ANNESS

Linji gwida dwar l-infurzar tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali  (*1)

1.

INTRODUZZJONI

5

1.1.

Is-sistema ta’ kontroll tal-għajnuna mill-Istat

6

1.2.

L-obbligu ta’ sospensjoni

8

2.

PRINĊIPJI ĠENERALI TAL-INFURZAR TAR-REGOLI DWAR L-GĦAJNUNA MILL-ISTAT

9

2.1.

Il-prinċipju ta’ kooperazzjoni sinċiera

9

2.2.

Il-prinċipji tal-ekwivalenza u tal-effettività applikati għall-proċeduri nazzjonali

10

2.2.1.

Locus standi

10

2.2.2.

Ġuriżdizzjoni

11

2.2.3.

Il-prinċipju ta’ res judicata

12

3.

IR-RWOL TAL-ESA

13

3.1.

Il-kompetenza esklużiva tal-ESA

13

3.2.

Is-setgħat tal-ESA li tinforza r-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat

14

4.

IR-RWOL TAL-QRATI NAZZJONALI

15

4.1.

Id-delimitazzjoni tal-kompetenzi tal-qrati nazzjonali fl-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat

15

4.1.1.

Wara deċiżjoni mill-ESA

16

4.1.1.1.

Wara deċiżjoni mill-ESA li tiddikjara l-għajnuna bħala kompatibbli

16

4.1.1.2.

Wara deċiżjoni tal-ftuħ mill-ESA

17

4.2.

Il-kompetenzi tal-qrati nazzjonali

18

4.2.1.

Il-valutazzjoni tal-eżistenza ta’ għajnuna

18

4.2.2.

Valutazzjoni ta’ jekk hemmx ksur tal-obbligu ta’ sospensjoni

18

4.2.2.1.

L-applikazzjoni tal-kundizzjonijiet tar-regolamenti ta’ eżenzjoni ta’ kategorija

18

4.2.2.2.

Għajnuna eżistenti

19

4.2.3.

Is-salvagwardja tad-drittijiet ta’ individwi li jiffaċċjaw il-ksur tal-obbligu ta’ sospensjoni

20

4.2.3.1

Is-sospensjoni jew it-terminazzjoni tal-implimentazzjoni tal-miżura

20

4.2.3.2

Irkupru

21

4.2.3.3

Miżuri provviżorji

22

4.2.3.4

Azzjoni għad-danni

23

5.

KOOPERAZZJONI BEJN L-ESA U L-QRATI NAZZJONALI

27

5.1.

L-assistenza tal-ESA lill-qrati nazzjonali

27

5.1.1.

Il-mezzi ta’ kooperazzjoni

27

5.1.1.1.

It-trażmissjoni ta’ informazzjoni lill-qrati nazzjonali

28

5.1.1.2.

It-trażmissjoni ta’ opinjonijiet dwar l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat

29

5.1.1.3

Sottomissjoni ta’ osservazzjonijiet bil-miktub

30

5.2.

L-assistenza tal-qrati nazzjonali lill-ESA

31

6.

IL-KONSEGWENZI TAN-NUQQAS TA’ IMPLIMENTAZZJONI TAR-REGOLI U D-DEĊIŻJONIJIET DWAR L-GĦAJNUNA MILL-ISTAT

32

6.1.

Proċeduri quddiem l-ESA rigward l-għajnuna illegali

33

6.2.

Proċedimenti ta’ ksur

33

7.

DISPOŻIZZJONIJIET FINALI

33

1.   INTRODUZZJONI

(1)

Il-Kummissjoni ilha timplimenta l-aġenda ta’ modernizzazzjoni tal-għajnuna mill-Istat mill-2012 (1). Skont din l-aġenda, il-Kummissjoni adottat pakkett ta’ leġiżlazzjoni, linji gwida u avviżi għall-valutazzjoni tal-miżuri ta’ għajnuna mill-Istat. F’konformità ma’ dan il-pakkett, l-ESA setgħet tiffoka l-iskrutinju ex ante tagħha fuq kawżi bl-akbar impatt fuq il-funzjonament tal-Ftehim ŻEE, filwaqt li żviluppat kooperazzjoni aktar mill-qrib mal-Istati taż-ŻEE-EFTA fl-infurzar tal-għajnuna mill-Istat. Għal dak il-għan, ġew introdotti aktar possibbiltajiet għall-Istati taż-ŻEE biex jagħtu għajnuna mingħajr skrutinju minn qabel mill-Kummissjoni jew mill-ESA billi jipprovdu aktar eżenzjonijiet mill-obbligu li jinnotifikaw kwalunkwe miżura ta’ għajnuna mill-Istat ippjanata. B’riżultat ta’ dan, l-ammont ta’ għajnuna mogħtija abbażi tal-eżenzjonijiet ta’ kategorija żdied (2). F’dan il-kuntest, ir-rwol tal-qrati nazzjonali fl-iżgurar tal-konformità mar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat sar saħansitra aktar prominenti.

(2)

Fl-2019, il-Kummissjoni ppubblikat studju dwar l-infurzar tar-regoli u d-deċiżjonijiet dwar l-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali fit-28 Stat Membru (3) (l-“Istudju dwar l-Infurzar”) (4). L-Istudju dwar l-Infurzar irrieżamina aktar minn 750 sentenza nazzjonali li jaqgħu f’żewġ kategoriji: 1) każijiet li fihom il-qrati nazzjonali huma involuti fil-ġbid tal-konsegwenzi tal-implimentazzjoni illegali tal-għajnuna (“infurzar privat”) u 2) każijiet li fihom il-qrati nazzjonali huma involuti fl-implimentazzjoni tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni li jordnaw l-irkupru (“infurzar pubbliku”).

(3)

L-Istudju dwar l-Infurzar żvela li l-għadd ta’ każijiet ta’ għajnuna mill-Istat indirizzati lill-qrati nazzjonali żdied bejn l-2007 u l-2017. Minkejja din iż-żieda, il-qrati nazzjonali taw biss rimedji f’okkażjonijiet rari, u t-talbiet għad-danni jirrappreżentaw minoranza żgħira ta’ każijiet. Barra minn hekk, il-mezzi ta’ kooperazzjoni bejn il-Kummissjoni u l-qrati nazzjonali, li ġew introdotti fl-2009 permezz tal-Avviż tal-Kummissjoni dwar l-infurzar tal-liġi dwar l-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali (l-“Avviż ta’ Infurzar tal-2009”) (5) u fl-2015 permezz tar-Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/1589 (ir-“Regolament Proċedurali”) (6) ma ntużawx ħafna.

(3a)

Fl-2019, l-ESA ppubblikat studju dwar l-infurzar tar-regoli u d-deċiżjonijiet dwar l-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali fit-tliet Stati taż-ŻEE-EFTA (“l-Istudju dwar l-Infurzar taż-ŻEE-EFTA”) (*). L-Istudju dwar l-Infurzar taż-ŻEE-EFTA identifika 45 sentenza ta’ rilevanza differenti. L-Istudju dwar l-Infurzar taż-ŻEE-EFTA żvela li kien hemm ftit każijiet ta’ infurzar privat f’kull wieħed mill-Istati taż-ŻEE-EFTA mid-dħul fis-seħħ tal-Ftehim ŻEE. Mill-45 sentenza rieżaminata, sitta kienu jikkonċernaw l-infurzar privat tal-obbligu ta’ sospensjoni u tnejn kienu jikkonċernaw l-irkupru ta’ għajnuna illegali mill-Istat ibbażata fuq deċiżjoni negattiva b’ordni ta’ rkupru mill-ESA. Fl-ebda kawża l-qorti nazzjonali ma tat bidu għall-proċedura ta’ kooperazzjoni skont il-Linji Gwida tal-ESA dwar l-infurzar tal-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali (*).

(4)

Dawn il-Linji Gwida jipprovdu lill-qrati nazzjonali u lil partijiet interessati oħra b’informazzjoni prattika dwar l-infurzar tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat fil-livell nazzjonali. Huma jqisu l-kwistjonijiet imqajma minn dawn il-qrati fil-kuntest tal-Istudju dwar l-Infurzar taż-ŻEE-EFTA jew fil-każijiet riferuti għal deċiżjonijiet preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (“Il-Qorti tal-Ġustizzja”) jew opinjonijiet konsultattivi mill-Qorti tal-EFTA (**). Xi eżempji huma l-koerenza bejn il-proċeduri quddiem il-Kummissjoni u l-proċedimenti fil-qorti nazzjonali, jew il-kwistjonijiet imqajma mill-applikazzjoni skorretta tar-regolamenti ta’ eżenzjoni ta’ kategorija.

(5)

Dawn il-Linji Gwida huma maħsuba biex jipprovdu gwida lill-qrati u lit-tribunali tal-Istati taż-ŻEE-EFTA skont it-tifsira tal-Artikolu 34 tal-Ftehim bejn l-Istati tal-EFTA dwar it-Twaqqif ta’ Awtorità tas-Sorveljanza u Qorti tal-Ġustizzja (il-“Ftehim dwar is-Sorveljanza u l-Qorti” jew is-“SCA”) (7) u li tiġi mħeġġa kooperazzjoni aktar mill-qrib bejn l-ESA u l-qrati nazzjonali billi jiġu stabbiliti l-għodod kollha disponibbli ta’ kooperazzjoni. Dan la jorbot lill-qrati nazzjonali u lanqas ma jaffettwa l-indipendenza tagħhom (8). Il-punt fokali ewlieni ta’ dan l-Avviż huwa l-infurzar privat. L-Avviż tal-Kummissjoni dwar l-Irkupru tal-għajnuna illegali u inkompatibbli mill-Istat (9) (“Avviż ta’ Rkupru”) jindirizza l-aspetti relatati mal-infurzar pubbliku.

(6)

Mill-adozzjoni tal-Linji Gwida dwar l-infurzar tal-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali mill-2009, il-ġurisprudenza tal-Qorti Ġenerali, tal-Qorti tal-Ġustizzja u tal-Qorti tal-EFTA (flimkien, il-“Qrati taż-ŻEE”) evolviet (*). Dawn il-Linji Gwida jinkorporaw dawk l-iżviluppi u jissostitwixxu l-Linji Gwida dwar l-infurzar tal-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali mill-2009.

1.1.   Is-sistema ta’ kontroll tal-għajnuna mill-Istat

(7)

L-għajnuna mill-Istat hija kunċett legali definit direttament mill-Ftehim ŻEE, li jrid jiġi interpretat abbażi ta’ fatturi oġġettivi (10). Skont l-Artikolu 61(1) tal-Ftehim ŻEE, “kwalunkwe għajnuna mogħtija minn […] Stat Membru, minn Stati tal-EFTA jew permezz ta’ riżorsi tal-Istat fi kwalunkwe forma li tfixkel jew thedded li tfixkel il-kompetizzjoni billi tiffavorixxi ċerti impriżi jew il-produzzjoni ta’ ċerti oġġetti, sakemm taffettwa l-kummerċ bejn il-Partijiet Kontraenti, għandha tkun inkompatibbli mat-tħaddim tal-Ftehim [ŻEE]”. L-ESA pprovdiet gwida dwar kif għandu jiġi interpretat il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat (11).

(8)

Il-projbizzjoni ġenerali tal-għajnuna mill-Istat tibbaża fuq sistema doppja ta’ kontroll ex ante u ex post ta’ interventi li jinvolvi għajnuna mill-Istat. Skont l-Artikolu 62 tal-Ftehim ŻEE, l-ESA jeħtiġilha żżomm taħt rieżami kostanti s-sistemi kollha ta’ għajnuna eżistenti u tivvaluta kwalunkwe pjan minn Stat taż-ŻEE-EFTA biex tingħata għajnuna ġdida jew tinbidel l-għajnuna eżistenti. Sabiex l-ESA twettaq dan ir-rieżami b’mod effettiv, l-Istati taż-ŻEE-EFTA jeħtiġilhom jikkooperaw billi jipprovdu kwalunkwe informazzjoni rilevanti u billi jinnotifikaw il-miżuri ta’ għajnuna mill-Istat.

(9)

L-Istati taż-ŻEE-EFTA huma obbligati, l-ewwel nett, li jinnotifikaw lill-ESA dwar kwalunkwe miżura maħsuba biex tagħti għajnuna ġdida jew tbiddel l-għajnuna eżistenti u, it-tieni, li ma jdaħħlux fis-seħħ tali miżura sakemm l-ESA tkun ivvalutat il-kompatibbiltà tagħha mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE (“obbligu ta’ sospensjoni”) (12). L-obbligu ta’ sospensjoni li jirriżulta mill-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 tal-Ftehim dwar is-Sorveljanza u l-Qorti (“Protokoll 3”) jagħti drittijiet lill-individwi, li jistgħu jibbażaw fuqhom quddiem il-qrati nazzjonali (13).

(9a)

Għall-Istati taż-ŻEE-EFTA, l-implimentazzjoni tar-regoli taż-ŻEE hija soġġetta għall-Protokoll 35 tal-Ftehim ŻEE (“Protokoll 35 taż-ŻEE”), li skontu l-Istati taż-ŻEE-EFTA jeħtiġilhom jiżguraw li f’każijiet ta’ kunflitt bejn ir-regoli taż-ŻEE implimentati u dispożizzjonijiet statutorji oħra, jipprevalu r-regoli taż-ŻEE implimentati. L-individwi u l-operaturi ekonomiċi jeħtiġilhom ikunu intitolati li jinvokaw u jitolbu fil-livell nazzjonali kwalunkwe dritt derivat mid-dispożizzjonijiet tal-Ftehim ŻEE, li jkun sar parti mill-ordni ġuridiku nazzjonali, jekk ikun inkundizzjonat u suffiċjentement preċiż, (*) bħall-obbligu ta’ sospensjoni.

(10)

Minn dan jirriżulta li l-implimentazzjoni tas-sistema ta’ kontroll tal-għajnuna mill-Istat, li tagħha d-dispożizzjoni tal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 tikkostitwixxi element fundamentali, hija kwistjoni kemm għall-ESA kif ukoll għall-qrati nazzjonali, li r-rwoli rispettivi tagħhom huma komplementari iżda separati. Filwaqt li l-ESA għandha kompetenza esklużiva biex tivvaluta l-kompatibbiltà tal-miżuri ta’ għajnuna mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE, huma l-qrati nazzjonali li għandhom jissalvagwardjaw id-drittijiet tal-individwi li jiffaċċjaw ksur possibbli tal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 (14).

1.2.   L-obbligu ta’ sospensjoni

(11)

L-infurzabbiltà tal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 timplika li l-qrati nazzjonali jeħtiġilhom jieħdu l-azzjonijiet kollha xierqa, f’konformità mad-dritt nazzjonali tagħhom, biex jindirizzaw il-konsegwenzi ta’ ksur ta’ dik id-dispożizzjoni (15).

(12)

Sabiex miżura tkun soġġetta għall-obbligu ta’ sospensjoni tal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3, jeħtieġ li jiġu ssodisfati żewġ kundizzjonijiet: l-ewwel nett, il-miżura tikkwalifika bħala għajnuna ġdida, inklużi alterazzjonijiet ta’ għajnuna eżistenti (16). u t-tieni, il-miżura trid tkun soġġetta għall-obbligu ta’ notifika minn qabel tal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll.

(13)

Għalhekk, meta miżura ma tikkostitwixxix għajnuna ġdida, l-Istati taż-ŻEE-EFTA jistgħu jimplimentawha mingħajr notifika minn qabel lill-ESA. Barra minn hekk, l-Istati taż-ŻEE-EFTA jistgħu jimplimentaw il-miżuri ta’ għajnuna li jissodisfaw il-kundizzjonijiet kollha biex jibbenefikaw minn eżenzjoni mill-obbligu ta’ notifika.

(14)

Ir-regolamenti de minimis (17), jistabbilixxu kundizzjonijiet li skonthom l-għajnuna titqies li ma taffettwax il-kummerċ bejn l-Istati taż-ŻEE u li ma tfixkilx jew thedded li tfixkel il-kompetizzjoni. (18) Jekk miżura ta’ għajnuna tissodisfa l-kundizzjonijiet rilevanti kollha previsti fir-regolamenti de minimis, l-Istat taż-ŻEE-EFTA kkonċernat ikun eżentat mill-obbligu tiegħu li jinnotifika lill-ESA dwar il-miżura.

(15)

Ir-regolamenti ta’ eżenzjoni ta’ kategorija – bħar-Regolament Ġenerali ta’ Eżenzjoni ta’ Kategorija (19) – jistabbilixxu l-kundizzjonijiet li abbażi tagħhom il-miżuri ta’ għajnuna jridu jew jistgħu jitqiesu kompatibbli mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE skont l-Artikolu 61(2) jew (3) (20). Jekk miżura ta’ għajnuna tissodisfa l-kundizzjonijiet rilevanti kollha previsti f’dawn ir-regolamenti, l-Istat taż-ŻEE-EFTA kkonċernat ikun eżentat mill-obbligu tiegħu li jinnotifika lill-ESA dwar l-għajnuna.

(16)

Barra minn hekk, id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2012/21/UE (21), fir-rigward tal-għajnuna mill-Istat għas-Servizzi ta’ Interess Ekonomiku Ġenerali b’mod ġenerali, u r-Regolament (KE) Nru 1370/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (22), b’mod partikolari fir-rigward tas-servizzi pubbliċi tat-trasport tal-passiġġieri bil-ferrovija u bit-triq, jistabbilixxu kundizzjonijiet li skonthom il-kumpensi għall-obbligi tas-servizz pubbliku jitqiesu kompatibbli mas-suq intern skont l-Artikoli 106(2) (*) u 93 tat-TFUE (**) Barra minn hekk, f’dawn il-każijiet, il-miżuri kkonċernati ma humiex soġġetti għall-obbligu ta’ sospensjoni.

2.   PRINĊIPJI ĠENERALI TAL-INFURZAR TAR-REGOLI DWAR L-GĦAJNUNA MILL-ISTAT

2.1.   Il-prinċipju ta’ kooperazzjoni sinċiera

(17)

L-Artikolu 3 tal-Ftehim ŻEE, li huwa mfassal fuq il-mudell tal-Artikolu (4)3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (23) (“TUE”), jirrikjedi li l-Partijiet Kontraenti jieħdu l-miżuri kollha xierqa sabiex jassiguraw it-twettiq tal-obbligi li jirriżultaw mill-Ftehim ŻEE u jiffaċilitaw il-koperazzjoni fil-qafas tiegħu. Skont il-prinċipju ta’ kooperazzjoni sinċiera stabbilit f’dan l-Artikolu, l-ESA u l-Istati taż-ŻEE-EFTA, li jaġixxu fl-iskop tal-ġuriżdizzjoni tagħhom, jeħtiġilhom jgħinu lil xulxin fit-twettiq ta’ dawn il-kompiti. L-Artikolu 2 tal-SCA jirrikjedi li l-Istati tal-EFTA jieħdu l-miżuri xierqa kollha, kemm jekk ġenerali kif ukoll jekk partikolari, biex jiżguraw it-twettiq tal-obbligi li jirriżultaw mill-SCA. Barra minn hekk, l-Istati tal-EFTA għandhom jastjenu minn kwalunkwe miżura li tista’ tipperikola l-ilħuq tal-objettivi tal-Ftehim ŻEE u tal-SCA.

(18)

L-obbligu ta’ assistenza reċiproka li jirriżulta mill-Artikolu 3 tal-Ftehim ŻEE u mill-Artikolu 2 tal-SCA japplika wkoll għall-qrati nazzjonali (24). Dan ifisser li l-ESA tassisti lill-qrati nazzjonali meta japplikaw id-dritt taż-ŻEE (25), u li, min-naħa l-oħra, il-qrati nazzjonali jassistu lill-ESA fit-twettiq tal-kompiti tagħha. Għalhekk, il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex jiżguraw li jissodisfaw l-obbligi tagħhom li jirriżultaw mill-Ftehim ŻEE u joqogħdu lura milli jieħdu deċiżjonijiet li jistgħu jipperikolaw l-ilħuq tal-objettivi tal-Ftehim ŻEE (26).

2.2.   Il-prinċipji tal-ekwivalenza u tal-effettività applikati għall-proċeduri nazzjonali

(19)

Il-Qorti tal-Ġustizzja konsistentement irrikonoxxiet il-prinċipju tal-awtonomija proċedurali fl-infurzar tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat (27). Skont dan il-prinċipju, fin-nuqqas ta’ liġi taż-ŻEE dwar is-suġġett, l-Istati taż-ŻEE-EFTA huma liberi li jagħżlu kif jissodisfaw l-obbligi tagħhom li jirriżultaw mill-Ftehim ŻEE, dment li l-mezzi li jużaw ma jaffettwawx b’mod mhux mixtieq l-iskop u l-effettività tad-dritt taż-ŻEE.

(20)

F’konformità mal-ġurisprudenza tal-Qrati taż-ŻEE, il-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli ma tridx tkun inqas favorevoli minn dik li tirregola sitwazzjonijiet domestiċi simili (“il-prinċipju tal-ekwivalenza”) meta jiġi applikat l-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 u ma tridx titfassal b’tali mod li tagħmilha prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli li jiġu eżerċitati d-drittijiet mogħtija mid-dritt taż-ŻEE (“il-prinċipju tal-effettività”) (28). It-Taqsimiet 2.2.1., 2.2.2. u 2.2.3. jispjegaw l-interazzjoni bejn il-prinċipju tal-awtonomija proċedurali minn naħa waħda, u l-prinċipji tal-ekwivalenza u l-effettività, min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-locus standi, il-ġuriżdizzjoni tal-qrati nazzjonali u l-prinċipju ta’ res judicata (29).

2.2.1.   Locus standi

(21)

Fl-applikazzjoni tal-prinċipju tal-awtonomija proċedurali, l-Istati taż-ŻEE japplikaw ir-regoli nazzjonali tagħhom dwar il-locus standi għal-litigazzjoni nazzjonali dwar l-għajnuna mill-Istat, dment li dawn jirrispettaw il-prinċipji tal-ekwivalenza u tal-effettività.

(22)

Skont il-prinċipju tal-effettività, ir-regoli nazzjonali dwar il-locus standi tal-individwi u l-interess tagħhom biex iressqu proċedimenti ma għandhomx jimminaw id-dritt tagħhom għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet mogħtija lilhom mid-dritt taż-ŻEE (30).

(23)

L-Istudju dwar l-Infurzar wera li l-qrati nazzjonali jiddeċiedu l-aktar fuq każijiet imressqa minn kompetituri tal-benefiċjarju tal-għajnuna, li huma affettwati direttament mid-distorsjoni tal-kompetizzjoni li tirriżulta mill-implimentazzjoni tal-għajnuna illegali (31).

(24)

Madankollu, meta japplikaw ir-regoli nazzjonali dwar il-locus standi, il-qrati nazzjonali għandhom iqisu d-dmir tagħhom li jipproteġu l-interess ta’ kull parti li jkollha biżżejjed interess ġuridiku li tniedi l-proċedimenti (il-“partijiet terzi”), irrispettivament minn jekk dawn ġewx affettwati direttament mid-distorsjoni tal-kompetizzjoni li tirriżulta mill-implimentazzjoni illegali tal-miżura ta’ għajnuna.

(25)

Il-qrati nazzjonali jridu jikkunsidraw elementi ulterjuri meta jivvalutaw il-locus standi ta’ partijiet terzi f’każijiet li jikkonċernaw l-għajnuna mill-Istat mogħtija permezz ta’ miżuri fiskali. Il-kontribwenti terzi jistgħu jitqiesu li għandhom interess li jressqu azzjoni biex jiksbu r-rifużjoni tal-ammont miġbur bi ksur tal-obbligu ta’ sospensjoni biss meta t-taxxa jew l-imposta li għaliha jkunu soġġetti tkun tifforma parti mill-finanzjament tal-għajnuna illegali mill-Istat (32). Il-locus standi tagħhom ma jibbażax fuq l-eżistenza ta’ relazzjoni kompetittiva mal-benefiċjarju tal-għajnuna (33).

(26)

Min-naħa l-oħra, il-kontribwenti terzi ma jistgħux jibbażaw ruħhom fuq l-illegalità ta’ miżura ta’ għajnuna li teżenta mit-tassazzjoni ċerti impriżi jew setturi sabiex jevitaw il-ħlas ta’ dik it-taxxa jew dik l-imposta jew biex jiksbu r-rimborż tagħha, sakemm id-dħul mit-taxxa ma jkunx riżervat esklużivament għall-finanzjament tal-għajnuna mill-Istat illegali kif indikat fil-paragrafu (25). Dan huwa wkoll il-każ fejn joperaw f’kompetizzjoni mal-benefiċjarji (34). Tali soluzzjoni tirriżulta fiż-żieda tal-effetti antikompetittivi tal-għajnuna mill-Istat, minħabba li żżid l-għadd ta’ impriżi li jibbenefikaw minn eżenzjoni mit-taxxa li tikkostitwixxi għajnuna illegali mill-Istat (35).

(27)

Meta kwistjonijiet relatati mal-Ftehim ŻEE, l-SCA, jew id-deċiżjonijiet tal-ESA dwar l-għajnuna mill-Istat jidhru fil-kuntest ta’ proċedimenti nazzjonali, il-partijiet f’dawk il-proċedimenti jistgħu japplikaw mal-qrati nazzjonali biex jitolbu opinjoni konsultattiva mill-Qorti tal-EFTA. Skont l-Artikolu 34 tal-SCA, il-Qorti tal-EFTA għandha l-ġuriżdizzjoni li tagħti opinjonijiet konsultattivi dwar l-interpretazzjoni tal-Ftehim ŻEE, li jinkludu, fost l-oħrajn, l-Artikolu 61 tal-Ftehim ŻEE. Madankollu, sabiex jintalab l-annullament ta’ deċiżjoni dwar l-għajnuna mill-Istat adottata mill-ESA, trid titressaq talba għall-annullament skont l-Artikolu 36 tal-SCA. […] (36).[…] (37).

2.2.2.   Ġuriżdizzjoni

(28)

Il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali jimplika li hija s-sistema legali nazzjonali ta’ kull Stat taż-ŻEE li għandha taħtar il-qrati li jkollhom ġuriżdizzjoni fi proċedimenti li jikkonċernaw l-għoti ta’ għajnuna illegali. Dan jimplika wkoll li l-Istati taż-ŻEE jiddeterminaw ir-regoli proċedurali dettaljati li jirregolaw dawn l-azzjonijiet legali, dment li jiġu rrispettati l-prinċipji ta’ ekwivalenza u effettività (38).

(29)

Fin-nuqqas ta’ regoli speċifiċi skont id-dritt taż-ŻEE, l-istruttura tas-sistemi ġudizzjarji tal-Istati taż-ŻEE tvarja ħafna. Filwaqt li ftit Stati taż-ŻEE waqqfu qrati speċjalizzati għal materji li jikkonċernaw l-għajnuna mill-Istat, oħrajn assenjaw ġuriżdizzjoni esklużiva lill-awli tal-qrati eżistenti jew adottaw regoli proċedurali li jiċċaraw il-ġuriżdizzjoni tal-qrati f’każijiet ta’ infurzar pubbliku u privat (39). Fil-maġġoranza tal-Istati taż-ŻEE, il-qrati ċivili u amministrattivi huma kompetenti fl-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat (40).

2.2.3.   Il-prinċipju ta’ res judicata

(30)

Il-prinċipju ta’ res judicata jiddikjara li sentenzi li saru definittivi ma jistgħux jiġu kkontestati aktar. Dan huwa l-każ meta d-drittijiet kollha tal-appell ikunu ġew eżawriti jew meta l-limiti ta’ żmien ipprovduti għall-eżerċitar ta’ dawn id-drittijiet ikunu skadew. Il-prinċipju ta’ res judicata għandu l-għan li jiggarantixxi l-istabbiltà tal-liġi u r-relazzjonijiet legali, kif ukoll l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, u huwa stabbilit kemm fl-ordni ġuridiku taż-ŻEE kif ukoll fis-sistemi legali nazzjonali (41). Skont il-ġurisprudenza, fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni taż-ŻEE f’dan il-qasam, ir-regoli li jimplimentaw il-prinċipju ta’ res judicata jaqgħu taħt l-ordni ġuridiku nazzjonali, f’konformità mal-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali tal-Istati taż-ŻEE. Madankollu, tali regoli proċedurali jridu jirrispettaw il-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività (42).

(31)

[…] (43). Il-qrati nazzjonali għandhom id-dmir li jagħtu effett sħiħ lid-dispożizzjonijiet tad-dritt taż-ŻEE. Skont il-Protokoll 35 tal-Ftehim ŻEE, f’każijiet ta’ kunflitt bejn ir-regoli taż-ŻEE implimentati u dispożizzjonijiet statutorji oħra, l-Istati taż-ŻEE-EFTA jeħtiġilhom jiżguraw li r-regoli taż-ŻEE implimentati jipprevalu. (*) Dan japplika wkoll għar-regoli nazzjonali li jistabbilixxu l-prinċipju ta’ res judicata (44).

(32)

Il-ġurisprudenza tal-Qrati taż-ŻEE llimitat il-forza tal-prinċipju ta’ res judicata fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat. L-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ res judicata ma tridx tillimita l-kompetenza esklużiva mogħtija lill-ESA mill-Ftehim ŻEE biex tiġi vvalutata l-kompatibbiltà tal-għajnuna mill-Istat (45). Barra minn hekk, il-fatt li qorti nazzjonali eskludiet l-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat fir-rigward ta’ miżura ma jistax jipprekludi lill-ESA milli sussegwentement tikkonstata li l-miżura inkwistjoni tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat illegali u inkompatibbli (46). Dan jgħodd ukoll fil-każ ta’ sentenza minn qorti nazzjonali li tiddeċiedi fl-aħħar istanza (47). Dan japplika wkoll meta r-regoli nazzjonali dwar ir-res judicata jestendu għal motivi li setgħu kienu, iżda ma kinux, invokati fi proċedimenti tal-qorti (48).

3.   IR-RWOL TAL-ESA

(33)

L-għan tas-sistema ta’ kontroll minn qabel stabbilita mill-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 huwa li jiġi żgurat li tkun tista’ tiġi implimentata biss għajnuna kompatibbli (49). Sabiex jintlaħaq dan l-għan, l-implimentazzjoni tal-għajnuna ppjanata li ma għandhiex eżenzjoni ta’ kategorija trid tiġi differita sakemm l-ESA tadotta deċiżjoni dwar il-kompatibbiltà tagħha mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE (50).

3.1.   Il-kompetenza esklużiva tal-ESA

(34)

L-ESA ġeneralment teżerċita l-kompetenza tagħha li tivvaluta l-kompatibbiltà ta’ miżura ta’ għajnuna f’żewġ stadji. L-ewwel nett, l-ESA tivvaluta jekk il-miżura tikkwalifikax bħala għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 61(1) tal-Ftehim ŻEE (51). It-tieni, hija teżamina jekk il-miżura hijiex kompatibbli mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE. L-ewwel stadju, li jikkonsisti fil-valutazzjoni tal-eżistenza tal-għajnuna, huwa kompetenza eżerċitata kemm mill-ESA kif ukoll mill-qrati nazzjonali, billi dawn tal-aħħar jista’ jkollhom jistabbilixxu jekk miżura tkunx soġġetta għall-obbligu ta’ sospensjoni (52). (ara t-Taqsimiet 4.2.1 u 4.2.2). It-tieni stadju, li jikkonsisti fil-valutazzjoni tal-kompatibbiltà, jaqa’ taħt ir-responsabbiltà esklużiva tal-ESA. Il-valutazzjoni tal-kompatibbiltà trid tiġi inkluża f’deċiżjoni (53), li tkun soġġetta għal rieżami mill-Qorti tal-EFTA (54).

(35)

L-ESA tista’ tikkonkludi dwar il-kompatibbiltà ta’ miżura mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE jew wara eżami preliminari (meta ma jkollhiex dubji dwar il-kompatibbiltà tal-miżura mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE) (55) jew wara investigazzjoni formali (meta, fil-kuntest tal-eżami preliminari jkollha dubji dwar il-kompatibbiltà tal-miżura mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE) (56). Meta tibda investigazzjoni formali, l-ESA tadotta deċiżjoni li fiha tipprovdi l-valutazzjoni preliminari tagħha dwar in-natura tal-għajnuna mill-Istat tal-miżura u tistabbilixxi d-dubji tagħha dwar il-kompatibbiltà tal-miżura mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE (“deċiżjoni tal-ftuħ”) (57).

(36)

Is-setgħa esklużiva tal-ESA li tivvaluta l-kompatibbiltà tal-għajnuna mill-Istat tista’ tillimita l-qrati nazzjonali fl-eżerċizzju tal-kompetenza tagħhom li japplikaw l-Artikoli 61(1) u 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 (ara t-Taqsima 4.1) (58). Dan huwa minnu għad-deċiżjonijiet ta’ ftuħ, li, sakemm issir il-valutazzjoni tal-kompatibbiltà tal-miżura, ikollhom ċerti konsegwenzi legali fuq il-proċedimenti quddiem il-qrati nazzjonali (ara t-Taqsima 4.1.1.2)

(37)

Fil-qafas tal-Ftehim ŻEE, il-qrati nazzjonali għandhom jirrispettaw il-valutazzjoni tal-ESA dwar l-eżistenza ta’ għajnuna, kif stabbilit f’deċiżjoni finali tal-ESA meħuda qabel id-deċiżjoni tal-qorti nazzjonali (59). Min-naħa l-oħra, jekk qorti nazzjonali tiddeċiedi qabel kwalunkwe deċiżjoni tal-ESA, din id-deċiżjoni, anke jekk takkwista l-awtorità ta’ res judicata ma tistax timpedixxi lill-ESA milli teżerċita f’xi ħin il-kompetenza esklużiva mogħtija lilha mill-Ftehim ŻEE (ara t-Taqsima 2.2.3) (60).

3.2.   Is-setgħat tal-ESA li tinforza r-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat

(38)

Bħala regola ġenerali, sabiex jiġu imposti rimedji għall-ksur tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, meta tikkonkludi li l-miżura eżaminata tikkostitwixxi għajnuna illegali u inkompatibbli mill-Istat, l-ESA jeħtieġ li tadotta deċiżjoni finali li tikkonkludi l-investigazzjoni formali u tordna l-irkupru ta’ din l-għajnuna (“deċiżjoni ta’ rkupru”) (61).

(39)

Ir-regoli ta’ proċedura fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat jikkodifikaw is-setgħat ta’ infurzar tal-ESA (62). Skont l-Artikolu 14(1) tal-Parti II tal-Protokoll 3, l-ESA jeħtiġilha tordna l-irkupru ta’ għajnuna illegali u inkompatibbli billi tadotta deċiżjoni. Meta tistabbilixxi f’deċiżjoni li miżura ta’ għajnuna tkun illegali u inkompatibbli mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE, l-ESA ma għandha l-ebda diskrezzjoni u jeħtiġilha tordna l-irkupru tagħha (63) sakemm dan ma jmurx kontra prinċipju ġenerali tad-dritt taż-ŻEE (64). Barra minn hekk, is-setgħat tal-ESA li tordna l-irkupru huma soġġetti għal perjodu ta’ limitazzjoni ta’ 10 snin mill-jum li fih l-għajnuna illegali tkun ingħatat lill-benefiċjarju (65).

(40)

F’xi każijiet, skont l-Artikolu 11 tal-Parti II tal-Protokoll 3, l-ESA tista’, fid-diskrezzjoni tagħha, tadotta miżuri provviżorji, filwaqt li tlesti l-valutazzjoni tal-kompatibbiltà. B’mod partikolari, l-ESA tista’ toħroġ inġunzjonijiet ta’ sospensjoni jew irkupru, dment li jiġu ssodisfati għadd ta’ kundizzjonijiet (66). Dawn il-miżuri jfittxu li jillimitaw id-dannu assoċjat mal-implimentazzjoni tal-għajnuna bi ksur tal-obbligi ta’ notifika u ta’ sospensjoni (67).

4.   IR-RWOL TAL-QRATI NAZZJONALI

(41)

Filwaqt li l-ESA jeħtiġilha teżamina l-kompatibbiltà ta’ miżura ta’ għajnuna mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE, anke meta tkun stabbiliet l-implimentazzjoni tagħha bi ksur tal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3, ir-rwol primarju tal-qrati nazzjonali huwa li jippreżervaw id-drittijiet tal-individwi li jiffaċċjaw dak il-ksur (68).

(42)

Il-qrati nazzjonali għandhom ir-responsabbiltà li joffru protezzjoni legali effettiva lil partijiet terzi (69). Il-kontribut tagħhom għas-sistema ta’ kontroll tal-għajnuna mill-Istat huwa partikolarment meħtieġ f’każijiet li fihom tingħata għajnuna illegali, fin-nuqqas ta’ deċiżjoni finali tal-ESA dwar l-istess miżura jew sakemm tiġi adottata tali deċiżjoni, kif ukoll f’każijiet li fihom tkun ingħatat għajnuna kompatibbli bi ksur tal-obbligu ta’ sospensjoni (70).

4.1.   Id-delimitazzjoni tal-kompetenzi tal-qrati nazzjonali fl-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat

(43)

Il-qrati nazzjonali għandhom is-setgħa li jinterpretaw u japplikaw l-Artikolu 61(1) tal-Ftehim ŻEE u l-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3. B’mod partikolari, fin-nuqqas ta’ deċiżjoni tal-ESA rigward l-istess miżura (71), il-qrati nazzjonali huma marbuta biss bil-kunċett oġġettiv ta’ għajnuna mill-Istat meta jeżerċitaw il-kompetenza tagħhom biex jivvalutaw l-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat (72).

(44)

L-ESA tivvaluta wkoll l-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat, li normalment tkun l-ewwel pass qabel ma tivvaluta l-kompatibbiltà tagħha. Għalhekk, kwalunkwe proċediment quddiem l-ESA, qabel jew wara dawk quddiem il-qrati nazzjonali, jista’ jaffettwa lil dawn tal-aħħar (73), kif spjegat fit-Taqsima 4.1.1.

4.1.1.   Wara deċiżjoni mill-ESA

(45)

Il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom joqogħdu lura milli jieħdu deċiżjonijiet li jmorru kontra deċiżjoni tal-ESA (74), sabiex ma jiksrux il-Ftehim ŻEE, u għalhekk jeħtiġilhom jimxu mal-valutazzjoni tal-ESA dwar l-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat. Il-qrati nazzjonali lanqas ma għandhom ġuriżdizzjoni biex jiddikjaraw id-deċiżjonijiet tal-ESA bħala invalidi (75). Il-Qorti tal-EFTA waħedha għandha dik il-ġuriżdizzjoni skont l-Artikolu 36 tal-SCA (76).

(46)

Jekk qorti nazzjonali jkollha dubji dwar l-interpretazzjoni jew il-validità ta’ deċiżjoni tal-ESA, dik il-qorti tista’ titlob kjarifika mill-ESA (ara t-Taqsima 5.1). Jekk ikun hemm kwistjoni ta’ interpretazzjoni tal-Ftehim ŻEE, il-qorti nazzjonali tista’ (77) tirreferi kwistjoni lill-Qorti tal-EFTA għal opinjoni konsultattiva, f’konformità mal-Artikolu 34 tal-SCA (78).

4.1.1.1.   Wara deċiżjoni mill-ESA li tiddikjara l-għajnuna bħala kompatibbli

(47)

Deċiżjoni finali tal-ESA li tirrikonoxxi l-kompatibbiltà tal-għajnuna illegali wara li tkun ingħatat ma għandhiex l-effett li tirregolarizza, ex post facto, il-miżuri ta’ implimentazzjoni, li kienu ġew adottati bi ksur tal-obbligu ta’ sospensjoni previst fil-Protokoll 3 (79).

(48)

F’dan il-kuntest, il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom joffru lill-individwi possibbiltà speċifika li jinsiltu l-konklużjonijiet kollha xierqa (80) mill-ksur tal-obbligu ta’ sospensjoni, inkluż billi jordnaw l-irkupru tal-interessi fir-rigward tal-perjodu ta’ illegalità, f’konformità mad-dritt nazzjonali tagħhom (81).

(49)

Minn dan jirriżulta li, meta parti terza tfittex quddiem qorti nazzjonali l-eliminazzjoni tal-vantaġġi marbuta mal-implimentazzjoni prematura tal-għajnuna, il-qorti għandha tiddefendi l-azzjoni tagħha anke jekk l-ESA tkun diġà ddikjarat l-għajnuna inkwistjoni bħala kompatibbli. Kwalunkwe interpretazzjoni oħra jkollha l-effett li tippermetti lill-Istati taż-ŻEE-EFTA jinjoraw id-dispożizzjonijiet tal-Protokoll 3 u, b’hekk, iċċaħħadhom mill-effettività tagħhom (82).

4.1.1.2.   Wara deċiżjoni tal-ftuħ mill-ESA

(50)

Is-sitwazzjoni hija differenti meta l-ESA tkun sempliċement bdiet, skont l-Artikolu 4(4) tal-Parti II tal-Protokoll 3, proċedura ta’ investigazzjoni rigward miżura ta’ għajnuna mressqa quddiem qorti nazzjonali. Fid-deċiżjoni tal-ftuħ, l-ESA, fil-prinċipju, tesprimi dubji dwar jekk miżura ta’ għajnuna hijiex kompatibbli mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE. Filwaqt li dawn id-dubji ġeneralment ikunu jikkonċernaw il-kompatibbiltà tal-għajnuna, il-valutazzjoni tal-eżistenza tal-għajnuna hija ta’ natura preliminari u tittieħed minn eżami inizjali tal-miżura inkwistjoni (83).

(51)

F’konformità mal-Artikolu 3 tal-Ftehim ŻEE u l-Artikolu 2 tal-SCA, il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom iqisu s-sitwazzjoni legali li tirriżulta mill-proċeduri li jkunu għaddejjin quddiem l-ESA, anke jekk din tkun provviżorja.

(52)

Dan ifisser li, filwaqt li l-proċedura ta’ investigazzjoni tkun għaddejja, il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom jisiltu konsegwenzi legali mid-deċiżjoni tal-ftuħ innifisha. Jekk, wara deċiżjoni tal-ftuħ, qorti nazzjonali tiddeċiedi li din il-miżura ma tikkostitwixxix għajnuna skont it-tifsira tal-Artikolu 61(1) tal-Ftehim ŻEE, l-effettività tal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 tkun kompromessa (84).

(53)

Għal dan il-għan, hija r-responsabbiltà tal-qrati nazzjonali li jieħdu l-passi kollha xierqa biex jindirizzaw il-ksur potenzjali tal-obbligu ta’ sospensjoni. Il-qrati nazzjonali jistgħu jiddeċiedu li jissospendu l-implimentazzjoni tal-miżura inkwistjoni u jordnaw l-irkupru tal-pagamenti li jkunu diġà saru. Huma jistgħu jiddeċiedu wkoll li jordnaw miżuri provviżorji oħra sabiex jissalvagwardjaw kemm l-interessi tal-partijiet ikkonċernati kif ukoll l-effettività tad-deċiżjoni tal-ftuħ tal-ESA (85).

(54)

Barra minn hekk, il-qrati nazzjonali ma jistgħux sempliċement jissospendu l-proċedimenti tagħhom qabel ma l-ESA tkun waslet għal deċiżjoni finali (86), peress li dan ikun ifisser li jinżamm il-vantaġġ fis-suq minkejja l-ksur potenzjali tal-obbligu ta’ sospensjoni.

(55)

L-istess restrizzjonijiet jistgħu japplikaw għall-qrati nazzjonali meta deċiżjoni finali tal-ESA (87) tkun ġiet annullata mill-Qorti tal-EFTA, peress li l-ESA ma hijiex meħtieġa li terġa’ tibda l-proċedura mill-bidu iżda tista’ terġa’ tibda mill-punt li fih tkun seħħet l-illegalità (88). Għalhekk, id-deċiżjoni tal-ftuħ tista’ tibqa’ valida sakemm l-ESA tieħu deċiżjoni finali ġdida. F’dawn iċ-ċirkostanzi, il-qrati nazzjonali jkunu għalhekk marbuta li jiżguraw il-konformità mal-obbligu ta’ sospensjoni li jirriżulta mill-ftuħ tal-proċedura formali, pereżempju billi jipprevjenu l-ħlas lura tal-għajnuna rkuprata.

4.2.   Il-kompetenzi tal-qrati nazzjonali

(56)

Kif imsemmi fil-paragrafi minn (11) sa (13), il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom jistabbilixxu jekk ingħatatx għajnuna mill-Istat f’konformità mal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 fil-limiti stabbiliti mill-kompetenza esklużiva tal-ESA biex tivvaluta l-kompatibbiltà tal-għajnuna u kwalunkwe deċiżjoni tal-ESA li kienet teżisti minn qabel dwar l-istess miżura.

(57)

Il-qrati nazzjonali jwettqu l-valutazzjoni tagħhom f’żewġ stadji: l-ewwel nett, huma jivvalutaw in-natura tal-miżura biex jistabbilixxu jekk din tikkwalifikax bħala għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 61(1) tal-Ftehim ŻEE; it-tieni, jekk il-qrati nazzjonali jsibu li l-miżura tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat, huma jridu jikkonkludu jekk il-miżura hijiex soġġetta għall-obbligu ta’ sospensjoni. Meta l-qrati nazzjonali jsibu ksur tal-obbligu ta’ sospensjoni, huma jeħtiġilhom jadottaw rimedji xierqa biex jissalvagwardjaw id-drittijiet tal-individwi affettwati minn tali ksur.

4.2.1.   Il-valutazzjoni tal-eżistenza ta’ għajnuna

(58)

Il-Qrati taż-ŻEE kkonfermaw li, kif inhu l-każ għall-ESA, il-qrati nazzjonali għandhom ġuriżdizzjoni biex jinterpretaw il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat (89).

(59)

Sabiex tiġi aċċertata l-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat, spiss ikun meħtieġ li jiġu vvalutati serje ta’ kwistjonijiet kumplessi (ara l-punt (14)). Fl-Avviż tagħha dwar il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat, kif imsemmi fl-Artikolu 61(1) tal-Ftehim ŻEE (90), l-ESA ħarġet gwida dettaljata li tista’ tipprovdi għajnuna lill-qrati nazzjonali.

(60)

Meta jitqajmu dubji dwar l-eżistenza ta’ elementi ta’ għajnuna mill-Istat, il-qrati nazzjonali jistgħu jitolbu lill-ESA tagħti l-opinjoni tagħha (ara t-Taqsima 5.1.1.2). Il-qrati nazzjonali għandhom ukoll il-possibbiltà li jirreferu l-kwistjoni lill-Qorti tal-EFTA għal opinjoni konsultattiva skont l-Artikolu 34 tal-SCA.

4.2.2.   Valutazzjoni ta’ jekk hemmx ksur tal-obbligu ta’ sospensjoni

(61)

Fil-kuntest tal-valutazzjoni ta’ jekk miżura ta’ għajnuna tkunx soġġetta għall-obbligu ta’ sospensjoni, il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom jikkunsidraw jekk il-miżura tkunx taqa’ taħt waħda mill-eċċezzjonijiet mill-obbligu ta’ notifika (ara t-Taqsima 1.2). B’mod partikolari, il-qrati nazzjonali jevalwaw jekk il-miżura kkonċernata tissodisfax il-kriterji stabbiliti f’regolament ta’ eżenzjoni ta’ kategorija jew tikkostitwixxix għajnuna eżistenti.

(62)

Jekk miżura ta’ għajnuna tissodisfa l-kundizzjonijiet rilevanti kollha pprovduti f’regolament ta’ eżenzjoni ta’ kategorija, hija tkun eżentata minn notifika minn qabel lill-ESA u titqies li tkun kompatibbli mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE.

(63)

L-għajnuna eżistenti ma hijiex soġġetta għall-obbligu ta’ notifika tal-Istati taż-ŻEE-EFTA skont l-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3, iżda hija soġġetta għal sistema differenti ta’ rieżami mill-ESA skont l-Artikolu 62(1)(b) tal-Ftehim ŻEE. Madankollu, it-tibdil fl-għajnuna eżistenti skont it-tifsira tal-Artikolu 1(c) tal-Parti II tal-Protokoll 3 ma jaqax taħt il-kunċett ta’ għajnuna eżistenti.

4.2.2.1.   L-applikazzjoni tal-kundizzjonijiet tar-regolamenti ta’ eżenzjoni ta’ kategorija

(64)

L-Istati tal-EFTA jistgħu iserrħu rashom li miżura tkun eżentata mir-rekwiżit ta’ notifika jekk tissodisfa l-kundizzjonijiet ġenerali u speċifiċi previsti fir-regolamenti ta’ eżenzjoni ta’ kategorija. Madankollu, jekk Stat taż-ŻEE-EFTA jimplimenta miżura ta’ għajnuna li ma tissodisfax il-kundizzjonijiet rilevanti kollha tal-eżenzjoni ta’ kategorija applikabbli mingħajr notifika minn qabel lill-ESA, l-implimentazzjoni ta’ dik l-għajnuna tkun illegali.

(65)

L-obbligi ta’ notifika u ta’ sospensjoni li joħorġu mill-Protokoll 3 jorbtu mhux biss lill-qrati nazzjonali, iżda wkoll lill-korpi amministrattivi kollha tal-Istati taż-ŻEE-EFTA (91).

(66)

Meta l-qrati nazzjonali jivvalutaw jekk miżura ta’ għajnuna mill-Istat tkunx ġiet implimentata legalment, huma jeħtiġilhom jivverifikaw jekk il-kundizzjonijiet ta’ regolament ta’ eżenzjoni ta’ kategorija ġewx irrispettati biex jistabbilixxu li l-miżura kienet eżentata mill-obbligu ta’ notifika. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddefiniet l-ambitu tal-kompetenzi tal-qrati nazzjonali meta jistabbilixxu jekk il-kundizzjonijiet tar-Regolament Ġenerali ta’ Eżenzjoni ta’ Kategorija ġewx applikati b’mod korrett (92), jiġifieri, sa liema punt il-qrati nazzjonali jistgħu jinterpretaw id-dispożizzjonijiet tiegħu.

(67)

L-adozzjoni tar-regolamenti ta’ eżenzjoni ta’ kategorija ma għandhiex l-intenzjoni li tittrasferixxi lill-Istati taż-ŻEE-EFTA l-valutazzjoni tal-kompatibbiltà tal-għajnuna mill-Istat mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE, li tibqa’ l-kompetenza esklużiva tal-ESA (93). Madankollu, huwa d-dmir tal-qrati nazzjonali li jaċċertaw jekk l-awtoritajiet nazzjonali jkunux taw għajnuna li tikkonforma bis-sħiħ mal-kundizzjonijiet ġenerali u speċifiċi tar-regolament ta’ eżenzjoni ta’ kategorija applikabbli, interpretati b’mod strett (94).

(68)

Meta l-għajnuna tkun ġiet implimentata skont regolament ta’ eżenzjoni ta’ kategorija mingħajr ma jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet kollha applikabbli, il-benefiċjarju ta’ din l-għajnuna ma jistax ikollu, f’dak iż-żmien, aspettattiva leġittima li l-għoti tal-għajnuna kien legali (95). U dan minħabba li l-awtoritajiet nazzjonali ma jingħatawx is-setgħa li jadottaw deċiżjonijiet finali li jsibu li ma hemm l-ebda obbligu li jinnotifikaw l-għajnuna (96).

4.2.2.2.   Għajnuna eżistenti

(69)

Kif imsemmi fil-paragrafu (63), għall-kuntrarju ta’ għajnuna ġdida, l-għajnuna eżistenti ma hijiex soġġetta għall-obbligu ta’ notifika. Hija esklużivament ir-responsabbiltà tal-ESA li tivvaluta jekk għajnuna eżistenti tkunx għadha kompatibbli mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE u li tipproponi miżuri xierqa meta tqis li skema ma tibqax kompatibbli. Meta timplimenta r-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, ir-rwol tal-qrati nazzjonali jkun limitat li jivvaluta jekk miżura ta’ għajnuna tikkostitwixxix għajnuna eżistenti skont it-tifsira tal-Artikolu 1(1) tal-Parti I tal-Protokoll 3. Jekk il-miżura tkun għajnuna eżistenti, ma jkun hemm l-ebda kwistjoni ta’ ksur tal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 li tkun trid tiġi rrimedjata mill-qorti nazzjonali.

(70)

Il-Ftehim ŻEE ma jipprovdi l-ebda gwida dwar il-kwalifikazzjoni ta’ miżura ta’ għajnuna bħala għajnuna eżistenti. Huwa fid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 1(b) tal-Parti II tal-Protokoll 3 fejn jiġu definiti ċ-ċirkostanzi li taħthom l-għajnuna għandha titqies bħala eżistenti (97). Madankollu, il-Protokoll 3 ma fih l-ebda dispożizzjoni relatata mas-setgħat u l-obbligi tal-qrati nazzjonali (98).

4.2.3.   Is-salvagwardja tad-drittijiet ta’ individwi li jiffaċċjaw il-ksur tal-obbligu ta’ sospensjoni

(71)

Sabiex jiġu ssalvagwardjati d-drittijiet tal-individwi kontra l-implimentazzjoni illegali tal-għajnuna mill-Istat, il-qrati nazzjonali jistgħu jadottaw tipi differenti ta’ rimedji, skont is-sitwazzjoni. Pereżempju, huma jistgħu jiddeċiedu li jissospendu jew itemmu l-implimentazzjoni tal-miżura (it-Taqsima 4.2.3.1), jordnaw l-irkupru tas-somom diġà żborżati (it-Taqsima 4.2.3.2) jew jadottaw miżuri provviżorji differenti biex jissalvagwardjaw b’mod ieħor l-interessi tal-partijiet ikkonċernati (it-Taqsima 4.2.3.3) (99). Fl-aħħar nett, huma jistgħu jintalbu jiddeċiedu dwar il-kumpens għad-danni mġarrba minn partijiet terzi bħala konsegwenza tal-implimentazzjoni illegali tal-għajnuna mill-Istat (it-Taqsima 4.2.3.4). Fi kwalunkwe każ, il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom joffru lill-individwi ċ-ċertezza li se tittieħed l-azzjoni xierqa kollha, f’konformità mad-dritt nazzjonali tagħhom, biex jiġu indirizzati l-konsegwenzi tal-ksur tal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 (100).

4.2.3.1   Is-sospensjoni jew it-terminazzjoni tal-implimentazzjoni tal-miżura

(72)

Meta awtorità tal-Istat tkun għadha ma implimentatx miżura ta’ għajnuna mill-Istat mogħtija bi ksur tal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3, il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom jimpedixxu dik l-implimentazzjoni, jew billi jissospenduha jew inkella billi jitterminawha. Tali rimedju jista’ jkun xieraq ukoll f’każijiet li fihom il-miżura ta’ għajnuna mill-Istat tkun daħlet fis-seħħ, iżda l-għajnuna tkun għadha ma ġietx żborżata (kompletament jew parzjalment), minkejja l-ħtieġa ta’ rimedji addizzjonali għall-parti tal-għajnuna li tkun diġà tħallset.

(73)

Id-dritt taż-ŻEE ma jimponi l-ebda konklużjoni speċifika li l-qrati nazzjonali jeħtiġilhom bilfors jaslu għaliha fir-rigward tal-validità tal-att li jagħti l-għajnuna illegali mill-Istat. Dan jirrikjedi biss li huma jieħdu miżuri effettivi biex jimpedixxu l-iżborż tal-għajnuna illegali lill-benefiċjarju. Madankollu, jista’ jkun hemm sitwazzjonijiet skont id-dritt nazzjonali li fihom l-implimentazzjoni illegali tal-miżura tkun tista’ tinkiseb billi jiġi annullat l-att tal-għoti (101).

(74)

Għaldaqstant, il-qrati nazzjonali jistgħu jiddikjaraw il-kuntratt li permezz tiegħu tingħata l-għajnuna bħala null u bla effett, jannullaw id-deċiżjoni tal-awtoritajiet tal-Istat ŻEE-EFTA li jagħtu l-għajnuna, jew jissospendu l-implimentazzjoni tagħha (pereżempju f’każijiet li fihom l-għajnuna tingħata fil-forma ta’ aċċess għal faċilità jew servizz).

(75)

Meta l-għajnuna tingħata f’pagamenti parzjali, il-qrati nazzjonali għandhom jordnaw is-sospensjoni ta’ pagamenti futuri.

4.2.3.2   Irkupru

(76)

Meta l-għajnuna illegali tkun diġà tħallset lill-benefiċjarju, il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom, fil-prinċipju, u fin-nuqqas ta’ deċiżjoni tal-ESA li tiddikjara l-għajnuna bħala kompatibbli, jordnaw l-irkupru sħiħ tal-ammont mogħti illegalment (102). It-tneħħija tal-għajnuna permezz ta’ rkupru hija l-konsegwenza loġika tal-illegalità tagħha (103).

(77)

Sabiex is-sitwazzjoni titreġġa’ lura għal kif kienet qabel ma ngħatat l-għajnuna, il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom jabolixxu kompletament il-vantaġġ mogħti illegalment lill-benefiċjarju. Tali vantaġġ jinkludi l-għajnuna (il-“kapital tal-għajnuna”) kif ukoll in-nuqqas ta’ ħlas tal-imgħax li l-impriża kienet tħallas kieku kellha tissellef l-ammont tal-għajnuna fis-suq matul il-perjodu tal-illegalità, li jirriżulta fit-titjib tal-pożizzjoni kompetittiva tagħha matul dan il-perjodu (“imgħax mill-illegalità”) (104). Għalhekk, il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom jordnaw l-irkupru kemm tal-kapital tal-għajnuna kif ukoll tal-imgħax mill-illegalità.

(78)

Jekk ikun hemm proċeduri paralleli quddiem qorti nazzjonali u quddiem l-ESA, u jekk l-ESA tiddikjara l-għajnuna bħala inkompatibbli, il-qorti nazzjonali għandha tislet il-konsegwenzi xierqa minnha, skont ir-regoli nazzjonali li jirregolaw l-eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet ta’ rkupru (105).

(79)

Kif indikat fil-paragrafu (48), jekk l-ESA tiddikjara l-għajnuna bħala kompatibbli, id-dritt taż-ŻEE jirrikjedi biss li l-Istati taż-ŻEE-EFTA jirkupraw l-imgħax mill-illegalità fir-rigward tal-perjodu tal-illegalità (106), li jibda mill-ħlas tal-għajnuna sad-dikjarazzjoni tal-kompatibbiltà tagħha.

(80)

Jekk deċiżjoni tal-ESA li tiddikjara l-miżura bħala kompatibbli tiġi annullata, din il-miżura ma tistax titqies bħala approvata mill-ESA, u l-implimentazzjoni tagħha titqies bħala illegali (107). F’dan il-każ, il-benefiċjarju ma huwa intitolat li jinvoka l-ebda aspettattiva leġittima li l-għajnuna kienet legali, billi ġie ppreżentat rikors għall-annullament tad-deċiżjoni pożittiva (108).

(81)

Għall-kalkolu tal-imgħax mill-illegalità, la l-Artikolu 14(2) tal-Parti II tal-Protokoll 3 u lanqas l-Artikoli 9 u 11 tad-Deċiżjoni Nru 195/04/COL) (109) ma japplikaw għall-irkupru ta’ għajnuna illegali minn Stat taż-ŻEE-EFTA fin-nuqqas ta’ deċiżjoni ta’ rkupru tal-ESA. Għalhekk, f’każijiet bħal dawn, l-awtoritajiet tal-Istat taż-ŻEE-EFTA kkonċernat jeħtiġilhom jikkalkolaw l-imgħax mill-illegalità f’konformità mar-regoli applikabbli tad-dritt nazzjonali, dment li jiġu ssodisfati żewġ kundizzjonijiet. L-ewwel nett, dawn ir-regoli jridu jirrispettaw il-prinċipji tal-ekwivalenza u tal-effettività (ara t-Taqsima 2.2); u t-tieni, l-imgħax mill-illegalità jrid jiġi kkalkolat, mill-inqas, b’rata ekwivalenti għal dik li kienet tkun applikata kieku l-benefiċjarju kellu jissellef l-ammont tal-għajnuna inkwistjoni fis-suq f’dak il-perjodu (110).

(82)

Rigward il-perjodu ta’ preskrizzjoni applikat għas-setgħat tal-qrati nazzjonali biex jordnaw l-irkupru, il-Qrati taż-ŻEE ddeċidew li l-perjodu ta’ limitazzjoni ta’ għaxar snin previst mir-Regolament Proċedurali u l-Parti II tal-Protokoll 3 japplika biss għall-Kummissjoni u għall-ESA (111). Sakemm il-proċeduri nazzjonali jipprevedu perjodu ta’ preskrizzjoni itwal, imħallef nazzjonali jeħtieġlu jordna l-irkupru ta’ għajnuna mogħtija bi ksur tal-obbligu ta’ sospensjoni, anke wara li jkun skada l-perjodu ta’ limitazzjoni previst għall-ESA. Perjodi ta’ preskrizzjoni nazzjonali iqsar minn 10 snin jorbtu wkoll lill-qrati nazzjonali, sakemm ma jkunx hemm deċiżjoni ta’ rkupru tal-ESA (112). Meta l-ESA tadotta deċiżjoni ta’ rkupru, l-Istati taż-ŻEE-EFTA ma jistgħux jiġġustifikaw in-nuqqas tagħhom li jimplimentaw dik id-deċiżjoni abbażi tar-rekwiżiti tad-dritt nazzjonali, bħall-perjodi ta’ preskrizzjoni nazzjonali (113).

4.2.3.3   Miżuri provviżorji

(83)

Bħala parti mill-obbligi tagħhom skont l-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3, il-qrati nazzjonali huma mitluba jieħdu miżuri provviżorji meta dan ikun xieraq biex jissalvagwardjaw id-drittijiet tal-individwi u l-effett tal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 kif implimentat fid-dritt nazzjonali (114). Il-qrati nazzjonali jadottaw dawn il-miżuri, li għandhom l-għan li jeliminaw l-effetti antikompetittivi tal-għajnuna fuq bażi provviżorja (115), f’konformità mad-dritt nazzjonali tagħhom, dment li jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet tal-ekwivalenza u tal-effettività (it-Taqsima 2.2).

(84)

Il-qrati nazzjonali jistgħu jagħżlu li jieħdu miżuri provviżorji fejn preżumibbilment tkun diġà tħallset (116) jew waslet biex titħallas l-għajnuna illegali. Fl-ewwel każ, il-qrati nazzjonali jistgħu jordnaw jew il-ħlas lura tal-għajnuna b’imgħax mill-illegalità jew inkella t-trasferiment provviżorju tal-għajnuna, inkluż l-imgħax għall-perjodu bejn l-implimentazzjoni tal-għajnuna u t-trasferiment tagħha, fuq kont imblokkat. Dawn l-għażliet jiżguraw li l-vantaġġ marbut mal-għajnuna preżumibbilment illegali ma jibqax aktar għad-dispożizzjoni tal-benefiċjarju. Meta jkun hemm riskju ta’ ħlas imminenti tal-għajnuna, il-qorti tista’ toħroġ digriet provviżorju li jimpedixxi l-iżborż tal-għajnuna preżumibbilment illegali sakemm jiġi riżolt il-mertu tal-kwistjoni (117).

(85)

Investigazzjoni tal-ESA li għaddejja bħalissa ma teżonerax lill-qorti nazzjonali mill-obbligu tagħha li tipproteġi d-drittijiet tal-individwi skont l-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 (118). Il-Qorti nazzjonali tista’ għalhekk tadotta miżuri provviżorji xierqa bħala mod kif tindirizza l-konsegwenzi ta’ ksur potenzjali tal-obbligu ta’ sospensjoni.

(86)

Il-qrati nazzjonali għandhom obbligu li jadottaw miżuri provviżorji jekk jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet li ġejjin: (a) ma jkun hemm l-ebda dubju rigward l-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat; (b) l-għajnuna tkun ġiet implimentata jew tkun se tiġi implimentata fil-futur qrib; u (c) ma tkun instabet l-ebda ċirkostanza eċċezzjonali li trendi l-irkupru mhux xieraq (119).

4.2.3.4   Azzjoni għad-danni

(87)

Bħala parti mir-rwol tagħhom skont l-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3, il-qrati nazzjonali jistgħu wkoll jintalbu jiddeċiedu fuq talbiet għal kumpens għad-danni kkawżati lil partijiet terzi minn għajnuna illegali mill-Istat. Jekk jirnexxu, talbiet bħal dawn jipprovdu lir-rikorrenti b’kumpens finanzjarju dirett għat-telf imġarrab.

(88)

Il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet ripetutament li l-partijiet terzi affettwati jistgħu jressqu tali azzjonijiet għal kumpens għad-danni quddiem il-qrati nazzjonali, f’konformità mad-dritt nazzjonali (120), li għandhom ikunu konformi mal-prinċipji ta’ ekwivalenza u effettività (ara t-Taqsima 2.2).

(89)

[…] (121) […] (122). Abbażi tal-ġurisprudenza “Sveinbjörnsdóttir” tal-Qorti tal-EFTA (123), l-Istati taż-ŻEE-EFTA huma meħtieġa jikkumpensaw għat-telf u l-ħsara kkawżati lil individwi minħabba ksur tad-dritt taż-ŻEE li għalih l-Istat ikun responsabbli (124). Tali responsabbiltà teżisti meta jiġu ssodisfati r-rekwiżiti li ġejjin: (a) l-istat tad-dritt miksur ikun maħsub biex jagħti drittijiet lil individwi; (b) il-ksur ikun serju biżżejjed; u (c) ikun hemm rabta kawżali diretta bejn il-ksur tal-obbligu tal-Istat taż-ŻEE-EFTA u d-dannu mġarrab mill-partijiet dannużi (125).

(90)

L-ewwel żewġ rekwiżiti stabbiliti fil-paragrafu (89) jiġu ġeneralment issodisfati b’rabta mal-ksur tal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat l-eżistenza tad-drittijiet tal-individwi skont din id-dispożizzjoni u kkjarifikat li l-protezzjoni ta’ dawn id-drittijiet hija r-rwol ġenwin tal-qrati nazzjonali (126).

(91)

Bl-istess mod, billi l-awtoritajiet tal-Istati taż-ŻEE-EFTA huma, fil-prinċipju, obbligati li jinnotifikaw miżuri ta’ għajnuna mill-Istat qabel l-implimentazzjoni tagħhom, il-ksur tal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 fil-biċċa l-kbira tal-każijiet se jkun biżżejjed biex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ ksur serju skont il-ġurisprudenza tal-Qrati taż-ŻEE. Fil-preżenza ta’ għajnuna mill-Istat, l-awtoritajiet tal-Istati taż-ŻEE-EFTA normalment ma jistgħux isostnu li ma kinux konxji tal-obbligu ta’ sospensjoni, billi hemm ġurisprudenza suffiċjenti u gwida tal-ESA dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 61(1) u 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3. F’każ ta’ dubju u minħabba raġunijiet ta’ ċertezza legali, l-Istati taż-ŻEE-EFTA dejjem jistgħu jinnotifikaw il-miżura lill-ESA qabel l-implimentazzjoni tagħha (127).

(92)

It-tielet rekwiżit stabbilit fil-paragrafu (89), li l-ksur tad-dritt taż-ŻEE jrid ikun ikkawża dannu finanzjarju attwali u ċert lir-rikorrent, jista’ jintlaħaq b’diversi modi. L-Istudju dwar l-Infurzar indika li l-qrati nazzjonali rarament taw kumpens għad-danni, filwaqt li speċifika li l-kwantifikazzjoni tad-dannu u l-istabbiliment tar-rabta kawżali bejn id-dannu u l-għajnuna illegali jirrappreżentaw ostakli kbar għar-rikorrenti (128). L-Istudju dwar l-Infurzar taż-ŻEE-EFTA żvela li, s’issa, il-qrati nazzjonali fl-Istati taż-ŻEE-EFTA qatt ma taw kumpens għad-danni.

(93)

Ir-rikorrenti spiss isostnu li l-għajnuna kkawżat direttament telf ta’ qligħ. Meta jiffaċċjaw talbiet bħal dawn, il-qrati nazzjonali għandhom iqisu l-kunsiderazzjonijiet li ġejjin: (a) bis-saħħa tar-rekwiżiti legali taż-ŻEE tal-ekwivalenza u tal-effettività, ir-regoli nazzjonali ma jistgħux jeskludu r-responsabbiltà ta’ Stat taż-ŻEE-EFTA għat-telf tal-qligħ (129). Jekk id-dritt nazzjonali ma jkunx fih tali esklużjoni, il-qorti nazzjonali għandha tħalli din id-dispożizzjoni mhux applikata fir-rigward tat-talbiet għad-danni għal ksur tal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3; (b) id-determinazzjoni tal-ammont reali tal-qligħ mitluf tkun aktar faċli meta l-għajnuna illegali tkun ippermettiet lill-benefiċjarju jirbaħ kuntratt jew opportunità speċifika ta’ negozju fuq ir-rikorrent u din tal-aħħar tkun diġà ġiet eżegwita mill-benefiċjarju; (c) ikunu meħtieġa kwantifikazzjonijiet aktar ikkumplikati tad-dannu meta l-għajnuna tkun sempliċiment twassal għal telf ta’ sehem mis-suq. Wieħed mill-modi possibbli ta’ kif jistgħu jiġu ttrattati każijiet bħal dawn jista’ jkun li s-sitwazzjoni reali tal-introjtu tar-rikorrent (ibbażata fuq il-kont tal-qligħ u t-telf) titqabbel mas-sitwazzjoni ipotetika tal-introjtu li kieku l-għajnuna illegali ma ngħatatx (130). (d) jista’ jkun hemm ċirkostanzi li fihom id-dannu mġarrab mir-rikorrent jaqbeż il-qligħ mitluf. Dan jista’ jkun il-każ li fih, bħala konsegwenza tal-għajnuna illegali, ir-rikorrent jitlef in-negozju tiegħu.

(94)

Ir-regoli proċedurali nazzjonali xi drabi jippermettu lill-qrati nazzjonali jfittxu l-konsulenza tal-esperti għall-fini li jiġi ddeterminat l-ammont reali tal-kumpens għad-danni. Meta dan ikun il-każ, u dment li jiġi rrispettat il-prinċipju tal-effettività (131), l-użu ta’ tali estimi jkun possibbli wkoll għal talbiet għad-danni li jirriżultaw mill-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 kif implimentat fid-dritt nazzjonali.

(95)

Il-possibbiltà li jintalbu d-danni hija, fil-prinċipju, indipendenti minn kwalunkwe investigazzjoni parallela tal-ESA li tikkonċerna l-istess miżura għall-għajnuna. Kwalunkwe investigazzjoni li tkun għaddejja mill-ESA ma teżonerax lill-qrati nazzjonali mill-obbligu tagħhom li jissalvagwardjaw id-drittijiet tal-individwi skont l-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 (132). Billi r-rikorrenti jistgħu jkunu kapaċi juru li ġarrbu telf minħabba l-implimentazzjoni prematura tal-għajnuna u, b’mod aktar speċifiku, minħabba l-vantaġġ illegali taż-żmien għall-benefiċjarju, it-talbiet għad-danni b’suċċess ma jiġux esklużi lanqas meta l-ESA tkun diġà ddikjarat l-għajnuna kompatibbli saż-żmien meta tiddeċiedi l-qorti nazzjonali (133).

(96)

Il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-għajnuna mill-Istat hija fundamentalment differenti fin-natura ġuridika tagħha mid-danni li l-awtoritajiet nazzjonali jistgħu jiġu ordnati jħallsu lill-individwi bħala kumpens għad-dannu li jkunu kkawżaw (il-ġurisprudenza Asteris) (134). Madankollu, meta jiddeċiedu dwar il-kumpens lil partijiet terzi għall-kostijiet imġarrba bħala riżultat dirett ta’ għajnuna illegali, il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom joqogħdu attenti li ma jadottawx deċiżjonijiet li jkollhom l-effett ta’ għoti ta’ għajnuna (135) jew ta’ tkabbir taċ-ċirku tal-benefiċjarji (136).

(97)

Filwaqt li l-individwi jistgħu jitolbu lill-qrati nazzjonali jordnaw il-ħlas tad-danni li huma jqisu li huma intitolati għalihom, tali azzjonijiet ma jistax ikollhom l-effett li jevitaw l-applikazzjoni effettiva tar-regoli taż-ŻEE dwar l-għajnuna mill-Istat (137). B’mod partikolari, l-individwi li jistgħu jkunu intitolati skont id-dritt nazzjonali li jirċievu għajnuna li ma tkunx ġiet innotifikata lill-ESA u approvata minnha, iżda li ma jkunux irċevew tali għajnuna, ma jistgħux jitolbu bħala kumpens għad-danni l-ekwivalenti tas-somma tal-għajnuna mhux riċevuta, peress li dan ikun jikkostitwixxi għotja indiretta ta’ għajnuna illegali (138). Minn dan isegwi li l-ġurisprudenza Asteris ma tikkonċernax każijiet li fihom ir-rikorrent jitlob lil qorti nazzjonali biex tagħtih għajnuna mill-Istat preċedenti, li r-rikorrent għal xi raġuni ma jkunx irċieva (139).

(98)

Il-benefiċjarji ta’ għajnuna illegali xi drabi jipprovaw jitolbu kumpens għad-danni mill-Istat wara li jkunu ġew ordnati jirrimborżaw l-ammont. Ġeneralment, dawn il-benefiċjarji ressqu argumenti dwar l-allegat ksur tal-aspettattivi leġittimi tagħhom. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li miżura mogħtija illegalment ma setgħetx tiġġenera aspettattiva leġittima għall-benefiċjarju, li għandha tkun tista’ tiddetermina jekk il-proċedura korretta għall-għoti tal-għajnuna ġietx segwita (140). Għalhekk dawn il-pretensjonijiet tagħhom ma għandhomx jintlaqgħu.

(99)

Filwaqt li l-ġurisprudenza rrikonoxxiet li jeżisti dritt taż-ŻEE li jitfittxu danni kontra l-Istat taż-ŻEE kkonċernat minn partijiet terzi li sofrew telf minħabba l-implimentazzjoni illegali ta’ għajnuna, l-azzjonijiet għad-danni kontra benefiċjarji ta’ għajnuna huma permessi iżda ma humiex meħtieġa bħala kwistjoni tal-liġi taż-ŻEE dwar l-għajnuna mill-Istat, billi l-Artikoli 61 tal-Ftehim ŻEE u l-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 ma jimponu l-ebda obbligu dirett fuq il-benefiċjarji. Fis-Sentenza “SFEI”, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li, billi l-Artikolu 108(3) tat-TFUE (l-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3) ma jimponi l-ebda obbligu dirett fuq il-benefiċjarju, il-ksur ta’ dak l-Artikolu ma huwiex bażi suffiċjenti biex il-benefiċjarju jġarrab ir-responsabbiltà (141). Dan huwa mingħajr preġudizzju għall-possibbiltà li tittieħed azzjoni għad-danni kontra l-benefiċjarju f’konformità mad-dritt nazzjonali, pereżempju, abbażi tad-dispożizzjonijiet nazzjonali li jirregolaw ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali (142).

5.   KOOPERAZZJONI BEJN L-ESA U L-QRATI NAZZJONALI

(100)

L-ESA jeħtiġilha tappoġġa lill-qrati nazzjonali fit-twettiq tar-rwol ewlieni tagħhom fl-infurzar tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, skont l-Artikolu 3 tal-Ftehim ŻEE u l-Artikolu 2 tal-SCA. Bil-maqlub, il-qrati nazzjonali jistgħu jitolbu l-għajnuna tal-ESA meta japplikaw dawn ir-regoli fil-kuntest ta’ kawża pendenti. Il-kooperazzjoni mill-qrib bejn il-qrati nazzjonali u l-ESA tikkontribwixxi għal livell akbar ta’ konsistenza (143) u effettività fl-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat madwar iż-ŻEE.

5.1.   L-assistenza tal-ESA lill-qrati nazzjonali

(101)

Meta tappoġġa lill-qrati nazzjonali, l-ESA jeħtiġilha tirrispetta d-dmir tagħha ta’ segretezza professjonali u tissalvagwardja l-funzjonament u l-indipendenza tagħha stess (144). Meta tiġi biex taqdi d-dmir tagħha skont l-Artikolu 3 tal-Ftehim ŻEE u l-Artikolu 2 tal-SCA lejn il-qrati nazzjonali, l-ESA hija impenjata li tibqa’ newtrali u oġġettiva. L-ESA tista’ titlob lill-qrati nazzjonali jibagħtu l-informazzjoni u d-dokumenti meħtieġa biex tkun tista’ tingħata l-assistenza mitluba. Meta l-ESA tassisti lill-qrati nazzjonali, hija ma tkunx qed isservi l-interessi privati tal-partijiet. Il-kontribut tal-ESA huwa, fil-fatt, parti mid-dmir tagħha li tiddefendi l-interess pubbliku u li tiżgura li r-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat jiġu implimentati b’mod korrett (145). Għalhekk, l-ESA ma tisma’ lill-ebda parti involuta fil-proċedimenti nazzjonali.

(102)

L-appoġġ offrut lill-qrati nazzjonali bis-saħħa tal-Artikolu 3 tal-Ftehim ŻEE u l-Artikolu 2 tal-SCA huwa mingħajr preġudizzju għall-possibbiltà (146) li l-qrati nazzjonali jitolbu lill-Qorti tal-EFTA għal opinjoni konsultattiva (147) dwar l-interpretazzjoni tad-dritt taż-ŻEE f’konformità mal-Artikolu 34 tal-SCA (148). […] (149).

5.1.1.   Il-mezzi ta’ kooperazzjoni

(103)

L-Artikolu 3 tal-Ftehim ŻEE, li huwa mfassal fuq l-Artikolu 4(3) tat-TUE, iqiegħed obbligu fuq il-Partijiet Kontraenti li jieħdu l-miżuri xierqa kollha sabiex jassiguraw it-twettiq tal-obbligi li jirriżultaw mill-Ftehim ŻEE, li jastjenu minn kwalunkwe miżura li tista’ tipperikola l-ilħuq tal-objettivi tal-Ftehim ŻEE, u biex tiġi ffaċilitata l-kooperazzjoni fil-qafas tagħha. Barra minn hekk, l-Artikolu 2 tal-SCA jimponi obbligu fuq l-Istati taż-ŻEE-EFTA biex jieħdu l-miżuri xierqa kollha, kemm jekk ġenerali kif ukoll jekk partikolari, biex jiżguraw it-twettiq tal-obbligi li jirriżultaw mill-SCA u biex jastjenu minn kwalunkwe miżura li tista’ tipperikola l-ilħuq tal-objettivi tal-SCA. (*) (**) (***) It-Taqsimiet 5.1.1.1, 5.1.1.2 u 5.1.1.3 ta’ dawn il-Linji Gwida jispjegaw f’aktar dettall il-mezzi differenti ta’ kooperazzjoni.

5.1.1.1.   It-trażmissjoni ta’ informazzjoni lill-qrati nazzjonali

(104)

Il-qrati nazzjonali jistgħu jitolbu lill-ESA biex tibgħatilhom informazzjoni fil-pussess tagħha (150).

(105)

Il-qrati nazzjonali jistgħu jitolbu lill-ESA tipprovdi informazzjoni dwar il-proċeduri ta’ għajnuna mill-Istat quddiemha. Din tinkludi, pereżempju, informazzjoni dwar: (a) jekk proċedura rigward miżura ta’ għajnuna mill-Istat tkunx pendenti quddiem l-ESA; (b) jekk Stat taż-ŻEE-EFTA jkunx innotifika kif xieraq miżura ta’ għajnuna partikolari f’konformità mal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3; (c) jekk l-ESA tkunx bdiet investigazzjoni formali; u (d) jekk l-ESA tkunx diġà adottat deċiżjoni (151).

(106)

Barra minn hekk, il-qrati nazzjonali jistgħu jitolbu li l-ESA tibgħat id-dokumenti li jkollha fil-pussess tagħha. Dawn jistgħu jinkludu kopji tad-deċiżjonijiet eżistenti tal-ESA jekk dawn id-deċiżjonijiet ma jkunux ġew ippubblikati diġà fuq is-sit web tal-ESA, data fattwali, statistika, studji tas-suq u analiżijiet ekonomiċi.

(107)

Id-dmir ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-Artikolu 3 tal-Ftehim ŻEE u l-Artikolu 2 tal-SCA jirrikjedi li l-ESA tipprovdi lill-qrati nazzjonali bi kwalunkwe informazzjoni li jistgħu jfittxu (152). Din tinkludi wkoll informazzjoni koperta mill-obbligu tas-segretezza professjonali.

(108)

Meta tiġi biex tibgħat l-informazzjoni lill-qrati nazzjonali, l-ESA jeħtiġilha żżomm il-garanziji mogħtija lill-persuni fiżiċi u ġuridiċi skont l-Artikolu 122 tal-Ftehim ŻEE u l-Artikolu 14 tal-SCA (153). L-Artikolu 14 tal-SCA jimpedixxi lill-membri, lill-uffiċjali u lil impjegati oħra tal-ESA milli jiddivulgaw informazzjoni li hija koperta mill-obbligu tas-segretezza professjonali. Din tista’ tinkludi informazzjoni kunfidenzjali u sigrieti kummerċjali.

(109)

Meta l-ESA jkollha l-ħsieb li tibgħat l-informazzjoni koperta mis-segretezza professjonali lil qorti nazzjonali, hija titlob lill-qorti nazzjonali tikkonferma li se tiggarantixxi l-protezzjoni ta’ tali informazzjoni kunfidenzjali u sigrieti kummerċjali. Meta l-qorti nazzjonali toffri garanzija bħal din, (eż. billi tirreferi għall-bażi ġuridika nazzjonali għaliha) l-ESA tibgħat l-informazzjoni mitluba, filwaqt li tindika dawk il-partijiet li jkunu koperti mis-segretezza professjonali u li, għalhekk, ma għandhomx jiġu divulgati. Meta, min-naħa l-oħra, il-qorti nazzjonali ma tkunx tista’ toffri garanzija bħal din, l-ESA toqgħod lura milli tibgħat l-informazzjoni kkonċernata (154).

(110)

Jista’ jkun ukoll li l-ESA ma tkunx tista’ tiddivulga informazzjoni lill-qrati nazzjonali f’sitwazzjonijiet oħra. B’mod partikolari, l-ESA tista’ tirrifjuta li tibgħat informazzjoni lil qorti ta’ Stat taż-ŻEE-EFTA meta tali trażmissjoni ta’ informazzjoni tkun tinterferixxi mal-funzjonament u l-indipendenza tal-ESA. Dan ikun il-każ meta d-divulgazzjoni tipperikola t-twettiq tal-kompiti fdati lill-ESA (155) (pereżempju informazzjoni dwar il-proċess intern tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-ESA).

(111)

Sabiex tiżgura l-effiċjenza fil-kooperazzjoni tagħha mal-qrati nazzjonali, l-ESA tagħmel ħilitha biex tipprovdi lill-qrati nazzjonali bl-informazzjoni mitluba fi żmien xahar mid-data tat-talba. Meta l-ESA jkollha bżonn titlob aktar kjarifiki mingħand il-qrati nazzjonali dwar it-talbiet inizjali tagħhom jew tikkonsulta mal-partijiet terzi affettwati direttament mit-trażmissjoni tal-informazzjoni, il-perjodu ta’ xahar jibda jiddekorri mill-ġdid mill-mument li tasal il-kjarifika jew tiġi konkluża l-konsultazzjoni (156).

5.1.1.2.   It-trażmissjoni ta’ opinjonijiet dwar l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat

(112)

Skont l-Artikolu 3 tal-Ftehim ŻEE u l-Artikolu 2 tal-SCA, il-qrati nazzjonali għandhom il-possibbiltà li jitolbu lill-ESA tipprovdi l-opinjoni tagħha dwar kwistjonijiet li jikkonċernaw l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat (157).

(113)

Meta japplikaw ir-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat għal kawża pendenti quddiemhom, il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom jirrispettaw ir-regoli rilevanti taż-ŻEE u l-ġurisprudenza tal-Qrati taż-ŻEE. Mingħajr preġudizzju għall-interpretazzjoni aħħarija tal-Ftehim ŻEE mill-Qrati taż-ŻEE, il-qrati nazzjonali jistgħu jsibu gwida dwar l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat fil-prattika tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-ESA, kif ukoll fl-avviżi u l-linji gwida rilevanti tal-ESA. Il-qrati nazzjonali jistgħu jsibu wkoll gwida dwar opinjonijiet preċedenti tal-ESA ppubblikati fuq is-sit web tal-ESA, meta l-kwistjonijiet involuti jippreżentaw elementi ta’ analoġija ma’ dawk li jiffaċċjaw qrati nazzjonali oħra (158).

(114)

Madankollu, jista’ jkun hemm ċirkostanzi li fihom deċiżjonijiet jew opinjonijiet preċedenti tal-ESA u avviżi u linji gwida tal-ESA ma jipprovdux biżżejjed gwida lill-qrati nazzjonali. F’konformità mal-prinċipju tal-kooperazzjoni leali stabbilit fl-Artikolu 3 tal-Ftehim ŻEE u l-Artikolu 2 tal-SCA, u minħabba r-rwol kruċjali li għandhom il-qrati nazzjonali fl-infurzar tal-għajnuna mill-Istat, l-ESA toffri lill-qrati nazzjonali l-opportunità li jitolbu l-opinjoni tal-ESA dwar kwistjonijiet rilevanti li jikkonċernaw l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat (159).

(115)

It-talbiet għal opinjoni mill-ESA jistgħu, fil-prinċipju, ikopru l-kwistjonijiet ekonomiċi, fattwali jew legali kollha relatati mal-għajnuna mill-Istat li jirriżultaw fil-kuntest tal-proċedimenti nazzjonali. Il-qrati nazzjonali jistgħu jistaqsu lill-ESA, fost l-oħrajn: (a) Jekk miżura partikolari tippreżentax elementi ta’ għajnuna fis-sens tal-Artikolu 61(1) tal-Ftehim ŻEE u, jekk iva, jitolbu gwida dwar kif għandu jiġi kkwantifikat l-ammont tal-għajnuna. Tali talbiet jistgħu jkunu relatati ma’ element speċifiku tal-għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 61(1) tal-Ftehim ŻEE (jiġifieri, il-kunċett ta’ impriża, l-eżistenza ta’ vantaġġ selettiv, l-imputabbiltà tal-miżura lill-Istat taż-ŻEE-EFTA u l-involviment ta’ riżorsi tal-Istat, id-distorsjoni possibbli tal-kompetizzjoni u l-effett fuq il-kummerċ bejn il-Partijiet Kontraenti). (b) Jekk miżura ta’ għajnuna partikolari tkunx tissodisfa rekwiżit ta’ regolament ta’ eżenzjoni ta’ kategorija jew rekwiżit ta’ regolament de minimis, li jkun ifisser li ma tkunx meħtieġa notifika minn qabel lill-ESA u li l-obbligu ta’ sospensjoni previst fl-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 ma jkunx japplika. (c) Jekk għajnuna individwali tkunx taqa’ taħt skema ta’ għajnuna nnotifikata lill-ESA u ddikjarata kompatibbli mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE b’deċiżjoni tal-ESA, jew tkunx b’xi mod ieħor ttikkwalifika bħala għajnuna eżistenti u, minħabba f’hekk, l-obbligu ta’ sospensjoni skont l-Artikolu 1(3) fil-Parti I tal-Protokoll 3 ma jkunx japplika. (d) Jekk jeżistux ċirkostanzi eċċezzjonali (160), li jimpedixxu lill-qorti nazzjonali milli tordna rkupru sħiħ skont id-dritt taż-ŻEE. (e) X’inhuma l-prerekwiżiti legali għat-talbiet għad-danni skont id-dritt taż-ŻEE u gwida dwar kif għandu jiġi kkwantifikat id-dannu mġarrab. (f) Kif jiġi kkalkulat l-ammont tal-għajnuna li trid tiġi rkuprata u kif għandu jiġi kkalkulat l-imgħax tal-irkupru.

(116)

Il-qrati nazzjonali ma għandhomx ġuriżdizzjoni biex jivvalutaw il-kompatibbiltà ta’ miżura ta’ għajnuna abbażi tal-Artikolu 61(2), tal-Artikolu 61(3), tal-Artikolu 59(2) u tal-Artikolu 49 tal-Ftehim ŻEE (161). Għalhekk, huma ma jistgħux jitolbu lill-ESA biex tagħti l-opinjoni tagħha dwar il-kompatibbiltà ta’ miżura ta’ għajnuna partikolari mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE. Madankollu, il-qrati nazzjonali jistgħu jistaqsu lill-ESA jekk tkunx qed tivvaluta diġà l-kompatibbiltà ta’ miżura ta’ għajnuna partikolari, kif spjegat fit-Taqsima 5.1.1.1.

(117)

Meta tagħti l-opinjoni tagħha, l-ESA, f’konformità mal-prinċipju tal-kooperazzjoni leali tal-Artikolu 3 tal-Ftehim ŻEE u l-Artikolu 2 tal-SCA, se tipprovdi lill-qorti nazzjonali bl-informazzjoni fattwali jew il-kjarifika ekonomika jew legali mitluba. L-opinjoni tal-ESA ma torbotx legalment lill-qorti nazzjonali.

(118)

L-ESA se tipprovdi l-opinjoni tagħha lill-qrati nazzjonali f’konformità mar-regoli u l-prattiki proċedurali tagħhom. Sabiex tiżgura kooperazzjoni effettiva mal-qrati nazzjonali, l-ESA se tagħmel ħilitha biex tipprovdi lill-qorti nazzjonali bl-opinjoni mitluba fi żmien 4 xhur mid-data tat-talba. Meta l-ESA jkollha bżonn titlob aktar kjarifiki mingħand il-qorti nazzjonali dwar it-talba tagħha, dan il-perjodu ta’ erba’ xhur jista’ jiġi estiż.

(119)

Il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom jipproteġu d-drittijiet tal-individwi skont l-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 anke matul il-perjodu li fih l-ESA tħejji l-opinjoni mitluba. Kif stabbilit hawn fuq (162), l-obbligu tal-qorti nazzjonali li tipproteġi d-drittijiet tal-individwi skont l-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3, inkluż permezz ta’ miżuri provviżorji, japplika irrispettivament minn opinjoni pendenti tal-ESA.

5.1.1.3   Sottomissjoni ta’ osservazzjonijiet bil-miktub

(120)

Skont il-prinċipju tad-dritt taż-ŻEE ta’ kooperazzjoni leali (l-Artikolu 3 tal-Ftehim ŻEE u l-Artikolu 2 tal-SCA), l-ESA tista’ tassisti lill-qrati nazzjonali tal-Istati taż-ŻEE-EFTA li japplikaw regoli dwar l-għajnuna mill-Istat.

(121)

F’konformità mad-dritt nazzjonali tal-Istati taż-ŻEE-EFTA, l-ESA tista’ tissottometti osservazzjonijiet bil-miktub fil-kuntest ta’ proċedimenti ġudizzjarji nazzjonali bl-għan li tikkontribwixxi għal applikazzjoni koerenti tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat tal-Ftehim ŻEE.

(122)

Id-deċiżjoni li jiġu sottomessi osservazzjonijiet bil-miktub skont id-dritt nazzjonali hija kompletament fid-diskrezzjoni tal-ESA (163). Sabiex tevalwa n-neċessità u l-adegwatezza tal-kontribut tagħha, l-ESA tista’ tikkunsidra, fost l-oħrajn: (a) jekk il-każ ikunx mistenni jkollu sinifikat lil hinn mill-każ speċifiku inkwistjoni (pereżempju meta l-każ ikun jinvolvi kwistjoni ġenerali ta’ għajnuna mill-Istat); (b) jekk l-osservazzjonijiet mill-ESA jistgħux jikkontribwixxu għall-effettività tal-infurzar tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali kkonċernati; (c) jekk il-każ ikunx jinvolvi kwistjoni ġdida ta’ mertu, li ma tkunx koperta mill-prattika tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-ESA jew mill-avviżi u mil-linji gwida tagħha; jew (d) jekk il-każ ikunx pendenti quddiem qorti li s-sentenza tagħha ma tistax tkun soġġetta għal aktar appelli.

(123)

[...].

(124)

Sabiex tkun tista’ tissottometti osservazzjonijiet utli, l-ESA tista’ tistieden lill-qorti nazzjonali rilevanti tibgħat id-dokumenti għad-dispożizzjoni tagħha li jkunu meħtieġa għall-valutazzjoni tal-kwistjoni mill-ESA. L-ESA se tuża dawk id-dokumenti biss għall-iskop tat-tħejjija tal-osservazzjonijiet tagħha.

(125)

L-ESA tirrispetta bis-sħiħ l-indipendenza u l-funzjonament tal-qrati nazzjonali. Għalhekk, l-ESA tissottometti l-osservazzjonijiet tagħha f’konformità mar-regoli u l-prattiki proċedurali tal-Istati taż-ŻEE-EFTA, inklużi dawk li jissalvagwardjaw id-drittijiet tal-partijiet.

(126)

[…].

(127)

Il-qrati nazzjonali jistgħu jindirizzaw it-talbiet kollha għal appoġġ skont it-taqsimiet 5.1.1.1, 5.1.1.2 u 5.1.1.3 ta’ dawn il-Linji Gwida, u kwalunkwe mistoqsija oħra bil-miktub (preferibbilment permezz ta’ posta elettronika) jew bil-fomm dwar il-politika dwar l-għajnuna mill-Istat li jista’ jkun hemm fix-xogħol ta’ kuljum tagħhom lil: EFTA Surveillance Authority Competition and State Aid Directorate Avenue des Arts 19H 1000 Brussels Belgium Telefown: +32 2 286 18 11 Posta elettronika: registry@eftasurv.int

(128)

[…] (164).

(129)

[…].

(130)

Meta tissottometti opinjonijiet jew osservazzjonijiet bil-miktub, l-ESA titlob lill-qrati nazzjonali jawtorizzaw il-pubblikazzjoni tagħhom. Dan jippermetti lill-ESA tippubblika fuq is-sit web tagħha l-opinjonijiet u l-osservazzjonijiet bil-miktub ippreżentati mill-ESA, u meta disponibbli, is-sentenzi mogħtija mill-qrati nazzjonali kkonċernati.

5.2.   L-assistenza tal-qrati nazzjonali lill-ESA

(131)

[…].

(132)

L-Artikolu 3 tal-Ftehim ŻEE, li huwa mfassal fuq il-mudell tal-Artikolu 4(3) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (“TUE”), jirrikjedi li l-Partijiet Kontraenti li jieħdu l-miżuri kollha xierqa sabiex jassiguraw it-twettiq tal-obbligi li jirriżultaw mill-Ftehim ŻEE u jiffaċilitaw il-koperazzjoni fil-qafas tiegħu. Skont il-prinċipju tal-kooperazzjoni leali stabbilit f’dan l-Artikolu, l-Unjoni Ewropea u l-Istati taż-ŻEE-EFTA, inklużi l-awtoritajiet ġudizzjarji tagħhom, li jaġixxu fl-ambitu tal-ġuriżdizzjoni tagħhom, jeħtiġilhom jgħinu lil xulxin fit-twettiq ta’ dawn il-kompiti. L-Artikolu 2 tal-SCA jipprovdi bażi ulterjuri għal tali kooperazzjoni.

(133)

Sabiex jiġi żgurat l-infurzar effettiv tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, il-qrati nazzjonali huma mistiedna jibagħtu lill-ESA mingħajr dewmien kopja ta’ kwalunkwe sentenza bil-miktub li jkunu ħarġu wara l-għoti mill-ESA ta’ informazzjoni jew opinjoni, jew is-sottomissjoni minnha ta’ osservazzjonijiet bil-miktub. Dan jippermetti lill-ESA ssir taf fil-ħin dwar il-każijiet li għalihom jista’ jkun xieraq li jiġu sottomessi osservazzjonijiet bil-miktub, jekk waħda mill-partijiet tressaq appell kontra s-sentenza. Meta jittrażmettu sentenza, il-qrati nazzjonali jindikaw lill-ESA jekk jagħtux l-awtorizzazzjoni tagħhom biex dik is-sentenza tiġi ppubblikata fuq is-sit web tal-ESA.

(134)

Għal applikazzjoni aktar effettiva u konsistenti tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, l-ESA tħeġġeġ lill-Istati taż-ŻEE-EFTA biex jistabbilixxu punti ta’ koordinazzjoni għall-imħallfin nazzjonali li jittrattaw kwistjonijiet ta’ għajnuna mill-Istat. Dawn il-punti ta’ koordinazzjoni għandhom jaqblu mal-istruttura amministrattiva tal-Istati taż-ŻEE-EFTA u jirrispettaw l-indipendenza tal-awtorità ġudizzjarja. L-ESA hija wkoll tal-fehma li l-ħolqien ta’ networks formali jew informali ta’ mħallfin li jittrattaw kwistjonijiet ta’ għajnuna mill-Istat, jew fil-livell nazzjonali jew Ewropew, jista’ jkun partikolarment importanti għall-kondiviżjoni tal-għarfien. Il-punti ta’ koordinazzjoni ċentrali u n-networks tal-imħallfin jistgħu jippermettu lill-imħallfin nazzjonali jikkondividu l-aħjar prattiki fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat u jiffaċilitaw it-trażmissjoni tal-informazzjoni mill-ESA dwar kwalunkwe żviluppi reċenti fil-politika dwar l-għajnuna mill-Istat, pereżempju permezz ta’ korsijiet ta’ taħriġ u ta’ bullettini […].

6.   IL-KONSEGWENZI TAN-NUQQAS TA’ IMPLIMENTAZZJONI TAR-REGOLI U D-DEĊIŻJONIJIET DWAR L-GĦAJNUNA MILL-ISTAT

(135)

Kif indikat fit-Taqsimiet 4.2.1 u 4.2.2 ta’ dawn il-Linji Gwida, il-qrati nazzjonali jistgħu jintalbu japplikaw direttament fis-sistemi legali nazzjonali tagħhom id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 61(1) u 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3, kif implimentati fl-ordni ġuridiku nazzjonali. Meta l-qrati nazzjonali, permezz tas-sentenzi tagħhom, jagħtu għajnuna ġdida bi ksur tal-obbligu ta’ sospensjoni, l-ESA tista’ tibda proċedura ta’ investigazzjoni skont l-Artikolu 1(2) tal-Parti I tal-Protokoll 3 biex tivvaluta l-kompatibbiltà tal-għajnuna illegali mill-Istat mal-funzjonament tal-Ftehim ŻEE. Barra minn hekk, meta l-qrati nazzjonali jonqsu milli jiżguraw il-konformità mal-obbligi li jirriżultaw minn deċiżjoni ta’ rkupru mill-ESA jew mill-Ftehim ŻEE (165). L-ESA tista’ tibda proċedimenti ta’ ksur kontra l-Istati taż-ŻEE-EFTA kkonċernati.

(136)

Bħala organi tal-Istati taż-ŻEE-EFTA, il-qrati nazzjonali huma msejħa biex jieħdu l-miżuri xierqa biex jiżguraw li d-deċiżjonijiet ta’ rkupru jiġu implimentati b’mod effettiv. Il-konsegwenzi tan-nuqqas tal-Istati taż-ŻEE-EFTA li jimplimentaw id-deċiżjonijiet ta’ rkupru tal-ESA huma deskritti fl-Avviż ta’ Rkupru (166).

(137)

Il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom jissalvagwardjaw ukoll id-drittijiet ta’ individwi li jiffaċċjaw ksur possibbli tal-obbligu ta’ sospensjoni (167). Kif indikat fit-Taqsima 6.2 ta’ dawn il-Linji Gwida, l-Istati taż-ŻEE-EFTA, inklużi l-qrati nazzjonali tagħhom, li jonqsu milli jissalvagwardjaw dawn id-drittijiet, jonqsu milli jissodisfaw l-obbligi tagħhom skont id-dritt taż-ŻEE (168).

6.1.   Proċeduri quddiem l-ESA rigward l-għajnuna illegali

(138)

Il-qrati nazzjonali jistgħu jiksru direttament l-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 billi jagħtu għajnuna ġdida fil-kuntest tal-proċedimenti tagħhom. Dan jista’ jseħħ meta qorti nazzjonali taqta’ sentenza li taffettwa l-implimentazzjoni ta’ att li jagħti għajnuna mill-Istat. Dan huwa l-każ, pereżempju, meta l-interpretazzjoni ta’ kuntratt jew deċiżjoni ta’ għoti ta’ għajnuna jkollha l-effett li ttawwal id-durata oriġinali ta’ miżura ta’ għajnuna (169).

(139)

B’riżultat ta’ dan, il-qrati nazzjonali jridu jikkonformaw mal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll u għaldaqstant jiżguraw li kull waħda mid-deċiżjonijiet tagħhom li twassal biex temenda jew ittawwal att li jagħti għajnuna mill-Istat, pereżempju permezz ta’interpretazzjoni (170), tiġi nnotifikata qabel l-implimentazzjoni tagħha, f’konformità mar-regoli amministrattivi applikabbli fis-seħħ fl-Istat taż-ŻEE-EFTA.

(140)

Jekk il-qorti nazzjonali ma tiżgurax il-konformità mal-obbligu ta’ sospensjoni u l-għajnuna l-ġdida ma tiġix innotifikata, soġġetta għar-rieżami tal-ESA, l-ESA tista’ tibda investigazzjoni dwar l-għajnuna illegali mill-Istat fuq l-inizjattiva proprja tagħha jew wara li tirċievi lment mingħand kwalunkwe parti interessata skont l-Artikolu 20 tal-Parti II tal-Protokoll 3.

6.2.   Proċedimenti ta’ ksur

(141)

Skont l-Artikolu 31 tal-SCA, jekk l-ESA tqis li Stat taż-ŻEE-EFTA jkun naqas milli jissodisfa obbligu skont il-Ftehim ŻEE, hija tista’ tniedi proċedura ta’ ksur. L-iskop tal-proċedura huwa li jintemm il-ksur. L-ESA tista’ tirreferi l-kwistjoni lill-Qorti tal-EFTA wara fażi ta’ qabel il-litigazzjoni meta tagħti opinjoni motivata wara skambju formali ta’ fehmiet mal-Istat taż-ŻEE-EFTA kkonċernat (171).

(142)

Meta l-qrati nazzjonali ma jistabbilixxux il-konsegwenzi xierqa mill-ksur tal-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3, huma jiksru l-obbligi tagħhom skont il-Ftehim ŻEE. Dan jista’ jkun il-każ meta l-qrati nazzjonali ma jipprevjenux miżura illegali milli tiġi implimentata jew ma jordnawx l-irkupru tagħha (172).

(143)

Nuqqas mill-qrati nazzjonali li jissalvagwardjaw id-drittijiet tal-individwi bi ksur tal-obbligi tagħhom li jirriżultaw mill-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3 jista’ jwassal ukoll għal responsabbiltà min-naħa tal-Istat taż-ŻEE-EFTA. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Istati taż-ŻEE huma responsabbli għal dannu li jirriżulta minn ksur tad-dritt taż-ŻEE, inkluż ksur li jirriżulta minn deċiżjoni ta’ qorti nazzjonali li tiddeċiedi fl-aħħar istanza (173).

7.   DISPOŻIZZJONIJIET FINALI

(144)

Dawn il-Linji Gwida jissostitwixxu l-Linji Gwida eżistenti dwar l-Għajnuna mill-Istat tal-ESA dwar l-infurzar tal-liġi dwar l-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali.

(145)

Dawn il-Linji Gwida għandhom l-għan li jipprovdu gwida lill-qrati nazzjonali fl-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat. Huwa la jorbot lill-qrati nazzjonali u lanqas ma jaffettwa l-indipendenza tagħhom.

(146)

L-ESA tista’ tirrieżamina dawn il-Linji Gwida, meta tqis li jkun xieraq, fost l-oħrajn, abbażi ta’ modifiki tar-regoli applikabbli taż-ŻEE jew ta’ żviluppi futuri fil-ġurisprudenza.

---

(*1)  Dawn il-Linji Gwida jikkorrispondu għall-Avviż tal-Kummissjoni dwar l-infurzar tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali (ĠU C 305, 30.7.2021, p. 1-28). Madankollu, xi test tħassar meta mqabbel mal-Avviż tal-Kummissjoni. Dan it-tħassir jinkludi test li jirreferi għal strumenti legali u dispożizzjonijiet li ma humiex parti mill-Ftehim ŻEE, jew li ma għandhom l-ebda ekwivalenti fih, u test fejn, f’dan il-punt ma huwiex ċar x’se jkunu l-implikazzjonijiet tal-istrument legali msemmi fil-kuntest tal-Ftehim ŻEE. Fejn it-test ikun tħassar, dan ġie sostitwit bi [...] bħala spazju riżervat.

(1)  Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – Il-Modernizzazzjoni tal-Għajnuna mill-Istat tal-UE (SAM), COM/2012/0209 final.

(2)  […]. Fl-2019, aktar minn 86 % tal-miżuri ta’ għajnuna attiva fl-UE kienu koperti minn regolament ta’ eżenzjoni ta’ kategorija. Ara http://ec.europa.eu/competition/state_aid/scoreboard/index_en.html. In-numru korrispondenti għall-Istati taż-ŻEE-EFTA kien ta’ 67 %. Aktar informazzjoni tista’ tinstab fuq: https://www.eftasurv.int/state-aid/state-aid-scoreboards.

(3)  L-Istudju dwar l-Infurzar sar qabel ma ġie ffirmat il-Ftehim dwar il-ħruġ tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq mill-Unjoni Ewropea u mill-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika (fl-24 ta’ Jannar 2020) u qabel ma daħal fis-seħħ (fl-1 ta’ Frar 2020). Ir-referenza kollha għall-Istati Membri fl-Istudju dwar l-Infurzar għandha tkun maħsuba wkoll bħala li tirreferi għar-Renju Unit.

(4)  Ara l-“Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)”, l-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2019.

(5)  Avviż tal-Kummissjoni dwar l-infurzar tal-liġi dwar l-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali (ĠU C 85, 9.4.2009, p. 1).

(6)  Ir-Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/1589 tat-13 ta’ Lulju 2015 li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (kodifikazzjoni) (ĠU L 248, 24.9.2015, p. 9) (Test b’rilevanza għaż-ŻEE). Ir-Regolament għad irid jiġi inkorporat fil-Ftehim ŻEE.

(*)  Studju dwar l-infurzar privat tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali fl-Istati taż-ŻEE-EFTA, ippubblikat f’Lulju 2019: https://www.eftasurv.int/state-aid/private-enforcement.

(*)   ĠU L 115, 5.5.2011, p. 13, u s-Suppliment taż-ŻEE Nru 25, 5.5.2011, p. 1.

(**)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-EFTA tal-15 ta’ Diċembru 2016 fil-Kawża E-1/16 Synnøve Finden AS vs Staten v/Landbruks- og matdepartmentet, EFTA CT rep [2016] p. 931, il-punti 47 sa 48 u tal-14 ta’ Lulju 2000 fil-Kawża E-1/00 State Debt Management Agency vs Íslandsbanki-FBA hf, EFTA Ct. Rep. [2000-2001] p. 8, il-punt 37.

(7)  Biex jiġi ddeterminat jekk korp huwiex qorti jew tribunal għall-finijiet tal-Artikolu 34 tal-Ftehim dwar is-Sorveljanza u l-Qorti (l-Artikolu jikkorrispondi għall-Artikolu 267 tat-TFUE), il-Qorti tal-EFTA ripetutament sostniet li l-iskop tal-Artikolu 34 tal-SCA ma jirrikjedix interpretazzjoni stretta tal-kunċett ta’ qorti jew tribunal, li huwa kunċett awtonomu tad-dritt taż-ŻEE (ara s-sentenza tal-Qorti tal-EFTA tas-16 ta’ Lulju 2020 fil-Kawża E-8/19 Scanteam AS vs il-Gvern Norveġiż, għadu ma ġiex ippubblikat, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata).[…].

(8)  Madankollu, anke jekk dawn il-linji gwida ma humiex intiżi li jipproduċu effetti vinkolanti, il-qrati nazzjonali huma obbligati li jeħduhom inkunsiderazzjoni sabiex jiddeċiedu dwar tilwim imressaq quddiemhom. Ara s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Settembru 2014, Baltlanta, C-410/13, EU:C:2014:2134, il-punt 64 u s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Diċembru 1989, Grimaldi, C-322/88, EU:C:1989:646, il-punt 18; Ara s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Frar 2014, Mediaset, C-69/13, EU:C:2014:71, il-punt 31.

(9)  L-ESA tadotta linji gwida dwar l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, jew fil-forma ta’ verżjoni taż-ŻEE-EFTA tal-istrument rilevanti tal-Kummissjoni Ewropea jew permezz ta’ referenza għal dak l-istrument. Il-Kummissjoni Ewropea adottat Avviż dwar l-Irkupru ta’ għajnuna illegali u inkompatibbli mill-Istat, ĠU C 247, 23.7.2019, p.1 li ssostitwixxa l-Avviż dwar l-Irkupru tal-2007, ĠU C 272, 15.11.2007, p. 4. L-Avviż dwar l-Irkupru ta’ għajnuna illegali u inkompatibbli mill-Istat isegwi, sa ċertu punt, ir-Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/1589 tat-13 ta’ Lulju 2015 li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, ĠU L 248, 24.9.2015, p. 9 “ir-Regolament Proċedurali” li għadu ma ġiex inkorporat fil-Ftehim ŻEE. Għalhekk, l-ESA tirreferi għall-avviż dwar l-Irkupru tagħha applikabbli bħalissa mill-2008, disponibbli hawnhekk, ĠU L 105, 21.4.2011, p. 32.

(*)  Ara pereżempju s-sentenza tal-Qorti tal-EFTA tal-15 ta’ Diċembru 2016 fil-Kawża E-1/16 Synnøve Finden AS vs Staten v/Landbruks- og matdepartmentet, EFTA Ct Rep [2016] p. 931, il-punti 47 sa 48 u tal-14 ta’ Lulju 2000 fil-Kawża E-1/00 State Debt Management Agency vÍslandsbanki-FBA hf, EFTA Ct. Rep. [2000-2001] p. 8, il-punt 37.

(10)  Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-22 ta’ Diċembru 2008, British Aggregates vs Il-Kummissjoni, C-487/06 P, EU:C:2008:757, il-punt 111; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-16 ta’ Mejju 2000, Franza vs Ladbroke Racing u l-Kummissjoni, C-83/98 P, EU:C:2000:248, il-punt 25.

(11)  Ara, pereżempju, il-Linji Gwida dwar il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat kif imsemmi fl-Artikolu 61(1) tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea (ĠU L 342, 21.12.2017, p. 35-84, u s-Suppliment taż-ŻEE Nru 82, 21.12.2017, p. 1.); Applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat għall-kumpens mogħti għall-forniment ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (ĠU L 161, 13.6.2013, p. 12 u s-Suppliment taż-ŻEE Nru 34, 13.6.2013, p. 1)); Linji Gwida dwar il-Garanziji mill-Istat (ĠU L 105, 21.4.2011, p. 32 u s-Suppliment taż-ŻEE Nru 23, 21.4.2011, p. 1)); Il-Linji Gwida dwar l-għajnuna mill-Istat għar-riċerka u l-iżvilupp u l-innovazzjoni (ĠU L 209, 6.8.2015, p. 17 u s-Suppliment taż-ŻEE Nru 44, 6.8.2015, p. 1).

(12)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-14 ta’ Novembru 2019, Dilly’s Wellnesshotel, C-585/17, EU:C:2019:969, il-punt 54.

(13)  L-obbligu ta’ sospensjoni li jirriżulta mill-Artikolu 108(3) tat-TFUE, li huwa rifless mill-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll 3, għandu effett dirett fl-Istati Membri tal-UE. Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punt 88; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Marzu 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, EU:C:2020:139, il-punt 22; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, EU:C:2013:755, il-punt 29.

(*)  Is-sentenza fil-Kawża E-1/94 Restamark [1994-1995] EFTA Ct. Rep. 15, il-punt 77, il-Kawża E-2/12 HOB-vín ehf vs Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins[2012] EFTA Ct. R. 1092, il-punt 122 u l-Kawża E-6/17 Fjarskipti hf. vs síminn hf. [2018] EFTA Ct. R. 78, il-punt 27 u 28.

(14)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Ottubru 2006, Transalpine Ölleitung in Österreich, C-368/04, EU:C:2006:644, il-punt 38; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Marzu 2010, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-1/09, EU:C:2010:136, il-punt 26; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, EU:C:2015:742, il-punt 21; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Marzu 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, EU:C:2020:139, il-punt 21.

(15)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, il-punti 88 u 89; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Marzu 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, il-punti 22 u 23. Is-sentenza tal-Qorti tal-EFTA tal-15 ta’ Diċembru 2016 fil-Kawża E-1/16 Synnøve Finden AS vs Staten v/Landbruks- og matdepartmentet, EFTA Ct Rep [2016] p. 931, il-punt 48.

(16)  Bis-saħħa tal-Artikolu 1(c) tal-Parti II tal-Protokoll 3, “għajnuna ġdida” hija definita bħala “kull għajnuna, jiġifieri, skemi ta’ għajnuna u għajnuna individwali, li ma jkunux għajnuna eżistenti, inkluż tibdil fl-għajnuna eżistenti”. Billi din id-dispożizzjoni hija stabbilita f’termini wiesgħa, tista’ tkopri mhux biss it-tibdil innifsu, iżda wkoll l-għajnuna kkonċernata minn dan it-tibdil. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 1(b)(ii) tal-Parti II tal-Protokoll 3, “għajnuna eżistenti” tinftiehem, fost l-oħrajn, bħala “għajnuna awtorizzata, li tfisser, skemi ta’ għajnuna u għajnuna individwali li kienu awtorizzati mill-Awtorità ta’ Sorveljanza tal-EFTA jew, bi qbil komuni kif stabbilit fil-Parti I, l-Artikolu 1(2), is-subparagrafu 3, mill-Istati tal-EFTA”. B’dan il-mod, għajnuna li kienet is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ awtorizzazzjoni u li, wara tibdil li ma kienx jissodisfa kundizzjoni stabbilita minn din id-deċiżjoni sabiex tiġi żgurata l-kompatibbiltà ta’ din l-għajnuna mas-suq intern, ma tibqax koperta mid-deċiżjoni li tkun awtorizzatha, tista’ tikkostitwixxi għajnuna ġdida. Ara s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-25 ta’ Ottubru 2017, C-467/15 P, il-Kummissjoni vs l-Italja, EU:C:2017:799, il-punti 46 u 47. Ara wkoll it-Taqsima 4.2.2.2. ta’ dawn il-Linji Gwida.

(17)  Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 1407/2013 tat-18 ta’ Diċembru 2013 dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 107 u 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għall-għajnuna de minimis (ĠU L 352, 24.12.2013, p. 1). Ir-Regolament ġie inkorporat fil-Ftehim ŻEE fil-punt 1ea tal-Anness XV mid-Deċiżjoni tal-Kumitat Konġunt taż-ŻEE Nru 98/2014 tas-16 ta’ Mejju 2014 (ĠU L 310, 30.10.2014, p. 65–66, u s-Suppliment taż-ŻEE Nru 63, 30.10.2014, p. 56); Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 360/2012 tal-25 ta’ April 2012 dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 107 u 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għall-għajnuna de minimis mogħtija lil impriżi li jipprovdu servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (ĠU L 114, 26.4.2012, p. 8). Ir-Regolament ġie inkorporat fil-Ftehim ŻEE fil-punt 1ha tal-Anness XV bid-Deċiżjoni tal-Kumitat Konġunt taż-ŻEE Nru 225/2012 tas-7 ta’ Diċembru 2012 (ĠU L 81, 21.3.2013, p. 27, u s-Suppliment taż-ŻEE Nru 18, 21.3.2013, p. 32).

(18)  Tali regolamenti huma adottati abbażi tar-Regolament ta’ abilitazzjoni tal-Kunsill (UE) 2015/1588 tat-13 ta’ Lulju 2015 dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 107 u 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għal ċerti kategoriji ta’ għajnuna orizzontali mill-Istat (ĠU L 248, 24.9.2015, p. 1).

(19)  Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 651/2014 tas-17 ta’ Ġunju 2014 li jiddikjara li ċerti kategoriji ta’ għajnuna kompatibbli mas-suq intern skont l-Artikoli 107 u 108 tat-Trattat (ĠU L 187, 26.6.2014, p. 1). Ir-Regolament ġie inkorporat fil-Ftehim ŻEE fil-punt 1j tal-Anness XV bid-Deċiżjoni tal-Kumitat Konġunt taż-ŻEE Nru 152/2014 tas-27 ta’ Ġunju 2014 (ĠU L 342, 27.11.2014, p. 63, u s-Suppliment taż-ŻEE Nru 71, 27.11.2014, p. 61).

(20)  Skont l-Artikolu 109 tat-TFUE, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea jista’ jadotta regolamenti għall-applikazzjoni tal-Artikoli 107 u 108 tat-TFUE u jiddetermina l-kategoriji ta’ għajnuna li huma eżentati mill-obbligu ta’ notifika. Kif previst fl-Artikolu 108(4) tat-TFUE, il-Kummissjoni tista’ mbagħad tadotta regolamenti relatati mal-kategoriji ta’ għajnuna mill-Istat li jkun iddetermina l-Kunsill, skont l-Artikolu 109 tat-TFUE.

(21)  Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2012/21/UE tal-20 ta’ Diċembru 2011 dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 106(2) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għall-għajnuna mill-Istat taħt il-forma ta’ kumpens għas-servizzi pubbliċi mogħti lil ċerti impriżi inkarigati bil-ġestjoni ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (notifikata bid-dokument C(2011) 9380) (ĠU L 7, 11.1.2012, p. 3). Id-deċiżjoni ġiet inkorporata fil-Ftehim ŻEE fil-punt 1h tal-Anness XV bid-Deċiżjoni tal-Kumitat Konġunt taż-ŻEE Nru 66/2012 tat-30 ta’ Marzu 2012 (ĠU L 207, 2.8.2012, p. 46, u s-Suppliment taż-ŻEE Nru 43, 2.8.2012, p. 56).

(22)  Ir-Regolament (KE) Nru 1370/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Ottubru 2007 dwar servizzi pubbliċi tat-trasport tal-passiġġieri bil-ferrovija u bit-triq (ĠU L 315, 3.12.2007, p. 1). Ir-Regolament ġie inkorporat fil-Ftehim ŻEE fil-punt 4a tal-Anness XIII bid-Deċiżjoni tal-Kumitat Konġunt taż-ŻEE Nru 85/2008 tal-4 ta’ Lulju 2008 (ĠU L 280, 23.10.2008, p. 20 u s-Suppliment taż-ŻEE Nru 64, 23.10.2008, p. 13).

(*)  L-Artikolu 106(2) tat-TFUE jikkorrispondi għall-Artikolu 59(2) tal-Ftehim ŻEE.

(**)  L-Artikolu 93 tat-TFUE jikkorrispondi għall-Artikolu 49 tal-Ftehim ŻEE

(23)   ĠU C 202, 7.6.2016, p. 13.

(24)  Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-22 ta’ Ottubru 2002, Roquette Frères, C-94/00, EU:C:2002:603, il-punt 31 u s-sentenza tal-Qorti tal-EFTA tat-28 ta’ Settembru 2012 fil-Kawża E-18/11 Irish Bank Resolution Corporation Ltd vs Kaupþing hf EFTA Ct. R. [2012] p. 592, il-punti 58 u 123.

(25)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Lulju 1996, SFEI u Oħrajn, C-39/94, EU:C:1996:285, il-punt 50; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-28 ta’ Frar 1991, Delimitis vs Henninger Bräu, C-234/89, EU:C:1991:91, il-punt 53.

(26)  Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Settembru 2014, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, C-527/12, EU:C:2014:2193, il-punt 56; Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, EU:C:2013:755, il-punt 41 u s-sentenza tal-Qorti tal-EFTA tas-17 ta’ Ottubru 2014 fil-Kawża E-28/13 LBI hf vs Merril Lynch Int Ltd, EFTA Ct. R. [2014] p. 970, il-punt 40.

(27)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Settembru 1983, Deutsche Milchkontor GmbH, C-205/82, EU:C:1983:233, il-punti 22 u 23; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Ġunju 2002, In-Netherlands vs Il-Kummissjoni, C-382/99, EU:C:2002:363, il-punt 90; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Settembru 2014, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, C-527/12, EU:C:2014:2193, il-punti 39 sa 42; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Jannar 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, EU:C:2019:51, il-punt 72; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, EU:C:2015:742, il-punti 40 sa 41; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punt 135.

(28)  Il-konformità mal-prinċipju tal-effettività trid tiġi indirizzata billi jiġu analizzati l-karatteristiċi partikolari ta’ dik id-dispożizzjoni u r-rwol tagħha fil-proċedura rilevanti. F’dan is-sens, ara s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, EU:C:2015:742, il-punt 40; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punti 138 sa 140. Is-sentenza tal-Qorti tal-EFTA tas-17 ta’ Settembru 2018 fil-Kawża E-10/17, Nye Kystlink AS vs Color Group AS u Color Line AS, EFTA Ct. Rep. [2018] p. 292, il-punti 73 – 75 u 110-111, u l-ġurisprudenza ċċitata.

(29)  Il-konformità tar-regoli proċedurali domestiċi applikabbli mal-prinċipji ta’ ekwivalenza u effettività tista’, madankollu, tkun relatata ma’ kwalunkwe aspett ieħor tal-leġiżlazzjoni nazzjonali, inkluż, pereżempju, il-livell tal-ispejjeż assoċjati mal-infurzar privat tal-għajnuna mill-Istat quddiem il-qrati nazzjonali.

(30)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Jannar 2005, Streekgewest, C-174/02, EU:C:2005:10, il-punt 18 u s-Sentenza tal-Qorti tal-EFTA tat-13 ta’ Ġunju 2013 fil-Kawża E-11/12, Beatrix Koch, Dipl. Kfm. Lothar Hummel u Stefan Muller vs Swiss Life AG, EFTA Ct. R. [2013] p. 272, il-punt 117.

(31)  Pereżempju, fir-Rumanija, kull persuna li tkun affettwata minn miżura ta’ għajnuna illegali mill-Istat għandha locus standi fil-qorti. Ara l-Anness 3: Rapporti tal-pajjiżi tal-“Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)”, l-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2019, p. 404. Barra minn hekk, fil-Latvja, il-locus standi huwa direttament ibbażat fuq l-Artikolu 108(3) tat-TFUE u, b’hekk, il-qrati nazzjonali jistgħu jibbażaw fuq id-definizzjoni ta’ “parti interessata” tar-Regolament Proċedurali biex jiddeterminaw jekk persuna jkollhiex locus standi f’każ partikolari. Ara l-Anness 3: Rapporti tal-pajjiżi tal-“Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)”, l-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2019, p. 300.

(32)  Qed issir referenza, pereżempju, għal każijiet li fihom l-għajnuna illegali tkun iffinanzjata minn imposta li għaliha jkun soġġett ir-rikorrent. Madankollu, il-pożizzjoni tkun differenti meta t-tilwima tkun tikkonċerna mhux applikazzjoni li għandha tiġi eżentata mit-taxxa kkontestata, iżda l-legalità tar-regoli relatati ma’ dik it-taxxa. Ara, f’dan is-sens, is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Marzu 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, EU:C:2020:139, il-punt 25 u s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-26 ta’ April 2018, ANGED, C-233/16, EU:C:2018:280, il-punt 26.

(33)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Jannar 2005, Streekgewest, C-174/02, EU:C:2005:10, il-punt 19.

(34)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-10 ta’ Novembru 2016, DTS Distribuidora de Televisión Digital vs Il-Kummissjoni, C-449/14 P, EU:C:2016:848, il-punti 81 u 82; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Diċembru 2016, Il-Kummissjoni vs Aer Lingus, C-164/15 P, EU:C:2016:990, il-punt 121; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Marzu 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, EU:C:2020:139, il-punti minn 24 sa 28.

(35)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Ġunju 2006, Air Liquide Industries Belgium, C-393/04, EU:C:2006:403, il-punt 45.

(36)  […].

(37)  […].

(38)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Jannar 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, EU:C:2019:51, il-punt 72.

(39)  Pereżempju, l-Irlanda attribwiet ġuriżdizzjoni esklużiva lil-Lista tal-Kompetizzjoni tal-Qorti Għolja biex tisma’ tilwimiet dwar il-liġi tal-kompetizzjoni, inklużi każijiet ta’ għajnuna mill-Istat. Barra minn hekk, fl-Italja, il-qrati amministrattivi tal-pajjiż ġew attribwiti kompetenza kważi esklużiva biex jisimgħu każijiet li jikkonċernaw l-infurzar pubbliku u privat tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat mid-19 ta’ Jannar 2013. Il-qrati ċivili żammew il-kompetenza tagħhom fir-rigward ta’ ċerti tipi ta’ proċedimenti u ta’ azzjonijiet. Ara l-Anness 3: Ir-rapporti tal-pajjiżi tal-“Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)”, l-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2019, p. 253 u minn 263 sa 264. Ara wkoll il-“Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)”, p. 103 sa 104.

(40)  B’mod partikolari, fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri tal-UE, il-qrati amministrattivi huma kompetenti meta r-rikorrent jikkontesta att tal-awtorità pubblika, bħall-ordni li timplimenta l-irkupru jew li tagħti l-għajnuna, filwaqt li l-qrati ċivili huma kompetenti għal kwistjonijiet relatati mal-irkupru tal-għajnuna mill-Istat fil-kuntest tal-proċedimenti ta’ insolvenza jew mal-għoti ta’ kumpens għad-danni. Ara l-“Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)”, l-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2019, p. 64. Fin-Norveġja u fl-Iżlanda, ma hemm l-ebda qorti speċjalizzata, il-qrati nazzjonali jittrattaw il-kwistjonijiet kollha. Fil-Liecthenstein, il-qrati nazzjonali huma kompetenti li jannullaw jew jiddikjaraw il-kuntratt jew il-liġi li fuqhom l-għajnuna kienet ingħatat nulla b’effett retroattiv. L-awtorità li tagħti l-għajnuna tista’ tirrevedi d-deċiżjoni tagħha stess jew tordna l-irkupru ta’ għajnuna illegali mill-Istat minħabba deċiżjoni negattiva mill-ESA, l-ilmenti superviżorji jistgħu jitressqu quddiem awtorità nazzjonali.

(41)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, EU:C:2015:742, il-punt 38.

(42)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Settembru 2009, Fallimento Olimpiclub, C-2/08, EU:C:2009:506, il-punt 24. Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-10 ta’ Lulju 2014, Impresa Pizzarotti, C-213/13, EU:C:2014:2067, il-punt 54; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Mejju 2020, Telecom Italia, C-34/19; EU:C:2020:148, il-punt 58.

(43)  […].

(*)  Is-sentenza tal-Qorti tal-EFTA tat-22 ta’ Frar 2022 fil-Kawża E-1/01, Hörður Einarsson vs l-Istat tal-Iżlanda, EFTA Ct. R. [2002], p. 1, il-punti 52-53.

(44)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-18 ta’ Lulju 2007, Lucchini, C-119/05, EU:C:2007:434, il-punti 60 u 61.

(45)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-18 ta’ Lulju 2007, Lucchini, C-119/05, EU:C:2007:434, il-punti minn 61 sa 63; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, EU:C:2015:742, il-punt 44; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, Buonotourist vs Il-Kummissjoni, C-586/18 P, EU:C:2020:152, il-punti minn 92 sa 96; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, CSTP Azienda della Mobilità vs Il-Kummissjoni, C-587/18 P, EU:C:2020:150, il-punti minn 92 sa 96; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Settembru 2009, Fallimento Olimpiclub, C-2/08, EU:C:2009:506, il-punti minn 22 sa 25;

(46)   “Regola nazzjonali li tipprekludi lill-qorti nazzjonali milli tislet il-konsegwenzi kollha ta’ ksur tat-tielet sentenza tal-Artikolu 108(3) TFUE [l-Artikolu 1(3) tal-Parti I tal-Protokoll Nru 3] minħabba deċiżjoni ta’ qorti nazzjonali, li għandha l-awtorità ta’ res judicata, mogħtija f’tilwima li ma għandhiex l-istess suġġett u li ma kinitx tikkonċerna l-karatteristiċi tal-għajnuna mill-Istat tal-kuntratti inkwistjoni għandha titqies bħala inkompatibbli mal-prinċipju ta’ effettività”, is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2015 Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, EU:C:2015:742, il-punt 45.

(47)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, Buonotourist vs Il-Kummissjoni, C-586/18 P, EU:C:2020:152, il-punti minn 92 sa 96.

(48)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, EU:C:2015:742, il-punti 30 u minn 42 sa 43.

(49)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Marzu 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, EU:C:2020:139, il-punt 19.

(50)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, EU:C:2013:755, il-punti 25 u 26; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-18 ta’ Mejju 2017, Fondul Proprietatea, C-150/16, EU:C:2017:388, il-punt 40; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punt 84.

(51)  [...]. Il-Linji Gwida dwar il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat kif imsemmi fl-Artikolu 61(1) tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea (ĠU L 342, 21.12.2017, p. 35-84, u s-Suppliment taż-ŻEE Nru 82, 21.12.2017, p. 1).

(52)  Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, Buonotourist vs Il-Kummissjoni, C-586/18 P, EU:C:2020:152, il-punt 90.

(53)  Ara l-Artikoli 4 u 7 tal-Parti II tal-Protokoll 3.

(54)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-19 ta’ Lulju 2016, Kotnik u Oħrajn, C-526/14, EU:C:2016:570, il-punt 37.

(55)  Id-Deċiżjoni li ma titqajjem l-ebda oġġezzjoni, l-Artikolu 4(3) tal-Parti II tal-Protokoll 3.

(56)  Ara l-kunċetti ta’ “deċiżjoni pożittiva” u “deċiżjoni negattiva”, rispettivament, fl-Artikolu 7(3) u (5) tal-Parti II tal-Protokoll 3.

(57)  Ara l-Artikolu 4(3) u (4) tal-Parti II tal-Protokoll 3.

(58)  Ara s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, Buonotourist vs il-Kummissjoni, C-586/18 P, EU:C:2020:152, il-punti 93 u 94 “l-eżerċizzju ta’ tali setgħa jimplika li l-Kummissjoni tista’ teżamina, skont l-Artikolu 108 TFUE, jekk miżura tikkostitwixxix għajnuna mill-Istat li kellha tiġi nnotifikata lilha, skont il-paragrafu 3 ta’ dak l-artikolu, f’sitwazzjoni fejn l-awtoritajiet ta’ Stat Membru jkunu tal-fehma li dik il-miżura ma kinitx tissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 107(1) TFUE, inkluż fejn dawk l-awtoritajiet ikunu kkonformaw, f’dak ir-rigward, mal-valutazzjoni ta’ qorti nazzjonali. Din il-konklużjoni ma tistax tiġi invalidata mill-fatt li din il-qorti adottat deċiżjoni li akkwistat l-awtorità ta’ res judicata. Għandu jiġi enfasizzat li r-regola tal-kompetenza esklużiva tal-Kummissjoni tkun meħtieġa fl-ordni ġuridiku intern bħala konsegwenza tal-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni”.

(59)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Settembru 2016, PGE, C-574/14, EU:C:2016:686, il-punti 33, 36 u 37.

(60)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, Buonotourist vs Il-Kummissjoni, C-586/18 P, EU:C:2020:152, il-punti minn 92 sa 96; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, CSTP Azienda della Mobilità vs Il-Kummissjoni, C-587/18 P, EU:C:2020:150, il-punti minn 92 sa 96.

(61)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-14 ta’ Frar 1990, Franza vs Il-Kummissjoni (“ Boussac ”), C-301/87, EU:C:1990:67, il-punti minn 9 sa 22. Dan ma jipprekludix il-possibbiltà li l-ESA toħroġ inġunzjoni ta’ rkupru qabel ma tkun lestiet il-valutazzjoni tal-kompatibbiltà, f’każijiet speċifiċi previsti fl-Artikolu 11(1) tal-Parti II tal-Protokoll 3.

(62)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Jannar 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, EU:C:2019:51, il-punt 66; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punt 110. Fiż-żewġ każijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet qed tirreferi għar-Regolament Proċedurali (rivedut) li, sa fejn fih regoli ta’ natura proċedurali li japplikaw għall-proċeduri amministrattivi kollha fil-kwistjoni tal-għajnuna mill-Istat pendenti quddiem il-Kummissjoni, huwa jikkodifika u jsaħħaħ il-prattika tal-Kummissjoni fir-rieżami tal-għajnuna mill-Istat. Ir-Regolament Proċedurali rivedut (ir-Regolament (UE) 2105/1589) għadu ma ġiex inkorporat fil-Ftehim ŻEE.

(63)  Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-7 ta’ Marzu 2002, L-Italja vs Il-Kummissjoni, C-310/99, EU:C:2002:143, il-punt 99.

(64)  Ara l-Artikolu 14(1) tal-Parti II tal-Protokoll 3.

(65)  Ara l-Artikolu 15(1) tal-Parti II tal-Protokoll 3.

(66)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-14 ta’ Frar 1990, Franza vs Il-Kummissjoni, C-301/87, EU:C:1990:67, il-punti 19 u 20; Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Marzu 1991, L-Italja vs Il-Kummissjoni, C-303/88,EU:C:1991:136, il-punt 46. Jekk l-Istat Membru jonqos milli jikkonforma ma’ inġunzjoni ta’ sospensjoni jew ta’ rkupru, l-ESA tkun intitolata, filwaqt li twettaq l-eżami dwar il-mertu tal-kwistjoni, li tressaq il-kwistjoni direttament quddiem il-Qorti tal-EFTA billi tapplika għal dikjarazzjoni li tali nuqqas jikkostitwixxi ksur tal-Ftehim ŻEE, skont l-Artikolu 12 tar-Regolament Proċedurali.

(67)  Ara l-Artikolu 11(1) u (2) tal-Parti II tal-Protokoll 3.

(68)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Frar 2008, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-199/06, EU:C:2008:79, il-punt 38; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires u Oħrajn vs Franza, C-354/90, EU:C:1991:440, il-punti 11 u 12.

(69)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Diċembru 1973, Lorenz GmbH vs Bundesrepublik Deutschland u Oħrajn, C-120/73, EU:C:1973:152, il-punt 8; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires u Oħrajn vs Franza, C-354/90, EU:C:1991:440, il-punt 11; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Lulju 1996, SFEI u Oħrajn, C-39/94, EU:C:1996:285, il-punt 39.

(70)  Għar-rwol tal-qrati nazzjonali fl-infurzar pubbliku tal-għajnuna mill-Istat, ara l-Avviż ta’ Rkupru (ĠU C 247, 23.7.2019, p. 1). L-ESA tadotta linji gwida dwar l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, jew fil-forma ta’ verżjoni taż-ŻEE-EFTA tal-istrument rilevanti tal-Kummissjoni Ewropea jew permezz ta’ referenza għal dak l-istrument. Il-Kummissjoni Ewropea adottat Avviż dwar l-Irkupru ta’ għajnuna illegali u inkompatibbli mill-Istat, ĠU C 247, 23.7.2019, p.1 li sostitwixxa l-Avviż ta’ Rkupru tal-2007, ĠU C 272, 15.11.2007, p. 4. L-Avviż dwar l-Irkupru ta’ għajnuna illegali u inkompatibbli mill-Istat huwa, sa ċertu punt, ibbażat fuq ir-Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/1589 tat-13 ta’ Lulju 2015 li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, ĠU L 248, 24.9.2015, p. 9 “ir-Regolament Proċedurali” li għadu ma ġiex inkorporat fil-Ftehim ŻEE. Minħabba din ir-raġuni. L-ESA ma setgħetx tadotta verżjoni sinifikattiva taż-ŻEE-EFTA tal-Avviż dwar l-Irkupru u l-għajnuna illegali u inkompatibbli mill-Istat u għalhekk tirreferi għall-avviż ta’ Rkupru attwalment applikabbli tagħha mill-2008, disponibbli hawnhekk, ĠU L 105, 21.4.2011, p. 32.

(71)  Ara wkoll is-Sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-20 ta’ Ġunju 2019, A&O hostel and hotel Berlin vs Il-Kummissjoni, T-578/17, EU:T:2019:437, il-punt 72.

(72)  Għal dan l-għan, ara s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-22 ta’ Marzu 1977, Steineke e Weinlig, 78/76, EU:C:1977:52, il-punt 14.

(73)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, CSTP Azienda della Mobilità vs Il-Kummissjoni, C-587/18 P, EU:C:2020:150, il-punti minn 92 sa 93; Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, Buonotourist vs Il-Kummissjoni, C-586/18 P, EU:C:2020:152, il-punt 96.

(74)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, EU:C:2013:755, il-punt 41.

(75)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-22 ta’ Ottubru 1987, Foto-Frost vs Hauptzollamt Lübeck-Ost, C-314/85, EU:C:1987:452, il-punt 20.

(76)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Frar 1991, Zuckerfabrik Süderdithmarschen and Zuckerfabrik Soest vs Hauptzollamt Itzehoe and Hauptzollamt Paderborn, C-143/88 u C-92/89, EU:C:1991:65, il-punt 23; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-9 ta’ Novembru 1995, Atlanta Fruchthandelsgesellschaft u Oħrajn (I) vs Bundesamt für Ernährung und Forstwirtschaft, C-465/93, EU:C:1995:369, il-punt 51; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-18 ta’ Lulju 2007, Lucchini, C-119/05, EU:C:2007:434, il-punt 53.

(77)  […] Skont l-Artikolu 34 tal-SCA, il-Qorti tal-EFTA għandu jkollha l-ġuriżdizzjoni li tagħti opinjoni konsultattiva dwar l-interpretazzjoni tal-Ftehim ŻEE. Meta kwistjoni bħal din titqajjem quddiem kwalunkwe qorti jew tribunal fi Stat taż-ŻEE-EFTA, dik il-qorti jew dak it-tribunal jista’, jekk huwa jqis li jkun meħtieġ biex ikun jista’ jagħti sentenza, jitlob lill-Qorti tal-EFTA tagħti tali opinjoni.

(78)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Lulju 1996, SFEI u Oħrajn, C-39/94, EU:C:1996:285, il-punti 50 u 51; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, EU:C:2013:755, il-punt 44.

(79)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Frar 2008, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-199/06, EU:C:2008:79, il-punt 40; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-19 ta’ Marzu 2015, OTP Bank, C-672/13, EU:C:2015:185, il-punt 76; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Jannar 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, EU:C:2019:51, il-punt 59.

(80)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, EU:C:2013:755, il-punt 30; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punt 89; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Marzu 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, EU:C:2020:139, il-punt 23; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Diċembru 2018, Rittinger u Oħrajn, C-492/17, EU:C:2018:1019, il-punt 42.

(81)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Frar 2008, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-199/06, EU:C:2008:79, il-punti 52 u 55. Fil-kuntest tad-dritt nazzjonali tagħha, il-qorti nazzjonali tista’, jekk ikun xieraq, tordna wkoll l-irkupru tal-għajnuna illegali, mingħajr preġudizzju għad-dritt tal-Istat taż-ŻEE li jerġa’ jimplementaha, sussegwentement. Hija tista’ wkoll tilqa’ t-talbiet għal kumpens għad-dannu kkawżat minħabba n-natura illegali tal-għajnuna (Ibid., il-punt 53).

(82)  Ara, għal dan l-għan, is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-19 ta’ Diċembru 2019, Arriva Italia u Oħrajn, C-385/18, EU:C:2019:1121, il-punt 85.

(83)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, EU:C:2013:755, il-punti minn 37 sa 40.

(84)   Ibid. paragrafu 38.

(85)   Ibid, il-punti minn 41 sa 43.

(86)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Marzu 2010, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-1/09, EU:C:2010:136, il-punt 31 et seq.; L-Ordni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ April 2014, Flughafen Lübeck, C-27/13, EU:C:2014:240, il-punt 30.

(87)  Jiġifieri deċiżjoni li tagħlaq l-investigazzjoni formali bbażata fuq l-Artikolu 7 tal-Parti II tal-Protokoll 3.

(88)  Ara, għal dan l-għan, is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Novembru 1998, Spanja vs il-Kummissjoni, C-415/96, EU:C:1998:533, il-punt 31; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Ottubru 2000, Industrie des poudres sphériques vs il-Kunsill, C-458/98 P, EU:C:2000:531, il-punt 82; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-9 ta’ Lulju 2008, Alitalia vs il-Kummissjoni, T-301/01, EU:T:2008:262, il-punti 99 u 142.

(89)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-22 ta’ Marzu 1977, Steinike & Weinlig, C-78/76, EU:C:1977:52, il-punt 14; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Lulju 1996, SFEI u Oħrajn, C-39/94, EU:C:1996:285, il-punt 49; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires u Oħrajn vs Franza, C-354/90, EU:C:1991:440, il-punt 10; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-18 ta’ Lulju 2007, Lucchini, C-119/05, EU:C:2007:434, il-punt 50; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Ottubru 2006, Transalpine Ölleitung in Österreich, C-368/04, EU:C:2006:644, il-punt 39.

(90)   ĠU C 262, 19.7.2016, p. 1.

(91)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punti minn 90 sa 92.

(92)   Ibid. il-punt 101; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-29 ta’ Lulju 2019, BMW vs Il-Kummissjoni, C-654/17 P, EU:C:2019:634, il-punt 151.

(93)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-29 ta’ Lulju 2019, BMW vs Il-Kummissjoni, C-654/17 P, EU:C:2019:634, il-punti 132 u 133; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punt 67.

(94)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punt 60. F’dan ir-rigward, il-Qorti ċċarat li l-kriterji għall-applikazzjoni tal-eżenzjoni jridu jkunu ċari u infurzabbli faċilment u l-verifika tagħhom mill-qrati nazzjonali ma għandhiex teħtieġ valutazzjonijiet ekonomiċi kumplessi fuq bażi ta’ każ b’każ (Ibid. il-paragrafi 61 u 68).

(95)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Diċembru 2005, Unicredito Italiano, C-148/04, EU:C:2005:774, il-punt 104; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-19 ta’ Marzu 2015, OTP Bank, C-672/13, EU:C:2015:185, il-punt 77; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punt 104.

(96)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punt 101; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-29 ta’ Lulju 2019, BMW vs Il-Kummissjoni, C-654/17 P, EU:C:2019:634, il-punt 151.

(97)  l-Artikoli 1(b) u 15(3) tal-Parti II tal-Protokoll 3.

(98)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Jannar 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, EU:C:2019:51, il-punt 66; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punt 110. Pereżempju, l-Artikolu 15(1) tal-Parti II tal-Protokoll 3, li jistabbilixxi li s-setgħat tal-ESA li tordna l-irkupru tal-għajnuna jkunu soġġetti għal perjodu ta’ limitazzjoni ta’ 10 snin, u l-paragrafu 3 ta’ dan l-Artikolu, li jipprevedi li “kwalunkwe għajnuna li fir-rigward tagħha jkun skada l-perjodu ta’ limitazzjoni għandha titqies bħala għajnuna eżistenti”, ma jistabbilixxux prinċipju ġenerali li jkun applikabbli għall-qrati nazzjonali (ara l-paragrafu (82) ta’ hawn taħt).

(99)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, EU:C:2013:755, il-punt 43; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Diċembru 2016, Il-Kummissjoni vs Hansestadt Lübeck, C-524/14 P, EU:C:2016:971, il-punt 29.

(100)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Marzu 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, EU:C:2020:139, il-punt 23; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-19 ta’ Diċembru 2019, Arriva Italia u Oħrajn, C-385/18, EU:C:2019:1121, il-punt 84.

(101)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-8 ta’ Diċembru 2011, Residex Capital IV, C-275/10, EU:C:2011:814, il-punti 44-47

(102)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Lulju 2005, Xunta de Galicia, C-71/04, EU:C:2005:493, il-punt 49; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Lulju 1996, SFEI u Oħrajn, C-39/94, EU:C:1996:285, il-punti 40 u 68; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires u Oħrajn vs Franza, C-354/90, EU:C:1991:440, il-punt 12; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-8 ta’ Diċembru 2011, Residex Capital IV, C-275/10, EU:C:2011:814, il-punt 43.

(103)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Diċembru 2016, Il-Kummissjoni vs Aer Lingus, C-164/15 P u C-165/15 P, EU:C:2016:990, il-punt 116; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-19 ta’ Marzu 2015, OTP Bank, C-672/13, EU:C:2015:185, il-punt 70; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-8 ta’ Diċembru 2011, Residex Capital IV, C-275/10, EU:C:2011:814, il-punt 33. Is-sentenza tal-Qorti tal-EFTA tat-8 ta’ April 2013, Hurtigruten ASA, ir-Renju tan-Norveġja vs l-Awtorità ta’ Sorveljanza tal-EFTA, Kawża E-10/11, E-11/11, EFTA Ct. Rep. [2012] p.758, il-punti 283 u 284; Is-Sentenza tal-Qorti tal-EFTA tal-21 ta’ Lulju 2005, Fesil ASA u Finnfjord Smelteverk AS (Kawża E-5/04), Prosessindustriens Landsforening u oħrajn (Kawża E-6/04), ir-Renju tan-Norveġja (Kawża E-7/04) vs l-Awtorità ta’ Sorveljanza tal-EFTA, EFTA [2005] Ct. Rep. p.117, il-punt 178. Is-Sentenza tal-Qorti tal-EFTA tad-29 ta’ Lulju 2016, l-Awtorità ta’ Sorveljanza tal-EFTA vs l-Iżlanda, Kawża E-25/15, EFTA Ct.Rep [2016] p.631, il-punt 43.

(104)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punt 132; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-8 ta’ Diċembru 2011, Residex Capital IV, C-275/10, EU:C:2011:814, il-punt 39.

(105)  […].

(106)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punt 134.

(107)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Frar 2008, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-199/06, EU:C:2008:79, il-punt 63.

(108)   Ibid. paragrafu 68.

(109)  Ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 794/2004 tal-21 ta’ April 2004 li jimplimenta r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 659/1999 li jippreskrivi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 93 tat-Trattat tal-KE (ĠU L 140, 30.4.2004, p. 1). Ir-Regolament ġie inkorporat fil-Ftehim ŻEE fil-punt 2 tal-Anness II mid-Deċiżjoni tal-Kumitat Konġunt taż-ŻEE Nru 123/2005 tat-30 ta’ Settembru 2005 (ĠU L 339, 22.12.2005, p. 32, u s-Suppliment taż-ŻEE Nru 66, 22.12.2005, p. 18).

(110)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punt 141.

(111)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Jannar 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, EU:C:2019:51, il-punt 61.

(112)   Ibid, il-punti minn 71 sa 75.

(113)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-20 ta’ Marzu 1997, Land Rheinland-Pfalz vs Alcan Deutschland, C-24/95, EU:C:1997:163, il-punti minn 34 sa 37; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-29 ta’ Marzu 2012, Il-Kummissjoni vs L-Italja, C-243/10, EU:C:2012:182, il-punt 35; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-30 ta’ April 2020, Nelson Antunes da Cunha, C-627/18, EU:C:2020:321, il-punt 60.

(114)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires u Oħrajn vs Franza, C-354/90, EU:C:1991:440, il-punt 12; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Diċembru 2016, Il-Kummissjoni vs Hansestadt Lübeck, C-524/14 P, EU:C:2016:971, il-punt 29; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Lulju 1996, SFEI u Oħrajn, C-39/94, EU:C:1996:285, il-punt 52; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Ottubru 2006, Transalpine Ölleitung in Österreich, C-368/04, EU:C:2006:644, il-punt 46.

(115)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Lulju 1996, SFEI u Oħrajn, C-39/94, EU:C:1996:285, il-punt 52; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Ottubru 2006, Transalpine Ölleitung in Österreich, C-368/04, EU:C:2006:644, il-punt 46.

(116)  Fl-Istudju dwar l-Infurzar ġie rrapportat Digriet interessanti tal-qorti Franċiża wara deċiżjoni negattiva tal-Kummissjoni: sabiex tikkumpensa għall-effett sospensiv awtomatiku ta’ appell kontra l-ordni ta’ rkupru, il-qorti nazzjonali ordnat lill-benefiċjarju jħallas is-somom dovuti f’kont imblokkat. Meta għamlet dan, il-qorti użat dispożizzjoni tad-dritt Franċiż li permezz tagħha huwa possibbli li jsir ħlas provviżorju f’każijiet li fihom l-obbligu ta’ ħlas ma jkunx jista’ jiġi kkontestat serjament. Ara l-Anness 3: Rapporti tal-pajjiżi tal-“Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)”, l-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2019, p. 156, Sommarju tal-Każ FR8: Cour administrative d’appel de Bordeaux, l-10 ta’ Diċembru 2015.

(117)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-26 ta’ Ottubru 2016, DEI u l-Kummissjoni vs Alouminion tis Ellados, C-590/14 P, EU:C:2016:797, il-punt 101. L-istudju dwar l-infurzar taż-ŻEE-EFTA żvela li ma hemm l-ebda prattika ta’ każ fir-rigward ta’ miżuri provviżorji fl-Istati taż-ŻEE-EFTA.

(118)  Il-qrati nazzjonali jistgħu jagħżlu wkoll li jieħdu miżuri provviżorji waqt li jkunu qed jistennew opinjoni jew informazzjoni mill-ESA, jew sentenza minn qorti nazzjonali superjuri jew mill-Qorti tal-EFTA.

(119)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Marzu 2010, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-1/09, EU:C:2010:136, il-punt 36; Id-Digriet tal-Qorti Ġenerali tat-3 ta’ Marzu 2015, Gemeente Nijmegen vs Il-Kummissjoni, T-251/13, EU:T:2015:142, il-punt 45.

(120)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Frar 2008, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-199/06, EU:C:2008:79, il-punt 55; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Ottubru 2006, Transalpine Ölleitung in Österreich, C-368/04, EU:C:2006:644, il-punt 56; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Lulju 1996, SFEI u Oħrajn, C-39/94, EU:C:1996:285, il-punt 75; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Jannar 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, EU:C:2019:51, il-punt 56.

(121)  […].

(122)  […].

(123)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Ġunju 2006, Traghetti del Mediterraneo, C-173/03, EU:C:2006:391, il-punt 41. […].

(124)  […]. Is-Sentenzi tal-Qorti tal-EFTA tal-10 ta’ Diċembru 1998 fil-Kawża E-9/97 Erla María Sveinbjörnsdóttir EFTA Ct. R. [1998] p. 95, il-punti 62-63, tat-30 ta’ Mejju 2002 fil-Kawża E-4/01 Karl K.Karlsson vs l-Istat tal-Iżlanda [2002] EFTA Ct. R. 240, il-punt 25, tal-20 ta’ Ġunju 2008 fil-Kawża E-8/07 Celina Ngyen vs Staten v/Justis-og politidepartementet [2008] EFTA Ct. R. 224, il-punt 31 u tal-11 ta’ Diċembru 2012 fil-Kawża E-2/12 HOB vín ehf. vs Áfengis-og tóbaksverslun ríkisins [2012] EFTA Ct. R. 1092, il-punt 119.

(125)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Ġunju 2006, Traghetti del Mediterraneo, C-173/03, EU:C:2006:391, il-punt 45 u s-Sentenza tal-Qorti tal-EFTA tal-10 ta’ Diċembru 1998 fil-Kawża E-9/97, Erla María Sveinbjörnsdóttir, EFTA Ct. R. [1998] p. 95, il-punt 66.

(126)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires u Oħrajn vs Franza, C-354/90, EU:C:1991:440, il-punti minn 12 sa 14; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Ottubru 2003, van Calster u Cleeren, C-261/01 u C-262/01, EU:C:2003:571, il-punt 53; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Frar 2008, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-199/06, EU:C:2008:79, il-punt 38.

(127)  Madankollu, f’xi każijiet, il-Qrati taż-ŻEE kienu tal-fehma li, sabiex jiġi ddeterminat jekk sempliċi ksur tad-dritt taż-ŻEE minn Stat taż-ŻEE jikkostitwixxix ksur serju biżżejjed, il-qrati nazzjonali jeħtiġilhom iqisu diversi fatturi, bħall-iskużabbiltà tal-ksur rilevanti jew il-fatt li l-pożizzjoni meħuda minn istituzzjoni taż-ŻEE setgħet ikkontribwiet għal dan il-ksur. F’dan is-sens, ara s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-25 ta’ Jannar 2007, Robins u Oħrajn, C-278/05, EU:C:2007:56, il-punt 71; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Lulju 2000, Haim, C-424/97, EU:C:2000:357, il-punt 38; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Mejju 1996, The Queen vs Ministry of Agriculture, Fisheries and Food, ex parte Hedley Lomas (Ireland), C-5/94, EU:C:1996:205, il-punt 28.

(128)  Madankollu, f’xi każijiet, il-qrati nazzjonali aċċettaw il-prinċipju tar-responsabbiltà tal-Istat. F’dak is-sens, ara l-Qorti Amministrattiva tal-Appell ta’ Marsilja, CTC vs Corsica Ferries France, it-12 ta’ Frar 2018; Rapport d’expertise, CTC vs Corsica Ferries France, it-28 ta’ Frar 2019, N/REF: 500060, l-Anness 3: Rapporti tal-pajjiżi tal-“Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)”, l-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2019, p. 152.

(129)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 1996, Brasserie du pêcheur vs Bundesrepublik Deutschland and The Queen / Secretary of State for Transport, ex parte Factortame u Oħrajn, C-46/93 u C-48/93, EU:C:1991:428, il-punti 87 u 90.

(130)  Każ interessanti ġie rrapportat fl-Istudju dwar l-Infurzar, fejn qorti amministrattiva Franċiża, wara deċiżjoni tal-Kummissjoni li tordna l-irkupru ta’ għajnuna inkompatibbli, iddeċidiet li tagħti danni għat-telf tas-sehem mis-suq lill-kompetitur ewlieni tal-benefiċjarju. Il-qorti tal-appell annullat parzjalment is-sentenza preċedenti dwar l-istima tad-danni u konsegwentement ħatret espert indipendenti biex jikkalkula l-ammont eżatt tal-kumpens. L-espert ivvaluta l-għadd ta’ klijenti li kienu qalbu mill-ilmentatur għall-benefiċjarju minħabba l-għajnuna inkompatibbli u kkwantifikaw l-ammont ta’ introjtu sussegwentement mitluf. Din il-kwantifikazzjoni ta’ spiss tkun kumplessa u tiddependi mill-karatteristiċi tas-suq u l-għadd ta’ kompetituri. Ara l-Anness 3: Rapporti tal-pajjiżi tal-“Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)”, l-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2019, p. 152, Sommarju tal-Każ FR6: It-Tribunal administratif de Bastia, it-23 ta’ Frar 2017. Ara wkoll, il-Qorti tal-Appell ta’ Marsilja, CTC vs Corsica Ferries France, it-12 ta’ Frar 2018; Rapport d’expertise, CTC vs Corsica Ferries France, it-28 ta’ Frar 2019, N/REF: 500060.

(131)  Ara t-Taqsima 2.2.

(132)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Lulju 1996, SFEI u Oħrajn, C-39/94, EU:C:1996:285, il-punt 44; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Jannar 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, EU:C:2019:51, il-punti 57 u 58.

(133)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Frar 2008, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-199/06, EU:C:2008:79, il-punti 53 u 55; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Jannar 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, EU:C:2019:51, il-punt 60.

(134)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-27 ta’ Settembru 1988, Asteris u Oħrajn vs Il-Greċja u l-KEE, C-106 sa 120/87, EU:C:1988:457, il-punt 23; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Diċembru 2016, Il-Kummissjoni vs Aer Lingus, C-164/15 P u C-165/15 P, EU:C:2016:990, il-punt 72.

(135)  Ara d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2014/201/UE tat-2 ta’ Ottubru 2013 dwar kumpens ta’ SIMET SpA għall-operat ta’ servizzi ta’ trasport pubbliku mill-1987 sal-2003 (miżura ta’ għajnuna mill-Istat SA.33037 (2012/C) l-Italja) (GU L 114, 16.4.2014, p. 67), ikkonfermata rigward dan il-punt mis-Sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-3 ta’ Marzu 2016, Simet vs il-Kummissjoni, il-Kawża T-15/14, EU:T:2016:124, il-punti minn 102 sa 104. Ara wkoll id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni (UE) 2015/1470 tat-30 ta’ Marzu 2015 dwar l-għajnuna mill-Istat SA.38517 (2014/C) (ex 2014/NN) implimentata mir-Rumanija — Għotja tal-Arbitraġġ Micula vs ir-Rumanija tal-11 ta’ Diċembru 2013 (ĠU L 232, 4.9.2015, p. 43), annullata mis-Sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-18 ta’ Ġunju 2019, European Food u Oħrajn vs il-Kummissjoni, T-624/15 EU:T:2019:423, li attwalment qed tiġi rieżaminata mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-Kawża C-638/19 P, il-Kummissjoni vs European Food u Oħrajn.

(136)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Ottubru 2006, Transalpine Ölleitung in Österreich, C-368/04, EU:C:2006:644, il-punt 57.

(137)  Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-29 ta’ Ġunju 2004, Il-Kummissjoni vs il-Kunsill, C-110/02, EU:C:2004:395, il-punt 43; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-18 ta’ Lulju 2007, Lucchini, C-119/05, EU:C:2007:434, il-punti minn 59 sa 63; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, EU:C:2015:742, il-punti minn 42 sa 44.

(138)  Ara wkoll f’dan ir-rigward, l-opinjoni tal-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer tat-28 ta’ April 2005 fil-Kawżi Magħquda C-346/03 u C-529/03 Atzeni u Oħrajn, EU:C:2005:256, il-punt 198.

(139)  Minflok, il-ġurisprudenza Asteris tkopri każijiet li fihom l-applikant sempliċement jitlob kumpens (eż. rettifika ta’ dannu kkawżat illegalment minn awtoritajiet pubbliċi) li kwalunkwe persuna oħra f’sitwazzjoni simili tkun intitolata għalih f’dak l-Istat taż-ŻEE. F’dan l-aħħar każ, is-sempliċi fatt li l-konvenut huwa entità pubblika ma jittrasformax f’għajnuna mill-Istat il-kumpens li kwalunkwe parti fil-kawża kienet tirċievi f’sitwazzjoni simili, bħal f’litigazzjoni simili bejn żewġ entitajiet privati.

(140)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punti minn 98 sa 104; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Diċembru 2005, Unicredito Italiano, C-148/04, EU:C:2005:774, il-punt 104; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-19 ta’ Marzu 2015, OTP Bank, C-672/13, EU:C:2015:185, il-punt 77.

(141)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Lulju 1996, SFEI u Oħrajn, C-39/94, EU:C:1996:285, il-punti minn 72 sa 74.

(142)  […].

(143)  […].

(144)  L-Ordni tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-6 ta’ Diċembru 1990, Zwartveld u Oħrajn, C-2/88 Imm., EU:C:1990:440, il-punti 10 u 11; Is-Sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-18 ta’ Settembru 1996, Postbank vs Il-Kummissjoni, T-353/94, EU:T:1996:119, il-punt 93.

(145)  […].

(146)  Ara s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-6 ta’ Ottubru 1982, CILFIT vs Ministero della Sanità, C-283/81, EU:C:1982:335, il-punti minn 14 sa 20; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Settembru 2008, Unión General de Trabajadores de la Rioja, C-428/06 sa C-434/06, EU:C:2008:488, il-punti 42 u 43; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-28 ta’ Lulju 2016, Association France Nature Environnement, C-379/15, EU:C:2016:603, il-punti minn 47 sa 50; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Settembru 2016, PGE, C-574/14, EU:C:2016:686, il-punt 40; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Ottubru 2018, il-Kummissjoni vs Franza (Advance Payment), C-416/17, EU:C:2018:811, il-punti 108 et seq.

(147)  It-talbiet għal informazzjoni jew opinjoni għandhom il-vantaġġ li jkunu inqas formalistiċi, u dejjem jistgħu jiġu kkomplementati b’talba għal opinjoni konsultattiva – ara, f’dan ir-rigward, is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-28 ta’ Ottubru 2020, INAIL, C-608/19, EU:C2020:865, fejn intużaw iż-żewġ possibbiltajiet.

(148)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, EU:C:2013:755, il-punt 44; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Settembru 2016, PGE, C-574/14, EU:C:2016:686, il-punt 40.

(149)  […].

(*)  It-tliet mezzi ta’ kooperazzjoni bejn il-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri tal-UE, issa ġew ikkodifikati fl-Artikolu 29 tar-Regolament Proċedurali rivedut (2015/1589) li għadu ma ġiex inkorporat fil-Ftehim ŻEE.

(**)  Il-Kawża C-39/94 SFEI u Oħrajn, il-punt 50; Id-Digriet tat-13 ta’ Lulju 1990 fil-Kawża C-2/88 Imm. Zwartveld u Oħrajn [1990] Ġabra I-3365, il-punti 16 sa 22; u l-Kawża C-234/89 Delimitis vs Henninger Bräu [1991] Ġabra I-935, il-punt 53.

(***)  il-Kawża C-94/00 Roquette Frères [2002] Ġabra I-9011, il-punt 31.

(150)  […].

(151)  Malli tirċievi din l-informazzjoni, il-qorti nazzjonali rikjedenti tista’ titlob għal aġġornamenti regolari dwar is-sitwazzjoni attwali.

(152)  Is-Sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-18 ta’ Settembru 1996, Postbank vs Il-Kummissjoni, T-353/94, EU:T:1996:119, il-punt 64; Id-Digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Lulju 1990, Zwartveld u Oħrajn, C-2/88 Imm., EU:C:1990:315, il-punti minn 16 sa 22.

(153)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-28 ta’ Frar 1991, Delimitis vs Henninger Bräu, C-234/89, ECLI:EU:C:1991:91, il-punt 53; Is-Sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-18 ta’ Settembru 1996, Postbank vs Il-Kummissjoni, T-353/94, EU:T:1996:119, il-punt 90.

(154)  Is-Sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-18 ta’ Settembru 1996, Postbank vs Il-Kummissjoni, T-353/94, EU:T:1996:119, il-punt 93; Id-Digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-6 ta’ Diċembru 1990, Zwartveld u Oħrajn, C-2/88 Imm., EU:C:1990:440, il-punti 10 u 11.

(155)  Id-Digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-6 ta’ Diċembru 1990, Zwartveld u Oħrajn, C-2/88 Imm., EU:C:1990:440, il-punt 11; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-26 ta’ Novembru 2002, First and Franex, C-275/00, EU:C:2002:711, il-punt 49; Is-Sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-18 ta’ Settembru 1996, Postbank vs Il-Kummissjoni, T-353/94, EU:T:1996:119, il-punt 93.

(156)  Dan jista’ jkun il-każ, pereżempju, għal ċerti tipi ta’ informazzjoni mressqa minn persuna privata, jew meta l-informazzjoni ppreżentata minn Stat taż-ŻEE-EFTA wieħed tkun qed tintalab minn qorti ta’ Stat taż-ŻEE-EFTA differenti.

(157)  […].

(158)  Ara t-Taqsima 5.1.2.

(159)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Lulju 1996, SFEI u Oħrajn, C-39/94, EU:C:1996:285, il-punt 50.

(160)  Għal dan l-għan, ara s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Lulju 1996, SFEI u Oħrajn, C-39/94, EU:C:1996:285, il-punti minn 68 sa 71.

(161)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, CSTP Azienda della Mobilità vs Il-Kummissjoni, C-587/18 P, EU:C:2020:150, il-punt 90; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-19 ta’ Lulju 2007, Lucchini, C-119/05, EU:C:2007:434, il-punti minn 50 sa 52.

(162)  Ara supra, it-Taqsima 4.2.3.3

(163)  […].

(164)  […].

(165)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Settembru 2014, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, C-527/12, ECLI:EU:C:2014:2193, il-punt 56.

(166)  […]. L-ESA tadotta linji gwida dwar l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, jew fil-forma ta’ verżjoni taż-ŻEE-EFTA tal-istrument rilevanti tal-Kummissjoni Ewropea jew permezz ta’ referenza għal dak l-istrument. Il-Kummissjoni Ewropea adottat Avviż dwar l-Irkupru ta’ għajnuna illegali u inkompatibbli mill-Istat, ĠU C 247, 23.7.2019, p.1 li sostitwixxa l-Avviż ta’ Rkupru tal-2007, ĠU C 272, 15.11.2007, p. 4. L-Avviż dwar l-Irkupru ta’ għajnuna illegali u inkompatibbli mill-Istat huwa, sa ċertu punt, ibbażat fuq ir-Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/1589 tat-13 ta’ Lulju 2015 li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, ĠU L 248, 24.9.2015, p. 9 “ir-Regolament Proċedurali” li għadu ma ġiex inkorporat fil-Ftehim ŻEE. Minħabba din ir-raġuni. L-ESA ma setgħetx tadotta verżjoni sinifikattiva taż-ŻEE-EFTA tal-Avviż dwar l-Irkupru u l-għajnuna illegali u inkompatibbli mill-Istat u għalhekk tirreferi għall-avviż ta’ Rkupru attwalment applikabbli tagħha mill-2008, disponibbli hawnhekk, ĠU L 105, 21.4.2011, p. 32.

(167)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Ottubru 2006, Transalpine Ölleitung in Österreich, C-368/04, EU:C:2006:644, il-punt 38; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, EU:C:2013:755, il-punt 28.

(168)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Jannar 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, EU:C:2019:51, il-punt 66; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, il-punt 110.

(169)  Jekk il-qorti nazzjonali tagħtix is-sentenza tagħha fil-kuntest ta’ proċedimenti interlokutorji jew ta’ proċeduri sostantivi huwa irrilevanti, billi fiż-żewġ każijiet is-sentenza tista’ twassal biex taffettwa l-miżura ta’ għajnuna, anke jekk fuq bażi temporanja biss.

(170)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-26 ta’ Ottubru 2016, DEI u l-Kummissjoni vs Alouminion tis Ellados, C-590/14 P, EU:C:2016:797, il-punti 107 u 108.

(171)  Jekk l-ESA tqis li Stat taż-ŻEE-EFTA jkun naqas milli jissodisfa l-obbligi stabbiliti f’sentenza skont l-Artikolu 31(2) tal-SCA, l-ESA tista’ tressaq il-kwistjoni quddiem il-Qorti tal-EFTA.

(172)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 1991, Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires u Oħrajn vs Franza, C-354/90, EU:C:1991:440, il-punt 12; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Lulju 1996, SFEI u Oħrajn, C-39/94, EU:C:1996:285, il-punt 70.

(173)  Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-30 ta’ Settembru 2003, Köbler, C-224/01, EU:C:2003:513, il-punt 50.