-aktar tnaqqis sinifikanti fl-emissjonijiet huwa meħtieġ fil-bini u fit-trasport, fejn il-pass tad-dekarbonizzazzjoni huwa kajman jew saħansitra miexi fid-direzzjoni opposta. Fl-istess ħin, l-azzjoni fis-settur tal-LULUCF hija essenzjali biex tinkiseb spinta sinifikanti fl-assorbimenti tal-karbonju. Għalkemm l-ilħuq tat-tnaqqis fl-emissjonijiet meħtieġ mill-agrikoltura jidher li jista’ jinkiseb meta wieħed iħares lejn il-progress li sar matul dawn l-aħħar tliet deċennji, in-nuqqas ta’ progress sostanzjali f’dawn l-aħħar snin huwa ta’ tħassib, u jitlob li jiġi adottat approċċ differenti (Illustrazzjoni 3.b).

Għalkemm huwa mdaqqas, dan it-tnaqqis fl-emissjonijiet ma huwiex mingħajr preċedent. Fis-sentejn ta’ qabel il-pandemija, l-emissjonijiet naqsu b’medja annwali ta’ 120 miljun tunnellata ta’ ekwivalenti ta’ CO2, minħabba l-progress fl-effiċjenza enerġetika u l-varar mgħaġġel ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli. Fl-2022, l-atturi kollha fl-UE, inkluż l-industrija intensiva fl-enerġija, naqqsu d-domanda tagħhom għall-enerġija meta mqabbla mal-livelli ta’ qabel il-pandemija, b’iffrankar ta’ aktar minn 18 % tal-gass meta mqabbel mal-5 snin ta’ qabel 18 .

Illustrazzjoni 2: L-emissjonijiet netti tal-gassijiet serra tal-UE, il-miri u l-projezzjonijiet aggregati tal-Istati Membri 19

Illustrazzjoni 2.a

Illustrazzjoni 2.b

Illustrazzjoni 3.a

Illustrazzjoni 3.b

Illustrazzjoni 4: L-għadd ta’ politiki u miżuri uniċi (dimensjoni tad-dekarbonizzazzjoni) mis-settur affettwat u l-iffrankar mistenni aggregat tal-emissjonijiet irrapportat u ż-żieda tal-assorbimenti netti 28  

Illustrazzjoni 4.a

Illustrazzjoni 4.b

Is-setturi bl-akbar ammont ta’ miżuri huma t-trasport (23 %), il-konsum tal-enerġija (22 %), u l-provvista tal-enerġija (21 %), li parzjalment jirriflettu l-isfidi u l-prijoritajiet settorjali (Illustrazzjoni 4.a). L-informazzjoni dwar l-iffrankar (ex ante) tal-emissjonijiet mistenni minn dawn il-miżuri hija importanti biex jiġi vvalutat il-progress mistenni mill-miżuri ppjanati u implimentati. Sfortunatament, fl-2023, 18-il Stat Membru biss irrapportaw iffrankar kwantitattiv ex ante għal mill-inqas sena u miżura waħda. Dan huwa inqas minn dak fl-2021, u jagħmel il-valutazzjoni aggregata partikolarment diffiċli (Illustrazzjoni 4.b). Dan jerġa’ jenfasizza l-ħtieġa li l-Istati Membri jżidu l-azzjoni biex jivvalutaw l-effetti tal-politiki implimentati b’mod aktar sistematiku, kemm ex ante kif ukoll ex post.

Bħala konklużjoni, għalkemm l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra għadhom qed jonqsu, kif muri mill-aktar data reċenti, u hemm sinjali inkoraġġanti ta’ azzjoni fil-prattika, il-progress lejn l-objettivi klimatiċi tal-UE jidher li ma huwiex biżżejjed. L-azzjoni hija l-aktar meħtieġa f’oqsma fejn:

·il-ħtieġa ta’ tnaqqis fl-emissjonijiet għadha sinifikanti (il-bini, it-trasport),

·il-progress reċenti li sar qed isir b’pass kajman wisq (agrikoltura),

·iċ-ċifri ma evolvewx fid-direzzjoni t-tajba (l-użu tal-art, it-tibdil fl-użu tal-art, u l-forestrija).

Il-valutazzjoni turi li biex tinkiseb triq aktar sikura – aktar ċerta – lejn in-newtralità klimatika sal-2050, l-UE u l-Istati Membri tagħha jeħtieġ li jżidu l-pass tal-bidla b’mod sinifikanti. Il-pakkett leġiżlattiv Lesti għall-Mira ta’ 55 % irid jiġi adottat bis-sħiħ, u l-partijiet kollha għandhom jiġu implimentati malajr. Huwa meħtieġ monitoraġġ aktar dettaljat biex jiġi vvalutat il-progress dwar il-fatturi abilitanti li jixprunaw l-emissjonijiet fis-setturi differenti ħalli jiġu enfasizzati aħjar l-oqsma fejn hemm nuqqas ta’ progress jew hemm bżonn li tittieħed aktar azzjoni.

Progress dwar l-azzjoni klimatika fl-UE

Il-pakkett “Lesti għall-Mira ta’ 55 %” iqiegħed lill-UE fil-perkors biex tilħaq il-miri klimatiċi tagħha b’mod ġust, kosteffettiv u kompetittiv. Il-biċċa l-kbira tal-proposti ewlenin fil-pakkett ġew adottati mill-koleġiżlaturi 29 u l-politiki tal-UE issa huma allinjati mal-mira aġġornata tal-2030 stabbilita fil-Liġi Ewropea dwar il-Klima. L-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni l-ġdida fl-ambitu tal-pakkett Lesti għall-Mira ta’ 55 % 30 se tippermetti lill-UE u lill-Istati Membri tagħha jnaqqsu l-emissjonijiet netti ta’ gassijiet serra b’mill-inqas 55 % meta mqabbla mal-livelli tal-1990 sal-2030 31 (ara l-Kapitolu 1 tad-dokument ta’ ħidma tal-persunal – “Informazzjoni teknika”).

Id-Direttiva riveduta tal-EU ETS iżżid il-livell ta’ ambizzjoni fis-sistema eżistenti minn tnaqqis ta’ 43 % għal 62 % fl-emissjonijiet sal-2030, meta mqabbel mal-livelli tal-2005 u testendi s-sistema biex tapplika wkoll għat-trasport marittimu internazzjonali. Sistema separata tal-ipprezzar tal-karbonju se tapplika għall-kombustjoni tal-fjuwil fit-trasport bit-triq u fil-bini u fis-setturi b’emissjonijiet baxxi 32 (ETS2) b’mira ta’ tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ 42 % meta mqabbla mal-2005 fis-setturi koperti kollha. Ir-Regolament emendat dwar il-Kondiviżjoni tal-Isforzi (ESR) żied, għas-setturi li jkopri, il-mira tat-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra fil-livell tal-UE minn 29 % għal 40 % sal-2030, meta mqabbla mal-2005, li jirriżulta f’miri aġġornati tal-2030 għal kull Stat Membru. Ir-Regolament il-ġdid dwar il-LULUCF jistabbilixxi objettiv kumplessiv fil-livell tal-UE ta’ 310 MT CO2 ekwivalenti ta’ assorbimenti netti fis-settur tal-LULUCF fl-2030.

Sabiex tiġi żgurata tranżizzjoni ġusta lejn in-newtralità klimatika, l-UE ħolqot fond ġdid, il-Fond Soċjali għall-Klima, biex jakkumpanja l-ETS2 il-ġdida, li se jindirizza l-impatti tal-ipprezzar tal-karbonju f’setturi ġodda u jipprovdi appoġġ għal unitajiet domestiċi vulnerabbli, mikrointrapriżi u utenti tat-trasport. Flimkien mal-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta li jappoġġa lit-territorji l-aktar affettwati mit-tranżizzjoni (ara l-kapitolu 6), dawn se jiżguraw li ħadd ma jibqa’ lura. L-għoti tas-setgħa lill-konsumaturi tal-enerġija issaħħaħ ukoll bl-aħħar inizjattivi leġiżlattivi relatati mas-suq tal-elettriku. Skont l-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti (NZIA), il-Kummissjoni se tappoġġa l-istabbiliment ta’ akkademji speċjalizzati għat-titjib tal-ħiliet u għat-taħriġ mill-ġdid.

Fl-2022 u fl-2023, il-Kummissjoni għamlet proposti addizzjonali biex tħaffef it-tranżizzjoni lejn in-newtralità klimatika. Pereżempju, il-leġiżlaturi laħqu ftehim proviżorju dwar ir-Regolament rivedut dwar il-gassijiet serra fluworinati (gassijiet F) li se jkompli jnaqqas l-emissjonijiet minn dawk il-gassijiet serra b’saħħithom ħafna. Il-Kummissjoni pproponiet miri aktar ambizzjużi għat-tnaqqis tal-emissjonijiet għall-vetturi tqal. Il-Kummissjoni ressqet ukoll il-pjan REPowerEU b’miżuri speċifiċi biex titnaqqas id-dipendenza enerġetika tal-UE mill-fjuwils fossili Russi, u biex titħaffef l-implimentazzjoni tal-Patt Ekoloġiku Ewropew b’azzjonijiet ġodda, filwaqt li l-pakkett “Lesti għall-mira ta’ 55 %” jintuża bħala l-bażi. Biex tissaħħaħ il-kompetittività tal-industrija Ewropea b’emissjonijiet żero netti u biex tingħata spinta lill-innovazzjoni, b’mod partikolari fit-teknoloġiji ekoloġiċi, il-Kummissjoni ressqet Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku. Il-Kapitolu 2 tad-dokument ta’ ħidma tal-persunal – “Informazzjoni teknika” jippreżenta ħarsa ġenerali lejn il-politika adottata reċentement li tikkontribwixxi għall-allinjament tal-politiki fil-livell tal-UE mal-objettivi klimatiċi.

F’Novembru 2021, il-Kummissjoni aġġornat l-istrumenti tagħha għal Regolamentazzjoni Aħjar biex tiżgura li politiki ġodda tal-UE jkunu konsistenti mal-għanijiet klimatiċi. Il-miżuri proposti kollha tal-UE issa għandhom jiġu vvalutati għall-konsistenza tagħhom mal-objettivi klimatiċi- l-objettiv tan-newtralità klimatika u l-objettiv li jiġi żgurat il-progress fl-adattament - bħala parti mill-proċess ta’ valutazzjoni tal-impatt, f’konformità mal-Liġi Ewropea dwar il-Klima (il-verifika tal-konsistenza klimatika). Sar progress sew fl-implimentazzjoni ta’ dan il-kontroll. Mill-bidu tal-2022, mis-27 valutazzjoni tal-impatt li tqiesu rilevanti għal din il-valutazzjoni (minn 57 valutazzjoni tal-impatt skrutinizzati mill-Bord tal-Iskrutinju Regolatorju 33 ), instab li 20 kienu vvalutaw biżżejjed il-konsistenza tal-inizjattiva mal-objettivi klimatiċi, filwaqt li 7 valutazzjonijiet tal-impatt ma vvalutawx biżżejjed l-aspetti klimatiċi. Dan jirrappreżenta kważi 75 % tal-każijiet rilevanti u jirrifletti l-fatt li huwa rekwiżit ġdid. B’aktar esperjenza fl-implimentazzjoni tal-kontroll tal-konsistenza klimatika, il-konformità ma’ dan ir-rekwiżit il-ġdid ta’ valutazzjoni tal-impatt tista’ tittejjeb aktar.

Filwaqt li sar progress sew biex jiġi żgurat li l-politiki tal-UE jqiegħdu lill-UE fil-perkors lejn ekonomija b’emissjonijiet żero netti, ix-xejriet reċenti tal-emissjonijiet fis-settur tat-trasport u l-pass kajman ħafna tat-tnaqqis tal-emissjonijiet fl-agrikoltura, flimkien ma’ tnaqqis fil-bir tal-karbonju, iqajmu tħassib (ara l-Kapitoli 3 u 4). Minkejja l-progress dwar il-finanzjament ekoloġiku minn sorsi privati, hemm bżonn ta’ investiment addizzjonali sinifikanti biex tiġi ffinanzjata t-tranżizzjoni ekoloġika. Dan jeħtieġ azzjoni, b’mod partikolari biex il-finanzjament jiġi dirett mill-ġdid ħalli tkun tista’ ssir it-tranżizzjoni ta’ setturi “li jiddependu mill-fjuwils fossili” (ara l-Kapitolu 6).

Kif meħtieġ mil-Liġi Ewropea dwar il-Klima, il-Kummissjoni se tippubblika komunikazzjoni dwar il-mira klimatika tal-UE għall-2040 fil-bidu tal-2024, filwaqt li tistabbilixxi perkors mill-mira intermedja tal-2030 diġà miftiehma għal emissjonijiet żero netti sal-2050. Dan se jipprovdi l-informazzjoni meħtieġa biex jiġi żgurat li l-miżuri u l-investimenti ħalli jiġu implimentati l-miri tal-UE għall-2030 ikunu allinjati sew ukoll mal-perkorsi għan-newtralità klimatika sal-2050. Il-mira għall-2040 se tipprovdi prevedibbiltà u se żżomm il-progress fit-triq it-tajba lejn in-newtralità klimatika.

It-tibdil fil-klima diġà qed ikollu impatt fuq in-natura u fuq in-nies b’mod aktar intens, aktar ta’ spiss u fuq żona ġeografika usa’ milli kien maħsub qabel. 34 Qed isir progress fil-valutazzjoni tar-riskji klimatiċi. Fir-rebbiegħa tal-2024, il-Kummissjoni se tirrispondi għall-evidenza pprovduta f’rapport xjentifiku Ewropew ta’ Valutazzjoni tar-Riskju Klimatiku dwar l-evoluzzjoni tar-riskji klimatiċi u l-ħtieġa li tittieħed aktar azzjoni f’komunikazzjoni dwar il-ġestjoni tar-riskji klimatiċi tal-UE. Fl-istess ħin, għaddejja azzjoni wiesgħa biex jiġu implimentati l-aspetti l-oħra tal-istrateġija ta’ adattament tal-UE għall-2021 (ara l-Kapitolu 5).

Progress dwar l-azzjoni klimatika fl-Istati Membri tal-UE

Il-kapitoli li jmiss tar-rapport se jivvalutaw il-progress li sar mill-Istati Membri f’oqsma ta’ politika speċifiċi. Din it-taqsima tagħti ħarsa ġenerali lejn ix-xejriet tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra biex jintlaħaq l-objettivi tal-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima, inkluż l-objettiv tal-UE li tikseb in-newtralità klimatika sal-2050, u tibni fuq l-analiżi dettaljata pprovduta fil-Kapitolu 5 tad-dokument ta’ ħidma tal-persunal – “Informazzjoni teknika”.

Matul l-aħħar tliet deċennji, l-UE naqqset sostanzjalment l-emissjonijiet tagħha ta’ gassijiet serra, filwaqt li qabżet l-impenn tagħha għall-2020 skont il-UNFCCC 35 u l-mira tagħha skont it-tieni perjodu ta’ impenn tal-Protokoll ta’ Kjoto fl-2013-2020 (KP2) 36 . L-emissjonijiet totali ta’ gassijiet serra skont il-UNFCCC (minbarra l-LULUCF u inkluż l-avjazzjoni internazzjonali) naqsu b’34 % fl-EU-27 + fir-Renju Unit meta mqabbla mal-1990. Dan huwa tnaqqis ta’ 1,94 biljun tunnellata ta’ CO2-eq sal-2020. (Għal aktar dettalji ara l-Kapitolu 4 tad-dokument ta’ ħidma tal-persunal – “Informazzjoni teknika”).

Madankollu, f’dawn l-aħħar snin, il-progress li sar fost l-Istati Membri kien imħallat. Bejn l-2015 u l-2022, l-emissjonijiet netti ta’ gassijiet serra kienu qed jiżdiedu fil-Latvja, fil-Finlandja, u fil-Litwanja, u, fuq livell inqas, f’Ċipru, fil-Polonja, f’Malta, fl-Estonja, u fl-Irlanda. L-emissjonijiet ta’ gassijiet serra tnaqqsu iżda b’pass kajman fiċ-Ċekja, fl-Italja, fl-Ungerija, fil-Kroazja, fi Franza, u fid-Danimarka. Ir-raġunijiet ivarjaw skont il-pajjiż. Fil-Finlandja, fil-Latvja u fl-Estonja, ix-xejra ta’ żieda fl-emissjonijiet hija prinċipalment relatata mat-tnaqqis qawwi fil-kapaċità tas-settur tal-użu tal-art, tat-tibdil fl-użu tal-art u tal-forestrija biex jaġixxi bħala bir tal-karbonju, filwaqt li għal-Litwanja, it-trasport u l-bini wkoll jikkontribwixxu għaż-żieda fl-emissjonijiet. L-emissjonijiet tat-trasport żdiedu fl-Ungerija, f’Malta u fil-Polonja, filwaqt li fl-Irlanda l-emissjonijiet fl-agrikoltura komplew jikbru.

Mill-2005, kien hemm xejra ċara ’l isfel fl-emissjonijiet ta’ gassijiet serra per capita u fl-intensità tal-gassijiet serra tal-PDG fl-Istati Membri kollha tal-UE minbarra fil-Latvja (Illustrazzjoni 5). Progress aktar mgħaġġel minn pajjiżi bi proporzjonijiet ogħla ta’ emissjonijiet wassal għal konverġenza sinifikanti lejn il-medja tal-UE. Madankollu, bejn l-2015 u l-2022, ix-xejra ta’ konverġenza ’l isfel tidher li waqfet għall-biċċa l-kbira tal-Istati Membri tal-UE.

Illustrazzjoni 5: L-intensità tal-gassijiet serra tal-PDG u tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra per capita mill-Istati Membri tal-UE

Tista’ tintuża l-informazzjoni dwar l-impatt mistenni tal-politiki kurrenti u addizzjonali dwar l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra ppreżentati mill-Istati Membri biex jinkiseb għarfien dwar il-progress li qed jagħmlu, jew li qed jistennew li jagħmlu, lejn l-objettivi klimatiċi tal-UE. Sal-2030, abbażi tal-projezzjonijiet tal-gassijiet serra ppreżentati mill-Istati Membri tal-UE f’Marzu 2023, sitt pajjiżi (il-Polonja, l-Irlanda, l-Estonja, iċ-Ċekja, il-Lussemburgu, u l-Latvja) jistennew li l-emissjonijiet per capita jkunu ogħla b’mod sinifikanti minn 5 tunnellati ta’ CO2-eq, li huwa l-medja tal-gassijiet serra per capita tal-UE ġeneralment konsistenti mal-mira tal-UE ta’ -55 % 37 . Fir-rigward tal-objettiv tan-newtralità klimatika, l-Istati Membri kollha minbarra l-Finlandja, il-Portugall, is-Slovenja u l-Iżvezja għadhom qed jipproġettaw emissjonijiet netti mdaqqsa ta’ gassijiet serra fl-2050 anke billi jqisu l-politiki kurrenti u addizzjonali (ara t-Tabella 6, fil-Kapitolu 5 tad-dokument ta’ ħidma tal-persunal – “Informazzjoni teknika”), minkejja l-fatt li kważi kollha kemm huma ddikjaraw mira ta’ newtralità klimatika sal-2050, jew qabel.

It-trajettorji huma importanti wkoll. L-Illustrazzjoni 6 tqabbel l-emissjonijiet proġettati 38 bejn l-2022 u l-2050 għal kull Stat Membru bi trajettorja referenzjarja, imfassla bħala l-medjan tas-seba’ perkorsi għan-newtralità klimatika li jiffurmaw il-bażi tal-parir tal-Bord Konsultattiv Xjentifiku Ewropew dwar it-Tibdil fil-Klima rigward l-ambizzjoni tal-2040. 39 L-emissjonijiet fil-livell tal-UE tal-perkors medjan imbagħad tqassmu madwar l-Istati Membri skont is-sehem tal-pajjiż tal-emissjonijiet tal-UE fix-xenarju ta’ politika ewlieni użat għall-inizjattivi tal-Patt Ekoloġiku Ewropew. 40  

Illustrazzjoni 6: Qbiż tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra proġettati b’perkors indikattiv għan-newtralità klimatika sal-2050 (f’% tal-emissjonijiet ta’ referenza, l-emissjonijiet totali minbarra l-LULUCF) 

L-Illustrazzjoni 6 turi differenzi kbar fil-progress lejn in-newtralità klimatika fost il-membri tal-UE. B’kunsiderazzjoni tal-miżuri eżistenti 41 (WEM, il-kolonni sofor), bejn l-2022 u l-2050, is-Slovakkja, il-Polonja u Malta jistennew li jemettu aktar mid-doppju tal-emissjonijiet tal-perkors ta’ referenza lejn in-newtralità klimatika. 15-il Stat Membru ieħor jipproġettaw li l-emissjonijiet kumulattivi tagħhom se jaqbżu l-parametru referenzjarju tan-newtralità klimatika b’aktar minn 50 % mingħajr politiki addizzjonali 42 . Meta jitqies l-impatt ta’ miżuri ta’ politika addizzjonali 43 (WAM, il-kolonni blu), il-qbiż jonqos, għalkemm id-differenzi jibqgħu sinifikanti (aktar minn 50 %) għas-Slovakkja, għall-Polonja, għall-Kroazja, għar-Rumanija u għall-Bulgarija 44 .

Riżultati simili jiġu prodotti meta tittieħed trajettorja lineari bħala l-parametru referenzjarju indikattiv. Hawnhekk, l-akbar qbiż huwa għal Malta, għall-Italja, għall-Greċja, għall-Awstrija u għall-Ungerija taħt ix-xenarju WEM, u għall-Polonja, għar-Rumanija, għall-Bulgarija, u għall-Kroazja kemm fix-xenarju WEM kif ukoll WAM (ara t-Tabella 6, il-Kapitolu 5 tad-dokument ta’ ħidma tal-persunal – “Informazzjoni teknika”) 45 .

Dawn l-analiżijiet ibbażati fuq il-projezzjonijiet tal-Istati Membri dwar l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra jirriflettu livelli differenti ta’ ambizzjoni u implimentazzjoni, iżda wkoll il-kompletezza u l-kwalità tad-data sottomessa. Sal-aħħar ta’ April 2023, aktar minn xahar wara l-iskadenza uffiċjali, 20 Stat Membru biss kienu ppreżentaw il-projezzjonijiet tagħhom permezz tal-pjattaforma elettronika. Is-sottomissjonijiet li jidħlu tard jimminaw il-kontroll tal-kwalità u l-proċess ta’ segwitu tas-sottomissjonijiet mill-ġdid. Barra minn hekk, għalkemm ma kinux obbligatorji, disa’ Stati Membri 46 ma ssottomettewx projezzjonijiet b’miżuri addizzjonali, li mbagħad ġew issostitwiti bi projezzjonijiet permezz tax-xenarju tal-“miżuri eżistenti”, u għall-projezzjonijiet tal-Belġju li ma kellhomx informazzjoni lil hinn mill-2030, intużaw il-projezzjonijiet tal-gassijiet serra tal-2021. Għalhekk, il-Kummissjoni tħeġġeġ lill-Istati Membri jtejbu l-projezzjonijiet tagħhom tal-emissjonijiet u jappoġġaw il-kapaċità u l-għodod analitiċi. Il-projezzjonijiet huma gwida importanti għad-dekarbonizzazzjoni, biex jiġi vvalutat il-progress lejn l-objettiv tan-newtralità klimatika u biex jiġu appoġġati t-tfassil u d-deċiżjonijiet ta’ politika sodi.

Fl-2023, l-Istati Membri kollha rrapportaw progress dwar il-politiki u l-miżuri. Għalkemm l-għadd ta’ miżuri żdied, għad hemm differenzi sinifikanti fost l-Istati Membri fl-għadd ta’ miżuri rrapportati. Il-Belġju, Spanja, il-Lussemburgu u Franza rrapportaw l-aktar miżuri u l-Bulgarija, l-Awstrija, il-Greċja u Malta l-inqas (Illustrazzjoni 7) 47 .

Meta mqabbla mal-eżerċizzju ta’ rapportar preċedenti (2021), l-akbar żieda fil-miżuri rrapportati tinsab f’Ċipru u fil-Lussemburgu, segwita minn Spanja, mill-Portugall, mill-Finlandja, mill-Italja, u mill-Estonja. Il-Bulgarija, l-Awstrija u Malta rrapportaw tnaqqis sinifikanti. Fl-istess ħin, aktar minn terz tal-miżuri rrapportati mil-Litwanja, mill-Estonja, mill-Kroazja, mill-Irlanda u mill-Bulgarija jidhru li huma ġodda (ilhom stabbiliti mill-2022 jew aktar tard). F’termini tas-setturi affettwati (Illustrazzjoni 7.b), għandu jiġi nnotat is-sehem relattivament għoli ta’ politiki u miżuri li jaffettwaw is-setturi tal-agrikoltura u tal-LULUCF fil-Latvja u fil-Finlandja minħabba x-xejriet reċenti f’dawn is-setturi, għalkemm l-iffrankar mistenni rrapportat tal-emissjonijiet ma huwiex sinifikanti 48 .

Illustrazzjoni 7: Għadd ta’ politiki u miżuri uniċi rrapportati mill-Istati Membri: l-istatus tal-implimentazzjoni u s-setturi affettwati 49  

Illustrazzjoni 7.a

Illustrazzjoni 7.b



2L-ISKEMA TAL-UE GĦALL-ISKAMBJU TA’ KWOTI TAL-EMISSJONIJIET

L-Iskema tal-UE għall-Iskambju ta’ Kwoti tal-Emissjonijiet (ETS tal-UE) hija pedament tal-azzjoni klimatika tal-UE. Din tkopri madwar 36 % tal-emissjonijiet totali ta’ gassijiet serra tal-UE, mill-ġenerazzjoni tal-elettriku u tas-sħana, l-industrija tal-manifattura u l-avjazzjoni fl-Ewropa 52 . Billi tistabbilixxi limitu massimu fuq l-emissjonijiet totali, is-sistema tiżgura li dawn l-emissjonijiet jonqsu maż-żmien. Fil-limitu massimu, il-kwoti jitqassmu primarjament permezz tal-irkant, li jżid id-dħul għall-baġits tal-Istati Membri biex jappoġġaw l-azzjoni klimatika u t-trasformazzjoni tal-enerġija. Bil-prezz tal-kwoti ddeterminat mis-suq, l-ETS tinċentiva tnaqqis kosteffettiv tal-emissjonijiet.

Sal-2022, l-EU ETS kienet għenet biex l-emissjonijiet mill-installazzjonijiet tal-enerġija u tal-industrija jitnaqqsu b’37,3 % meta mqabbla mal-livelli tal-2005. Dan it-tnaqqis fl-emissjonijiet kien fil-biċċa l-kbira xprunat mis-settur tal-enerġija - bidla mill-faħam għall-gass u żieda fl-użu ta’ sorsi tal-enerġija rinnovabbli. Madankollu, l-aħħar xejriet tal-emissjonijiet fl-EU ETS jirriflettu wkoll l-impatti tal-pandemija tal-COVID-19 u l-kriżi tal-enerġija (ara x-Xejriet tal-Emissjonijiet).

Fl-istess ħin, l-EU ETS żiedet aktar minn EUR 152 biljun fi dħul mill-irkant li l-Istati Membri użaw l-aktar biex jappoġġaw proġetti fl-enerġija rinnovabbli, fl-effiċjenza enerġetika u fit-trasport b’emissjonijiet baxxi. Wara l-kriżi tal-enerġija, l-Istati Membri użaw ukoll id-dħul tagħhom mill-ETS biex jindirizzaw l-impatti negattivi fuq il-konsumaturi u l-industriji.

Ir-reviżjoni tal-EU ETS fl-ambitu tal-pakkett Lesti għall-Mira ta’ 55 % tgħin biex l-emissjonijiet jitnaqqsu aktar malajr u f’aktar setturi. Il-Parlament Ewropew u l-Istati Membri fil-Kunsill qablu li jillimitaw il-limitu massimu fuq l-emissjonijiet filwaqt li jestendu s-sistema għall-emissjonijiet mit-trasport marittimu (ara l-Azzjoni fl-avjazzjoni u t-trasport marittimu). Tnaqqis fl-allokazzjoni bla ħlas se jgħin biex jiżdied it-tnaqqis fl-emissjonijiet fl-industrija tal-manifattura u fl-avjazzjoni. Fl-istess ħin, aktar riżorsi huma ingranati biex jappoġġaw id-dekarbonizzazzjoni fis-setturi tal-ETS. Ir-reviżjoni timpenja lill-Istati Membri biex jużaw id-dħul kollu mill-ETS (jew ekwivalenti tiegħu) għall-azzjoni klimatika, it-trasformazzjoni tal-enerġija u biex jindirizzaw l-isfidi soċjali tal-ipprezzar tal-karbonju, u żżid ukoll id-daqsijiet tal-Fondi għall-Innovazzjoni u l-Modernizzazzjoni (ara l-Kapitolu. 2 tad-dokument ta’ ħidma tal-persunal – “Informazzjoni teknika” għal aktar dettalji).

Ir-reviżjoni tal-EU ETS daħlet fis-seħħ fil-5 ta’ Ġunju 2023, filwaqt li l-biċċa l-kbira tal-bidliet se jidħlu fis-seħħ mill-1 ta’ Jannar 2024. Il-ħidma fuq il-leġiżlazzjoni ta’ implimentazzjoni għadha għaddejja. Aktar informazzjoni dwar il-funzjonament tal-EU ETS fl-2022 hija disponibbli fir-Rapport dwar is-Suq tal-Karbonju tal-2023.

Ix-xejriet tal-emissjonijiet

Fl-2022, l-emissjonijiet kumplessivi tal-EU ETS naqsu b’0,2 % meta mqabbla mas-sena ta’ qabel 53 . Dan jirrifletti tnaqqis żgħir fl-emissjonijiet mill-installazzjonijiet tal-enerġija u tal-industrija u rkupru kontinwu fl-emissjonijiet mill-avjazzjoni wara l-pandemija tal-COVID-19. Madankollu, meta wieħed iħares lejn qabel il-COVID-19, l-emissjonijiet baqgħu jonqsu. Fl-2022, l-emissjonijiet kienu madwar 8 % aktar baxxi minn dawk fl-2019.

L-irkupru ekonomiku tal-UE kompla fl-2022, filwaqt li l-PDG kiber bi 3,5 %. Minkejja dan, l-emissjonijiet mis-settur tal-enerġija u mill-manifattura naqsu bi ftit b’1,8 % meta mqabbla mal-2021. Dan huwa parzjalment minħabba l-kriżi tal-enerġija u l-impatti tagħha. Minn naħa, il-provvista tal-gass naturali saret ristretta, u prezzijiet ogħla tal-gass naturali kkawżaw żieda fl-użu tal-faħam għall-ġenerazzjoni tal-enerġija. Min-naħa l-oħra, il-kriżi tal-enerġija kkontribwiet għal żieda fl-inflazzjoni u tnaqqis fid-domanda industrijali.

Il-ġenerazzjoni tal-elettriku u tas-sħana – żieda żgħira fl-emissjonijiet

L-emissjonijiet mill-ġenerazzjoni tal-elettriku u tas-sħana fl-2022 żdiedu bi 2,4 % meta mqabbla mal-2021. Għalkemm id-domanda għall-elettriku u għas-sħana naqset minħabba prezzijiet ogħla tal-enerġija u temp aktar moderat, l-emissjonijiet settorjali żdiedu minħabba bidla mill-gass għall-faħam għall-ġenerazzjoni tal-enerġija. Il-bidla kienet ikkawżata kemm minn prezzijiet għoljin tal-gass naturali, kif ukoll minn nixfiet f’ħafna partijiet tal-UE li naqqsu l-output tal-enerġija nukleari u idroelettrika.

L-industrija – tnaqqis nett fl-emissjonijiet

L-industrija tal-manifattura rat tnaqqis fl-emissjonijiet ta’ 6,5 % fl-2022 meta mqabbla mal-2021. Bi prezzijiet ogħla tal-enerġija li wasslu għal produzzjoni mnaqqsa, fl-2022 setturi bħas-siment, il-ħadid u l-azzar u s-sustanzi kimiċi rrapportaw tnaqqis sinifikanti fl-emissjonijiet. Fl-istess ħin, l-emissjonijiet fis-setturi tal-produzzjoni taż-żejt u tal-gass żdiedu, hekk kif ir-raffineriji żiedu l-produzzjoni biex jagħmlu profitt minn żieda fil-prezzijiet tal-fjuwils fossili.

L-avjazzjoni – l-emissjonijiet ikomplu jiżdiedu

Fl-UE, l-emissjonijiet ivverifikati mill-operaturi tal-inġenji tal-ajru żdiedu b’mod sinifikanti, b’75 % meta mqabbla mal-2021. Dan jirrifletti l-irkupru kontinwu tat-traffiku tal-ajru mill-pandemija tal-COVID-19 iżda dan għadu kważi 27 % inqas minn dak fl-2019.

Illustrazzjoni 8: L-emissjonijiet ivverifikati tal-ETS bejn l-2005 u l-2022, il-projezzjonijiet tal-Istati Membri bil-miżuri eżistenti bejn l-2021 u l-2030, il-fażijiet 2, 3 u 4 tal-limitu massimu tal-ETS, u s-surplus akkumulat tal-kwoti tal-ETS bejn l-2008 u l-2021, inklużi r-Renju Unit (l-Irlanda ta’ Fuq), in-Norveġja u l-Iżlanda NB: aġġusta għall-fażi 4 tal-limitu massimu 54 .

Dħul iġġenerat mill-EU ETS

L-EU ETS tiġġenera dħul sostanzjali mill-bejgħ ta’ kwoti li jistgħu jintużaw għall-azzjoni klimatika (ara l-Kapitolu 6).

Hekk kif il-prezz tal-karbonju żdied matul l-2022, hekk ukoll żdied id-dħul mill-irkant tal-ETS, li jammonta għal total ta’ madwar EUR 38,8 biljun, 7,7 biljuni aktar milli fl-2021 (Illustrazzjoni 9) 55 . Minn dawn it-EUR 38,8 biljun, EUR 29,7 biljun marru direttament għas-27 Stat Membru. Huma rrapportaw li fl-2022, medja ta’ 76 % tad-dħul intnefaq għal skopijiet klimatiċi u enerġetiċi, 56 l-istess bħal fl-2021 u f’konformità ma’ medja ta’ 75 % matul il-perjodu bejn l-2013 u l-2020. Madwar 25 % tad-dħul tal-Istati Membri huwa allokat għal azzjonijiet speċifiċi dwar il-klima u l-enerġija, 27 % marru f’fondi ambjentali ddedikati u 48 % marru għall-baġits nazzjonali. Aktar informazzjoni tista’ tinstab fid-dokument ta’ ħidma tal-persunal – “Informazzjoni teknika”.

Illustrazzjoni 9: Id-dħul mill-irkant riċevut mill-Istati Membri tal-UE u l-użu tar-rapporti (2013-2022)