52013DC0121

KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL

dwar l-użu tar-riżorsi finanzjarji allokati għad-dekommissjonar ta' stallazzjonijiet nukleari, fjuwil użat u skart radjuattiv

WERREJ

1........... INTRODUZZJONI....................................................................................................... 4

1.1........ SFOND......................................................................................................................... 4

1.2........ METODOLOĠIJA........................................................................................................ 4

2........... PRATTIKA TA' FINANZJAMENT ATTWALI FID-DAWL TAR-RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUMMISSJONI........................................................................................................... 6

2.1........ DEKOMMISSJONAR TAL-ISTALLAZZJONIJIET NUKLEARI............................... 6

2.1.1..... Id-Dekommissjonar u l-Ġestjoni tal-Iskart....................................................................... 6

2.1.2..... Il-prinċipju ta' min iniġġes iħallas...................................................................................... 6

2.1.3..... Il-Kompletezza tar-Riżorsi Finanzjarji (inkluża l-Ġestjoni tal-Iskart)................................. 7

2.2........ ASPETTI ISTITUZZJONALI U PROĊEDURALI........................................................ 7

2.2.1..... L-Artikolu 41 tat-Trattat tal-KEEA: Il-proposta ta' Sistema ta' Finanzjament tad-Dekommissjonar      7

2.2.2..... Il-Korp Nazzjonali.......................................................................................................... 7

2.3........ FONDI TAD-DEKOMMISSJONAR........................................................................... 8

2.3.1..... L-Adegwatezza u l-Oriġini tal-Fondi............................................................................... 8

2.3.2..... It-Tip ta’ fond, il-Kontroll fuq l-Użu u r-Reviżjoni............................................................ 9

2.3.3..... L-Istallazzjonijiet Nukleari Ġodda................................................................................... 9

2.4........ L-ISTIMA TAL-ISPEJJEŻ TAD-DEKOMMISSJONAR........................................... 10

2.4.1..... Il-Kalkoli Separati tal-Ispejjeż Marbuta mal-Operazzjonijiet Tekniċi tad-Dekommissjonar u l-Ġestjoni tal-Iskart.................................................................................................................................... 10

2.4.2..... Il-Kalkoli tal-Ispejjeż u l-Adegwatezza.......................................................................... 10

2.4.3..... L-Istimi tal-Ispejjeż Speċifiċi għas-Sit............................................................................ 10

2.5........ L-UŻU TA' FONDI TAD-DEKOMMISSJONAR...................................................... 10

2.5.1..... L-Użu għal Finijiet previsti u Trasparenza...................................................................... 10

2.5.2..... Il-Profil tar-Riskju Sikur................................................................................................ 11

2.5.3..... In-Nuqqas ta' Prestazzjoni tal-Ġestjoni tal-Fondi........................................................... 11

2.5.4..... L-Istallazzjonijiet Nukleari Mhux Kummerċjali............................................................... 11

3........... KONKLUŻJONIJIET U PROSPETTIVI.................................................................... 13

1.           INTRODUZZJONI

1.1.        SFOND

F'Ottubru 2004, il-Kummissjoni ressqet l-ewwel rapport tagħha lill-Parlament Ewropew dwar l-użu tar-riżorsi finanzjarji allokati għad-dekommissjonar ta' impjanti tal-enerġija nukleari[1]. Ir-rapport tal-2004 li ġeneralment intlaqa' b'mod favorevoli, irriżulta f'rapport mill-Parlament Ewropew b'inizjattiva tiegħu stess[2]. F'dan ir-rapport ġie rikonoxxut li d-dekommissjonar kienet kwistjoni kumplessa u li kienet meħtieġa riflessjoni aktar dettaljata biex wieħed jifhem il-mekkaniżmi ta' finanzjament tal-Istati Membri individwali.

Fl-2006, il-Kummissjoni adottat Rakkomandazzjoni[3] dwar fondi għad-dekommissjonar wara djalogu estensiv mal-esperti tal-Istati Membri, filwaqt li ħadet vantaġġ mill-għarfien espert tagħha fil-qasam. F'Diċembru 2007, hija ppreżentat it-tieni rapport tagħha lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill[4], fejn qabblet il-prattika ta' finanzjament użata mill-operaturi nukleari tal-UE u mill-Istati Membri mal-kriterji spjegati fid-dettall fir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni.

Waħda mill-konklużjonijiet tat-tieni rapport kienet li jeħtieġ tinkiseb informazzjoni aktar dettaljata u strutturata aħjar mingħand l-Istati Membri. L-eżitu tal-proċess kien il-Linji Gwida u l-Kwestjonarju li jifformaw il-bażi tar-rapport attwali, kif deskritt hawn taħt fil-kapitolu li jmiss.

Ir-rapport attwali għadu ma janalizzax il-konsegwenzi tad-Direttiva tal-Kunsill 2011/70/Euratom tad-19 ta' Lulju 2011, li tistabbilixxi qafas Komunitarju għall-ġestjoni responsabbli u sikura ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv[5] iżda huwa, bħal fil-passat, imsejjes fuq il-ħidma kontinwa mwettqa mill-Istati Membri u mill-Kummissjoni għall-implimentazzjoni tar-Rakkomandazzjoni, b'mod partikolari fi ħdan il-Grupp ta' Finanzjament tad-Dekommissjonar. Dan jimmira li jippreżenta stampa ġenerali komprensiva tas-sitwazzjoni fl-Istati Membri. B’mod partikolari, dan janalizza l-avvanzi fl-allinjament tas-sistemi ta' finanzjament nazzjonali tad-dekommissjonar u tal-ġestjoni tal-iskart mar-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni.

1.2.        METODOLOĠIJA

Fl-2004 l-Kummissjoni ħolqot grupp ta’ esperti ad hoc, il-Grupp ta’ Finanzjament tad-Dekommissjonar (DFG). Id-DFG ġie formalment introdott mir-Rakkomandazzjoni tal-2006, bil-kompitu li jassisti lill-Kummissjoni Ewropea f'dan li ġej:

· Il-promozzjoni ta' fehim ċar tal-politiki u l-istrateġiji tad-dekommissjonar u l-ħidmiet u l-attivitajiet marbuta magħhom;

· Il-provvista ta' għarfien aġġornat dwar stimi tal-ispejjeż tad-dekommissjonar u l-ġestjoni tal-proviżjonijiet/fondi;

· L-eżami tal-modi possibbli kif jistgħu jimxu 'l quddiem il-kooperazzjoni u l-armonizzazzjoni fil-livell Ewropew.

Id-DFG huwa l-uniku korp fl-UE li jgħaqqad flimkien l-Istati Membri u l-Kummissjoni sabiex iwettqu riflessjoni u diskussjoni komuni dwar il-kwistjonijiet ta' finanzjament tad-dekommissjonar. Għalhekk, la l-ENSREG (il-Grupp ta' Regolaturi Ewropew dwar is-Sikurezza Nukleari) u lanqas l-ENEF, il-Forum Ewropew dwar l-Enerġija Nukleari, ma fformaw sottogruppi li jittrattaw esklussivament il-kwistjonijiet ta' finanzjament tad-dekommissjonar.

Il-konklużjonijiet tat-tieni rapport enfasizzaw il-benefiċċji li jiġu eżaminati metodoloġiji ta' finanzjament tad-dekommissjonar armonizzati fl-UE, filwaqt li jitqiesu d-differenzi fl-istrateġiji tal-Istati Membri.

L-esperti nazzjonali fid-DFG żviluppaw, flimkien mal-Kummissjoni, Linji Gwida li jeżaminaw fid-dettall l-aspetti differenti tal-finanzjament tad-dekommissjonar, sabiex jinħoloq fehim komuni dwar ir-Rakkomandazzjoni3 ppubblikata fl-2006 mill-Kummissjoni dwar il-finanzjament tad-dekommissjonar. Fuq il-bażi ta' dawn il-Linji Gwida, id-DFG u l-Kummissjoni elaboraw kwestjonarju għall-Istati Membri.

Il-kwestjonarji ntbagħtu lill-Istati Membri kollha f'Settembru 2010, u l-biċċa l-kbira tal-Istati Membri bagħtu d-dokumenti kompluti tagħhom matul l-ewwel xhur tal-2011. L-ewwel diskussjoni tas-sejbiet saret waqt il-laqgħa tal-2011 tad-DFG fis-16 ta' Marzu 2011. Il-ġbir tat-tweġibiet issokta matul l-2011. Xi Stati Membri ntalbu wkoll individwalment biex jiċċaraw jew jikkompletaw ċerta dejta li tqieset nieqsa jew mhux ċara.

Waqt il-laqgħa tad-DFG tat-12 ta’ Marzu 2012, ġie diskuss fid-dettall l-ewwel abbozz tad-Dokument ta' Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni. Il-biċċa l-kbira tal-pajjiżi li assistew fil-laqgħa pprovdew aġġornamenti, korrezzjonijiet u żidiet fl-abbozz tad-dokument, b'mod partikolari dwar il-kapitolu li jiddeskrivi s-sistemi ta' finanzjament tad-dekommissjonar rispettivi tagħhom.

Fit-taqsima li ġejja, estratti mir-Rakkomandazzjoni tal-2006 u l-Linji Gwida jitqabblu mal-istatus ta' finanzjament tad-dekommissjonar fl-Istati Membri, kif rifless fit-tweġibiet għall-kwestjonarju u l-informazzjoni miksuba wara. Il-paragrafi nnumerati jsegwu l-loġika tar-Rakkomandazzjoni tal-2006, sabiex jiġbru fil-qosor l-informazzjoni miksuba mill-Istati Membri, matul l-eżerċizzju, dwar id-dispożizzjonijiet ewlenin tar-Rakkomandazzjoni.

2.           PRATTIKA TA' FINANZJAMENT ATTWALI FID-DAWL TAR-RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUMMISSJONI

2.1.        DEKOMMISSJONAR TAL-ISTALLAZZJONIJIET NUKLEARI

2.1.1.     Id-Dekommissjonar u l-Ġestjoni tal-Iskart

L-Istati Membri kollha jaqblu mal-prinċipju li wara l-għeluq permanenti, l-istallazzjonijiet nukleari għandhom jiġu dekommissjonati u l-ġestjoni tal-iskart għandha tiġi indirizzata kif xieraq. Madankollu, dawn għażlu mezzi pjuttost differenti sabiex jilħqu dawn il-miri: Xi Stati Membri jagħżlu d-dekommissjonar immedjat, filwaqt li oħrajn jippreferu d-dekommissjonar differit wara perjodu inizjali ta’ konfinament sikur. Rigward l-istat aħħari tas-sit, xi wħud jimmiraw li joħolqu sit naturali filwaqt li oħrajn jippreferu art abbandunata. Billi l-ħolqien ta' sit naturali jiswa aktar flus, dan jeħtieġ riżorsi akbar li jridu jinġabru matul il-ħajja tal-impjant.

Skont ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni tal-2006, kull istallazzjoni nukleari għandha tkun koperta bi Strateġija tad-Dekommissjonar allinjata ma' Politika tad-Dekommissjonar. Iż-żewġ pjanijiet jeżistu fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri. F’xi Stati Membri, l-istrateġija u l-pjan huma stabbiliti fil-prinċipju, filwaqt li d-dettalji eżatti għad iridu jiġu definiti. Il-ġbir ta' fondi xierqa jista' jiġi żgurat biss permezz ta' ppjanar dettaljat.

2.1.2.     Il-prinċipju ta' min iniġġes iħallas

L-Istati Membri kollha jaqblu mal-prinċipju ta' "min iniġġes iħallas". F'dawk l-Istati Membri li għandhom operazzjonijiet nukleari kummerċjali, twaqqfu sistemi komprensivi li jobbligaw lid-detentur tal-liċenzja biex jakkumula mezzi finanzjarji adegwati qabel l-għeluq tal-istallazzjonijiet sabiex jiġi żgurat li dawn ikunu disponibbli meta meħtieġa għad-dekommissjonar tal-faċilitajiet tagħhom.

Għal kull faċilità nukleari l-obbligi individwali għandhom jiġu identifikati b'mod ċar. Fl-Istati Membri kollha huwa ċar li d-detentur tal-liċenzja huwa responsabbli u jrid ikun ċar ukoll min huwa d-detentur tal-liċenzja.

Mill-aħħar rapport dwar il-finanzjament tad-dekommissjonar, kien hemm progress inkoraġġanti dwar l-implimentazzjoni ta’ din ir-rakkomandazzjoni. Illum hemm qbil komuni dwar l-objettivi li permezz tagħhom il-Kummissjoni se tkun tista' tikkonċentra aktar fuq id-dettalji tas-sistemi ta' finanzjament fil-ġejjieni.

Eżempji riċenti ta’ prattika tajba:

· Fil-Pajjiżi l-Baxxi, l-aħħar reviżjoni tal-Att dwar l-Enerġija Nukleari, li ilu fis-seħħ minn April 2011, introduċiet obbligu legali ċar li jitwaqqaf fond ta’ dekommissjonar sabiex ikopri bis-sħiħ l-ispejjeż tad-dekommissjonar. Filwaqt li fl-imgħoddi l-applikazzjoni tal-prinċipju ta' min iniġġes iħallas kienet ġeneralment aċċettata u ġew previsti fondi fuq bażi volontarja, issa din hija obbligu legali ċar.

· Fi Franza, fejn tali leġiżlazzjoni ġiet adottata fl-2006, issa hemm pjanijiet konkreti biex jiġi stabbilit ukoll fond għad-dekommissjonar tal-istallazzjonijiet ta' riċerka ffinanzjati mill-Istat.

· Fi Spanja, it-tibdil riċenti fil-liġi kompla jorjenta l-finanzjament tad-dekommissjonar minn tariffa ġenerali lejn il-kontribuzzjonijiet tad-detentur tal-liċenzja.

2.1.3.     Il-Kompletezza tar-Riżorsi Finanzjarji (inkluża l-Ġestjoni tal-Iskart)

L-ispejjeż tal-ġestjoni tal-iskart iridu jitqiesu wkoll bħala parti mill-attivitajiet ta' dekommissjonar.

Wieħed jista' jgħid li din il-kwistjoni hija indirizzata mill-Istati Membri kollha u li jeżistu kalkoli separati fl-UE kollha. B'mod partikolari għall-Istati Membri bi programmi nukleari kummerċjali sostanzjali, hemm fis-seħħ metodoloġiji għall-ispejjeż robusti u kredibbli li jkopru l-aspetti kollha tal-attivitajiet ta’ dekommissjonar. L-istess jista’ jingħad fil-prinċipju għall-ispejjeż tal-ġestjoni tal-iskart nukleari, għalkemm b’livell ogħla ta’ inċertezza billi l-biċċa l-kbira tal-pajjiżi jinsabu fi stadju bikri ta' tħejjija fir-rigward tar-rimi finali.

Xi wħud mill-Istati Membri waqqfu sistemi ta' finanzjament separati għad-dekommissjonar u għall-ġestjoni tal-iskart.

2.2.        ASPETTI ISTITUZZJONALI U PROĊEDURALI

2.2.1.     L-Artikolu 41 tat-Trattat tal-KEEA: Il-proposta ta' Sistema ta' Finanzjament tad-Dekommissjonar

Il-prinċipju ta’ notifikazzjoni tas-sistema ta' finanzjament tad-dekommissjonar fil-qafas tal-proċedura tan-notifika stabbilita fl-Artikolu 41 tat-Trattat tal-KEEA kien ġeneralment rispettat fl-aktar notifiki riċenti pprovduti lill-Kummissjoni. Madankollu, in-notifika mhux dejjem kienet tinkludi sistema ta' finanzjament tad-dekommissjonar kompletament żviluppata inkorporata fil-leġiżlazzjoni. Dan ikun jeħtieġ deskrizzjoni tal-proġetti ta’ investiment u tas-sistema ta’ finanzjament tad-dekommissjonar prevista (l-ammont, il-pjan ta' kostituzzjoni tal-assi fil-fond, il-modalitajiet ta’ ġestjoni tal-fond...).

Għan-notifiki kollha li se jsiru fil-ġejjieni skont l-Artikolu 41, tali deskrizzjoni dettaljata hija mistennija, mill-anqas fil-forma ta' abbozz ta' liġi. Dan jagħmilha possibbli li wieħed jikkonsulta lid-DFG dwar il-proposta.

Din ir-Rakkomandazzjoni tirreferi biċ-ċar għad-DFG u tagħtih rwol. Din tipprovdi l-bażi għall-ħidma tal-grupp: It-Termini ta' Referenza u l-kriterji li dwarhom id-DFG għandu jagħti l-opinjoni tiegħu għandhom jitfasslu fi ħdan id-DFG abbażi ta' proposta mill-Kummissjoni.

2.2.2.     Il-Korp Nazzjonali

Il-korp nazzjonali għandu jkollu kemm kompetenza teknika kif ukoll finanzjarja biex iwettaq il-funzjonijiet tiegħu.

Fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri jeżistu korpi nazzjonali b'għarfien espert. Fil-każijiet l-aktar elaborati, twaqqfet organizzazzjoni apposta li ngħatat il-kompitu li tikkontrolla b'mod indipendenti l-fond. Fi Stati Membri oħra, il-funzjonijiet tal-korp nazzjonali jitwettqu mill-Ministeru kompetenti jew minn awdituri indipendenti speċjalizzati ħafna.

F’xi każijiet, hemm lok għal titjib fejn għandha x'taqsam iċ-ċarezza dwar il-livell ta’ indipendenza mill-operatur u dwar il-kwistjoni ta' min fil-fatt iwettaq il-funzjonijiet ta’ kontroll indipendentement mill-fond. B'mod ġenerali, il-kwistjoni tal-indipendenza tal-korp nazzjonali għandha tiġi elaborata aktar fil-ħidma futura tad-DFG u fir-rapporti futuri.

Il-korpi nazzjonali kollha għandhom l-awtorità li jinfurzaw il-miżuri korrettivi, b'mod partikolari fil-każ ta' nuqqas ta' riżorsi. Id-detenturi tal-liċenzja ġeneralment għandhom l-obbligu li jimlew kull lakuna fir-riżorsi misjuba mill-korp nazzjonali.

Il-korpi nazzjonali kollha jeżerċitaw kontrolli perjodiċi tal-istimi tal-ispejjeż tad-dekommissjonar. Il-frekwenza tal-kontrolli hija mill-inqas kull ħames snin, filwaqt li ta' sikwit ikun hemm kontrolli aktar frekwenti.

Il-korp nazzjonali għandu rwol importanti fir-reviżjoni tal-adegwatezza tal-fond u l-livell tal-obbligazzjonijiet tad-dekommissjonar. Jekk l-ispejjeż tad-dekommissjonar jiżdiedu matul il-ħajja operattiva tal-faċilità, l-operatur jinżamm responsabbli għal din iż-żieda fl-ispejjeż u għandu jżid il-fond skont dan. L-Istati Membri diġà qed iqisu dan il-punt b’serjetà kbira. Għal fiduċja akbar, huwa rrakkomandat li l-korpi nazzjonali jkollhom rwol saħansitra aktar importanti f'dan il-qasam (eż. frekwenza ogħla tar-reviżjoni jew implimentazzjoni aktar rapida tal-miżuri korrettivi).

2.3.        FONDI TAD-DEKOMMISSJONAR

2.3.1.     L-Adegwatezza u l-Oriġini tal-Fondi

Is-sistemi fl-Istati Membri kollha b'operazzjonijiet nukleari kummerċjali huma msejsa fuq il-mudell ta' allokazzjoni ta' fondi ta’ dekommissjonar xierqa fuq il-bażi tad-dħul miksub mill-attivitajiet tagħhom tul ħajjithom.

B’mod ġenerali, ir-rata ta’ akkumulazzjoni sal-lum tidher adegwata. Il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri bi programmi nukleari kummerċjali ġabru riżorsi sostanzjali, u xi wħud qegħdin anki joqorbu lejn l-ammont meħtieġ previst. Meta s-somom miġbura, bħala proporzjon tat-total meħtieġ, ikunu inqas mill-ammont previst f'dan l-istadju tal-ħajja tal-istallazzjonijiet, dan jista' jkun minħabba n-negozjati li għaddejjin dwar l-estensjonijiet ta’ ħajjet l-impjanti. Madankollu, l-istennija ta’ estensjoni tat-tul tal-ħajja ma għandhiex twassal għal tnaqqis fl-isforzi tal-ġbir.

Il-limitu taż-żmien għall-akkumulu ta’ fondi tipikament jinfirex fuq il-perjodu kollu ta' esplojtazzjoni mistenni. Perjodi iqsar mhumiex esklużi u jirrappreżentaw mezz ta' salvagwardja kontra każijiet mhux previsti bħall-għeluq bikri.

Għal każijiet ta' għeluq bikri minħabba deċiżjonijiet politiċi, ġeneralment huwa f’idejn il-gvern responsabbli biex ikopri t-tnaqqis li jirriżulta fil-fond. F'każ ta' inċidenti, japplika r-reġim tar-responsabbiltà internazzjonali msejjes fuq il-Konvenzjonijiet internazzjonali rispettivi.

F’xi Stati Membri, għal raġunijiet storiċi, hemm eċċezzjonijiet għar-regola li l-fondi jridu jinġabru mid-dħul miksub mill-attivitajiet nukleari: Dan jista' jkun dovut għal għeluq bikri (ir-referendum wara l-inċident ta' Ċernobil), in-nuqqas ta' fondi qabel l-adeżjoni mal-UE jew il-falliment tal-operatur. Fejn l-Unjoni Ewropea stabbiliet sistema ta' fondi li permezz tagħha jiġi appoġġjat id-dekommissjonar tal-istallazzjonijiet ikkonċernati, ir-responsabbiltà aħħarija madankollu tibqa' tad-detentur tal-liċenzja u tal-Istat rispettiv li jiġbru l-fondi għad-dekommissjonar u l-ġestjoni tal-iskart. F'dan ir-rigward jinħtieġu sforzi addizzjonali fejn il-fondi ma jkunux biżżejjed biex ikopru t-total tal-ispejjeż tad-dekommissjonar.

Minbarra l-każijiet storiċi msemmija, għall-istallazzjonijiet nukleari l-oħra kollha, is-sistema ta' finanzjament għandha tikkonforma kompletament mar-Rakkomandazzjoni u mad-Direttiva 2011/70/Euratom għall-ġestjoni tal-iskart.

Il-programm tad-dekommissjonar tal-istallazzjonijiet nukleari li huma proprjetà tal-Kummissjoni Ewropea skont it-Trattat tal-Euratom (l-istallazzjonijiet nukleari taċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka) huwa s-suġġett tal-komunikazzjonijiet speċifiċi regolari mal-Parlament u mal-Kunsill. Il-fondi tad-dekommissjonar huma ġestiti miċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka fuq il-bażi ta' skeda pluriennali approvata mill-Awtorità baġitarja.

Eżempji ta' prattiki tajba:

· Il-Finlandja u l-Isvezja jistgħu jissemmew hawnhekk bħala eżempji għall-adegwatezza tas-somom miġbura s'issa f'fond segregat.

2.3.2.     It-Tip ta’ fond, il-Kontroll fuq l-Użu u r-Reviżjoni

L-Istati Membri adottaw il-mudelli tagħhom fuq it-tipi bażiċi li ġejjin:

· Il-fond intern segregat, miżmum mill-operatur tal-istallazzjoni iżda bħala baġit separat li jista' jintmess biss għal finijiet ta’ dekommissjonar u ġestjoni tal-iskart u taħt il-kontroll tal-korp nazzjonali. Il-fondi ta' dan it-tip jeżistu pereżempju fi Franza, il-Belġju, u r-Repubblika Ċeka.

· Il-fond estern segregat, jiġifieri li hu estern għall-operatur tal-istallazzjoni, jeżisti fil-Finlandja u fl-Isvezja, fejn huwa wkoll estern mill-baġit tal-Istat, u fl-Ungerija, ir-Rumanija, is-Slovakkja u l-Bulgarija. Madankollu, f'dawk l-Istati Membri, il-fondi b'xi mod jagħmlu parti mill-baġit tal-Istat.

· Il-fondi interni mhux segregati jeżistu fil-Ġermanja, fejn il-liġi kummerċjali teżiġi li l-kumpaniji li joperaw l-impjanti tal-enerġija nukleari (NPPs) jibnu riżervi sostanzjali fil-karti tal-bilanċ tagħhom għall-ispejjeż futuri tad-dekommissjonar u tal-ġestjoni tal-iskart.

Filwaqt li fond segregat huwa l-alternattiva rakkomandata, tista' tiġi żviluppata sistema sikura b'fondi mhux segregati kkontrollati sew. Fejn il-mezzi finanzjarji miġbura mill-fondi segregati jiġu mislufa lura lid-detenturi tal-liċenzja, jinħtieġ livell ogħla ta' kontroll minn korp indipendenti.

Għar-reviżjoni tiegħu, il-korp nazzjonali għandu jkun kompletament indipendenti mill-operatur u jkollu l-awtorità meħtieġa biex jiżgura li tiġi implimentata kwalunkwe azzjoni korrettiva proposta. Din l-awtorità tista' tiġi kkontestata jekk ir-rappreżentanti tad-detentur tal-liċenzja jkollhom id-dritt li jaħtru rappreżentanti għall-bord tal-korp nazzjonali, kif inhu l-każ f’xi Stati Membri.

2.3.3.     L-Istallazzjonijiet Nukleari Ġodda

L-Istati Membri mingħajr sistema ta' finanzjament eżistenti u li tiffunzjona kompletament, li jippjanaw li jibnu stallazzjonijiet nukleari ġodda, u b'mod partikolari impjanti tal-enerġija nukleari ġodda, għandhom jadottaw il-liġijiet li jistabbilixxu sistema soda ta' finanzjament tad-dekommissjonar qabel ma tittieħed id-deċiżjoni ta' investiment.

L-aktar eżempji riċenti għal sistemi ġodda ta' finanzjament:

· Fir-Renju Unit, se jinħoloq fond estern u segregat għall-bini ta' ċentri ġodda.

· Il-Litwanja, li ddeċidiet li tibni NPP ġdid qrib is-sit tal-NPP antik, bħalissa qed tiżviluppa sistema ta' finanzjament.

· Il-Polonja dan l-aħħar adottat il-leġiżlazzjoni tagħha għas-sistema ta' finanzjament tad-dekommissjonar, ferm qabel id-deċiżjoni pendenti dwar il-bini tal-NPP(s) ippjanat(i).

2.4.        L-ISTIMA TAL-ISPEJJEŻ TAD-DEKOMMISSJONAR

2.4.1.     Il-Kalkoli Separati tal-Ispejjeż Marbuta mal-Operazzjonijiet Tekniċi tad-Dekommissjonar u l-Ġestjoni tal-Iskart

Il-prinċipju tal-kalkoli separati tal-ispejjeż għad-dekommissjonar tal-istallazzjoni u l-ġestjoni tal-iskart huwa aċċettat fl-Istati Membri kollha, li wħud minnhom waqqfu fondi ġenerali, segregati iżda separati għad-dekommissjonar u l-ġestjoni tal-iskart.

Hemm tendenza li l-kalkoli tal-ispejjeż ta' ġestjoni tal-iskart ikollhom livell ogħla ta’ inċertezza minn dawk għad-dekommissjonar, minħabba l-istadju bikri tal-ippjanar tar-repożitorji finali.

It-traspożizzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 2011/70/Euratom tad-19 ta' Lulju 2011, li stabbiliet qafas Komunitarju għall-ġestjoni responsabbli u sikura ta' fjuwil użat u skart radjuattiv[6], għandha twassal għal progress sostanzjali fl-ippjanar finanzjarju tal-ispejjeż tal-ġestjoni tal-iskart.

2.4.2.     Il-Kalkoli tal-Ispejjeż u l-Adegwatezza

Kif imsemmi hawn fuq, il-Kummissjoni flimkien mal-Aġenzija għall-Enerġija Nukleari NEA, żviluppat u pproponiet il-metodoloġija tal-"Ktieb isfar" għall-ispejjeż tad-dekommissjonar sabiex tassisti fil-metodoloġija għall-istimi tal-ispejjeż. Għalkemm rakkomandat bil-qawwa għall-kalkolu jew għall-valutazzjoni komparattiva, din il-proċedura mhijiex obbligatorja iżda tista’ tgħin biex tinforma u ssaħħaħ il-metodoloġiji f'xi pajjiżi. Reċentement, il-"Ktieb isfar" ġie aġġornat u sostitwit mill-"International Structure for Decommissioning Costing" (ISDC – Struttura Internazzjonali għall-Ispejjeż tad-Dekommissjonar), ippubblikat mill-OECD/NEA fl-2012 (NEA Nru 7088). Għad ma hemm l-ebda ekwivalenti għall-valutazzjoni tal-ispejjeż tal-iskart nukleari.

Għadu mhuwiex evidenti jekk, fl-Istati Membri kollha, il-korp nazzjonali jirrevedix l-istimi kollha tal-ispejjeż, kif inhu obbligat li jagħmel. Il-Kummissjoni se tkompli tosserva s-sitwazzjoni.

2.4.3.     L-Istimi tal-Ispejjeż Speċifiċi għas-Sit

Fir-rigward tat-terminu "speċifiku għas-sit", u fil-kuntest tal-preċiżjoni u t-trasparenza, l-ispejjeż marbuta mas-siti magħmula minn diversi unitajiet nukleari, għandhom jinqasmu skont il-livell tal-unità. Fejn xieraq, wieħed jista' jirrikorri għal "approċċ ta’ flotta" fir-rigward tal-ispejjeż.

L-Istati Membri ġeneralment għandhom tendenza li jiċċaqalqu minn stimi tal-ispejjeż ġeneriċi għal dawk speċifiċi għas-sit. Il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri diġà laħqu konformità sħiħa ma’ dan il-kriterju, li huwa żvilupp pożittiv ferm.

2.5.        L-UŻU TA' FONDI TAD-DEKOMMISSJONAR

2.5.1.     L-Użu għal Finijiet previsti u Trasparenza

Il-fondi għad-dekommissjonar għandhom jintużaw biss għall-iskop dettaljat li għalih ġew stabbiliti kif definit fil-pjan tad-dekommissjonar finali u mhux għal xi skop ieħor. Il-korp nazzjonali jżomm funzjoni importanti matul il-fażi tad-dekommissjonar, fir-rigward tal-monitoraġġ u r-reviżjoni tal-użu korrett tal-fondi.

Dwar dan il-punt, it-tweġibiet kemm għall-kwestjonarju kif ukoll għat-talbiet għall-informazzjoni sussegwenti għadhom mhumiex dettaljati biżżejjed. Dan jista’ jkun dovut għall-fatt li l-biċċa l-kbira tal-fondi għadhom ma laħqux il-fażi ta' żborż tagħhom. Jeħtieġ li l-kwistjoni tiġi segwita mill-qrib fil-ġejjieni.

Eżempji ta' prattika tajba f'dan ir-rigward:

· Fl-Isvezja, fejn il-fond nazzjonali jippubblika kull sena rapport dettaljat ferm li jinkludi l-informazzjoni relevanti kollha fuq il-websajt tiegħu bl-Isvediż u bil-lingwa Ingliża: http://www.karnavfallsfonden.se/.

· Fir-Renju Unit, il-websajt tan-Nuclear Decommissioning Authority (NDA), http://www.nda.gov.uk/, tinkludi wkoll informazzjoni simili.

2.5.2.     Il-Profil tar-Riskju Sikur

Sabiex jiġi żgurat profil tar-riskju sikur, l-assi b'riskju baxx għandhom ikunu ppreferuti filwaqt li ma jiġux esklużi l-assi b'riskju għoli iżda b'limitazzjonijiet fuq l-esponiment għar-riskju. L-istrateġija ta' ġestjoni għandha timmira li tallinja ruħha mal-ispiża sħiħa tad-dekommissjonar u li tiżgura d-disponibbiltà tagħha fiż-żmien meta tkun meħtieġa, taħt il-kontroll tal-korp nazzjonali.

Għandu jinkiseb ritorn sodisfaċenti fuq il-kapital mingħajr riskju eċċessiv: F’xi Stati Membri dan il-fond jista' jsellef massimu ta’ 75 % tal-kapital lura lill-operatur li jrid iħallas imgħax iffissat mill-gvern. F'oħrajn, il-fond għandu dejjem ikopri d-dispożizzjonijiet skontati u l-assi eliġibbli huma definiti b’digriet, iżda l-operaturi jiddeċiedu liberament fuq dik il-bażi. F'każ wieħed, il-fond għandu wkoll restrizzjonijiet li jikkonċernaw l-eliġibbiltà ta’ xi assi u għandu jimmira għall-ogħla ritorn possibbli taħt dawn il-kundizzjonijiet. F'għadd ta' Stati Membri, il-fond huwa miżmum jew stabbilit mit-Teżor tal-Istat. F'dawn il-każijiet mhuwiex ċar għal kollox mit-tweġibiet għall-kwestjonarju kif inhu investit il-kapital.

Bosta Stati Membri jeżiġu li l-fondi jinvestu b'mod sostanzjali fil-bonds tal-gvern. Billi l-avvenimenti reċenti fis-swieq finanzjarji joħolqu dubji serji dwar is-sikurezza assoluta tal-bonds tal-gvern, jista’ jkun rakkomandabbli li jiġu riveduti s-suppożizzjonijiet impliċiti li fuqhom hija msejsa l-leġiżlazzjoni eżistenti f’dan ir-rigward.

Bħala eżempju possibbli ta’ prattika tajba f’investiment tal-fondi wieħed jista' jsemmi lil Franza, fejn jeżistu regoli dettaljati ħafna għall-klassijiet tal-assi eliġibbli u fejn tinsab għaddejja reviżjoni.

2.5.3.     In-Nuqqas ta' Prestazzjoni tal-Ġestjoni tal-Fondi

L-identifikazzjoni ta' nuqqas bejn il-valur tal-fond u l-obbligazzjonijiet tad-dekommissjonar għandha twassal għal definizzjoni immedjata tal-miżuri korrettivi li jridu jiġu implimentati fi żmien qasir. F'dan ir-rigward, ir-reviżjoni annwali tal-fondi akkumulati, kif ukoll ir-reviżjoni tal-istimi tal-ispejjeż mill-korp nazzjonali, hija ta' importanza kbira.

Dan il-prinċipju huwa implimentat sewwa fl-Istati Membri kollha li għażlu li jistabbilixxu sistemi ta' fondi interni. Fil-każijiet kollha, jitwettaq kontroll perjodiku mill-korp nazzjonali għal dan ir-rekwiżit essenzjali.

2.5.4.     L-Istallazzjonijiet Nukleari Mhux Kummerċjali

Il-faċilitajiet indirizzati hawnhekk huma tipikament faċilitajiet ta’ servizz li jappartjenu lill-Istat bħalma huma ċ-ċentri mediċi, iċ-ċentri ta' riċerka, il-faċilitajiet tal-produzzjoni tal-isotopi u l-aċċelleraturi tal-partiċelli. Billi dawn huma tipikament taħt ir-responsabbiltà tal-Istat, id-dekommissjonar tagħhom jitħallas mill-baġit nazzjonali. Madankollu, għandu jitfassal pjan finali tad-dekommissjonar li jagħti d-dettalji dwar l-iskala tal-obbligazzjonijiet u l-ispejjeż assoċjati. L-Istati Membri kollha li għandhom tali stallazzjonijiet, jew implimentaw pjanijiet ta' dekommissjonar jew jinsabu fil-proċess li jagħmlu dan.

3.           KONKLUŻJONIJIET U PROSPETTIVI

Minn mindu ġie ppreżentat it-tieni rapport ta' dekommissjonar fl-2007, l-ambjent legali fil-qasam tad-dekommissjonar u l-ġestjoni tal-iskart inbidel b’mod sinifikanti bl-adozzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 2011/70/Euratom tad-19 ta’ Lulju 2011 li tistabbilixxi qafas Komunitarju għall-ġestjoni responsabbli u sikura ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv[7]. Din id-Direttiva, li trid tiġi trasposta fil-liġi nazzjonali tal-Istati Membri sat-23 ta’ Awwissu 2013, tipprevedi fl-Artikolu 9 tagħha li "L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-qafas nazzjonali jirrikjedi li jkunu disponibbli riżorsi finanzjarji adatti meta jkunu meħtieġa għall-implimentazzjoni tal-programmi nazzjonali msemmija fl-Artikolu 11, speċjalment għall-ġestjoni ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv, b’konsiderazzjoni debita tar-responsabbiltà għal dawk li jiġġeneraw il-fjuwil użat u l-iskart radjuattiv".

Dan il-prinċipju, li jinsab fir-Rakkomandazzjoni, issa huwa liġi vinkolanti li trid tiġi trasposta mill-Istati Membri kollha. Il-programmi nazzjonali tal-fjuwil użat u l-iskart radjuattiv se jkollhom ikopru t-tipi kollha tal-iskart u l-istadji kollha ta' ġestjoni mill-ġenerazzjoni għar-rimi kif ukoll bażi dettaljata biżżejjed għall-istima tal-ispiża fit-tul bħala input biex jiġu akkumulati fondi adegwati għall-ġestjoni tal-iskart. L-obbligu li jiġu koperti l-istadji kollha tal-ġestjoni mill-ġenerazzjoni tal-iskart 'il quddiem ifisser li parti kbira tal-attivitajiet tad-dekommissjonar se tkun koperta wkoll.

Il-programmi nazzjonali għandhom jipprovdu stima dettaljata tal-ispejjeż tal-istadji kollha tal-ġestjoni tal-iskart sar-rimi, inklużi l-attivitajiet assoċjati, bħar-riċerka u l-iżvilupp. Għandhom jipprovdu wkoll informazzjoni dwar il-finanzjament.

Jekk programm nazzjonali jqis biss il-ħżin interim fit-tul, iżda l-ebda soluzzjoni għar-rimi, jista' jkun li l-ammont ta’ flus iffrankati jippermetti lill-operatur li jsaħħaħ il-pożizzjoni tiegħu fis-suq meta mqabbel ma' kompetituri fi Stati Membri fejn il-finanzjament ta' faċilità tar-rimi huwa element obbligatorju. Sitwazzjoni bħal din tista’ titqies bħala tgħawwiġ ċar tal-kompetizzjoni. Ċerti stimi juru tnaqqis tal-ispiża potenzjali ta' madwar 3,5-4,0 fil-mija tat-total preżunt ta' spejjeż tal-produzzjoni[8].

Id-Direttiva tinkludi wkoll regoli vinkolanti dwar l-iskemi ta’ finanzjament u t-trasparenza, li jirriflettu wkoll ċerti prinċipji bażiċi tar-Rakkomandazzjoni. L-Artikolu 10 dwar it-trasparenza jiżgura l-informazzjoni għall-pubbliku u d-dritt għal parteċipazzjoni effettiva fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet. L-Artikolu 12 dwar il-programmi nazzjonali jipprevedi l-obbligu li tiġi inkluża valutazzjoni tal-ispejjeż u li jiddaħħlu fis-seħħ skemi nazzjonali, kif ukoll politika jew proċess ta' trasparenza.

Permezz tal-obbligu fuq l-Istati Membri li jżommu l-programmi nazzjonali tagħhom aġġornati u suġġetti għal evalwazzjoni bejn il-pari, id-Direttiva żżid it-trasparenza u l-kwalità tal-mekkaniżmi ta' finanzjament tal-ġestjoni tal-fjuwil użat u tal-iskart radjuattiv u d-dekommissjonar.

Id-Direttiva 2009/71/Euratom[9] dwar is-sigurtà nukleari hija rilevanti għad-dekommissjonar billi tinkludi fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha l-istallazzjonijiet nukleari ċivili kollha li joperaw b'liċenzja għad-dekommissjonar ta' stallazzjoni nukleari. Dan huwa pass deċiżiv ulterjuri lejn regoli vinkolanti għall-akkumulazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji xierqa għad-dekommissjonar u l-ġestjoni tal-iskart tal-istallazzjonijiet nukleari. Dawn jifformaw bażi soda għal qafas legali komuni kif ukoll kultura b'saħħitha ta' sikurezza fl-UE. Flimkien mar-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni tal-2006, dawn se jistabbilixxu l-qafas għall-issoktar tal-ħidma biex tkompli titjieb is-sitwazzjoni fl-Istati Membri kollha fir-rigward tal-adegwatezza, id-disponibbiltà u s-sikurezza tar-riżorsi finanzjarji allokati għad-dekommissjonar u l-ġestjoni tal-iskart.

Anki wara t-traspożizzjoni sħiħa tad-Direttiva dwar "L-iskart nukleari", id-DFG se jkollu jissokta l-ħidma tiegħu mal-Kummissjoni biex jippromwovi fehim ċar tal-politiki u tal-istrateġiji tad-dekommissjonar billi jipprovdi għarfien aġġornat dwar l-istimi tal-ispejjeż tad-dekommissjonar u l-ġestjoni tal-fondi u billi jeżamina l-possibbiltajiet kif isaħħaħ il-kooperazzjoni jew anki l-armonizzazzjoni fil-ġejjieni.

Matul il-laqgħa tad-DFG li saret f'Marzu 2012, ġew diskussi xi aspetti oħra ta' progress possibbli: Ir-rapporti skont ir-Rakkomandazzjoni u skont id-Direttiva dwar "L-iskart nukleari" għandhom jiġu allinjati: Wara l-ewwel rappurtar skont id-Direttiva dwar "L-iskart nukleari", se tkun meħtieġa riflessjoni dwar ir-rappurtar skont ir-Rakkomandazzjoni. Punt importanti ieħor f'dan il-kuntest se jkun ir-riflessjoni dwar ir-relazzjoni tad-DFG mad-Direttiva dwar "l-Iskart Nukleari", b'rabta wkoll mal-proċess ta’ traspożizzjoni u r-rabtiet mal-ENSREG u mal-ENEF. Għandu jiġi elaborat mandat rivedut tad-DFG b'kooperazzjoni bejn id-DFG u l-Kummissjoni.

Punt importanti tar-riflessjoni komuni jista’ jkun it-tagħlimiet li għandna nisiltu mill-kriżi riċenti tas-settur bankarju u tad-dejn sovran. Jinħtieġ li l-Istati Membri kollha jirreaġixxu għat-taqlib li kkaratterizza s-swieq finanzjarji matul l-aħħar sentejn, u l-kollaborazzjoni fi ħdan id-DFG tista' tgħin biex tissaħħaħ ir-robustezza tal-finanzi tad-dekommissjonar fil-ġejjieni.

[1]               Rapport dwar l-użu ta’ riżorsi finanzjarji allokati għad-dekommissjonar ta’ impjanti nukleari tal-enerġija, COM(2004)719, finali, 26.10.2004

[2]               Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew dwar l-użu tar-riżorsi finanzjarji allokati għad-dekommissjonar ta' impjanti nukleari tal-enerġija (2005/2027(INI)), P6_TA-PROV(2005)0432

[3]               ĠU L 330 (28.11.2006)

[4]               COM(2007) 794 finali tat-12.12.2007,

http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2007:0794:FIN:MT:PDF

[5]               ĠU L 199, 2.8.2011, p. 48, fl-hekk imsejħa "Direttiva dwar l-Iskart Nukleari"

[6]               ĠU L 199, 2.8.2011, p. 48

[7]               ĠU L 199, 2.8.2011, p. 48

[8]               DOKUMENT TA’ ĦIDMA TAL-PERSUNAL TAL-KUMMISSJONI, Dokument li jakkumpanja l-proposta riveduta għal DIRETTIVA TAL-KUNSILL (Euratom) dwar il-ġestjoni ta’ fjuwil użat u ta' skart radjuattiv VALUTAZZJONI TAL-IMPATT COM(2010) 618, Kapitolu 2.3.3.

[9]               ĠU L 172, 2.7.2009, p. 218