AN COIMISIÚN EORPACH

Strasbourg, 16.6.2026

COM(2026) 824 final

TUARASCÁIL ÓN gCOIMISIÚN

CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE AGUS CHUIG AN gCÚIRT INIÚCHÓIRÍ









Tuarascáil Bhliantúil ar Bhainistíocht agus ar Fheidhmíocht Bhuiséad an Aontais Eorpaigh – bliain airgeadais 2025

Clár Ábhair

Buiséad an Aontais Eorpaigh: géarchéimeanna a láimhseáil, torthaí a bhaint amach    

Ranníocaíocht bhuiséad an Aontais le tosaíochtaí cothrománacha    

Spreagann NextGenerationEU athchóirithe agus infheistíocht trí phleananna téarnaimh agus athléimneachta    

Áirithítear le huirlisí éifeachtacha go ndéantar buiséad an Aontais a bhainistiú agus a chosaint go maith    

Leanann an córas coinníollachta de bheith ag rannchuidiú le cosaint leasanna airgeadais an Aontais    

Conclúid maidir le bainistíocht    

Buiséad an Aontais Eorpaigh: géarchéimeanna a láimhseáil, torthaí a bhaint amach

Réamhrá

Bhí an éiginnteacht gheopholaitiúil go mór i dtreis in 2025, chomh maith le hiomaíocht eacnamaíoch níos déine, agus coinbhleachtaí a bhí ag dul in olcas, lena n‑áirítear cogadh foghach neamhdhleathach agus leanúnach na Rúise in aghaidh na hÚcráine. Bliain ab ea í inar tharla athruithe ó bhonn don Aontas Eorpach (AE) freisin. Rinne an tAontas méadú níos mó fós ar a iarrachtaí chun borradh a chur faoi iomaíochas gheilleagar na hEorpa, spleáchais straitéiseacha a laghdú agus dlús a chur leis an gcomhar maidir le slándáil agus cosaint. An tráth céanna, lean sé de bheith ag freastal ar shaoránaigh agus ar ghnólachtaí trí níos mó deiseanna a chruthú agus trí chearta an duine aonair a chomhdhlúthú. Ag féachaint chun cinn, ghlac an Coimisiún Eorpach togra uaillmhianach le haghaidh  buiséad fadtéarmach do 2028-2034 a bheidh níos cuíchóirithe, níos solúbtha agus a mbeidh tionchar níos mó aige, agus leas á bhaint as na ceachtanna a foghlaimíodh ón tréimhse airgeadais atá ann faoi láthair (2021-2027).

In 2025, chuidigh buiséad an Aontais le hiomaíochas an Aontais a neartú trí thacaíocht a sholáthar do phríomhearnálacha straitéiseacha, trí infheistíocht a dhéanamh i mbonneagar trasteorann, agus trí bhorradh a chur faoin taighde agus faoin nuálaíocht. Tríd an méid sin a dhéanamh, lean sé de bheith ag tacú le slite beatha agus le folláine shaoránaigh an Aontais, ag soláthar tacaíochta ar mhaithe le poist a chruthú, forbairt scileanna, oideachas, tithíocht, fuinneamh, bonneagar agus riachtanais eacnamaíocha eile. Rannchuidigh an buiséad le cumais agus comhar cosanta a uasghrádú freisin, agus ullmhacht, athléimneacht agus acmhainneacht an Aontais chun freagairt do ghéarchéimeanna á neartú an tráth céanna.

Thairis sin, lean an buiséad de bhonn taca a chur faoi thacaíocht bhuanseasmhach an Aontais don Úcráin, ag freagairt dá riachtanais dhaonnúla agus eacnamaíocha agus ó thaobh téarnaimh agus atógála de, agus cuntasacht chuí á háirithiú an tráth céanna. Bhí ról tábhachtach aige freisin sa mhéid a seasadh le leasanna agus luachanna an Aontais ar an leibhéal domhanda, lenar soláthraíodh cabhair dhaonnúil, lenar tacaíodh leis an tsíocháin agus leis an tslándáil agus lenar treisíodh comhpháirtíochtaí straitéiseacha.

Ba é EUR 206,5 billiún méid na leithreasuithe iomlána faoi chomhair gealltanas ó bhuiséad an Aontais agus in 2025 ( 9 ).

Creat airgeadais ilbhliantúil: Leithreasuithe faoi chomhair gealltanas i mbuiséad an Aontais 2025 de réir ceannteideal buiséid, ón mbuiséad críochnaitheach a glacadh (EUR milliún)

Foinse: An Coimisiún Eorpach

Le linn na bliana ar fad, cuireadh an tsolúbthacht theoranta i mbuiséad an Aontais in úsáid chun freagairt do ghéarchéimeanna agus chun tacú le tosaíochtaí nua. Mar shampla, i gcomhthéacs an athscrúdaithe meántéarma ar an mBeartas Comhtháthaithe, bheartaigh an Coimisiún agus ghlac na comhreachtóirí roinnt leasuithe rialála spriocdhírithe lenar tugadh isteach níos mó solúbthachta agus dreasachtaí chun infheistíochtaí an bheartais comhtháthaithe a ailíniú le tosaíochtaí nua an Aontais, go háirithe cosaint agus slándáil, iomaíochas agus dícharbónú, tithíocht, athléimneacht uisce, aistriú fuinnimh agus dúshláin atá roimh réigiúin theorainn an Oirthir.

Mar sin féin, bhí solúbthacht theoranta bhuiséad an Aontais cloíte de dheasca an lín dúshlán gan choinne agus a méid ó thús chreat airgeadais ilbhliantúil 2021-2027, agus ba lú an tsolúbthacht sin fós de réir mar a chuathas ar aghaidh leis an mbuiséad a chur chun feidhme, rud a d’fhág gur beag ciste nach raibh leithdháilte agus 2 bhliain fágtha sa timthriall atá ann faoi láthair. Sin é an fáth ar bheartaigh an Coimisiún buiséad fadtéarmach níos sofhreagraí don tréimhse 2028-2034, a mbeifear in ann é a oiriúnú de réir fhorbairt na riachtanas agus na dtosaíochtaí, agus an intuarthacht is gá á soláthar fós don infheistíocht fhadtéarmach.

Togra le haghaidh chreat airgeadais ilbhliantúil 2028-2034

Áirithítear le buiséad an Aontais go bhfuil na hacmhainní ag an Aontas chun a thosaíochtaí a bhaint amach. In 2025, bheartaigh an Coimisiún buiséad fadtéarmach do na blianta 2028-2034 atá uaillmhianach ó thaobh méide agus dearaidh de araon. Tá beagnach EUR 2 thrilliún (1,26 % d’ollioncam náisiúnta an Aontais) ann, lena n‑áirítear thart ar EUR 25 bhilliún in aghaidh na bliana (0,11 % d’ollioncam náisiúnta an Aontais) le haghaidh aisíoc na n‑iasachtaí a úsáideadh chun NextGenerationEU a mhaoiniú. Tá sé níos simplí agus níos sofhreagrúla, agus tá níos lú clár ann chun an riosca a laghdú go mbeidh gnéithe díobh ag forluí ar a chéile, mar aon le rialacha comhchuibhithe agus níos mó solúbthachta ionsuite. Fágfaidh an cur chuige nuachóirithe sin go mbeidh acmhainneacht mhéadaithe ann chun freagairt d’imthosca de réir a bhforbartha agus béim níos láidre a leagan ar fheidhmíocht agus ar thorthaí.

Tá an togra bunaithe ar thrí phríomhcholún:

·baint amach thosaíochtaí an Aontais a chothú ar an leibhéal áitiúil, réigiúnach agus náisiúnta leis na pleananna comhpháirtíochta náisiúnta agus réigiúnaí nua, ar fiú EUR 865 bhilliún iad;

·Eoraip níos iomaíche a bhaint amach tríd an gCiste Eorpach um Iomaíochas agus Fís Eorpach, ar fiú EUR 409 mbilliún iad;

·comhpháirtíochtaí fadtéarmacha, a rachaidh chun tairbhe do gach aon chomhpháirtí, a thógáil le tíortha nach de chuid an Aontais iad tríd an ionstraim um an Eoraip Dhomhanda, ar fiú EUR 200 billiún í.

Comhlánaítear na trí phríomhcholún le cláir eile, lena n‑áirítear cláir shuaitheanta an Aontais le haghaidh infheistíochta sa bhonneagar (an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa) agus chun infheistíocht a dhéanamh i ndaoine agus i luachanna (Erasmus+ agus AgoraEU).

Foráiltear leis an togra maidir le maoiniú nuálach freisin trí acmhainní dílse nua, chun an brú ar bhuiséid náisiúnta a laghdú. Áirítear ar na hacmhainní dílse nua sin ioncaim ó chóras trádála astaíochtaí an Aontais, fáltais ón Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha, acmhainn dhílis nua atá bunaithe ar dhramhthrealamh leictreach agus leictreonach neamhbhailithe, dleacht mháil tobac agus ranníocaíocht ó chuideachtaí a oibríonn agus a dhíolann san Aontas agus a bhfuil glanláimhdeachas EUR 100 milliún ar a laghad acu.

Tacú le hiomaíochas an Aontais

Trí bhuiséad fadtéarmach 2021-2027 agus NextGenerationEU, d’oibrigh an tAontas i dtreo nuálaíocht a chothú, an geilleagar a dhícharbónú agus spleáchais a laghdú, agus é ag díriú ar an gcaoi sin ar bhorradh a chur faoina iomaíochas agus an tslándáil eacnamaíoch a threisiú. Tá ról lárnach ag buiséad an Aontais chun aghaidh a thabhairt ar na dúshláin a shainaithnítear i d tuarascáil Draghi agus chun an compás iomaíochais a chur chun feidhme ( 10 ). Déanann sé é sin trína thacaíocht le hinfheistíocht agus le hathchóirithe struchtúracha chun borradh a chur faoin iomaíochas, faoin inbhuanaitheacht agus faoi scileanna, agus é ag cuidiú le haghaidh a thabhairt ar na dúshláin a shainaithnítear sna moltaí tírshonracha faoin seimeastar Eorpach an tráth céanna ( 11 ).

Mar shampla, gealladh EUR 12,9 billiún le Fís Eorpach do thairbhithe poiblí agus príobháideacha in 2025 le haghaidh taighde agus nuálaíochta. Faoi 2025, bhí os cionn 22 500 foilseachán eolaíochta piarmheasúnaithe táirgthe ag tionscadail de chuid Fís Eorpach, agus bhí níos mó ná 130 000 taighdeoir páirteach i ngníomhaíochtaí uas‑scilithe agus tháirg siad os cionn 10 000 táirge, próiseas, modh agus feidhmchlár nuálach le haghaidh cearta maoine intleachtúla. Faoi 2025, bhí tacaíocht tugtha ag an gclár do bhreis agus 10 000 fiontar beag agus meánmhéide, lena n‑áirítear gnólachtaí nuathionscanta, rud a chothaigh nuálaíocht i bpríomhréimsí, amhail an intleacht shaorga agus ardábhair. Faoin gComhairle Nuálaíochta Eorpach (CNE), cistíodh os cionn 770 fiontar beag agus meánmhéide agus gnólacht nuathionscanta idir 2021-2025 le Luasaire CNE, rud a d’fhág go rabhthas in ann cur go mór le nuálaíochtaí domhainteicneolaíochta agus ceannródaíocha.

Úsáideann clár InvestEU ráthaíocht AE chun infheistíocht a ghiaráil trí riosca a laghdú d’institiúidí airgeadais agus trí chaipiteal príobháideach a mhealladh le haghaidh tionscadal i réimsí amhail bonneagar inbhuanaithe, infheistíocht shóisialta agus scileanna, fiontair bheaga agus mheánmhéide, agus taighde, nuálaíocht agus digitiú. Faoi dheireadh 2025, ba é méid EUR 26,8 billiún san iomlán méid ráthaíochtaí InvestEU, rud a chuidigh le tacú le 91 294 fiontar beag agus meánmhéide agus lenar slógadh níos mó ná EUR 397 mbilliún d’infheistíocht idir 2022 agus 2025.

Díríonn an Ciste don Nuálaíocht ar an tacaíocht do theicneolaíochtaí an‑nuálach a bhfuil acmhainneacht mhór acu astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú agus ar chur go mór leis na teicneolaíochtaí sin. Chuidigh sé le tacú le raon próiseas agus teicneolaíochtaí nuálacha ísealcharbóin agus saor ó charbón i dtionscail dianfhuinnimh, sa stóráil fuinnimh, sa tsoghluaisteacht agus i sa mhonaraíocht teicneolaíochta glaine. Slógadh luach EUR 58 mbilliún d’infheistíocht leis an gCiste don Nuálaíocht, agus gealladh EUR 11,7 billiún de dheontais. In 2025, shínigh lucht 83 thionscadal, a bhí dírithe ar dhícharbónú, na comhaontuithe deontais dá gcuid, chomh maith le lucht 5 thionscadal a bhí dírithe ar mhonaraíocht ceallraí feithiclí, agus lucht 6 thionscadal a bhí dírithe ar tháirgeadh hidrigine in‑athnuaite.

Cuidíonn clár an mhargaidh aonair, agus níos mó ná EUR 610 milliún leithdháilte do 2025 ina leith, leis an margadh aonair barr a chumais a bhaint amach. In 2025, chuidigh sé leis an margadh aonair a choimirciú trína thacaíocht le húdaráis um fhaireachas margaidh sna Ballstáit, agus braitheadh 21 891 táirge neamhchomhlíontach dá bharr. Thacaigh sé le Líonra na Lárionad Eorpach do Thomhaltóirí freisin, lenar soláthraíodh cúnamh pearsantaithe do bhreis agus 168 000 tomhaltóir in 2025, rud a chuidigh leo os cionn EUR 11,25 milliún a aisghabháil ó thrádálaithe neamhchomhlíontacha. In 2025, thacaigh an clár freisin le níos mó ná 808 000 fiontar beag agus meánmhéide go díreach nó trí sheirbhísí comhairleacha trína cholún FBM. Thacaigh sé le caighdeánú freisin, rud a d’éascaigh 25 044 chaighdeán Eorpach a chur chun feidhme ar fud an Aontais.

Bhí níos mó ná EUR 6 bhilliún geallta tríd an gclár don Eoraip Dhigiteach faoi dheireadh 2025, lenar maoiníodh 26 shár-ríomhaire atá i measc na sár-ríomhairí is tapúla agus is glaise ar domhan, amhail Jupiter, an ceathrú sár-ríomhaire is tapúla agus atá ar cheann de na sár-ríomhairí is fuinneamhéifeachtúla ar domhan. Mhaoinigh an clár don Eoraip Dhigiteach oiliúint do bhreis agus 60 000 duine freisin chun cuidiú leo scileanna digiteacha a fháil. Sa bhreis air sin, cistíodh cur in úsáid 14 spás choiteanna sonraí Eorpacha leis an gclár, chomh maith le 166 mhol nuálaíochta digití Eorpacha agus cúig líne phíolótacha leathsheoltóra.

Thacaigh an Beartas comhtháthaithe leis an iomaíochas freisin. Meastar go gcuirfidh sé EUR 214 bhilliún le cuspóirí an chompáis iomaíochais faoi dheireadh na tréimhse 2021-2027. Tacaíonn an cistiú sin le raon tosaíochtaí Eorpacha, lena n‑áirítear ábhair níos leithne amhail nuálaíocht agus dícharbónú. Faoi dheireadh 2025, fuair os cionn 130 000 cuideachta bheag agus mheánmhéide tacaíocht (i bhfoirm deontas, cothromais, ráthaíochtaí, iasachtaí agus comhairle) chun fás agus chun bheith níos iomaíche, agus fuair beagnach 32 000 cuideachta tacaíocht don nuálaíocht.

Anuas ar na hinfheistíochtaí sin, ath‑leithdháileadh EUR 15,2 billiún chun tacú le hiomaíochas an Aontais i gcomhthéacs an athscrúdaithe meántéarma ar an mbeartas comhtháthaithe, agus is iad infheistíochtaí i dteicneolaíochtaí agus tionscail chriticiúla a bhí i gceist chun laghdú a dhéanamh ar phríomhleochaileachtaí agus ar phríomhspleáchais theicneolaíocha ar thíortha nach de chuid an Aontais iad. Díríodh níos grinne freisin ar na dúshláin atá roimh réigiúin theorainn an Oirthir, agus soláthraíodh tacaíocht fheabhsaithe mar aitheantas ar na dúshláin shocheacnamaíocha agus slándála a bhain dóibh ó thús chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine.

Thairis sin, dírítear an Sásra um Aistriú Cóir ar dhícharbónú agus ar éagsúlú eacnamaíoch i réigiúin a bhfuil éifeachtaí socheacnamaíocha an aistrithe aeráide rompu. Faoi dheireadh 2025, sroicheadh os cionn 2 000 gnólacht le cistiú ar fiú EUR 15,45 billiún agus cruthaíodh beagnach 270 meigeavata de thoilleadh breise fuinnimh in‑athnuaite leis an maoiniú uaidh. In 2025, sholáthair an sásra deontais agus iasachtaí d’údaráis phoiblí dar méid EUR 86 mhilliún ó bhuiséad an Aontais, arna chomhlánú le EUR 594 mhilliún in iasachtaí ón mBanc Eorpach Infheistíochta.

Lean an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa dá thacaíocht do líonraí trasteorann iompair, fuinnimh agus digiteacha na hEorpa, a bhfuil ról lárnach acu d’uathriail straitéiseach na mór-roinne. In 2025, bronnadh EUR 3 bhilliún tríthi ar thionscadail lena dtugtar chun cinn gréasán iompair inbhuanaithe, cliste, éiceabhách agus athléimneach, mar aon le níos mó ná EUR 1 bhilliún ar 109 dtionscadal a bhaineann le bonneagar luchtaithe agus athbhreoslaithe hidrigine, leictriú aerfort, soláthar cumhachta ar tír i gcalafoirt agus bonneagar breoslaí malartacha don earnáil mhuirí. Ar an gcaoi chéanna, dhámh an tsaoráid thart ar EUR 650 milliún ar 14 thionscadal bonneagair fuinnimh trasteorann. Sholáthair sí EUR 389 milliún le haghaidh cáblaí fomhuirí, treoirthionscadail 5G ar mórscála agus tionscadail cumarsáide candamaí.

Tacaíonn buiséad an Aontais freisin leis an tsoghluaisteacht agus leis an gcomhar i réimsí an oideachais, na hoiliúna, na hóige agus an spóirt tríd an gclár Erasmus+, ag a raibh buiséad EUR 4,3 billiún do 2025. Chomh maith le rannchuidiú leis an Limistéar Eorpach Oideachais agus le tionscnaimh faoi Aontas na Scileanna a bhaint amach, thairbhigh os cionn 1,5 milliún foghlaimeoir agus ball foirne de shoghluaisteacht Erasmus+ in 2025.

Tacaíonn an tAontas leis an iomaíochas tríd an gclár LIFE freisin. In 2025, roghnaigh sé tionscadail nua éagsúla lena gcistiú, agus ainmníodh EUR 91,4 milliún don aistriú fuinnimh, EUR 73 mhilliún don gheilleagar ciorclach agus don cháilíocht saoil agus os cionn EUR 60 milliún ar mhaithe le maolú ar an athrú aeráide. I measc na samplaí de na tionscadail sin tá tionscnamh chun réitigh teaschaidéil a chaighdeánú do thionscal an bhia, teicneolaíochtaí nua chun grianphainéil i ndeireadh ré a athchúrsáil agus teicneolaíochtaí a léiriú chun hidrigin ghlas a tháirgeadh agus a dháileadh go háitiúil don iompar de bhóthar.

An tArdán um Theicneolaíochtaí Straitéiseacha don Eoraip

Bunaíodh an tArdán um Theicneolaíochtaí Straitéiseacha don Eoraip (STEP) i mí an Mhárta 2024 mar chuid den athbhreithniú meántéarma ar an gcreat airgeadais ilbhliantúil, agus is é ba chuspóir dó cistiú ón Aontas a stiúradh i dtreo réimsí lena mbaineann tábhacht straitéiseach d’iomaíochas an Aontais. Dírítear acmhainní leis an ardán ó chistí agus ó chláir roghnaithe de chuid an Aontais chun tacú le forbairt teicneolaíochtaí glana, digiteacha agus bith‑theicneolaíochtaí atá criticiúil don mhargadh aonair agus d’uathriail straitéiseach an Aontais. In 2025, leathnaíodh raon feidhme STEP chun teicneolaíochtaí cosanta a chuimsiú.

Cuirtear STEP chun feidhme ar fud 11 chiste agus chlár de chuid an Aontais: an clár don Eoraip Dhigiteach, an Ciste Eorpach Cosanta, EU4health, Fís Eorpach, an Ciste don Nuálaíocht, InvestEU, an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, an Ciste Comhtháthaithe, Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa, Ciste Sóisialta na hEorpa Plus agus an Ciste um Aistriú Cóir.

Tá STEP á chur chun feidhme le breis agus 2 bhliain anuas, agus le linn na tréimhse sin, tá beagnach EUR 24 bhilliún tiomanta tríd na cláir sin do thosaíochtaí an ardáin: EUR 10 mbilliún trí ghlaonna a seoladh faoi chúig chlár faoi bhainistíocht dhíreach; agus rinne na Ballstáit agus na réigiúin EUR 13,9 billiún a ath‑chlársceidealú le haghaidh STEP faoin mbeartas comhtháthaithe.

Tá tuilleadh faisnéise maidir le cur chun feidhme agus torthaí STEP le fáil ar Thairseach STEP ( 12 ), sna tuarascálacha bliantúla maidir le STEP ( 13 ) agus sa mheastóireacht eatramhach a foilsíodh in 2025 ( 14 ).

Tacú le slite beatha

Tacaíonn buiséad an Aontais le slite beatha shaoránaigh an Aontais trí chláir agus trí bheartais éagsúla. In 2025, leithdháil na Ballstáit agus na réigiúin EUR 3,3 billiún de chistiú ón mbeartas comhtháthaithe faoin athscrúdú meántéarma ar an mbeartas comhtháthaithe ar thionscadail tithíochta inacmhainne agus inbhuanaithe. Ar an iomlán, faoin mbeartas comhtháthaithe, tá thart ar EUR 100 billiún curtha i leataobh sa tréimhse 2021-2027 do thionscadail i gcathracha, amhail: EUR 10,5 billiún chun tithíocht a thógáil agus a athchóiriú, arna leithdháileadh faoi Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa, faoin gCiste Comhtháthaithe agus faoin gCiste um Aistriú Cóir. Rinneadh infheistíocht EUR 14,5 billiún san oiriúnú don athrú aeráide agus i mbainistiú riosca tubaistí tríd an mbeartas comhtháthaithe freisin, agus EUR 3,1 billiún san athléimneacht uisce. Ó bhí 2021 ann, cistíodh 1 434 mheigeavata bhreise d’acmhainneacht táirgeachta fuinnimh in‑athnuaite leis an mbeartas comhtháthaithe, chomh maith le rochtain ar leathanbhanda fíor-ardacmhainneachta le haghaidh níos mó ná 335 000 teaghais agus os cionn 1 000 ciliméadar de bhóithre nua, uasghrádaithe nó nuachóirithe.

Lean an comhbheartas talmhaíochta dá thacaíocht do shlite beatha agus do tháirgiúlacht na bhfeirmeoirí agus de gheilleagair thuaithe bhríomhara a chur chun cinn, agus tugadh EUR 53,2 billiún d’íocaíochtaí in 2025. Faoi 2025, bhí tacaíocht dhíreach faighte ag 5,5 milliún feirmeoir. Thairis sin, tacaíodh le 311 000 feirmeoir óg in 2025, agus cruthaíodh os cionn 270 000 post i gceantair thuaithe.

Faoi dheireadh 2025, bhí EUR 66,3 billiún geallta ag Ciste Sóisialta na hEorpa Plus d’fhostaíocht inbhuanaithe agus ardcháilíochta, d’oideachas agus do chuimsiú sóisialta, lenar tacaíodh le 16,0 milliún rannpháirtí. Faoi 2025, bhí cabhair i bhfoirm bia, ábhar nó dearbhán seachadta ag an gciste chuig 35,2 milliún duine aonair, ar leanaí iad 7,9 milliún díobh. Faoi dheireadh 2025, ghlac an Coimisiún 13 scéim bunaithe ar mhaoiniú nach bhfuil nasctha le costas dar méid EUR 5,1 billiún le haghaidh 10 mBallstát (an Chipir, an Chróit, an Eastóin, an Fhrainc, an Laitvia, an Liotuáin, an Pholainn, an Phortaingéil, an Rómáin agus an Ungáir).

Sholáthair an Ciste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe thart ar EUR 555 mhilliún in 2025 chun tacú le hiascaigh inbhuanaithe agus le geilleagar gorm na bpobal iascaireachta agus dobharshaothraithe sna Ballstáit. Faoi 2025, thairbhigh breis agus 26 700 duine den chiste, lena n‑áirítear trí fheabhas a chur ar scileanna agus trí oiliúint. Chuidigh sé le 10 919 dtona d’acmhainneacht nua táirgeachta a chur chun feidhme in aghaidh na bliana freisin agus thacaigh sé le 32 602 thona in aghaidh na bliana de tháirgeacht dobharshaothraithe ( 15 ).

Sholáthair EU4health níos mó ná EUR 570 milliún in 2025 ar mhaithe le haontas níos sláintiúla agus níos sábháilte. Chuidigh sé le hullmhacht agus freagairt i leith géarchéimeanna a mhaoiniú trí oiliúint foirne, tacaíocht d’fhaireachas comhordaithe ar phataiginí agus tacaíocht d’fhorbairt táirgí a bhaineann le géarchéimeanna. Thairis sin, thacaigh sé le cur chun cinn sláinte agus cosc galar, le córais sláinte agus oibrithe cúraim sláinte níos láidre, le digitiú an chúraim sláinte agus leis an gcomhrac in aghaidh na hailse. Mar shampla, mhaoinigh an clár na líonraí tagartha Eorpacha, rud lenar cumasaíodh rochtain ar dhiagnóis agus ar chóireáil do 2,7 milliún othar a bhfuil riochtaí neamhchoitianta orthu in 2025.

In 2025, thacaigh an clár um shaoránaigh, comhionannas, cearta agus luachanna le rannpháirtíocht dhaonlathach dhíreach mhuintir na hEorpa, agus leithdháileadh os cionn EUR 1,9 milliún ar an Tionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh. Seoladh glaonna tríd freisin chun tionscadail a roghnú, le haghaidh méid comhcheangailte de EUR 130 milliún de chistiú, atá dírithe ar fhrith‑idirdhealú, nascadh bailte, rannpháirtíocht saoránach, ag cuimhneamh ar stair na hEorpa, agus cearta agus rannpháirtíocht leanaí. Thairis sin, thiomnaigh an clár um cheartas thart ar EUR 15,4 milliún le linn na bliana do thionscadail nua maidir le comhar breithiúnach, oiliúint agus rochtain ar cheartas, agus tugadh conarthaí soláthair i gcrích tríd dar méid EUR 9,2 milliún chun uirlisí teicneolaíochta faisnéise agus príomhbheartais an Aontais i réimse an cheartais a fhorbairt agus a choinneáil ar bun.

Dlús a chur le slándáil agus le cosaint an Aontais

In 2025, léiríodh go fíorghrinn dianriachtanas an Aontais le socruithe a dhéanamh dá shlándáil agus dá chosaint féin. Is comhpháirt lárnach de shlándáil agus de chosaint an Aontais é an Ciste Eorpach Cosanta trí theicneolaíochtaí agus trealamh cosanta atá nuálach agus idir-inoibritheach a chruthú. Tar éis ghlaonna 2024 ar thograí, seoladh 63 thionscadal agus cistiú níos mó ná EUR 1 bhilliún san iomlán ón Aontas i gceist leo. Ar an iomlán, is fiontair bheaga agus mheánmhéide iad 38 % de thairbhithe an chiste.

I gcomhar le foilsiú chlár oibre 2025, dámhfaidh an Ciste Eorpach Cosanta thart ar EUR 1 bhilliún ar thaighde, forbairt agus nuálaíocht chomhoibríoch i réimse na cosanta. Le clár oibre bliantúil 2025, leithdháileadh thart ar EUR 400 milliún chun tacú leis an nuálaíocht i réimse na cosanta, ar leithdháileadh os cionn EUR 140 milliún de chun tacú le fiontair bheaga agus mheánmhéide teicneolaíochtaí cosanta ceannródaíocha a fhorbairt agus a thástáil. Rannchuidigh Scéim Nuálaíochta Cosanta an Aontais (EUDIS), an chuid den Chiste Eorpach Cosanta atá tiomnaithe do thacaíocht a thabhairt do ghníomhaithe cosanta neamhthraidisiúnta, leis an iarracht sin

Thacaigh an Gníomh maidir le Tacú le Táirgeadh Armlóin le 31 thionscadal in 2025, lenar soláthraíodh os cionn EUR 500 milliún chun táirgeadh armlóin a fheabhsú, agus bhain tionscadail le pléascáin, púdar, sliogáin, diúracáin, tástáil agus athchóiriú.

Tar éis don Páipéar Bán maidir le Todhchaí Chosaint na hEorpa a bheith glactha, ghlac an tAontas an plean ReArm Europe in 2025, ar bhonn úsáid na n‑ionstraimí airgeadais chun cumais chosanta na hEorpa a neartú, lena n‑áirítear clásal éalaithe ginearálta náisiúnta an Chomhshocraithe Cobhsaíochta agus Fáis, lena bhféadfaí suas le EUR 650 billiún a chur ar fáil. Cuimsítear suas le EUR 150 billiún in iasachtaí leis an bplean freisin, tríd an ngníomhaíocht slándála don Eoraip chun tacú le hinfheistíocht atá le déanamh i réimse na cosanta go práinneach agus chun aghaidh a thabhairt ar bhearnaí criticiúla cumais. Faoi dheireadh 2025, léirigh 19 mBallstát spéis i rochtain a fháil ar iasachtaí faoin ngníomhaíocht sin, rud a d’fhág go gcumhdaítear an t‑imchlúdach iomlán iasachtaí, agus bhí a bpleananna infheistíochta náisiúnta don tionscal cosanta curtha isteach ag na 19 mBallstát sin freisin.

Tá an beartas comhtháthaithe á úsáid ag an Aontas chun tacú leis an gcosaint freisin. Tríd an athbhreithniú meántéarma ar an mbeartas comhtháthaithe, ath‑leithdháileadh EUR 11,9 billiún chun tacú le hacmhainneachtaí agus cumais thionsclaíocha cosanta, bonneagar cosanta, soghluaisteacht mhíleata agus ullmhacht shibhialta, agus tosaíocht á thabhairt don dé-úsáid, mar aon le forbairt scileanna san ullmhacht shibhialta agus sa tionscal cosanta.

Thacaigh cláir eile le príomhthionscadail straitéiseacha le linn na bliana, amhail an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa, lenar maoiníodh trealamh slán agus cumais chliste le haghaidh cáblaí fomhuirí agus príomhnaisc thalmhaí le EUR 186 mhilliún faoina snáithe digiteach. Ina theannta sin, chuir an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa le feabhas a chur ar bhonneagair straitéiseacha iompair an Aontais chun iad a chur in oiriúint don tsoghluaisteacht mhíleata.

Sholáthair clár an Aontais um nascacht shlán agus an clár spáis breis agus EUR 2,4 billiún in éineacht le chéile in 2025 chun an méid seo a leanas a mhaoiniú:

•forbairt leanúnach bhuíon satailítí IRIS2 (bonneagar don athléimneacht, don idirnascacht agus don tslándáil
trí shatailít) ar mhaithe le nascacht shlán;

•córas cumarsáide rialtais Govsatcom;

•córais loingseoireachta satailíte Galileo agus Bhreis‑seirbhís na hEorpa um Loingseoireacht Gheochobhsaí;

•córas Copernicus um fhaire na Cruinne, lena n‑áirítear a chomhpháirteanna feasachta staide spáis a dhéanann faireachas ar an spás, ar aimsir spáis agus ar réada neasdomhanda.

In 2025, gealladh EUR 226,7 milliún trí Shásra an Aontais um Chosaint Shibhialta do na Ballstáit agus do thíortha nach de chuid an Aontais iad chun athléimneacht a chothú agus chun comhthiomsú na hacmhainneachta cosanta sibhialta atá ar fáil le haghaidh oibríochtaí freagartha a neartú. I measc na dtionscnamh bhí aslonnuithe consalacha nó leighis, tacaíocht leighis éigeandála agus comhrac dóiteán foraoise. Le linn shéasúr na bhfalscaithe, gníomhachtaíodh an sásra 16 huaire san Eoraip, agus cláraíodh 1 mhilliún heicteár d’achar dóite le linn na bliana ( 16 ).

Chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin ó thaobh na himirce de, bhunaigh an tAontas an Ciste um Thearmann, Imirce agus Lánpháirtíocht, agus clársceidealú airgeadais iomlán dar méid EUR 11 bhilliún ó chreat airgeadais ilbhliantúil 2021-2027 ann, lena n‑áirítear EUR 1,91 billiún le haghaidh 2025. Idir 2021 agus 2025, maoiníodh cruthú 22 919 áit nua in ionaid ghlactha leis an gciste, i gcomhréir le acquis an Aontais, agus thacaigh sé le 39 829 duine a athlonnú. Ar an gcaoi sin, tacaíonn buiséad an Aontais leis an gcomhshocrú um imirce agus tearmann a chur chun feidhme.

Tacú leis an Úcráin

Faoi dheireadh 2025, bhí tacaíocht de bhreis agus EUR 193,3 billiún san iomlán soláthraithe ag an Aontas agus a Bhallstáit don Úcráin. Thart ar leath den tacaíocht sin, EUR 88,2 billiún, cumasaíodh le buiséad an Aontais é i bhfoirm cabhair dhaonnúil, freagairt ar ghéarchéimeanna, cúnamh macrairgeadais agus tacaíocht bhuiséadach, mar aon le téarnamh agus atógáil luath. Ina theannta sin, cuireadh EUR 17 mbilliún ar fáil do na Ballstáit trí bhuiséid a bhí ann cheana leis an mbeartas comhtháthaithe a ath‑leithdháileadh chun tacú leis na Ballstáit aghaidh a thabhairt ar riachtanais na ndaoine sin a theitheann ó fhogha míleata neamhdhleathach leanúnach na Rúise faoin Úcráin. Le linn 2025, soláthraíodh tacaíocht ó bhuiséad an Aontais ón tSaoráid don Úcráin, ón Sásra Aontais um Chosaint Shibhialta, ón tSaoráid um Chónascadh na hEorpa, ón gclár um chabhair dhaonnúil agus ón gCiste Eorpach Cosanta. Soláthraíodh tacaíocht i bhfoirm iasachtaí freisin le hiasacht cúnaimh macrairgeadais chun an t‑ioncam urghnách a ghéarú, mar chuid de thionscnamh G7 i leith Iasachtaí lena nGéaraítear an tIoncam Urghnách. Thairis sin, chomhlánaigh ionstraimí eile lasmuigh de bhuiséad an Aontais leis an tacaíocht sin.

Tá fáltais ó shócmhainní ceannasacha blocáilte na Rúise á n‑úsáid ag an Aontas freisin chun cabhrú leis an Úcráin. Soláthraítear 95 % de na cistí sin don Úcráin tríd an Sásra Comhair le haghaidh Iasachtaí don Úcráin chun cuidiú leis an Úcráin iasachtaí G7 lena nGéaraítear an tIoncam Urghnách a aisíoc (agus costais iasachtaíochta san áireamh), lena n‑áirítear iasacht eisceachtúil cúnaimh macrairgeadais EUR 18,1 billiún ón Aontas a eisíocadh i gcaitheamh 2025. Rannchuidíonn an 5 % eile leis an tSaoráid Eorpach Síochána (ionstraim lasmuigh de bhuiséad an Aontais).

I mí na Nollag 2025, chomhaontaigh an Chomhairle Eorpach iasacht cúláraigh theoranta dar méid teoranta EUR 90 billiún a sholáthar don Úcráin do 2026 agus 2027, ar bhonn iasachtaíocht an Aontais ar na margaí caipitil a bhfuil lamháil an Aontais mar thaca léi, nach mbeadh le haisíoc ag an Úcráin ach tráth a bheadh cúiteamh faighte aici ón Rúis. Tá an iasacht tacaíochta sin le cur chun feidhme trí bhíthin comhar feabhsaithe de bhun Airteagal 20 den Chonradh ar an Aontas Eorpach, le tacaíocht ó 24 Bhallstát ( 17 ).

Tá an tAontas ag tacú le téarnamh gearrthéarmach agus le hatógáil agus le nuachóiriú meántéarmach na hÚcráine, i gcomhréir le conair na hÚcráine i dtreo ballraíochta san Aontas. Tá an trádáil á héascú ó bhí 2022 ann leis na lánaí dlúthpháirtíochta, tacar bealaí lóistíochta malartacha d’iarnród, de bhóthar agus d’uiscebhealaí intíre. Ar an iomlán, bhí EUR 600 milliún soláthraithe ag an Aontas faoi dheireadh 2025 chun infheistíocht a dhéanamh i naisc iompair leis an Úcráin tríd an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa.

Tríd an tSaoráid don Úcráin, tá tacaíocht airgeadais á soláthar ag an Aontas agus é de choinníoll léi go gcuirfidh an Úcráin céimeanna cáilíochtúla agus cainníochtúla chun feidhme ar son an athchóirithe. Tá tacaíocht phríobháideach á spreagadh aige faoin gCreat Infheistíochta don Úcráin freisin. Faoi dheireadh 2025, bhí EUR 26,8 billiún eisíoctha tríd an tsaoráid in iasachtaí agus i dtacaíocht neamh‑inaisíoctha, agus EUR 10,7 billiún soláthraithe in 2025 nuair a chomhlíon an Úcráin 45 chéim faoi Phlean na hÚcráine. Sholáthair an Creat Infheistíochta don Úcráin EUR 6,9 billiún i bhfoirm ráthaíochta chun cistí a shlógadh ó institiúidí maoiniúcháin chun tionscadail éagsúla a mhaoiniú, ó thacaíocht d’infheistíocht chathrach agus do mhicrifhiontair agus do ghnólachtaí beaga go tithíocht, téarnamh agus cuimsiú airgeadais. Le Ciste Tacaíochta Fuinnimh na hÚcráine faoin tSaoráid, d’eisíoc an tAontas EUR 96 mhilliún chun acmhainneacht na stáisiún cumhachta teirmí a dheisiú agus a athbhunú, tuirbíní gáis a shuiteáil agus gléasraí cumhachta gréine agus feirmeacha ghaoithe a dheisiú.

Ranníocaíochtaí ó bhuiséad an Aontais chun cuidiú leis an Úcráin agus leis na Ballstáit aghaidh a thabhairt ar iarmhairtí
mhór-ionradh na Rúise idir 2022 agus 2025

Leithdháiltí ó bhuiséad an Aontais ar an Úcráin agus ar na Ballstáit chun aghaidh a thabhairt ar iarmhairtí an chogaidh.

(1)    Cuireadh EUR 17 mbilliún ar fáil do na Ballstáit lena ath‑shannadh ón mbeartas comhtháthaithe chun tacaíocht éigeandála a sholáthar chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin ó thaobh na himirce de a eascraíonn as fogha míleata na Rúise faoin Úcráin.

(2)    An Ionstraim Eorpach um Chomhar Idirnáisiúnta maidir le Sábháilteacht Núicléach, athrú cuspóra a dhéanamh ar an Ionstraim Eorpach Chomharsanachta agus ar an gcomhbheartas eachtrach agus slándála.

Foinse: An Coimisiún Eorpach

Leanadh de chúnamh éigeandála don Úcráin a chistiú leis an gclár um chabhair dhaonnúil go príomha, agus leithdháileadh EUR 220 milliún in 2025. Ar an iomlán, bhí EUR 1,2 billiún de chabhair dhaonnúil soláthraithe ag an Aontas don Úcráin faoi 2025. Comhlánaíodh é sin le tacaíocht síochána agus cobhsaíochta i réimsí amhail dímhianú, fuinneamh agus cuntasacht. Chomhlánaigh Sásra an Aontais um Chosaint Shibhialta na hiarrachtaí sin freisin trí chúnamh comhchineáil ó na Ballstáit a sholáthar go leanúnach, ó stoic rescEU, ón earnáil phríobháideach agus ó thíortha nach de chuid an Aontais iad, rud a rannchuidíonn leis an bhfreagairt éigeandála fhoriomlán san Úcráin.

Comhpháirtíochtaí idirnáisiúnta a chur chun cinn agus tacú le méadú an Aontais

Lean an Ionstraim um Chúnamh Réamhaontachais III de thacaíocht a thabhairt do phróiseas méadaithe an Aontais agus d’aontachas na dtíortha is iarrthóirí. Sholáthair sí, mar shampla, seirbhísí pobalbhunaithe leathnaithe do bhreis agus 9 000 duine san Albáin agus sholáthair sí fóirdheontais éifeachtúlachta fuinnimh do bhreis agus 40 000 teaghlach sa Chosaiv ( 18*).

Thairis sin, in 2025, d’eisíoc an tSaoráid Athchóirithe agus Fáis le haghaidh Phoblacht na Moldóive EUR 288,9 milliún in iasachtaí. Chomh maith leis sin, scaoileadh EUR 396 mhilliún san iomlán i réamh‑mhaoiniú agus in eisíocaíochtaí faoin tSaoráid Athchóirithe agus Fáis le haghaidh na mBalcán Thiar: EUR 164 mhilliún don Albáin, EUR 45 mhilliún do Mhontainéagró, EUR 77 milliún don Mhacadóin Thuaidh agus EUR 111 mhilliún don tSeirbia.

Ó 2021 go dtí deireadh 2025, ag an Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta – An Eoraip Dhomhanda bhí EUR 29,8 billiún eisíoctha. In 2025, eisíocadh os cionn EUR 9,8 billiún chun tacú le raon leathan gníomhaíochtaí, mar shampla tionscnaimh síochána agus chobhsaíochta (EUR 340 milliún idir idirghabhálacha freagartha ar ghéarchéimeanna agus idirghabhálacha téamacha), chomh maith le tionscnaimh atá dírithe ar fheabhas a chur ar athléimneacht agus ar chothú na síochána i gcomhthéacsanna leochaileacha (EUR 120 milliún). Ghlac an tAontas pacáiste suntasach airgeadais freisin chun tacú leis an tSiria (lena n‑áirítear EUR 139 milliún le haghaidh 2025 faoin Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta – an Eoraip Dhomhanda ( 19 )).

In 2025, chuir an staid mhíshocair sa Mheánoirthear i dtábhacht an gá atá le cur chuige níos struchtúrtha agus níos comhordaithe maidir le comhar sa réigiún. Thíolaic an tAontas togra le haghaidh clár cuimsitheach ilbhliantúil ar mhaithe le téarnamh agus athléimneacht na Palaistíne don tréimhse 2025-2027, dar méid EUR 1,6 billiún. Thairis sin, neartaíodh an comhar agus an rannpháirtíocht le Comhairle Comhair Stáit Arabacha na Murascaille (CCSAM) agus le tíortha aonair na Murascaille, go háirithe i réimsí na slándála, an athraithe aeráide, an chomhair dhigitigh, agus an aistrithe fuinnimh. Ina theannta sin, soláthraíodh creat nua don chaidreamh idir an tAontas agus an Mheánmhuir Theas nuair a glacadh an Comhshocrú don Mheánmhuir.

In 2025, lean an tAontas agus a Bhallstáit de bheith ag cur go mór le straitéis Global Gateway. Eagraíodh an dara Fóram agus Bord Global Gateway agus d’fhógair an tUachtarán von der Leyen go raibh os cionn EUR 306 bhilliún in infheistíochtaí slógtha ag an Aontas, ag na Ballstáit agus ag institiúidí airgeadais Eorpacha, de réir chur chuige Fhoireann na hEorpa, rud a sháraigh an EUR 300 billiún bunaidh.

Bhí an Chomhpháirtíocht idir an tAontas Eorpach agus an tAontas Afracach ar an bhfód ar feadh 25ú bliana in 2025. Mar a fógraíodh ag an 7ú cruinniú mullaigh idir an tAontas Eorpach agus an tAontas Afracach i mí na Samhna 2025, tá níos mó ná EUR 120 billiún slógtha ag an Aontas go dtí seo, de réir chur chuige Fhoireann na hEorpa, le haghaidh thionscadail Global Gateway ar fud na hAfraice. Áirítear leis sin, mar shampla, saoráidí uisce, sláintíochta agus sláinteachais do scoileanna in Uganda ( 20 ) agus líonraí nascachta digití ardluais, ríomhsheirbhísí agus bonneagar sonraí a sholáthar ar son leas pobal taighde agus oideachais san Afraic Fho-Shahárach ( 21 ).

Soláthraíodh torthaí inbhraite de bharr Chlár Oibre Infheistíochta Global Gateway idir an tAontas agus Meiriceá Laidineach agus Muir Chairib. Chuaigh níos mó ná 80 tionscadal chun cinn ó thaobh a gcur chun feidhme de, lena gcumhdaítear réimsí amhail gníomhú ar son na haeráide, amhábhair chriticiúla, claochlú digiteach agus nuálaíocht, mar aon le hiompar inbhuanaithe. Sampla de sin is ea bonneagar leictreach trasteorann a fhorbairt chun margaí fuinnimh réigiúnacha comhtháite a chruthú trí thionscnamh EUR 6,86 billiún maidir le comhtháthú réigiúnach leictreachais, lena maoineofar 24 thionscadal chun borradh a chur faoi ghiniúint, tarchur agus trádáil fuinnimh ghlain.

Tá cistí le haghaidh na hinfheistíochta á slógadh ag Global Gateway i réigiún an Aigéin Chiúin agus na hÁise freisin. Mar shampla, slógadh EUR 12 bhilliún don Áise Láir trí phacáiste infheistíochta Global Gateway Fhoireann na hEorpa, agus an tAontas agus an tAigéan Ciúin le hinfheistíocht dar méid beagnach EUR 300 milliún a dhéanamh san fhorbairt eacnamaíoch inbhuanaithe agus san athléimneacht i leith an athraithe aeráide. I gComharsanacht an Oirthir, in 2025 glacadh cláir gníomhaíochta ilbhliantúla le haghaidh 2025-2027 don Airméin, don Asarbaiseáin, don Bhealarúis, don Mholdóiv agus don tSeoirsia dar méid EUR 668,2 milliún san iomlán.

Cabhair dhaonnúil a sholáthar agus slándáil bia a áirithiú

In 2025 sholáthair an tAontas thart ar EUR 2,6 billiún de chabhair dhaonnúil tríd an gclár um chabhair dhaonnúil. D’fhreagair an tAontas do riachtanais dhaonnúla na ndaoine a raibh orthu aghaidh a thabhairt, mar shampla, ar ghuaiseacha nádúrtha agus tubaistí antrapaigineacha, na hiarmhairtí coinbhleachta, sáruithe ar chearta an duine, foréigean gnéasach agus inscnebhunaithe, easáitiú éigeantais an phobail, géar-neamhshlándáil bia agus fíorbhochtaineacht.

Tosaíocht ar leith in 2025 ba ea freagairt an Aontais ar riachtanais mhuintir na Palaistíne. Faoin gclár um chabhair dhaonnúil, gealladh EUR 220 milliún chun aghaidh a thabhairt ar riachtanais na Palaistíne ( 22 ). Ina theannta sin, sholáthair an tAontas cabhair don mhéid seo a leanas:

•géarchéim na Súdáine (EUR 273 mhilliún);

•réigiún Mór-Lochanna na hAfraice (EUR 129 milliún);

•tíortha na Saiheile Láir, i.e. Buircíne Fasó, an Nígir agus Mailí (EUR 124 mhilliún);

•Maenmar/Burma (EUR 55 mhilliún);

•Veiniséala (EUR 52 mhilliún);

•Dídeanaithe Róihinseacha i gcampa dídeanaithe Bazar Cox sa Bhanglaidéis (beagnach EUR 39 milliún).

Leithdháil ReliefEU EUR 110 milliún le haghaidh oibríochtaí in 2025, agus úsáid á baint as EUR 53,5 milliún san iomlán de chistiú daonnúil éigeandála céadlíne in 60 tír. Slógadh cistiú ReliefEU 118 n‑uaire. D’fhreagair acmhainneachtaí ReliefEU do 20 géarchéim in 18 dtír le seirbhísí lóistíochta agus seirbhísí iompair ilmhódaigh.

Ranníocaíocht bhuiséad an Aontais le tosaíochtaí cothrománacha

Soláthraíonn buiséad an Aontais breisluach soiléir AE, ar mó é ná an méid a bhainfeadh na Ballstáit amach agus iad ag gníomhú ina n‑aonar. Lean cistí agus cláir uile an Aontais de dhul chun cinn a dhéanamh i dtreo a gcuspóirí in 2025, agus sholáthair siad tacaíocht láidir in éineacht le chéile do raon tosaíochtaí trasnaí amhail an t‑aistriú glas agus an t‑aistriú digiteach. Le linn na bliana, meastar gur soláthraíodh beagnach EUR 64 bhilliún chun tacú le cuspóirí aeráide, gur díríodh os cionn EUR 15 bhilliún ar chuspóirí bithéagsúlachta, gur leithdháileadh os cionn EUR 19 mbilliún ar thosaíochtaí digiteacha agus gur thacaigh beagnach EUR 38 mbilliún le comhionannas inscne ( 23 ).

Leithdháileadh bhuiséad an Aontais agus NextGenerationEU ar thosaíochtaí cothrománacha in 2025 (céatadán den bhuiséad iomlán agus méideanna measta i milliúin EUR)

Foinse: An Coimisiún Eorpach

Spreagann NextGenerationEU athchóirithe agus infheistíocht trí phleananna téarnaimh agus athléimneachta

In 2025, lean NextGenerationEU dá thacaíocht don téarnamh eacnamaíoch trí athchóirithe agus infheistíochtaí na mBallstát faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta. Bhí EUR 637,1 billiún san imchlúdach iomlán ag deireadh 2025, lena gcuimsítear EUR 360 billiún i dtacaíocht neamh‑inaisíoctha agus EUR 277 mbilliún in iasachtaí. In 2025 rinne an Coimisiún measúnú ar 34 iarratas ar íocaíocht dar méid EUR 87,3 billiún (EUR 47,2 billiún in iasachtaí agus EUR 40,1 billiún i dtacaíocht neamh‑inaisíoctha).

Leis na hathchóirithe a fhaigheann tacaíocht ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, rannchuidítear le hathléimneacht eacnamaíoch fhadtéarmach na mBallstát agus déantar tionchar dearfach na hinfheistíochta gaolmhaire faoin tsaoráid a uasmhéadú. Mar a léirítear sa scórchlár téarnaimh agus athléimneachta, thacaigh an tsaoráid, mar shampla, le creataí rialála a nuachóiriú i bpríomhearnálacha (e.g. earnálacha digiteacha, fuinnimh, iompair), le feabhas a chur ar nósanna imeachta ceadaithe agus soláthair phoiblí, agus le coimircí smachta reachta agus in aghaidh an éillithe a neartú ( 24 ).

Sholáthair an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta tacaíocht shubstaintiúil do na Ballstáit agus í ceangailte le hathchóirithe a chomhlíonadh agus le hinfheistíocht a sholáthar agus is rud í atá tar éis rialachas eacnamaíoch agus comhordú beartais an Aontais a athmhúnlú lena dearadh feidhmíochtbhunaithe ( 25 ). Ar fud an Aontais, tá fíordhifríocht déanta ag an tsaoráid do shaol daoine aonair trí thacaíocht do chláir oibre uaillmhianacha infheistíochta sna réimsí seo a leanas ( 26 ):

·Aistriú glas. Faoi dheireadh 2025, bhí laghdú 37,6 milliún meigeavatuair tagtha ar an tomhaltas fuinnimh bliantúil, agus suiteáladh nó uasghrádaíodh níos mó ná 940 866 stáisiún athbhreoslaithe agus athluchtaithe le haghaidh feithiclí glana.

·Aistriú digiteach. Bhí rochtain faighte ag thart ar 20 milliún teaghais bhreise ar líonraí idirlín fíor-ardacmhainneachta faoi dheireadh 2025, agus bhí seirbhísí digiteacha poiblí nua nó feabhsaithe á n‑úsáid ag níos mó ná 2,4 billiún úsáideoir ( 27 ).

·Cúram Sláinte. Tá méadú tagtha ar acmhainneacht cúraim sláinte, lena n‑áirítear ospidéil, clinicí, ionaid cúraim othar seachtrach agus ionaid cúraim speisialaithe. Faoi dheireadh 2025, d’fhéadfadh thart ar 60,2 milliún duine in aghaidh na bliana tairbhiú de shaoráidí cúraim sláinte nua nó nuachóirithe.

·Oideachas agus oiliúint. Ghlac thart ar 30,7 milliún duine páirt in oideachas agus in oiliúint agus tá beagnach 3,5 milliún duine i mbun fostaíochta nó i mbun gníomhaíochtaí chun fostaíocht a chuardach a bhuí leis an tacaíocht a fuarthas tríd an tsaoráid. Ina theannta sin, tá tacaíocht faighte ag 12,7 milliún duine óg idir 15-29 mbliana d’aois, cibé acu tacaíocht airgeadaíochta nó tacaíocht chomhchineáil (i.e. tacaíocht oideachais, oiliúna agus fostaíochta).

·Tacaíocht do ghnólachtaí. Fuair timpeall 4,9 milliún fiontar tacaíocht – cibé acu tacaíocht airgeadaíochta nó tacaíocht chomhchineáil – faoin tsaoráid faoi dheireadh 2025.

Soláthraíonn REPowerEU EUR 57,6 billiún le haghaidh infheistíochta agus athchóirithe chun cuidiú leis na Ballstáit fuinneamh a shábháil, soláthairtí fuinnimh a éagsúlú agus fuinneamh glan a tháirgeadh. Glacadh gach ceann de na 27 gcaibidil de REPowerEU. Leanann na bearta de bheith ag rannchuidiú le fuinneamh a choigilt, breoslaí iontaise a ionadú agus aghaidh a thabhairt ar riachtanais maidir le slándáil an tsoláthair, agus spleáchas ar bhreoslaí iontaise na Rúise á laghdú an tráth céanna. Tar éis do chaibidlí REPowerEU a bheith glactha, rinneadh méid iomlán de EUR 339,7 billiún ( 28 ) – os cionn 50 % de leithdháileadh iomlán na mBallstát faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta – a thiomnú do bhearta a rannchuidíonn le colún an aistrithe ghlais.

Príomhghealltanais aeráide agus fuinnimh faoi chomhpháirt REPowerEU den tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta

In 2025 rinne na Ballstáit athbhreithniú ar a bpleananna faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta chun dul in oiriúint do riachtanais nua agus chun clocha míle agus spriocanna a shimpliú chun an cur chun feidhme a éascú, i gcomhréir leis an Teachtaireacht ‘NextGenerationEU – An Bóthar go 2026 arna fhoilsiú ag an gCoimisiún’ ( 32 ). Ar an iomlán, is toradh dearfach a bhí ar an measúnú ón gCoimisiún ar 50 athbhreithniú ar chinntí cur chun feidhme ón gComhairle, lena n‑áirítear 24 leasú a bhaineann leis an iarracht ar son an tsimplithe.

Eisíodh beagnach EUR 80,4 billiún i bhfoirm bhannaí glasa NextGenerationEU ó bhí mí Aibreáin 2026 ann. Baineadh úsáid as an sciar is mó de na cistí sin chun eisíocaíochtaí a dhéanamh leis na Ballstáit faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta. Ciallaíonn sé sin go gcoinníonn an tAontas a sheasamh mar cheann de na heisitheoirí is mó de bhannaí glasa ar domhan. I mí na Nollag 2023, d’fhoilsigh an Coimisiún Eorpach an chéad tuarascáil maidir le leithdháileadh agus tionchar bhannaí glasa NextGenerationEU ( 33 ), agus deimhnítear inti tiomantas an Aontais do mhaoiniú inbhuanaithe. Ó shin i leith, is cleachtadh bliantúil é sin, agus foilsíodh an tuarascáil is déanaí i mí na Nollag 2025 ( 34 ). Léirítear sa tuarascáil, dá gcuirfí na bearta uile a chistítear le bannaí glasa NextGenerationEU chun feidhme go hiomlán, go bhféadfaí laghdú 53,4 milliún tona in aghaidh na bliana a dhéanamh ar astaíochtaí gás ceaptha teasa, ar comhionann é sin le 1,5 % de na hastaíochtaí uile den sórt sin san Aontas in 2022.

Soláthraítear tuilleadh faisnéise maidir le cur chun feidhme agus bainistiú na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta in Iarscríbhinn 3 a ghabhann le Tuarascáil Bhliantúil Bhainistíochta agus Feidhmíochta Bhuiséad an Aontais Eorpaigh.

Áirithítear le huirlisí éifeachtacha go ndéantar buiséad an Aontais a bhainistiú agus a chosaint go maith

Measann an Coimisiún Eorpach go bhfuil sé thar bheith‑tábhachtach an úsáid is fearr is féidir a bhaint as airgead na gcáiníocóirí. Tá sé tiomanta go hiomlán do bheith ag áirithiú go sroichfidh an cistiú na tairbhithe atá beartaithe ar an gcostas ceart agus i gcomhréir leis na rialacha is infheidhme. Chun an cuspóir sin a bhaint amach, braitheann an Coimisiún ar roinnt uirlisí a bhfuil sé cruthaithe ina leith i gcaitheamh na mblianta go bhfuil siad oiriúnach dá bhfeidhm, agus a leanann de bheith éifeachtach i ndáil leis na dúshláin nua atá roimh an Aontas.

Slabhra láidir freagrachtaí

Tá córas rialachais agus slabhra freagrachtaí an Choimisiúin Eorpaigh saincheaptha dá struchtúr agus dá ról uathúil. Tá Coláiste na gCoimisinéirí freagrach go polaitiúil as buiséad an Aontais a bhainistiú. Déanann sé an bhainistíocht oibríochtúil laethúil a tharmligean chuig an 52 oifigeach údarúcháin trí tharmligean ( 35 ), a bhainistíonn agus a stiúrann a ranna agus atá freagrach as an sciar de bhuiséad an Aontais a chuirtear chun feidhme ina roinn.

Léirítear sna tuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí conas a fuair na hoifigigh údarúcháin trí tharmligean an dearbhú gur úsáideadh na hacmhainní a sannadh dóibh dá gcuspóir beartaithe i gcomhréir le prionsabal na bainistíochta fónta airgeadais agus go dtugann na nósanna imeachta rialaithe atá i bhfeidhm na ráthaíochtaí is gá maidir le dlíthiúlacht agus rialtacht na mbun‑idirbheart. Má shainaithníonn na hoifigigh údarúcháin trí tharmligean laigí, féadfaidh siad a ráiteas dearbhaithe a cháiliú le forchoimeádais.

Tá an dearbhú bunaithe ar na nithe seo a leanas: (1) measúnú ar an gcóras rialaithe inmheánaigh, lena n‑áirítear bearta frithchalaoise; (2) torthaí na rialuithe a rinneadh agus an measúnú a rinne siad ar na rioscaí a nochtar a gcuid ranna dóibh agus na bearta maolaithe a rinneadh; (3) na bearta coisctheacha agus ceartaitheacha a chuir siad i bhfeidhm de thoradh na rialuithe a rinne siad, in éineacht leis na Ballstáit i gcás na bainistíochta comhroinnte; (4) barúlacha agus conclúidí an iniúchóra inmheánaigh agus na Cúirte Iniúchóirí; agus (5) na bearta maolaithe a rinneadh chun aghaidh a thabhairt ar na laigí a sainaithníodh, go háirithe i réimsí ardriosca.

Creat rialaithe inmheánaigh agus bearta chun calaois a chomhrac, a ndéantar iad a thabhairt cothrom le dáta go leanúnach agus lena n‑áirithítear an chibearshlándáil.

Tá creat rialaithe inmheánaigh an Choimisiúin Eorpaigh ríthábhachtach chun éifeachtacht, éifeachtúlacht agus barainneacht a chuid oibríochtaí a áirithiú, mar aon lena ndlíthiúlacht agus lena rialtacht. Tá sé sin fíor go háirithe i gcomhthéacs acmhainní ganna agus líon méadaitheach tosaíochtaí. An tráth céanna, ó bhí 2024 ann, tá éifeachtúlacht agus éifeachtacht na n‑oibríochtaí lena bhfaightear agus lena dtugtar iasachtaí, agus atá mar bhonn taca ag maoiniú na gclár beartais, feabhsaithe ag an gCoimisiún freisin. Áirítear leis sin NextGenerationEU, tacaíocht don Úcráin trí chúnamh macrairgeadais (Cúnamh Macrairgeadais Plus agus an Sásra Comhair le haghaidh Iasachtaí don Úcráin) agus tacaíocht leanúnach do thíortha comharsanachta eile. Measann an Coimisiún go bhfuil córais rialaithe inmheánaigh ag feidhmiú go maith agus go bhfuil bearta maolaithe oiriúnacha á gcur chun feidhme i réimsí inar sainaithníodh laigí.

Maidir leis an gcomhrac in aghaidh na calaoise, rinne an Coimisiún dul chun cinn i gcur chun feidhme a phlean gníomhaíochta athbhreithnithe maidir leis an straitéis frithchalaoise, arb é is aidhm dó calaois a chosc agus dul i ngleic léi. Bhí formhór na ngníomhaíochtaí a chuimsítear le plean gníomhaíochta 2023 curtha chun feidhme faoi dheireadh 2025. Lean an Oifig Eorpach Frith‑Chalaoise (OLAF) dá hobair anailíseach straitéiseach agus dá gníomhaíochtaí imscrúdaitheacha agus chuimsigh sí measúnú cáilíochtúil nuashonraithe ar na straitéisí frith‑chalaoise náisiúnta i dtuarascáil bhliantúil 2024 uaithi maidir le leasanna airgeadais an Aontais a chosaint ( 36 ).

Tá an tslándáil, an tsábháilteacht, an chibearshlándáil agus an leanúnachas gnó go mór chun tosaigh ar chlár oibre an Choimisiúin. In 2025 mar a cheanglaítear leis an rialachán maidir leis an gcibearshlándáil in institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí an Aontais ( 37 ), rinne an Coimisiún athbhreithniú cibearshlándála tosaigh, reáchtáil sé measúnuithe ar an aibíocht agus thuairiscigh sé ar a phlean cibearshlándála, rud a chuir, dá bhrí sin, leis an gcreat inmheánach um rialachas, faireachán agus tuairisciú cibearshlándála atá ann cheana agus leis an straitéis chorparáideach um chibearshlándáil. Bhí cur chun feidhme an chéad timthrialla iomláin den tuairisciú a cheanglaítear leis an rialachán ina rannchuidiú le creat cuimsitheach ceangailteach a bhunú chun ardleibhéal coiteann cibearshlándála a áirithiú ar fud eintitis an Aontais, lena n‑áirítear oibleagáidí maidir le rialachas, bainistiú riosca, tuairisciú teagmhas agus comhar.

Sa chomhthéacs geopholaitiúil atá ann faoi láthair, tá an cheannasacht dhigiteach tagtha chun cinn mar réimse criticiúil freisin. I mí na Samhna 2025, thug comhlacht rialachais teicneolaíochta faisnéise corparáidí an Choimisiúin a thacaíocht do phlean gníomhaíochta maidir le ceannasacht dhigiteach, arb é is aidhm dó an rialú ar shócmhainní digiteacha dílse an Choimisiúin a mhéadú.

Deimhníonn torthaí rialaithe go bhfuil cosaint mhaith ag buiséad an Aontais

Mar chuid dá straitéisí rialaithe, laistigh den chreat rialaithe inmheánaigh, déanann an Coimisiún agus na Ballstáit na mílte seiceálacha gach bliain chun earráidí agus laigí sna córais bhainistíochta agus rialaithe a bhrath, a chosc agus a cheartú. Maidir le bainistíocht chomhroinnte, braitheann an Coimisiún ar na seiceálacha a dhéanann na húdaráis náisiúnta agus déanann sé maoirseacht orthu lena chuid rialuithe agus iniúchtaí féin nuair is gá. Déantar é sin i gcomhréir leis an bprionsabal iniúchóireachta aonair, lena gcuíchóirítear iniúchadh agus rialú agus lena n‑íoslaghdaítear an t‑ualach iniúchóireachta ar thairbhithe. Faoin mbainistíocht indíreach, braitheann an Coimisiún ar chórais rialaithe na gcomhpháirtithe cur chun feidhme, ach i gcás bainistíocht dhíreach, is é an Coimisiún féin a dhéanann na rialuithe. Maidir leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, déantar seiceálacha agus rialuithe de réir roinnt na bhfreagrachtaí idir an Coimisiún agus na Ballstáit.

De thoradh na rialuithe agus na n‑iniúchtaí sin, rinneadh bearta coisctheacha agus ceartaitheacha dar méid  
EUR 9 040 milliún a chur chun feidhme in 2025. Is é EUR 1 137 milliún méid na n‑earráidí a coisceadh
de thoradh rialuithe agus iniúchtaí a rinneadh sula ndearnadh íocaíochtaí, agus is é EUR 7 903 mhilliún an líon ceartúchán a chuir an Coimisiún agus na Ballstáit chun feidhme de thoradh rialuithe agus iniúchtaí a rinneadh tar éis na híocaíochta. Maidir leis an méadú ar an méid deireanach sin i gcomparáid le 2024, nuair a bhí EUR 1 475 mhilliún i gceist, tá sé ann toisc gur dúnadh cláir oibríochtúla 2014-2020 sa bheartas comhtháthaithe, rud a léiríonn go príomha an líon ard cuntas a cuireadh isteach in 2025 (an bhliain cuntasaíochta dheireanach) agus an acmhainneacht cheartaitheach bhreise a cuireadh i bhfeidhm tráth an dúnta sin.

Cuirtear torthaí rialaithe i láthair ar leibhéal cheannteidil aonair an chreata airgeadais ilbhliantúil (CAI), lena léirítear na cineálacha difriúla cur chuige a leantar le haghaidh cineálacha difriúla caiteachais.

Le haghaidh na gceannteideal uile faoina bhfuil caiteachas bunaithe ar chostas — – ar a dtugtar caiteachas bunaithe ar chomhlíontacht freisin – tugann an Coimisiún meastachán ar an riosca tráth na híocaíochta agus ar an riosca tráth an dúnta. An riosca tráth na híocaíochta
an riosca go ndéanfaidh neamhrialtachtaí difear do na híocaíochtaí a dhéantar sula gcuirfear aon cheartú i bhfeidhm. Leis an riosca tráth an dúnta, léirítear an leibhéal earráide atá fágtha ag deireadh an timthrialla clársceidealaithe tar éis na rialuithe uile agus na ceartúcháin uile a bheith curtha chun feidhme. I bhfianaise chineál ilbhliantúil na gclár cistiúcháin, déanann an Coimisiún, in éineacht leis na Ballstáit i gcás na bainistíochta comhroinnte, iarracht mhór chun rialuithe a dhéanamh tar éis na híocaíochta agus ceartúcháin a dhéanamh go dtí go gcuirfear clabhsúr leis na cláir. Tugann an riosca measta tráth an dúnta léiriú ar na hiarrachtaí sin.

In 2025, le haghaidh caiteachas bunaithe ar chomhlíontacht, bhí an riosca tráth an dúnta faoi bhun 2 % le haghaidh na gceannteideal uile. Bhí an riosca tráth na híocaíochta beagán os cionn 2 % le haghaidh cheannteidil CAI lena gcumhdaítear an Margadh Aonair, nuálaíocht agus cúrsaí digiteacha agus Comhtháthú, athléimneacht agus luachanna, agus faoi bhun 2 % le haghaidh cheannteidil eile CAI (féach an chairt thíos).

Forbhreathnú ar an riosca tráth na híocaíochta agus ar an riosca tráth an dúnta le haghaidh caiteachas atá bunaithe ar chomhlíontacht

Foinse: Tuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí an Choimisiúin Eorpaigh le haghaidh 2025 (ón 22 Aibreán 2026).

Maidir le caiteachas feidhmíochtbhunaithe, déantar measúnú cáilíochtúil ar an riosca do dhlíthiúlacht agus do rialtacht na n‑íocaíochtaí arna ndéanamh, trína ndéantar caiteachas a ghrúpáil i dtrí chatagóir riosca: íseal, meán agus ard. Ó bhí 2024 ann, bhain sé sin le híocaíochtaí a rinneadh faoin tsamhail nua seachadta don chomhbheartas talmhaíochta le haghaidh 2023-2027, faoin gceannteideal acmhainní nádúrtha agus comhshaol, ina ndírítear ar fheidhmiú na gcóras atá i bhfeidhm sna Ballstáit agus ar iniúchtaí ar chórais, ag na húdaráis iniúchóireachta náisiúnta ( 38 ) agus ag an gCoimisiún araon. Ó 2025 ar aghaidh, tá feidhm aige sin maidir le caiteachas a bhaineann le saoráidí na Moldóive, na hÚcráine agus na mBalcán Thiar freisin, faoin gceannteideal comharsanacht agus an domhan, agus sa chás sin, bíonn íocaíochtaí bunaithe ar bhaint amach na gcloch míle agus na spriocanna (céimeanna i gcás na saoráidí), amhail an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta ( 39 ). Tá an measúnú bunaithe ar an leibhéal riosca a bhaineann leis na clocha míle agus na spriocanna a íoctar den chuid is mó. Féadfar gnéithe breise a bhaineann le staid na gcóras bainistíochta agus rialaithe a úsáidtear sna tíortha tairbhíocha a chur san áireamh. Fiú mura mbeidh rátaí earráide ann de dheasca an chur chuige, áirithítear an leibhéal céanna cosanta do bhuiséad an Aontais ar earráidí trí bhristeacha, fionraíochtaí agus ceartúcháin airgeadais a eascróidh as na rialuithe atá i bhfeidhm.

Maidir le hacmhainní nádúrtha agus comhshaol, ba é 64 % sciar an chaiteachais ísealriosca. Tá sé sin beagán faoi bhun an mheáin don tréimhse 2020-2024 (66,7 %), agus léiríonn sé ar an iomlán an feabhsú atá tagtha ar an measúnú ar na córais atá i bhfeidhm ag na comhlachtaí deimhniúcháin, a fuair taithí sa dara bliain ar an tsamhail nua seachadta a chur chun feidhme.

Le haghaidh na comharsanachta agus an domhain, bhí sciar an chaiteachais ísealriosca gar do 90 %, rud atá i gcomhréir le torthaí na mblianta roimhe sin. Le haghaidh na Saoráide don Úcráin ( 40 ), i bhfianaise go bhfuil saolré na hionstraime ag céim luath, agus an dul chun cinn atá déanta cheana féin maidir lena cur chun feidhme, chomh maith leis na cineálacha clocha míle agus na spriocanna a cuireadh isteach le haghaidh íocaíochtaí, agus an staid ar an láthair á cur san áireamh, measadh go raibh riosca íseal ag baint leis na híocaíochtaí uile.

Chun inchomparáideacht le blianta roimhe ar leibhéal an Choimisiúin a áirithiú, cuirtear torthaí rialaithe i láthair i bhforbhreathnú ar sciar an chaiteachais i ngach ceann de na trí chatagóir riosca: íseal, meán agus ard. Leis an bhfianaise a bhailigh an Coimisiún trína chuid rialuithe agus iniúchtaí, agus trí rialuithe agus iniúchtaí na mBallstát, is féidir caiteachas a ghrúpáil le chéile i dtrí chatagóir riosca bunaithe ar an riosca tráth na híocaíochta (ísealriosca, más faoi bhun 2,0 % é; meánriosca, má tá sé idir 2,0 % agus 2,5 %; nó ardriosca, má tá sé os cionn 2,5 %) nó ar an sciar den chaiteachas a measadh a bheith ina sciar ísealriosca, riosca meánach nó ardriosca bunaithe ar an modheolaíocht shaincheaptha a bunaíodh le haghaidh íocaíochtaí feidhmíochtbhunaithe.

Caiteachas in aghaidh na catagóire riosca

Foinse: Tuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí an Choimisiúin Eorpaigh le haghaidh 2025.

Bunaithe ar na rialuithe agus na hiniúchtaí uile a rinneadh, tá fianaise mhionsonraithe láidir ag an gCoimisiún Eorpach ar an leibhéal riosca difreáilte i dtaca le caiteachas bhuiséad an Aontais. Tugtar tuairisc mhionsonraithe leis an bhfianaise sin, go dtí leibhéal na gclár don bheartas comhtháthaithe; leibhéal na n‑idirghabhálacha laistigh de ghníomhaireachtaí íocaíochta le haghaidh caiteachas feidhmíochtbhunaithe faoi acmhainní nádúrtha; agus leibhéal na n‑íocaíochtaí aonair le haghaidh saoráidí. Fágann sé sin gur féidir aghaidh a thabhairt ar laigí agus iad a cheartú sna deighleoga beachta den chaiteachas ina dtarlaíonn siad agus gníomhaíocht a dhéanamh i gcás ina meastar gá a bheith léi.

Cuireann an cur chuige sin ar a chumas don Choimisiún Eorpach léargas caolchúiseach a thabhairt ar an gcaiteachas bainistithe. Cé go bhfuil riosca os cionn 2,5 % ag baint leis an gclár Fís Eorpach agus leis an gclár don Eoraip Dhigiteach tráth na híocaíochta, tá 64,1 % den chaiteachas faoi cheannteideal an mhargaidh aonair, na nuálaíochta agus cúrsaí digiteacha sna catagóirí ísealriosca nó meánriosca. Ar an gcaoi chéanna, cé gur 2,7 % ( 41 ) an riosca foriomlán tráth na híocaíochta atá ag baint leis an gcomhtháthú, is sa chatagóir meánriosca a bhí formhór na gclár beartais comhtháthaithe in 2025. Thairis sin, áirithítear le creat rialaithe agus ceartaitheach il-leibhéil an bheartais chomhtháthaithe go bhfanfaidh an riosca tráth an dúnta faoi bhun na tairsí ábharthachta 2 %. Tá an Coimisiún in ann a thuairisciú go beacht cé na cláir lena mbaineann meánriosca (riosca tráth na híocaíochta os cionn 2 % agus 2,5 %) agus ardriosca, i gcás ina sainaithnítear riosca tráth na híocaíochta os cionn 2,5 % nó laigí suntasacha ( 42 ). Ar an gcaoi chéanna, le haghaidh acmhainní nádúrtha lena mbaineann riosca íseal le caiteachas i gcoitinne, is féidir leis an gCoimisiún na hidirghabhálacha sin, ar leibhéal na gníomhaireachta íocaíochta ar meastar iad a bheith ina n‑idirghabhálacha meánriosca nó ardriosca, a shainaithint ( 43 ). Maidir leis an gcaiteachas uile atá fágtha faoi cheannteidil eile an chreata airgeadais ilbhliantúil – imirce agus bainistiú teorainneacha, slándáil agus cosaint, an chomharsanacht agus an domhan, agus caiteachas riaracháin – tá sé i gcatagóirí ísealriosca nó meánriosca

Caiteachas an Choimisiúin Eorpaigh a aicmiú i gcatagóirí ardriosca, meánriosca agus ísealriosca, mar chéatadán den mhéid iomlán caiteachais ábhartha do 2025

Foinse: Tuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí an Choimisiúin Eorpaigh le haghaidh 2025.

Cur chuige an Choimisiúin i leith rialú na gcistí atá á chur chun feidhme aige, tugann sé léiriú ar a ról sonrach. Is é an dualgas atá ar an gCoimisiún mar bhainisteoir bhuiséad an Aontais, ar bhonn ilbhliantúil, earráidí a chosc agus, más gá, iad a cheartú, cistí arna gcaitheamh go míchuí a aisghabháil agus aghaidh a thabhairt ar laigí a shainaithnítear. Tá cur chuige an Choimisiúin bunaithe ar an mbainistiú ilbhliantúil agus fágann sé sin gur gá faisnéis níos mionsonraithe a sholáthar. Ní hionann é agus cás na Cúirte Iniúchóirí, a dhéantar ar bhonn bliantúil, faoi mar a thuigfí é, agus is cur chuige iniúchóra a bhíonn i gceist.

Maidir le caiteachas 2023-2027 faoin gcomhbheartas talmhaíochta, leanann an Chúirt Iniúchóirí de chur chuige na mblianta roimhe sin a chur i bhfeidhm. Cinneann an Chúirt Iniúchóirí ráta earráide ar bhonn iniúchtaí ar íocaíochtaí le tairbhithe deiridh, agus seiceálann sí an gcomhlíonann siad na rialacha atá leagtha síos ag na Ballstáit ina bpleananna. Déanann an Chúirt Iniúchóirí anailís freisin ar earráidí a sainaithníodh in íocaíochtaí féachaint an léiríonn siad go bhféadfadh easnaimh thromchúiseacha a bheith sna córais rialachais sna Ballstáit, arb iad fócas mheasúnú an Choimisiúin iad. Dá bhrí sin, tá cur chuige na Cúirte Iniúchóirí comhlántach le cur chuige an Choimisiúin.

Tuairiscíonn an Coimisiún go trédhearcach caiteachas lena mbaineann ardleibhéal riosca a mheastar a bheith ábhartha, caiteachas lena mbaineann laigí móra i mbainistiú cistí nó caiteachas lena mbaineann rioscaí do chlú. Déantar é sin i dtuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí gach oifigigh údarúcháin trí tharmligean trí fhorchoimeádais lena gcáilítear a ráiteas dearbhaithe. I gcás 2025, tá 32 bhforchoimeádas ann, a mbaineann 30 gcinn acu le caiteachas faoi bhuiséad an Aontais, ag a bhfuil tionchar airgeadais iomlán EUR 867 milliún, nó 0,5 % den chaiteachas iomlán, agus a mbaineann dhá fhorchoimeádas acu leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, ag a bhfuil tionchar airgeadais EUR 343 mhilliún, 0,8 % den chaiteachas iomlán faoin tSaoráid in 2025. Is bunchloch den slabhra freagrachtaí iad forchoimeádais. Leagtar amach iontu na dúshláin agus na laigí a tháinig chun cinn agus gabhann tuairisc leo go córasach ar na bearta atá beartaithe chun aghaidh a thabhairt orthu. Cuirtear ceartúcháin airgeadais iomchuí i bhfeidhm freisin.

Bunchúiseanna le hearráidí

·Costais neamh‑incháilithe in éilimh ar chostais.

·Neamhchomhlíonadh rialacha an Aontais nó rialacha náisiúnta (soláthar, státchabhair, etc.)

·Rannpháirtithe neamh‑incháilithe.

·Doiciméid tacaíochta in easnamh.

Bearta maolaithe

·Nuashonrú leanúnach ar straitéisí rialaithe.

·Roghanna simplithe costais.

·Gníomhaíochtaí feasachta.

·Treoraíocht.

·Oiliúint.

·Réitigh dhigiteacha.

Úsáideann an Coimisiún Eorpach bearta iomchuí chun aghaidh a thabhairt ar na príomhlaigí a sainaithníodh trína rialuithe, agus na moltaí a rinne Parlaimint na hEorpa, an t‑iniúchóir inmheánach agus an Chúirt Iniúchóirí á gcur san áireamh.

Ina theannta sin, tá na ceachtanna a foghlaimíodh glactha san áireamh ag an gCoimisiún, go háirithe maidir le bearta simpliúcháin, agus an creat dlíthiúil le haghaidh cláir nua á cheapadh aige. Rinneadh é sin, mar shampla, i gcás na mbunghníomhartha le haghaidh chlárthréimhse 2021-2027 agus sna tograí le haghaidh chreat airgeadais ilbhliantúil 2028-2034. Mar a mhínítear thuas, tiocfaidh méadú sna blianta amach romhainn ar an tionchar a imreoidh bearta simpliúcháin amhail úsáid roghanna costais simplithe, nuair a dhéanfar níos mó caiteachais ó chlárthréimhse 2021-2027 agus nuair a bheidh sé seiceáilte faoi na rialacha maidir leis an gclárthréimhse sin.

Ar bhonn an mhéid thuas, measann an Coimisiún go raibh buiséad an Aontais cosanta go maith ar an iomlán in 2025. Deimhnítear sin sa chonclúid fhoriomlán ón iniúchóir inmheánach ( 44 ), inar mheas sí gur chuir an Coimisiún nósanna imeachta rialachais, bainistithe riosca agus rialaithe inmheánaigh i bhfeidhm le linn na bliana atá leordhóthanach ina n‑iomláine chun dearbhú réasúnta a thabhairt maidir le baint amach a chuspóirí airgeadais, cé is moite de na réimsí bainistíochta airgeadais sin ar chuir oifigigh údarúcháin trí tharmligean forchoimeádais in iúl ina leith ina ráitis dearbhaithe.

Tuairisciú trédhearcach

Tuairiscíonn an Coimisiún go trédhearcach ar chur chun feidhme oibríochtúil agus buiséadach na gcistí a bhainistíonn sé, agus soláthraíonn sé faisnéis maidir le tairbhithe agus faighteoirí chistí an Aontais.
Déantar é sin trí raon leathan tuarascálacha agus bunachar sonraí a bhfuil rochtain ag an bpobal orthu, a dtugtar samplaí díobh
thíos.

·Le tuairisciú comhtháite airgeadais agus cuntasachta an Choimisiúin tugtar le chéile faisnéis chuimsitheach maidir le cur chun feidhme, feidhmíocht, torthaí, bainistíocht fhónta airgeadais agus cosaint bhuiséad an Aontais. Áirítear ann na cuntais chomhdhlúite deiridh, an t‑eagrán seo de Thuarascáil Bhliantúil Bhainistíochta agus Feidhmíochta Bhuiséad an Aontais Eorpaigh, an réamhaisnéis fhadtéarmach maidir le hinsreabhadh agus eis‑sreabhadh amach anseo, an tuarascáil bhliantúil ar an iniúchóireacht inmheánach agus an tuarascáil maidir leis an obair leantach ar urscaoileadh.

·Ina dtuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí, tuairiscíonn na hoifigigh údarúcháin trí tharmligean ó gach ceann de 52 roinn an Choimisiúin an dul chun cinn atá déanta i dtreo a gcuspóirí agus na cistí á gcur chun feidhme. Tuairiscíonn siad torthaí an rialaithe, na laigí a sainaithníodh sna córais rialaithe inmheánaigh agus na bearta a glacadh chun aghaidh a thabhairt orthu. Luann siad go trédhearcach ina ndearbhú dearbhaithe na forchoimeádais i dtaobh caiteachas nó ioncam ardriosca.

·Tá tairseach ghréasáin an Chórais Trédhearcachta Airgeadais oscailte do dhaoine den phobal ar spéis leo a fháil amach cé a fuair maoiniú ó bhuiséad an Aontais agus ón gCiste Eorpach Forbraíochta agus an méid a fuair siad faoi bhainistíocht dhíreach, mar aon leis na gealltanais d’eintitis a bhfuil sé de chúram orthu buiséad an Aontais a bhainistiú faoi bhainistíocht indíreach.

·Le deais bhannaí glasa NextGenerationEU, tugtar forbhreathnú fíorama ar na bearta a mhaoinítear le bannaí glasa NextGenerationEU agus ar chaiteachas gaolmhar. Léiríonn na sonraí sin go bhfuil bannaí glasa á n‑eisiúint ag an gCoimisiún i gcomhréir leis na caighdeáin is airde agus le dea-chleachtais an mhargaidh. Gach bliain, foilsíonn an Coimisiún tuarascáil maidir le leithdháileadh agus tionchar bhannaí glasa NextGenerationEU, ina léirítear conas a úsáideadh na fáltais ó bhannaí glasa agus ina gcuirtear i láthair an measúnú ar thionchar aeráide na mbeart arna maoiniú acu, mar aon leis an leibhéal comhlíontachta le tacsanomaíocht an Aontais.

·Is é Kohesio ( 45 ), an t‑ardán poiblí le haghaidh infheictheacht agus trédhearcacht chistí an bheartais comhtháthaithe, agus tá na liostaí le fáil ann de na hoibríochtaí a thairbhíonn de chistiú ón Aontas arna bhfoilsiú ag na Ballstáit uile do chlárthréimhsí 2014-2020 agus 2021-2027 i gcomhréir leis na forálacha rialála is infheidhme.

·Maidir le hacmhainní nádúrtha, baintear trédhearcacht faisnéise amach ar leibhéal na mBallstát trí chórais náisiúnta agus, de réir mar is infheidhme, trí bhunachair sonraí atá inrochtana ar an idirlíon a fhorbairt agus a bhainistiú, chun dáileachtaí talún a shainaithint le haghaidh na gcistí talmhaíochta mar shampla, agus trí thairbhithe cistí talmhaíochta agus muirí, iascaigh agus dobharshaothraithe a fhoilsiú go tráthrialta.

·Le haghaidh shaoráidí na Moldóive, na hÚcráine agus na mBalcán Thiar, bunaíodh scórchláir le haghaidh na bpleananna faoi seach in 2025, agus soláthraíonn siad bealach éasca don phobal chun rochtain a fháil ar an measúnú ar athchóirithe, mar a chuimsítear sna cinntí atá mar bhonn taca ag íocaíochtaí.

·Le haghaidh na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta, taispeántar sa scórchlár na sonraí arna dtuairisciú ag na Ballstáit maidir leis an 100 faighteoir críochnaitheach a fhaigheann an méid cistiúcháin is airde chun bearta faoin tsaoráid a chur chun feidhme. Tugtar na sonraí cothrom le dáta faoi dhó sa bhliain. Tá léarscáil ar shuíomh gréasáin na Saoráide freisin, ar léarscáil í ar thionscadail lena soláthraítear samplaí d’athchóirithe agus d’infheistíocht a fhaigheann tacaíocht ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta sna Ballstáit éagsúla. In 2025, chun trédhearcacht a fheabhsú a thuilleadh, cuireadh sonraí maidir leis na bearta uile agus na clocha míle agus na spriocanna uile ar fáil ar an Scórchlár.

I gcás na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta faoi NextGenerationEU, deimhníonn torthaí rialaithe gur comhlíonadh go sásúil na clocha míle agus na spriocanna uile i dtaobh na n‑íocaíochtaí a rinneadh in 2025

Tá timpeallacht rialaithe thiomnaithe curtha i bhfeidhm ag an gCoimisiún le haghaidh na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta. Áirithítear leis an leagan amach sin ar an rialú go gcuirfidh na Ballstáit córas rialaithe éifeachtach i bhfeidhm chun leasanna airgeadais an Aontais a chosaint, de réir cheanglais an Rialacháin maidir leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta ( 46 ), agus gur íocaíochtaí dlíthiúla tráthrialta a dhéanfar leis na Ballstáit.

Measadh gur comhlíonadh na clocha míle iniúchóireachta agus rialaithe uile le haghaidh na mBallstát uile a fuair íocaíocht faoi dheireadh 2025 agus ar cuireadh clocha míle ina leith sin lena bplean náisiúnta. Tugadh aird ar leith ar bhaint amach na gcloch míle sin i ndáil le socruithe na mBallstát chun a áirithiú go mbeadh córas leormhaith iniúchóireachta agus rialaithe ann chun leasanna airgeadais an Aontais a chosaint. Tar éis measúnú críochnúil a dhéanamh le linn an athbhreithnithe ar na pleananna téarnaimh agus athléimneachta, bheartaigh an Coimisiún clocha míle nua iniúchóireachta agus rialaithe i gcás inar measadh gur ghá sin ( 47 ). Tá feabhas nach beag tagtha ar chórais rialaithe sna Ballstáit ó seoladh an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, agus measadh go bhfuil 56 chloch mhíle iniúchóireachta agus rialaithe (as 83) comhlíonta go sásúil. Déanfar measúnú ar na 27 gcloch mhíle eile atá fágtha, agus a chomhfhreagraíonn d’aon Bhallstát amháin, a luaithe a chuirfear na hiarratais chomhfhreagracha ar íocaíocht isteach. Ní féidir leis na Ballstáit íocaíochtaí a fháil, cé is moite de réamh‑mhaoiniú, go dtí go gcomhlíonfar na clocha míle iniúchóireachta agus rialaithe.

In 2025, rinne an Coimisiún ceithre iniúchadh córais ar chosaint leasanna airgeadais an Aontais ( 48 ). Faoi dheireadh mhí na Bealtaine 2026, bhí 36 iniúchadh córais déanta ag an gCoimisiún, lenar cumhdaíodh na Ballstáit uile. Le linn na n‑iniúchtaí sin, d’fhíoraigh an Coimisiún freisin ar chomhlíon na Ballstáit a n‑oibleagáid maidir le comhlíonadh na rialacha is infheidhme a sheiceáil go tráthrialta, go háirithe rialacha maidir le soláthar poiblí agus státchabhair, lena n‑áirítear éifeachtacht na seiceálacha sin, agus an raibh nósanna imeachta acu chun cistiú dúbailte idir an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta agus cláir eile de chuid an Aontais a sheachaint. Tugadh faoi deara go raibh feabhas foriomlán tagtha ar chur chun feidhme na gcóras rialaithe inmheánaigh ar fud na gcomhlachtaí cur chun feidhme agus comhordaithe a ndearnadh iniúchadh orthu. Tá na feabhsuithe lena bhfuil gá agus a eascraíonn as torthaí iniúchóireachta á gcur chun feidhme ag na Ballstáit. I gcásanna áirithe, sholáthair na clocha míle iniúchóireachta agus rialaithe dreasacht bhreise do na Ballstáit le gníomhaíochtaí a chur chun feidhme ag freagairt do mholtaí iniúchóireachta go tráthúil.

Maidir le dlíthiúlacht agus rialtacht, deimhníonn torthaí rialaithe an Choimisiúin gur comhlíonadh go sásúil na clocha míle agus na spriocanna uile i dtaobh na n‑íocaíochtaí a rinneadh in 2025. Tá na torthaí sin bunaithe ar an measúnú cúramach a rinne an Coimisiún( 49 ) ar an bhfianaise a sholáthair na Ballstáit chun bunús a thabhairt le comhlíonadh cloch míle agus spriocanna, mar aon leis na dearbhuithe bainistíochta agus na hachoimrí iniúchóireachta a ghabhann le gach iarratas ar íocaíocht, sula ndéantar an íocaíocht. Leis sin, bhíothas in ann líon an‑bheag cloch míle agus spriocanna (11 as 1 174 a ndearnadh measúnú orthu) a shainaithint mar chlocha míle agus spriocanna nár baineadh amach tráth a cuireadh na hiarratais ar íocaíocht isteach, agus ar cuireadh fionraíochtaí íocaíochtaí i bhfeidhm ina leith dar méid EUR 1 737,5 milliún ( 50 ). Comhlánaíodh an measúnú sin le hiniúchtaí ar an láthair ( 51 ) tar éis na híocaíochtaí a bheith déanta. Bhí amhras ann ar baineadh dhá sprioc eile amach go sásúil ( 52 ) a posteriori, tar éis torthaí iniúchóireachta ón gCúirt Iniúchóirí a bhreithniú i gcomhthéacs ráiteas dearbhaithe 2025 uaithi. Measadh go raibh ardriosca ag baint leis an íocaíocht chomhfhreagrach.

Thuairiscigh an t‑oifigeach údarúcháin trí tharmligean a bhí freagrach go raibh dearbhú réasúnach aige maidir le dlíthiúlacht agus rialtacht na n‑íocaíochtaí a rinneadh in 2025 le haghaidh na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta, ar bhonn thorthaí na rialuithe a rinneadh, cé is moite den aon íocaíocht amháin a measadh a bheith ina híocaíocht ardriosca agus ar eisíodh forchoimeádas ina leith. Tháinig an Coimisiún ar an gconclúid gur measadh go raibh leibhéal riosca íseal nó meánleibhéal riosca earráide ag baint leis na híocaíochtaí eile ar fad a rinneadh in 2025. Ina theannta sin, maidir le comhlíonadh na rialacha uile is infheidhme agus na cistí á n‑úsáid, agus an oibleagáid cásanna calaoise, éillithe, coinbhleachta leasa, nó sárú tromchúiseach ar oibleagáid a eascraíonn as na comhaontuithe maoiniúcháin agus iasachta, a chur ina gceart, fuarthas amach go raibh Ballstát amháin( 53 )  ar ardleibhéal riosca, agus coinníodh forchoimeádas ar bun ina leith. Measúnaíodh go raibh gach Ballstát eile ar mheánleibhéal riosca nó ar leibhéal íseal riosca.

Leanann an córas coinníollachta de bheith ag rannchuidiú le cosaint
leasanna airgeadais an Aontais

Ó bhí 2021 ann, le teacht i bhfeidhm an Rialacháin maidir le Coinníollacht ( 54 ), bhí sraith bhreise chosanta ag buiséad an Aontais nuair a dhéanann sáruithe ar phrionsabail an smachta reachta i mBallstát difear do leasanna airgeadais an Aontais, nó ina bhfuil baol tromchúiseach ann go ndéanfaidh siad difear dóibh, ar bhealach sách díreach. Tá an smacht reachta ar cheann de bhunluachanna an Aontais, agus tá urraim dó ríthábhachtach freisin do bhainistíocht fhónta airgeadais bhuiséad an Aontais agus d’úsáid éifeachtach cistithe ón Aontas. Tá an Rialachán maidir le Coinníollacht ina chomhlánú ar uirlisí agus nósanna imeachta eile chun buiséad an Aontais a chosaint, mar shampla seiceálacha agus iniúchtaí nó ceartuithe airgeadais faoi rialacha earnála, lena n‑áirítear iad siúd a chuirtear i bhfeidhm leis an Rialachán maidir leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta ( 55 ) agus le Rialachán na bhForálacha Coiteanna ( 56 ) lena rialaítear roinnt cistí agus clár AE, nó imscrúduithe arna ndéanamh ag an Oifig Eorpach Frith‑Chalaoise.

Leis an Rialachán maidir le Coinníollacht, is féidir leis an Aontas bearta a dhéanamh chun buiséad an Aontais a chosaint, mar shampla trí íocaíochtaí nó ceartuithe airgeadais a chur ar fionraí. I gcás ina gcomhlíonfar na coinníollacha a leagtar síos leis an rialachán, ní mór don Choimisiún a mholadh go nglacfaidh an Chomhairle bearta iomchuí comhréireacha i ndáil leis an mBallstát lena mbaineann. Is trí thromlach cáilithe a dhéanann an Chomhairle cinneadh maidir le glacadh beart. Má ghlactar bearta, níor cheart difear a dhéanamh ach don Bhallstát lena mbaineann: ba cheart leanúint de chláir ábhartha an Aontais a chur chun feidhme, agus tá an Ballstát fós faoi cheangal a oibleagáidí a chomhlíonadh, lena n‑áirítear an oibleagáid go n‑íocfar faighteoirí deiridh.

In 2025, lean an Coimisiún d’fhaireachán a dhéanamh ar an staid sna Ballstáit uile, agus bhí bearta cosanta i bhfeidhm i gcónaí a mhéid a bhaineann leis an Ungáir. Tar éis don nós imeachta a bheith seolta i mí na Nollag 2022 chun bearta cosanta a fhorchur, rinne an Coimisiún athmheasúnú ar an staid i gcás na hUngáire ag deireadh 2023 agus ag deireadh 2024 agus ba é a chonclúid go raibh buiséad an Aontais ar an leibhéal céanna riosca fós. Dá bhrí sin, níor mhol an Coimisiún aon ní chun deireadh a chur leis na bearta cosanta ná iad a oiriúnú. In 2025, níor thug an Ungáir fógra faoi bhearta feabhais nua chun aghaidh a thabhairt ar na saincheisteanna a shainaithin an Chomhairle ( 57 ).

Conclúid maidir le bainistíocht

Áirithíonn an Coimisiún go bhfreastalaíonn buiséad an Aontais ar shaoránaigh den Aontas. A bhuí leis na huirlisí éifeachtacha atá i bhfeidhm agus le bainistiú réamhghníomhach bhuiséad an Aontais, tá a chuspóirí bainte amach ag an mbuiséad agus chuidigh sé le freagairt do dhúshláin iomadúla gan choinne. Sholáthair an Coimisiún an tsolúbthacht iomchuí dá thairbhithe, dá chomhpháirtithe cur chun feidhme agus do na Ballstáit freagairt d’imthosca gan choinne, agus bainistíocht fhónta airgeadais á háirithiú agus leibhéal iomchuí dearbhaithe á choinneáil ar bun maidir le bainistiú bhuiséad an Aontais.

Tá solúbthacht agus bainistíocht fhónta airgeadais ina gcuid dhílis den togra le haghaidh an chreata airgeadais ilbhliantúil tar éis 2027. Ní mór do bhuiséad an Aontais leanúint de chothromaíocht a bhaint amach idir intuarthacht le haghaidh infheistíocht fhadtéarmach agus solúbthacht chun freagairt do ghéarchéimeanna, ach níl an chastacht agus an dolúbthacht struchtúrach atá ann faoi láthair i mbuiséad an Aontais oiriúnach do thimpeallacht gheopholaitiúil an‑luaineach nach féidir tosaíochtaí an lae amárach a thuar inti sa lá atá inniu ann. Beidh gá le buiséad i bhfad níos cuíchóirithe agus níos solúbtha don todhchaí, a leanfaidh den intuarthacht agus den chobhsaíocht a sholáthar, chomh maith le rialuithe láidre airgeadais, arb iad bunchlocha bhuiséad an Aontais iad.

I gcás 2025, thug gach oifigeach údarúcháin trí tharmligean dearbhú réasúnta, agus forchoimeádais á cháiliú i gcás inarb iomchuí. Leis na tuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí, léirítear go bhfuil córais láidre rialaithe inmheánaigh curtha i bhfeidhm ag ranna uile an Choimisiúin agus soláthraítear fianaise ar na an ngníomhaíocht a rinneadh chun aghaidh a thabhairt ar shaincheisteanna agus laigí a sainaithníodh, chun feabhas a chur ar chostéifeachtacht, chun na rialacha a shimpliú a thuilleadh agus chun an buiséad a chosaint go leormhaith ar chalaois, earráidí agus neamhrialtachtaí.

Sa tuairim fhoriomlán ón iniúchóir inmheánach, mheas sé gur chuir an Coimisiún nósanna imeachta rialachais, bainistithe riosca agus rialaithe inmheánaigh i bhfeidhm in 2025 atá leordhóthanach ina n‑iomláine chun dearbhú réasúnta a thabhairt maidir le baint amach a chuspóirí airgeadais, cé is moite de na réimsí bainistíochta airgeadais sin a bhfuil forchoimeádais curtha in iúl ag oifigigh údarúcháin trí tharmligean ina ndearbhuithe dearbhaithe ina leith.

Ar bhonn na ndearbhuithe agus na bhforchoimeádas sna tuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí, agus tuairim an iniúchóra inmheánaigh á cur san áireamh, glacann Coláiste na gCoimisinéirí Tuarascáil Bhliantúil Bhainistíochta agus Feidhmíochta Bhuiséad an Aontais Eorpaigh – bliain airgeadais 2025  agus glacann sé freagracht pholaitiúil fhoriomlán as bainistiú bhuiséad an Aontais.

(1) ()    Is éard atá sa nós imeachta bliantúil um urscaoileadh an nós imeachta trína dtugann Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle a bhformheas deiridh ar chur chun feidhme an bhuiséid do bhliain shonrach agus trína gcoinníonn siad an Coimisiún cuntasach go polaitiúil as cur chun feidhme bhuiséad an Aontais ( https://commission.europa.eu/strategy-and‑policy/eu-budget/how-it‑works/annual-lifecycle/assessment/discharge-procedure_ga ).

(2) ()    Airteagal 318 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (IO C 202, 7.6.2016, lch. 186, http://data.europa.eu/eli/treaty/tfeu_2016/art_318/oj ).

(3) ()    Airteagal 253(1)(b) agus (e) de Rialachán (AE, Euratom) 2024/2509 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Meán Fómhair 2024 maidir leis na rialacha airgeadais is infheidhme maidir le buiséad ginearálta an Aontais (IO L, 2024/2509, 26.9.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/2509/oj ).

(4) ()    Airteagal 253 den Rialachán Airgeadais.

(5) ()    Airteagal 252 den Rialachán Airgeadais.

(6) ()    Airteagal 253 (1)(c) den Rialachán Airgeadais.

(7) ()    Airteagal 118(8) den Rialachán Airgeadais.

(8) ()    Airteagal 267(3) den Rialachán Airgeadais.

(9) ()    Áirítear leis an méid sin EUR 190,9 billiún ón mbuiséad críochnaitheach a glacadh; EUR 1,6 billiún ó leithreasuithe a tugadh anonn nó a cuireadh ar fáil arís ó 2024; agus EUR 14,1 billiún ó leithreasuithe a eascraíonn as ioncaim shannta (ar tháinig EUR 0,4 billiún de ó NextGenerationEU).

(10) ()    Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle Eorpach, chuig an gComhairle, chuig an gCoiste Eacnamaíoch agus Sóisialta agus chuig Coiste na Réigiún – Compás iomaíochais don Aontas Eorpach, COM(2025) 30 final an 29 Eanáir 2025, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:52025DC0030  

(11) ()    Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig an mBanc Ceannais Eorpach, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, chuig Coiste na Réigiún agus chuig an mBanc Eorpach Infheistíochta, Seimeastar Eorpach 2026 – Pacáiste an Earraigh, COM(2026) 200 final an 3 Meitheamh 2026, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=COM%3A2026%3A200%3AFIN&qid=1780494235578

(12) ()    An Coimisiún Eorpach An Ard‑Stiúrthóireacht um an mBuiséad, suíomh gréasáin an Ardáin um Theicneolaíochtaí Straitéiseacha don Eoraip, https://strategic-technologies.europa.eu/index_ga .

(13) ()    An Coimisiún Eorpach Ard‑Stiúrthóireacht um an mBuiséad, ‘Doiciméid STEP’, suíomh gréasáin an Ardáin um Theicneolaíochtaí Straitéiseacha don Eoraip, https://strategic-technologies.europa.eu/about/step-documents_ga .

(14) ()    Tuarascáil ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle – Infheistíocht a dhéanamh in iomaíochas agus i gceannaireacht theicneolaíoch an Aontais, COM(2025) 421 final an 16 Iúil 2025, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX%3A52025DC0421&qid=1778335917845 .

(15) ()    An Coimisiún Eorpach Ard‑Stiúrthóireacht an Bheartais Réigiúnaigh agus Uirbigh, ‘An Ciste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe (CEMID)’, suíomh gréasáin an Choimisiúin Eorpaigh, https://cohesiondata.ec.europa.eu/funds/emfaf/21-27#achievements .

(16) ()    An Coimisiún Eorpach An tAirmheán Comhpháirteach Taighde, 2025 was EU’s most destructive wildfire season on record [Ba é 2025 an séasúr falscaithe is díobhálaí dá raibh ann riamh san Aontas], suíomh gréasáin an Choimisiúin Eorpaigh, an 31 Márta 2026, https://joint‑research‑centre.ec.europa.eu/jrc-news‑and‑updates/2025-was‑eus‑most‑destructive-wildfire-season‑record‑2026-03-31_ga .

(17) ()    Rialachán (AE) 2026/467 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 24 Feabhra 2026 lena gcuirtear chun feidhme comhar feabhsaithe maidir le bunú na hIasachta Tacaíochta don Úcráin le haghaidh 2026 agus 2027 (IO L, 2026/467, 26.2.2026, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2026/467/oj ).

(18) (*)    Tá an t‑ainmniú sin gan dochar do sheasaimh maidir le stádas, agus tá sé i gcomhréir le UNSCR 1244/1999 agus leis an tuairim ón gCúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le dearbhú neamhspleáchais na Cosaive.

(19) ()    Commission Implementing Decision of 30.9.2025 on the financing of the special measure in favour of Syria for 2025 [Cinneadh Cur Chun Feidhme ón gCoimisiún an 30.9.2025 maidir le maoiniú an bhirt ar leith i bhfabhar na Siria le haghaidh 2025], C(2025) 6539 final, https://north‑africa-middle-east‑gulf.ec.europa.eu/commission‑implementing-decision‑financing-special-measure-favour-syria-2025_ga .

(20) ()    An Coimisiún Eorpach Ard‑Stiúrthóireacht um Chomhpháirtíochtaí Idirnáisiúnta, Building WASH facilities in schools in Uganda [Saoráidí WASH a thógáil i scoileanna in Uganda], suíomh gréasáin an Choimisiúin Eorpaigh, https://international-partnerships.ec.europa.eu/policies/global-gateway/building-wash‑facilities‑schools‑uganda_ga .

(21) ()    An Coimisiún Eorpach Ard‑Stiúrthóireacht um Chomhpháirtíochtaí Idirnáisiúnta, AfricaConnect4 in sub-Saharan Africa [AfricaConnect4 san Afraic Fho-Shahárach], suíomh gréasáin an Choimisiúin Eorpaigh, https://international-partnerships.ec.europa.eu/policies/global-gateway/africaconnect4-sub-saharan‑africa_ga .

(22) ()    Ní dhéanfar an t‑ainmniú sin a fhorléiriú mar aitheantas do Stát na Palaistíne agus tá sé gan dochar do sheasaimh éagsúla na mBallstát i leith na ceiste sin.

(23) ()    Figiúirí bunaithe ar shonraí buiséid ó bhuiséad críochnaitheach an Aontais a glacadh, cuireadh NextGenerationEU agus gealltanais ar fáil arís i gcomhréir le hAirteagal 15.3 den Rialachán Airgeadais. Níor cheart tacaíocht do thosaíochtaí éagsúla a chomhiomlánú, toisc go bhféadfadh an idirghabháil chéanna rannchuidiú le níos mó ná tosaíocht amháin i gcásanna áirithe.

(24) ()    An Coimisiún Eorpach Ard‑Stiúrthóireacht um Ghnóthaí Eacnamaíocha agus Airgeadais agus an Ardrúnaíocht, ‘Scórchlár téarnaimh agus athléimneachta’, suíomh gréasáin an Choimisiúin Eorpaigh, an 9 Bealtaine 2026, https://ec.europa.eu/economy_finance/recovery-and‑resilience-scoreboard/index.html .

(25) ()    Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig an mBanc Ceannais Eorpach, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, chuig Coiste na Réigiún agus chuig an mBanc Eorpach Infheistíochta, Seimeastar Eorpach 2026 – Pacáiste an Earraigh, COM(2026) 200 final an 3 Meitheamh 2026, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=COM%3A2026%3A200%3AFIN&qid=1780494235578 .

(26) ()    Tá an fhaisnéis sin bunaithe ar shonraí arna dtuairisciú ag na Ballstáit i gcomhthéacs an tuairiscithe dhébhliantúil ar na comhtháscairí. Tá tuilleadh faisnéise agus sonraí ar fáil ón scórchlár téarnaimh agus athléimneachta (féach fonóta 24).

(27) ()    Áiríonn an táscaire an líon iomlán úsáidí seachas an líon daoine aonair uathúla.

(28) ()    Léirítear san fhíor seo meastacháin chostais bunaithe ar an modheolaíocht clibeála colúin le haghaidh an scórchláir téarnaimh agus athléimneachta (féach fonóta 24) agus comhfhreagraíonn sé do na bearta a leithdháiltear ar cholún an aistrithe ghlais mar cholún beartais príomhúil nó tánaisteach.

(29) ()    Tá na figiúirí le haghaidh fuinneamh agus bonneagar in‑athnuaite a chuirtear i láthair san anailís théamach seo, seachas i gcás ina sonraítear a mhalairt, bunaithe ar an modheolaíocht clibeála colúin le haghaidh an Scórchláir Téarnaimh agus Athléimneachta agus comhfhreagraíonn siad do na bearta a leithdháiltear ar an réimse beartais ‘Fuinneamh agus Gréasáin In‑athnuaite’ mar réimse beartais príomhúil nó tánaisteach i mí Mheán Fómhair 2025.

(30) ()    Bunaithe ar acmhainneacht in‑athnuaite iomlán AE-27 atá ar fáil ó Staitisticí Acmhainne In‑athnuaite IRENA 2025. Ó bhí 2021 ann, cuireadh 191,33 gigeavata d’fhoinsí in‑athnuaite in úsáid in AE-27.

(31) ()    An líon teaghlach de réir comhdhéanamh teaghlaigh, de réir Eurostat (2025).

(32) ()    Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle – NextGenerationEU – An bóthar go 2026, COM(2025) 310 final/2 an 4 Meitheamh 2025, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=celex:52025DC0310 .

(33) ()    An Coimisiún Eorpach Ard‑Stiúrthóireacht um an mBuiséad, Green bonds – Impact and allocation report – NGEU report 2023 [Bannaí glasa – Tuarascáil tionchair agus leithdháilte – tuarascáil NGEU 2023], Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh, Lucsamburg, 2023, https://data.europa.eu/doi/10.2761/302803 .

(34) ()    An Coimisiún Eorpach Ard‑Stiúrthóireacht um an mBuiséad NGEU Green Bonds Allocation and Impact Report 2025 [Tuarascáil maidir le Leithdháileadh agus Tionchar Bhannaí Glasa NGEU 2025], Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh, Lucsamburg, 2025, https://data.europa.eu/doi/10.2761/8167958 .

(35) ()    Leis an téarma ‘oifigigh údarúcháin trí tharmligean’, cumhdaítear Ard‑Stiúrthóirí ranna an Choimisiúin agus ceannairí gníomhaireachtaí feidhmiúcháin, oifigí, seirbhísí, tascfhórsaí, etc. Foráiltear an méid seo le hAirteagal 74(1) den Rialachán Airgeadais ‘Beidh an t‑oifigeach údarúcháin san institiúid lena mbaineann de chuid an Aontais freagrach as ioncam agus caiteachas a chur chun feidhme i gcomhréir le prionsabal na bainistíochta fónta airgeadais, lena n‑áirítear trí thuairisciú ar fheidhmíocht a áirithiú, agus as a áirithiú go gcomhlíonfar na ceanglais maidir le dlíthiúlacht agus le rialtacht agus le cóir comhionann i ndáil le faighteoirí cláir.’

(36) ()    Tuarascáil ón gCoimisiún chuig an gComhairle agus chuig Parlaimint na hEorpa –An 36ú Tuarascáil Bhliantúil maidir le cosaint leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh agus an comhrac in aghaidh na calaoise –2024, COM(2025) 426 final an 25 Iúil 2025, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=celex:52025DC0426 .

(37) ()    Rialachán (AE, Euratom) 2023/2841 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Nollaig 2023 lena leagtar síos bearta le haghaidh ardleibhéal comhchoiteann cibearshlándála in institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí an Aontais (IO L, 2023/2841, 18.12.2023, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2023/2841/oj ), a tháinig i bhfeidhm i mí Eanáir 2024.

(38) ()    Comhlachtaí deimhniúcháin le haghaidh na talmhaíochta.

(39) ()    An tSaoráid Athchóirithe agus Fáis le haghaidh Phoblacht na Moldóive, an tSaoráid don Úcráin agus an tSaoráid Athchóirithe agus Fáis le haghaidh na mBalcán Thiar.

(40) ()    In 2025, is íocaíochtaí a bhí i gceist leis na híocaíochtaí, do na saoráidí uile, ó oibríochtaí iasachtaíochta an Choimisiúin, chomh maith le cistiú neamh‑inaisíoctha, don Úcráin amháin, ó bhuiséad an Aontais.

(41) ()    Maidir leis an gceannteideal comhtháthú, athléimneacht agus luachanna, atá níos leithne ná comhtháthú amháin, is é 2,3 % an riosca tráth na híocaíochta. Maidir le comhtháthú amháin, féach freisin Imleabhar III, Iarscríbhinn 5, Tábla B, agus is é 2,71 % atá ann.

(42) ()    In 2025, rinneadh forchoimeádais maidir leis an mBeartas Comhtháthaithe i ndáil le 68 gclár in 17 mBallstát agus sa Ríocht Aontaithe i gcás chlárthréimhse 2014-2020 agus chlárthréimhse 2021-2027 araon.

(43) ()    In 2025, maidir le caiteachas faoin tsamhail nua fheidhmíochtbhunaithe, cuireadh faoi fhorchoimeádas 82 n‑idirghabháil in 34 ghníomhaireacht íocaíochta in 25 Bhallstát.

(44) ()    Féach Iarscríbhinn 2, Roinn 3.2 ‘Obair na Seirbhíse um Iniúchóireacht Inmheánach agus conclúid fhoriomlán’.

(45) ()     https://kohesio.eu/ .

(46) ()    Rialachán (AE) 2021/241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (IO L 57, 18.2.2021, lgh. 17-75, ELI:  http://data.europa.eu/eli/reg/2021/241/oj ).

(47) ()    Cuireadh 10 gcloch mhíle agus sprioc iniúchóireachta agus rialaithe le seacht bplean téarnaimh agus athléimneachta athbhreithnithe in 2023 agus ceann amháin in 2025.

(48) ()    I ndáil le hÉirinn, leis an Spáinn, leis an bhFrainc, leis an bPolainn, leis an bhFionlainn agus leis an tSualainn.

(49) ()    Ina mheasúnú, coinníonn an Coimisiún corrlach lánroghnach a mhéid a bhaineann le líon teoranta imthosca inar féidir glacadh le dialltaí íosta ó na méideanna, ó na ceanglais fhoirmiúla, ón uainiú nó ón tsubstaint.

(50) ()    An Rómáin (sé chloch mhíle agus sprioc, EUR 869,8 milliún), an Spáinn (dhá chloch mhíle agus sprioc, EUR 500,3 milliún), an Bhulgáir (trí chloch mhíle agus sprioc, EUR 367,4 milliún). I gcomhréir leis an modheolaíocht a glacadh i mí Feabhra 2023 i dTeachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle – An tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta: Dhá bhliain ar an bhfód – Ionstraim uathúil atá i gcroílár chlaochlú glas agus digiteach an Aontais, COM(2023) 99 final, 21 Feabhra 2023, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX%3A52023DC0099 .

(51) ()    In 2025, rinne an Coimisiún 23 n‑iniúchadh ar chlocha míle agus spriocanna (comhcheanglaíodh roinnt díobh le hiniúchtaí córais freisin). Déantar na hiniúchtaí sin ar bhonn riosca, lena gcumhdaítear 100 % de chlocha míle agus spriocanna ardriosca de ghnáth, mar aon le roinnt clocha míle agus spriocanna meánriosca.

(52) ()    Maidir leis an 3ú híocaíocht leis an bPolainn, tugadh isteach forchoimeádas airgeadais ag a raibh tionchar airgeadais dar méid EUR 326,1 milliún, is é sin 0,72 % de mhéid iomlán na tacaíochta neamh‑inaisíoctha a íocadh in 2025.

(53) ()    Cásanna coinbhleachtaí leasa a braitheadh le linn iniúchtaí in 2024 ag a raibh tionchar airgeadais dar méid EUR 16,85 milliún, arbh iad 0,04 % de mhéid iomlán na tacaíochta neamh‑inaisíoctha a íocadh in 2025.

(54) ()    Rialachán (AE, Euratom) 2020/2092 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2020 maidir le córas ginearálta coinníollachta chun buiséad an Aontais a chosaint (IO L 433, 22.12.2020, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2020/2092/oj ).

(55) ()    Rialachán (AE) 2021/241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (IO L 57, 18.2.2021, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2021/241/oj ).

(56) ()    Rialachán (AE) 2021/1060 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 24 Meitheamh 2021 lena leagtar síos forálacha coiteanna maidir le Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa, Ciste Sóisialta na hEorpa Plus, an Ciste Comhtháthaithe, an Ciste um Aistriú Cóir agus an Ciste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe agus rialacha airgeadais maidir leis na cistí sin agus maidir leis an gCiste um Thearmann, Imirce agus Lánpháirtíocht, an Ciste Slándála Inmheánaí agus an Ionstraim le haghaidh Tacaíocht Airgeadais don Bhainistiú Teorainneacha agus don Bheartas Víosaí (IO L 231, 30.6.2021, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2021/1060/oj ).

(57) ()    Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2022/2506 ón gComhairle an 15 Nollaig 2022 maidir le bearta chun buiséad an Aontais a chosaint ar sháruithe ar phrionsabail an smachta reachta san Ungáir (IO L 325, 20.12.2022, ELI: http://data.europa.eu/eli/dec_impl/2022/2506/oj ).

AN COIMISIÚN EORPACH

Strasbourg, 16.6.2026

COM(2026) 824 final

IARSCRÍBHINN

a ghabhann le

TUARASCÁIL ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE AGUS CHUIG AN gCÚIRT INIÚCHÓIRÍ

Tuarascáil Bhliantúil ar Bhainistíocht agus ar Fheidhmíocht Bhuiséad an Aontais Eorpaigh – bliain airgeadais 2025

Clár Ábhair

IARSCRÍBHINN 1 – FEIDHMÍOCHT BHUISÉAD AN AONTAIS EORPAIGH IN 2025 

1. Faireachán ar fheidhmíocht bhuiséad an Aontais7

2. Tacaíocht bhuiséadach an Aontais d’athchóirithe13

3. Buiséad an Aontais ag tacú le tosaíochtaí polaitiúla an Aontais in 202520

4. Tosaíochtaí beartais cothrománacha i mbuiséad an Aontais55

Iarscríbhinn 1 – Feidhmíocht bhuiséad an Aontais Eorpaigh in 2025

1. Faireachán ar fheidhmíocht bhuiséad an Aontais

Tá buiséad an Aontais i gcroílár ghníomhaíocht bheartais an Aontais. Le blianta fada anuas, chuidigh sé le feabhas a chur ar cháilíocht an tsaoil agus ar shlite beatha daoine laistigh den Aontas agus níos faide i gcéin. Spreagann sé infheistíocht sa todhchaí, ar mhaithe le hEoraip níos glaine, níos digití agus níos iomaíche. An tráth céanna, bhí sé ina líne tharrthála ríthábhachtach tráth géarchéime: chuidigh sé le paindéim a shárú agus na milliúin post a shábháil le linn na ndianghlasálacha, chuidigh sé le daoine agus cuideachtaí teacht slán as géarchéimeanna fuinnimh agus tá tacaíocht ríthábhachtach iontaofa á soláthar aige don Úcráin i bhfianaise chogadh foghach gan chúis gan údar na Rúise.

Is uirlis fhíor-riachtanach é buiséad an Aontais chun tosaíochtaí an Aontais a bhaint amach. Lena chuid clár, tacaíonn an buiséad le beartais inmheánacha agus sheachtracha an Aontais. Cruthaíonn sé breisluach Eorpach trí thorthaí a fháil nach bhféadfaí a bhaint amach le caiteachas náisiúnta neamhchomhordaithe. Tá cláir an Aontais saincheaptha chun sineirgí a spreagadh, cistiú príobháideach agus poiblí a thionscnamh agus borradh comhordaithe a chur faoi thosaíochtaí an Aontais.

Cur chun feidhme an bhuiséid in 2025

In 2025, cruthaíodh go raibh sé fós d’acmhainneacht ag buiséad fadtéarmach an Aontais (an creat airgeadais ilbhliantúil) agus ag NextGenerationEU bonn taca a chur faoi fhreagairt bheartais an Aontais ar ghéarchéimeanna iomadúla – amhail cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, an ghéarchéim fuinnimh, suaití sna slabhraí soláthair, tubaistí nádúrtha nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe agus géarchéimeanna daonnúla – agus go raibh ról lárnach acu i gcónaí maidir le tosaíochtaí fadtéarmacha an Aontais a bhaint amach. Chun é sin a bhaint amach, gealladh EUR 206.5 billiún in 2025 ó bhuiséad an Aontais ( 1 ) chun inbhuanaitheacht, iomaíochas agus rathúnas an Aontais a chur chun cinn, go háirithe trí infheistíocht a dhéanamh san aistriú glas agus san aistriú digiteach. Leis an infheistíocht sin, neartófar athléimneacht gheilleagar sóisialta margaidh an Aontais, cothófar cruthú post agus cuideofar le todhchaí níos cothroime agus níos inbhuanaithe a chruthú do gach Eorpach.

Creat airgeadais ilbhliantúil: Leithreasuithe faoi chomhair gealltanas bhuiséad an Aontais 2025 de réir ceannteideal buiséid (i milliúin EUR)

Foinse: An Coimisiún Eorpach

Ní hionann staid an chur chun feidhme ar fud chláir an Aontais. Sa chúigiú bliain dá gcur chun feidhme, rinne cláir faoi bhainistíocht dhíreach agus indíreach dul chun cinn mór i dtreo a gcuspóirí sonracha a bhaint amach. Maidir le cláir bainistíochta comhroinnte, amhail faoi chistí an bheartais comhtháthaithe, cuireadh dlús nach beag in 2025 le cur chun feidhme chláir 2021-2027. Ag deireadh 2025, bhí oibríochtaí roghnaithe ag na Ballstáit arbh fhiú 64 % iad dá leithdháileadh ó Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa, ón gCiste Comhtháthaithe, ón gCiste um Aistriú Cóir (lena n‑áirítear Interreg na hEorpa) agus ó Chiste Sóisialta na hEorpa Plus. Leis an athscrúdú meántéarma ar chláir an bheartais comhtháthaithe in 2025, cuireadh deis ar fáil chun tacaíocht a áirithiú le haghaidh na dtosaíochtaí is práinní.

San iomlán, ath‑leithdháileadh EUR 34,6 billiún de chistí an bheartais comhtháthaithe ar thosaíochtaí straitéiseacha an Aontais in 25 Bhallstát:

·EUR 15,2 billiún (nó 43 % den iomlán) le haghaidh iomaíochais (agus EUR 15,1billiún i gceist leis an ardán um theicneolaíochtaí straitéiseacha don Eoraip (STEP);

·EUR 11,9 billiún (34 %) don chosaint;

·EUR 3,3 billiún (gar do 10 %) le haghaidh tithíochta;

·EUR 3,1 billiún (9 %) le haghaidh infheistíochtaí uisce; agus

·EUR 1,2 billiún (beagán os cionn 3 %) le haghaidh slándáil fuinnimh.

Chuir NextGenerationEU borradh breise faoi acmhainneacht bhuiséadach an Aontais chun tacú le téarnamh eacnamaíoch na hEorpa chun go mbeadh tionchar fadtéarmach fáis ann dá bharr, agus béim láidir ar an aistriú digiteach agus ar an aistriú glas. Ó 2021 go 2026, tá an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (STA), arb í sin croílár NextGenerationEU, ag soláthar EUR 577 mbilliún de chistiú i ndeontais agus in iasachtaí do na Ballstáit ( 2 ), lena n‑áirítear EUR 16,4 billiún arna chistiú le hioncam ó Chóras Trádála Astaíochtaí an Aontais agus aistrithe ó Chúlchiste Coigeartaithe Brexit. In 2025, eisíocadh EUR 95,8 billiún de chistí NextGenerationEU, arna spreagadh den chuid is mó tríd na híocaíochtaí faoi STA dar méid EUR 87,3 billiún (EUR 40,1 billiún i dtacaíocht neamh‑inaisíoctha agus EUR 47,2 billiún in iasachtaí). Leis sin, maidir leis na heisíocaíochtaí iomlána faoin tSaoráid, ba iad EUR 393,4 billiún, arna roinnt i dtacaíocht neamh‑inaisíoctha dar méid EUR 237,5 billiún (66 % d’imchlúdach tacaíochta neamh‑inaisíoctha iomlán STA dar méid EUR 360 billiún ag deireadh 2025) agus EUR 155,9 billiún in iasachtaí (56 % d’imchlúdach iasachtaí iomlán STA dar méid EUR 277 mbilliún ag deireadh 2025).

In 2025, íocadh EUR 5,5 billiún le haghaidh gealltanas a rinneadh faoi roinnt clár de chuid an Aontais sa chlárthréimhse roimhe sin (2014-2020). Bhain formhór na n‑íocaíochtaí sin leis an mbeartas comhtháthaithe (lena n‑áirítear Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa, an Ciste Comhtháthaithe agus Ciste Sóisialta na hEorpa), mar aon leis an gCiste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Réigiúnach agus an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa.

Faireachán a dhéanamh ar fheidhmíocht

In 2025, lean cláir an Aontais de dhul chun cinn a dhéanamh i dtreo a bpríomhchuspóirí a bhaint amach agus luach a sholáthar do shaoránaigh uile an Aontais. Is trí bhíthin táscairí feidhmíochta go háirithe a dhéantar faireachán ar dhul chun cinn i dtreo chuspóirí cláir. Le haghaidh na dtáscairí sin lena mbaineann spriocanna sainithe agus dá rabhthas in ann measúnú a dhéanamh ar a gcur chun feidhme a bhuí leis an dul chun cinn a rinneadh ina leith, measadh go raibh a bhformhór mór (79 %) ar an mbóthar ceart chun a spriocanna a bhaint amach faoi dheireadh thréimhse chur chun feidhme na gclár. Tá faisnéis mhionsonraithe ar leibhéal an chláir le fáil sna ráitis ar fheidhmíocht cláir, Iarscríbhinn 4 a ghabhann leis an tuarascáil seo.

Miondealú ar chroítháscairí feidhmíochta 2021-2027 de réir dul chun cinn i dtreo spriocanna

NB: Léirítear sa ghraf an dul chun cinn arna thomhas de réir an sciar de na príomhtháscairí feidhmíochta atá ar an mbóthar ceart chun a spriocanna faoi seach a chomhlíonadh

. Ní áirítear ann táscairí nach féidir measúnú a dhéanamh orthu leis na torthaí ag an gcéim seo.

Foinse: An Coimisiún Eorpach

Ní mór a bheith in ann aghaidh a thabhairt ar na dúshláin leis an gcaiteachas agus na torthaí lena bhfuil coinne a fháil ar an láthair. Léirítear sa tábla thíos samplaí de thorthaí ó bhuiséad an Aontais a baineadh amach faoi chreataí airgeadais ilbhliantúla 2014-2020 agus 2021-2027 araon.

Samplaí de thorthaí a baineadh amach

Aeráid ( 3 )

·Rinneadh 42 ghigeavatuair de choigilteas measta éifeachtúlachta fuinnimh in aghaidh na bliana ó fhoirgnimh phríobháideacha agus phoiblí de bharr an chláir InvestEU, cistí beartais comhtháthaithe, an chláir LIFE agus na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta, sa tréimhse 2021-2025.

·Seachnaíodh 124 mhilliún tona de choibhéis dé-ocsaíde carbóin in aghaidh na bliana, ar lean beagnach a leath de sin as infheistíocht i mbannaí glasa NextGenerationEU. Ina theannta sin, meastar go mbeidh laghdú 962 mhilliún tona ar choibhéis dé-ocsaíde carbóin trí thionscadail an Chiste don Nuálaíocht, atá ar siúl faoi láthair nó a tugadh chun críche ag deireadh 2025, le linn a gcéad 10 mbliana d’oibríochtaí.

·Suiteáladh 108 ngigeavata breise d’acmhainneacht fuinnimh in‑athnuaite leis an gclár InvestEU, le cistí an bheartais comhtháthaithe, leis an Sásra um Aistriú Cóir agus leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, sa tréimhse 2021-2025.

Digiteach

·Soláthraíodh rochtain idirlín do 20 milliún teaghais bhreise trí líonraí fíor-ardacmhainneachta leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, le hInvestEU agus le cistí comhtháthaithe faoi dheireadh 2025.

·Chruthaigh an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa 10 362 theirighiotán in aghaidh an tsoicind d’acmhainneacht bhreise de bharr croí‑líonraí imscartha, lena n‑áirítear cáblaí faoi uisce, faoi dheireadh 2025.

Fostaíocht

·Tacaíodh le breis is 50 milliún duine aonair chun scileanna atá ábhartha don fhostaíocht a fháil agus cruthaíodh 360 000 post nó coinníodh ar bun iad idir 2021 agus 2025 le tacaíocht ó bhuiséad an Aontais ( 4 ).

·Ghlac thart ar 16 mhilliún duine páirt i ngníomhaíochtaí Chiste Sóisialta Plus na hEorpa chun feabhas a chur ar a staid fostaíochta faoi dheireadh 2025.

Dírítear sa chéad roinn eile den Iarscríbhinn seo ar thacaíocht bhuiséadach an Aontais d’athchóirithe. Tugtar tuairisc sa tríú roinn den iarscríbhinn seo ar an gcaoi ar rannchuidigh cláir an Aontais le tosaíochtaí polaitiúla. Sa cheathrú roinn den iarscríbhinn seo, maidir le tosaíochtaí beartais cothrománacha i mbuiséad an Aontais, soláthraítear faisnéis ar leibhéal bhuiséad an Aontais maidir le maoiniú tionscnamh a bhaineann leis an aeráid, leis an mbithéagsúlacht, le comhionannas inscne, leis an aistriú digiteach agus leis na spriocanna forbartha inbhuanaithe (SFInna) ( 5 ). Le hIarscríbhinn 4, Ráitis ar fheidhmíocht cláir, soláthraítear anailís mhionsonraithe ar na cláir aonair agus ar a bhfeidhmíocht, a chuirtear i láthair mar shuíomh gréasáin chun é a dhéanamh níos soláimhsithe do léitheoirí.

Faisnéis feidhmíochta a dhéanamh níos iontaofa

Leagann an Coimisiún Eorpach béim mhór ar iontaofacht a chuid faisnéise feidhmíochta agus oibríonn sé go leanúnach chun tuilleadh feabhais a chur ar a phróisis tuairiscithe feidhmíochta atá láidir cheana féin. Chun ardchaighdeáin a choinneáil ar bun, déantar sonraí maidir le croítháscairí feidhmíochta a thaifeadadh agus a bhainistiú trí bhunachar sonraí tiomnaithe bunaithe ar chórais, feidhmchláir agus táirgí (SAP) ina n‑ionchorpraítear rialacha uathoibríocha maidir le rialú cáilíochta chun cáilíocht agus iontaofacht sonraí a neartú. Ina theannta sin, maidir le ranníocaíochtaí a bhaineann leis an aeráid ó bhuiséad an Aontais, déantar meastachán orthu go díreach agus úsáid á baint as sonraí a bhaintear as córas cuntasaíochta an Choimisiúin, lena n‑áirithítear inrianaitheacht agus beachtas.

In 2025 lean an Coimisiún de chur chuige neartaithe i leith rialú a chur chun feidhme agus a chomhdhlúthú chun iontaofacht na faisnéise feidhmíochta maidir le cláir an Aontais a áirithiú. Lean ranna an Choimisiúin de thorthaí a rialuithe a thuairisciú ina dtuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí le haghaidh 2025 (ar foinse thábhachtach faisnéise iad don tuarascáil bhliantúil seo ar bhainistíocht agus ar fheidhmíocht), bunaithe ar an treoraíocht agus na ceanglais shonracha a eisíodh in 2023 mar fhreagairt ar mholtaí iniúchóireachta inmheánaí agus seachtraí. In 2025, níor tuairiscíodh aon mhóreasnaimh maidir le hiontaofacht na faisnéise feidhmíochta i ndáil le cláir an Aontais faoi seach.

Creat feidhmíochta le haghaidh bhuiséad fadtéarmach 2028-2034

In 2025, ghlac an Coimisiún togra le haghaidh buiséad fadtéarmach láidir a sheasfaidh an aimsir don tréimhse 2028-2034. Mar chuid de nuachóiriú bhuiséad an Aontais, tugtar rialachán isteach den chéad uair lena mbunaítear comhchreat feidhmíochta is infheidhme maidir leis na cláir uile: an ‘Rialachán Feidhmíochta’( 6 ) .

Leis an Rialachán Feidhmíochta, déantar na ceanglais a tugadh isteach i Rialachán (AE, Euratom) 2024/2509 (Rialachán Airgeadais 2024) a oibríochtú, agus tugtar aghaidh ann ar na príomhcheachtanna a foghlaimíodh ón tréimhse 2021-2027. Áirítear orthu sin prionsabail chothrománacha a chur i bhfeidhm ar bhonn ilchineálach ar fud na gclár, amhail an prionsabal ‘gan dochar suntasach a dhéanamh’ agus comhionannas inscne; an ilroinnt sa sainiú ar tháscairí feidhmíochta, rud a chruthaigh castacht agus a d’fhág go raibh sé deacair torthaí a chomhiomlánú agus faireachán a dhéanamh orthu; neamhréireachtaí sna modheolaíochtaí rianaithe caiteachais; agus an iliomad tuarascálacha feidhmíochta, rud a d’fhág gur méadaíodh castacht agus gur laghdaíodh trédhearcacht.

Leis an Rialachán Feidhmíochta atá beartaithe, cuirtear creat feidhmíochta níos simplí, níos láidre agus níos aontaithe ar fáil don bhuiséad a bheidh ann amach anseo, ar creat é lena ndéanfar faireachán ar an gcaoi a gcaitear an buiséad agus ar na torthaí a bhaintear amach leis. Leis sin, méadófar trédhearcacht, cuntasacht agus comhsheasmhacht, laghdófar an t‑ualach riaracháin agus áiritheofar go mbainfear amach tosaíochtaí an Aontais ar bhealach níos éifeachtaí.

Rud atá san áireamh leis an Rialachán Feidhmíochta atá beartaithe freisin, sin é an ‘tairseach aonair’, lena soláthrófar pointe iontrála aonair le haghaidh dheiseanna cistiúcháin an Aontais agus faisnéise feidhmíochta, ar nithe iad atá scaipthe ar fud ardáin iomadúla faoi láthair. Feabhsóidh an tairseach inrochtaineacht agus trédhearcacht do thairbhithe agus d’úsáideoirí féideartha faisnéise maidir le cur chun feidhme agus feidhmíocht bhuiséad an Aontais.

2. Tacaíocht bhuiséadach an Aontais d’athchóirithe

Tacaíonn buiséad an Aontais le hathchóirithe chomh maith le hinfheistíocht sna Ballstáit agus i dtíortha comhpháirtíochta. Cé go ndéantar tionscadail inláimhsithe lena gcuirtear fás agus forbairt chun cinn a mhaoiniú trí bhíthin infheistíochta, is cumasóirí iad athchóirithe a chuidíonn le tionchar agus éifeachtacht na hinfheistíochta a fheabhsú agus a spreagann athruithe agus ailíniú beartas le tosaíochtaí straitéiseacha an Aontais.

Laistigh den Aontas, is sa tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta go háirithe a léirítear an tsineirge idir athchóirithe agus infheistíochtaí, toisc go mbíonn eisíocaíochtaí na Saoráide bunaithe ar chlocha míle agus ar spriocanna réamhshainithe a bhaint amach. Ina theannta sin, tá coinníollachtaí ionsuite i roinnt clár de chuid an Aontais chun a áirithiú go gcaithfear airgead an Aontais go héifeachtach agus i gcomhréir le cuspóirí níos leithne an Aontais. Le cláir de chuid an Aontais lena soláthraítear cistiú do na Ballstáit nó do réigiúin, mar atá, faoin mbeartas comhtháthaithe, neartaíodh an nasc le tosaíochtaí an Aontais i bhfoirmeacha éagsúla. Ba cheart go rannchuideodh maoiniú ó bhuiséad an Aontais leis na tosaíochtaí comhroinnte sin chun breisluach AE a sholáthar. I gcás ina mbeidh tacaíocht de dhíth ar na Ballstáit, soláthraíonn an Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil saineolas agus treoraíocht shaincheaptha chun athchóirithe casta a cheapadh agus a chur chun feidhme. Ó thaobh gníomhaíocht sheachtrach de, úsáideann an tAontas tacaíocht bhuiséadach choinníollach agus saoráidí infheistíochta chun athchóirithe agus infheistíochtaí a chur chun cinn i dtíortha comharsanachta agus i dtíortha is iarrthóirí, maille le tíortha comhpháirtíochta eile. I dtíortha comhpháirtíochta, tá an tacaíocht chomhpháirteach d’athchóirithe agus d’infheistíochtaí ábhartha go háirithe san Ionstraim um Chúnamh Réamhaontachais, sa tSaoráid don Úcráin, sa tSaoráid Athchóirithe agus Fáis le haghaidh na mBalcán Thiar, agus sa tSaoráid Athchóirithe agus Fáis le haghaidh Phoblacht na Moldóive.

An tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta

Sa mheastóireacht mheántéarma ar an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, cuireadh i dtábhacht an ról lárnach atá ag an tsaoráid maidir le tacú le hathchóirithe sna Ballstáit. Leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, tugadh isteach spreagadh agus dreasachtaí airgeadais nua chun athchóirithe criticiúla lena bhfuiltear ag fanacht le fada a chur chun feidhme, a bhuí leis na ceanglais ó Rialachán STA agus leis an nasc nua idir athchóirithe agus infheistíochtaí. Go ginearálta, tugadh tús áite do chur chun feidhme na mbeart athchóirithe i gcomparáid le cur chun feidhme na n‑infheistíochtaí, ós rud é gur minic a bhíonn feidhm ‘ullmhúcháin’ ag athchóirithe i leith na n‑infheistíochtaí ábhartha, go háirithe chun tionchar na n‑infheistíochtaí ábhartha sin a uasmhéadú.

Déantar bearta athchóirithe faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta a dháileadh ar fud a sé cholún beartais, agus is mó an líon beart atá faoi na colúin lena gcumhdaítear beartais feabhsaithe fáis agus athléimneachta (féach an chairt dar teideal ‘Clocha míle agus spriocanna a bhaineann le hathchóirithe, de réir colún den tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta’). Léiríonn na colúin tosaíochtaí an Aontais atá i gcomhréir leis na moltaí tírshonracha atá dírithe ar na Ballstáit ag Comhairle an Aontais Eorpaigh i gcomhthéacs an tseimeastair Eorpaigh.

Sa mheasúnú ar mholtaí tírshonracha, a foilsíodh mar chuid de phacáiste earraigh Sheimeastar Eorpach 2025 (COM(2025) 200 final), léirítear go bhfuil méadú tagtha ar chur chun feidhme na moltaí tírshonracha a glacadh in 2019 agus in 2020 i gcomparáid leis an gcur chun feidhme roimh an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta. Faoi mhí an Mheithimh 2025, shroich sciar na moltaí tírshonracha a glacadh in 2019-2020 agus ar taifeadadh ar a laghad dul chun cinn áirithe ina leith 79 % de na moltaí. I gcomparáid leis sin, roimh an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, maidir leis na moltaí tírshonracha a glacadh in 2015-2016, taifeadadh ar a laghad dul chun cinn áirithe i gcás 62 % de na moltaí in 2021 (i.e. tar éis an mhéid chéanna ama lena gcur chun feidhme). Léiríonn sé sin maidir leis na dreasachtaí a soláthraíodh leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, agus an cur chuige feidhmíochtbhunaithe atá ag gabháil léi chomh maith leis an mbéim ar athchóirithe, gur rannchuidigh siad le cur chun feidhme moltaí tírshonracha a threisiú.

Clocha míle agus spriocanna in aghaidh an cholúin Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta a bhaineann le hathchóirithe

NB: Léirítear sa ghraf an líon cloch míle agus spriocanna athchóirithe de réir colún den tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta arna gcatagóiriú mar ‘phróiseas ullmhúcháin agus rialála’ nó mar ‘sheachadadh ar an láthair’.

Foinse: An Coimisiún Eorpach

Le linn na chéad 4 bliana dá cur chun feidhme, thacaigh an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta le raon leathan príomh‑athchóirithe a sholáthar ar fud na mBallstát, lena n‑áirítear athchóirithe.

•Tá reachtaíocht tagtha i bhfeidhm chun comhlíonadh cánach a spreagadh agus chun feabhas a chur ar éifeachtacht na n‑iniúchtaí agus na rialuithe. Chuir athchóiriú amháin feabhas ar cháilíocht na mbunachar sonraí a úsáidtear chun litreacha comhlíontachta a tháirgeadh (i.e. fógraí trína dtuairiscíonn údaráis chánach na hIodáile neamhréireachtaí). Dá thoradh sin, tá méadú 30 % tagtha ar an ioncam cánach a ghintear de thoradh litreacha comhlíontachta i gcomparáid le 2019 (an Iodáil).

•Athchóirithe a thabhairt isteach chun feabhas a chur ar an inbhuanaitheacht fhioscach sa mheántéarma agus san fhadtéarma. Áirítear orthu sin feabhas a chur ar inbhuanaitheacht fhioscach fhadtéarmach chóras na bpinsean trí athruithe a dhéanamh ar an gcéad cholún ‘íoc-mar-a-úsáidtear’ de phinsin agus feabhas a chur ar fheidhmiú an dara colún pinsin, mar aon le smacht fioscach a fheabhsú trí uasteorainneacha caiteachais ilbhliantúla ceangailteacha (an tSlóvaic).

•Nósanna imeachta ceadaithe le haghaidh bonneagar fuinnimh in‑athnuaite agus leictreachais a chuíchóiriú agus a shimpliú. Leis an reachtaíocht, laghdaítear an t‑ualach riaracháin, leagtar síos spriocdhátaí soiléire, baintear srianta ar an uath‑ídiú leictreachais agus cuirtear feabhas ar leithdháileadh acmhainne an líonra (an Spáinn).

•Rochtain ar chúram leighis a áirithiú trí chóras aisíocaíochta a bhunú d’altraí chun iad a dhreasú chun oibriú i gceantair iargúlta agus trí mhéadú a dhéanamh ar an sciar daoine a gceadaítear dóibh dul i mbun oiliúint altranais (an Eastóin).

•É a chur ar a gcumas do lucht ceaptha beartas measúnú níos fearr a dhéanamh ar ualaí rialála ar FBManna agus teorainn a chur leis na hualaí sin, rud a chuir timpeallacht níos tacúla dá bhfás chun cinn (Éire).    

Cistí comhtháthaithe

Faoin mbeartas comhtháthaithe, tacaítear le hathchóirithe trí na coinníollacha cumasúcháin. Áirithítear leo sin go bhfuil na coinníollacha is gá i bhfeidhm chun na cistí a úsáid go héifeachtach agus go héifeachtúil. Cumhdaítear leo sin:

•creataí beartais agus straitéiseacha, chun a áirithiú go mbeidh na doiciméid straitéiseacha ar an leibhéal náisiúnta agus ar an leibhéal réigiúnach, atá mar bhonn taca ag infheistíochtaí, ar ardchaighdeán agus i gcomhréir le caighdeáin an Aontais;

•creataí rialála, chun a áirithiú go gcomhlíonfar acquis an Aontais agus na hoibríochtaí arna gcómhaoiniú ag na cistí á gcur chun feidhme.

Is mór an dul chun cinn atá déanta maidir leis na coinníollacha sin a chomhlíonadh ó glacadh na cláir in 2022. Ag deireadh mhí na Nollag 2025, níor raibh ach 1,3 % de leithdháiltí Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa / an Chiste Comhtháthaithe / Chiste Sóisialta na hEorpa Plus blocáilte fós mar gheall ar choinníollacha cumasúcháin neamhchomhlíonta, i gcomparáid le 22,3 % tráth a nglactha.

Léiríodh sa mheastóireacht mheántéarma ar chlárthréimhse 2021-2027 gur fhág coinníollacha cumasúcháin gur féidir creataí beartais straitéiseacha, córais agus socruithe eile a chur ar bun chun na cistí a chur chun feidhme go héifeachtach agus go héifeachtúil.

An Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil

Trí shaineolas ó chúlraí difriúla a thabhairt le chéile, amhail saineolas ó eagraíochtaí idirnáisiúnta, ón earnáil phríobháideach agus ó Bhallstáit eile, cuidíonn an Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil leis na Ballstáit athchóirithe a dhéanamh lena gcruthaítear poist, sochaithe cuimsitheacha agus fás inbhuanaithe.

In 2025, lean an Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil de bheith ag tacú le hathchóirithe atá cliste, inbhuanaithe agus freagrach go sóisialta i raon leathan réimsí beartais agus gach cineál acmhainneachta riaracháin á neartú an tráth céanna, go háirithe na sásraí riaracháin inmheánacha le haghaidh athchóirithe ar fud an Aontais. Mar shampla, díríonn tionscadal na hIonstraime um Thacaíocht Theicniúil maidir le h inbhuanaitheacht ilnáisiúnta san airgeadas poiblí áitiúil ar bhonn a fhorbairt ar mhaithe le ‘buiséadú na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe’ i gcórais rialachais áitiúil. Thacaigh an tionscadal le tuarascálacha a bhaineann go sonrach le cathracha a sholáthar chomh maith le tuarascálacha comhpháirteacha lena ndéantar measúnú ar chleachtais maidir le buiséadú na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe, agus modheolaíochtaí saincheaptha, príomhtháscairí feidhmíochta agus pleananna gníomhaíochta á bhforbairt an tráth céanna d’fhonn feabhas a chur ar chomhleanúnachas, trédhearcacht agus leithdháileadh acmhainní an bhuiséadaithe. Chuidigh sé sin leis an mbunobair a dhéanamh ar mhaithe le bainistíocht airgeadais institiúidithe a bheadh dírithe ar na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe agus dá dtairbheodh thart ar chúig mhilliún cónaitheoir agus a d’fheidhmeodh mar shamhail inaistrithe do bhardais eile de chuid an Aontais.

Rannchuidigh an Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil le tionscnóirí iomaíochais na mBallstát a threisiú, le feabhas a chur ar fheidhmiú an mhargaidh aonair agus ar chumas na mBallstát athchóirithe a sholáthar ar mhaithe le trádáil agus le huathriail straitéiseach oscailte (féach an Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil – tuarascáil bhliantúil 2024 chun tuilleadh sonraí a fháil). Mar shampla, tá sé d’aidhm ag an tionscadal suaitheanta ilnáisiúnta maidir le malartú comhair riaracháin phoiblí comhar agus malartuithe trasteorann a chur chun cinn i measc na mBallstát chun acmhainneacht riaracháin a fhorbairt agus chun an chéad ghlúin eile de lucht ceaptha beartas san Aontas a ullmhú, rud a thabharfaidh deis do níos mó ná 800 státseirbhíseach taithí a mhalartú idir 2023 agus 2025. Baintear leas sa tionscadal as an Ionstraim um Chúnamh Teicniúil agus um Malartú Faisnéise idir riaracháin na mBallstát difriúil.

In 2026, tá coinne leis go ndíreofar leis an ionstraim ar thacaíocht a thabhairt do na Ballstáit agus moltaí casta tírshonracha á gcur chun feidhme acu.

Gníomhaíocht sheachtrach

Tá an Ionstraim um Chúnamh Réamhaontachais III ceaptha mar ionstraim fheidhmíochtbhunaithe, lena ndéantar idirdhealú idir cúnamh maidir le raon feidhme agus déine de réir fheidhmíocht na dtairbhithe, agus tiomantas d’athchóirithe bunúsacha á dhreasú ar an gcaoi sin. Tá an cur chuige sin ag teacht le teachtaireacht 2020 maidir leis an modheolaíocht athbhreithnithe um méadú ( 7 ), inar beartaíodh cistiú méadaithe do thíortha a dhéanann dul chun cinn maidir le tosaíochtaí athchóirithe comhaontaithe. Tá measúnú feidhmíochta leabaithe sa phróiseas clársceidealaithe déthaobhach bliantúil, agus leas á bhaint as tuarascálacha an Choimisiúin maidir leis an méadú, as measúnuithe saineolaithe seachtracha, as cuntais teiste faoin gcur chun feidhme agus as tuairisciú in aghaidh tháscairí an Chreata Torthaí faoin Ionstraim um Chúnamh Réamhaontachais III.

I gcás Shaoráid na hÚcráine, i gCinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2024/1447 ón gComhairle an 14 Bealtaine 2024 maidir le formheas an mheasúnaithe ar phlean na hÚcráine ( 8 ) leagtar amach treochlár mionsonraithe coinníollacha i bhfoirm céimeanna cáilíochtúla agus cainníochtúla atá nasctha le hathchóirithe agus infheistíocht. Is féidir le comhlíonadh na gcoinníollacha sin tacaíocht dhíreach ón Aontas a spreagadh do bhuiséad na hÚcráine (Colún I den tSaoráid don Úcráin). Cuimsítear 151 chéim le plean na hÚcráine, atá eagraithe mar 15 chaibidil earnála (athchóiriú an riaracháin phoiblí; bainistíocht airgeadais phoiblí; an bhreithiúnacht; an comhrac in aghaidh an éillithe agus an sciúrtha airgid; margaí airgeadais; sócmhainní poiblí a bhainistiú; caipiteal daonna; an timpeallacht ghnó; dílárú agus beartas réigiúnach; fuinneamh; iompar; agraibhia; amhábhair chriticiúla a bhainistiú; an claochlú digiteach; an t‑aistriú glas agus cosaint an chomhshaoil) agus trí chaibidil chothrománacha (próisis atógála agus nuachóirithe ar fud leibhéil uile an rialtais; sásraí agus socruithe chun leasanna airgeadais an Aontais a chosaint; agus comhairliúchán leis na páirtithe leasmhara agus plean na hÚcráine á ullmhú).

Chomhlíon an Úcráin 45 chéim san iomlán a bhí le déanamh le linn 2025 ar fud roinnt caibidlí den phlean, rud a spreag eisíocaíocht EUR 10,7 billiún i dtacaíocht neamh‑inaisíoctha agus in iasachtaí. Ó rolladh amach an tSaoráid don Úcráin, tá EUR 26,8 billiún san iomlán eisíoctha tríthi in aghaidh 68 gcéim (lena n‑áirítear na cúig chéim a léirítear sa mheabhrán tuisceana maidir leis an maoiniú idirlinne eisceachtúil).

Éachtaí maidir leis an athchóiriú san Úcráin

In 2025, bhain an Úcráin athchóirithe amach ar fud roinnt réimsí:

·caipiteal daonna, agraibhia, amhábhair chriticiúla a bhainistiú (5 chéim i gceist le gach ceann);

·dílárú agus beartas réigiúnach, an claochlú digiteach, an t‑aistriú glas agus cosaint an chomhshaoil (4 chéim i gceist le gach ceann);

·an timpeallacht ghnó, fuinneamh (3 chéim i gceist le gach ceann);

·bainistíocht airgeadais phoiblí, an bhreithiúnacht, margaí airgeadais, sócmhainní poiblí a bhainistiú, iompar (2 chéim i gceist le gach ceann);

·athchóiriú an riaracháin phoiblí, an comhrac in aghaidh an éillithe agus an sciúrtha airgid (1 chéim i gceist le gach ceann).

Mar shampla, i réimse an aistrithe ghlais agus chosaint an chomhshaoil, sainítear i ndlí nua ‘Maidir le bunphrionsabail bheartas aeráide an stáit’ na príomhshásraí agus na príomhspriocanna le haghaidh rialachas aeráide anois. Céim thábhachtach eile sa réimse sin ba ea an dara rannchuidiú níos uaillmhianaí a glacadh – ‘Rannchuidiú arna Chinneadh go Náisiúnta ón Úcráin’ le Comhaontú Pháras. I réimse an chaipitil dhaonna, le hathchóiriú ar oideachas réamhscolaíochta, tá rochtain ar oideachas réamhscolaíochta ar ardchaighdeán á shaothrú anois, arb é is aidhm dó méadú a dhéanamh ar rannpháirtíocht na mban, a bhfuil leanaí réamh‑bhunscoile acu, sa lucht saothair. Maidir le dílárú, ghlac an Úcráin príomhleasuithe ar an Dlí maidir le Riarachán Stáit Áitiúil; rannchuidíonn an chéim sin go díreach le hathchóiriú an riaracháin phoiblí, ar príomhthosaíocht é faoi bhraisle ‘Bunphrionsabail’ an phróisis aontachais. Neartaíodh an comhrac in aghaidh an éillithe agus an sciúrtha airgid trí dhlí a tháinig i bhfeidhm lena n‑athchóirítear an Ghníomhaireacht um Aisghabháil agus Bainistiú Sócmhainní, lenar tugadh isteach roinnt feabhsuithe ar bhainistiú agus ar fheidhmiú na gníomhaireachta.

Is ionstraimí feidhmíochtbhunaithe iad an tSaoráid Athchóirithe agus Fáis le haghaidh na mBalcán Thiar agus an tSaoráid Athchóirithe agus Fáis le haghaidh Phoblacht na Moldóive agus tá eisíocaíochtaí ag brath ar chéimeanna athchóirithe comhaontaithe a bheith bainte amach ag tairbhithe. In 2025, scaoileadh EUR 396 mhilliún i réamh‑mhaoiniú agus in eisíocaíochtaí faoin tSaoráid Athchóirithe agus Fáis le haghaidh na mBalcán Thiar, lena n‑áirítear EUR 164 mhilliún le haghaidh na hAlbáine, EUR 45 mhilliún le haghaidh Mhontainéagró agus EUR 77 milliún le haghaidh na Macadóine Thuaidh. Sa bhliain chéanna, eisíocadh EUR 288,9 milliún in iasachtaí faoin tSaoráid Athchóirithe agus Fáis le haghaidh Phoblacht na Moldóive. Thairis sin, oibríonn an tSaoráid Athchóirithe agus Fáis le haghaidh na mBalcán Thiar mar chomhlánú leis an Ionstraim um Chúnamh Réamhaontachais III, lena soláthraítear cúnamh teicniúil, lena n‑áirítear an Ionstraim um Chúnamh Teicniúil agus um Malartú Faisnéise agus tacaíocht um Nascadh, chun cuidiú le tíortha cur leis an acmhainneacht is gá chun athchóirithe a thabhairt chun cinn, agus cruthaítear dreasachtaí fioscacha leis an tsaoráid chun athchóiriú a achtú agus a chur chun feidhme an tráth céanna.

Agus Global Gateway á chur i gcrích tríd an Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta – An Eoraip Dhomhanda, cuireann an Coimisiún athchóirithe chun cinn chun tacú leis an timpeallacht chumasúcháin infheistíochta i dtíortha comhpháirtíochta, i gcomhréir le tosaíochtaí beartais an Aontais agus i gcomhlántacht le páirtithe leasmhara uile Fhoireann na hEorpa. Baineann na hathchóirithe sin le rialachas eacnamaíoch na dtíortha (e.g. soláthar poiblí, bainistiú infheistíochta poiblí nó bainistiú fiachais) nó meastar gur athchóirithe iad lena gcumasaítear tionscadail rathúla de chuid Global Gateway (e.g. uasghrádú a dhéanamh ar an gcreat rialála chun grianchumhacht nó cumhacht ghaoithe a tháirgeadh/a thráchtálú, nó le haghaidh oibreoirí i gconairí straitéiseacha iompair).

Leis an gCreat Infheistíochta don Úcráin (Colún II den tSaoráid don Úcráin) agus leis an gCiste Eorpach um Fhorbairt Inbhuanaithe Plus, déantar caipiteal príobháideach a phlódú isteach chun infheistíochtaí a chur chun cinn, san Úcráin agus i dtíortha comhpháirtíochta an Aontais faoi seach. Thairis sin, leis an tacaíocht bhuiséadach, cuireadh athchóirithe rialála chun cinn in earnálacha fuinnimh Bheinin, Oileáin Sholaimh agus Vítneam. Spreagadh fuinneamh in‑athnuaite tríthi, go háirithe trí chead a thabhairt d’institiúidí maoinithe forbraíochta an Aontais na hinfheistíochtaí sin a chistiú go díreach le tacaíocht mheasctha ón Aontas. I gcomhthéacs Global Gateway, bítear ag lorg sineirgí den sórt sin freisin, mar shampla, in Iamáice agus sa Chirgeastáin le haghaidh digitiú, sa Libéir, i Ruanda agus san Úisbéiceastáin le haghaidh slabhraí luacha talmhaíochta agus sa Mháratáin le haghaidh hidrigin ghlas.

Sa réigiún comharsanachta, tá ról chomh tábhachtach céanna ag cúnamh macrairgeadais arna mhaoiniú ag an Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta – An Eoraip Dhomhanda chun athchóirithe a chur chun cinn.

San Iordáin agus i Maracó araon, trí phunann mhór tacaíochta buiséadaí, cuirtear athchóirithe chun cinn in earnálacha éagsúla amhail fuinneamh in‑athnuaite, an geilleagar ciorclach, uisce, scileanna, cosaint shóisialta nó nuachóiriú/digitiú an riaracháin phoiblí ar mhaithe le timpeallacht ghnó níos fabhraí. San Airméin, san Éigipt, san Iordáin agus sa Túinéis, comhlánaítear an iarracht sin chun athchóirithe a chur chun cinn le comhpháirtíochtaí tiomnaithe straitéiseacha cuimsitheacha. Sa réigiún comharsanachta, le cúnamh macrairgeadais do thíortha atá in anás airgeadais, cuirtear athchóirithe eacnamaíocha tábhachtacha chun cinn freisin amhail san Éigipt agus san Iordáin, áit ar bunaíodh oibríocht nua um chúnamh macrairgeadais in 2025.

Sa Phalaistín( 9 ) , tá an tacaíocht d’Údarás Náisiúnta na Palaistíne (trí thacaíocht dhíreach airgeadais trí shásra PEGASE an Aontais) fréamhaithe i gclár oibre Údarás Náisiúnta na Palaistíne um athchóiriú. I gcomhthéacsanna eile leochaileacha/téarnaimh i réigiún an Mheánoirthir agus na hAfraice, rannchuidíonn an tAontas le neartú na bpríomhfheidhmeanna bainistíochta riaracháin agus airgeadais phoiblí agus tacaíocht á tabhairt i gcónaí dóibh (don Iaráic, don Liobáin, don Libia, d’Éimin agus, ó bhí 2025 ann, don tSiria).

Maidir leis an tacaíocht sin d’athchóirithe le bhforbraítear acmhainneacht, comhordaítear í leis an gCiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta, le Grúpa an Bhainc Dhomhanda, leis an Eagraíocht um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíochta agus le Ballstáit an Aontais.

Torthaí faoin Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta – An Eoraip Dhomhanda ( 10 ):

·110 tír a fhaigheann tacaíocht ón Aontas chun slógadh ioncaim, bainistíocht airgeadais phoiblí agus/nó trédhearcacht buiséid a neartú (GERF) ) An Creat torthaí faoin Eoraip Dhomhanda) 2.19);

·22 thír agus chathair a bhfuil straitéisí um athrú aeráide agus/nó straitéisí um laghdú riosca tubaiste acu: (a) forbartha nó (b) á chur chun feidhme (An Creat torthaí faoin Eoraip Dhomhanda) 2.5);

·2 thír a fhaigheann tacaíocht ón Aontas chun (a) beartais/straitéisí/dlíthe/rialacháin a bhaineann le cúrsaí digiteacha a fhorbairt agus/nó a athbhreithniú, (b) beartais/straitéisí/rialacháin den sórt sin a chur chun feidhme (An Creat torthaí faoin Eoraip Dhomhanda) 2.10) a) 4 agus b) 1);

·Trí thír a fhaigheann tacaíocht ón Aontas chun an timpeallacht infheistíochta a neartú (GERF 2.16);

·356 bheartas rialtais arna bhforbairt nó arna n‑athbhreithniú le rannpháirtíocht eagraíochtaí den tsochaí shibhialta trí thacaíocht ón Aontas (GERF 2.29);

3. Buiséad an Aontais ag tacú le tosaíochtaí polaitiúla an Aontais in 2025

An Compás Iomaíochais

Beidh neamhspleáchas na hEorpa ag brath ar a cumas dul san iomaíocht i ré chorrach na haimsire seo. Tá gach rud againn atá uainn le go mbeidh rath orainn anseo san Eoraip – idir an Margadh Aonair agus ár ngeilleagar sóisialta margaidh, agus go leor eile nach iad ( 11 ).

Ursula von der Leyen

Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh

Borradh a chur faoi iomaíochas an Aontais

Braitheann rathúnas na hEorpa ar gheilleagar iomaíoch inbhuanaithe athléimneach a bheith aici, geilleagar a chuireann deiseanna ar fáil dá mhuintir agus dá ghnólachtaí, anois agus san am atá le teacht. Ag tógáil ar thuarascáil Mario Draghi maidir le hiomaíochas na hEorpa , thíolaic an Coimisiún an Compás Iomaíochais , in 2025, ina leagtar amach gníomhaíochtaí atá dírithe ar an mbearna nuálaíochta a dhúnadh, geilleagar an Aontais a dhícharbónú, spleáchais a laghdú, rómhaorlathas a laghdú, bacainní ar an margadh aonair a bhaint, maoiniú níos éifeachtúla a chumasú agus caipiteal príobháideach a shlógadh, scileanna agus poist dea-cháilíochta a chur chun cinn agus comhordú níos fearr a áirithiú. In 2025, rannchuidigh buiséad an Aontais leis na cuspóirí sin a bhaint amach ar bhealaí éagsúla.

Gnó a dhéanamh níos éasca agus níos tapúla trí shimpliú

Mar chomhlánú le húsáid bhuiséad an Aontais, in 2025 chuir an tAontas tionscnaimh ar aghaidh chun borradh a chur faoin iomaíochas trí rómhaorlathas a laghdú, cánachas a nuachóiriú agus tacú le hiomaíocht chóir, arb é is aidhm dóibh cuidiú le rath thar theorainneacha a bheith ar ghnólachtaí, go háirithe fiontair bheaga agus mheánmhéide. Tá na spriocanna soiléir: laghdú 25 % ar a laghad a dhéanamh ar an ualach riaracháin do na gnólachtaí uile agus laghdú 35 % ar a laghad d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide – lena ngearrtar EUR 37,5 billiún de chostais riaracháin athfhillteacha faoi 2029.

Is é Fís Eorpach clár suaitheanta taighde agus nuálaíochta an Aontais, agus rannchuidíonn sé le hiarrachtaí an Aontais borradh a chur faoina iomaíochas. Faoi dheireadh 2025, tháirg tionscadail Fís Eorpach breis agus 10 000 próiseas, modh agus iarratas ar chearta maoine intleachtúla nuálach; a rannchuidigh leis an tionsclaíocht, leis an nuálaíocht agus leis an bonneagar le breis agus EUR 20 billiún; agus ranníoc siad EUR 12,8 billiún le gníomhaíochtaí digiteacha, agus EUR 2,5 billiún de sin in 2025 amháin. I measc na samplaí de thionscadail a mhaoinítear faoi Fhís Eorpach, tá taighde ar athchúrsáil shábháilte na bplaisteach guaiseach agus ar réamhaisnéis fheabhsaithe na haimsire sa spás (rud a bhíonn úsáideach le haghaidh satailítí). Thairis sin, chun cur in úsáid na dteicneolaíochtaí glana, soghluaisteacht ghlan agus laghdú dramhaíola a éascú, in 2025 leithdháil an Coimisiún EUR 540 milliún faoin gclár Fís Eorpach ar ghlaonna tiomnaithe faoin gComhaontú maidir le Tionsclaíocht Ghlan ( 12 ) agus rinne sé méadú dar luach EUR 2,9 billiún ráthaíocht InvestEU ( 13 ). Fógraíodh cistiú os cionn EUR 1,25 billiún in 2025 do ghníomhaíochtaí Marie Skłodowska-Curie chun tacú le forbairt gairme agus scileanna taighdeoirí.

Maoiníonn Fís Eorpach Ciste na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí freisin, ar ionstraim caipitil fiontair atá ann chun cuidiú leis an mbearna chistiúcháin le haghaidh teicneolaíochtaí ceannródaíocha san Eoraip a dhúnadh. Faoi dheireadh 2025, bhí infheistíocht os cionn EUR 1 bhilliún déanta ag an gciste ar fud 214 chuideachta agus thionscadal. Slógadh thart ar EUR 3 bhilliún d’infheistíocht phríobháideach bhreise dá thoradh sin, agus cóimheas giarála os cionn EUR 3,5 príobháideach in aghaidh gach euro poiblí le fáil ann. Leis an Scéim um Ghnólachtaí atá ag Méadú a ghabhann leis Ardán um Theicneolaíochtaí Straitéiseacha don Eoraip de chuid na Comhairle Nuálaíochta Eorpach a seoladh le déanaí, soláthraíodh EUR 300 milliún in 2025. Faoi dheireadh 2025, bhí infheistíocht dar méid thart ar EUR 1 bhilliún déanta trí shruth cistiúcháin Luasaire na Comhairle Nuálaíochta Eorpach i mbreis agus 200 cuideachta, lena n‑áirítear tionscadail maidir le ríomhaireacht chandamach, teiripí néarspreagtha agus grianchórais leictreacha tiomána uisce atá costéifeachtach agus neamhdhíobhálach don chomhshaol ( 14 ).

Fís Eorpach: ag féachaint romhainn

In 2025, ghlac an Coimisiún clár oibre Fís Eorpach le haghaidh 2026-2027, ar fiú os cionn EUR 14 bhilliún é, lena bhfuiltear ag féachaint le rathúnas agus iomaíochas inbhuanaithe na hEorpa a chothú. Tá cistiú breise san áireamh leis an gclár oibre don tionscnamh ‘Roghnaigh an Eoraip don Eolaíocht’ a seoladh faoi ghníomhaíochtaí Marie Skłodowska-Curie, sa bhreis ar an EUR 500 milliún a fógraíodh i mí na Bealtaine 2025, rud lena méadaítear an figiúr foriomlán don tionscnamh go beagnach EUR 900 milliún in 2025-2027. Leis an gclár oibre sin, leithdháiltear EUR 634 mhilliún ar thopaicí a bhaineann le hamhábhair chriticiúla, agus tacaítear freisin le taighde ar ardábhair agus ar roghanna malartacha ar dhúil tearc-chré; agus breis agus EUR 870 milliún ar thopaicí a bhaineann leis an luachshocrú maidir le glacadh na dtorthaí taighde sa mhargadh, sa tsochaí agus i mbeartais ( 15 ).

Tríd an gCiste don Nuálaíocht, bhí an tAontas ag tacú le teicneolaíochtaí, próisis nó táirgí an‑nuálach a bhfuil acmhainneacht nach beag acu astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú, agus le tionscadail atá dírithe ar chur go mór le teicneolaíochtaí nuálacha. Faoi dheireadh 2025, bhí 197 dtionscadal á gcur chun feidhme nó curtha i gcrích. Tá éifeacht ghiarála fós ag na deontais a sholáthraítear, sa mhéid go méadaítear faoi thart ar chúig huaire iad, agus chumasaigh EUR 11,7 billiún de thacaíocht ón gCiste don Nuálaíocht thart ar EUR 58 mbilliún d’infheistíochtaí a slógadh. In 2025:

•síníodh 83 chomhaontú nua deontais le haghaidh tionscadail dícharbónaithe;

•dúnadh Glao an Chiste don Nuálaíocht 2024 le haghaidh Teicneolaíocht Ghlan‑Nialasach, lenar leithdháileadh EUR 2,9 billiún chun 61 tháirge teicneolaíochta glan‑nialasachta cheannródaíocha a roghnú;

•gheall an Ciste don Nuálaíocht EUR 643 mhilliún do chúig thionscadal faoin nglao ar mhonarú ceallraí feithiclí leictreacha freisin;

•sa dara Ceant arna dhéanamh ag an gCiste don Nuálaíocht maidir le táirgeadh hidrigine in‑athnuaite (Ceant 2024 an Chiste don Nuálaíocht), síníodh sé thionscadal ar fiú EUR 270,6 milliún san iomlán iad.

[b]Thairis sin, in 2025, tríd an gCiste don Nuálaíocht, d’fhógair an Coimisiún cistiú os cionn EUR 3.5 billiún le haghaidh teicneolaíochtaí nuálacha ísealcharbóin, agus úsáid á baint as ioncaim ó Chóras Trádála Astaíochtaí an Aontais. Áirítear leis sin, i measc nithe eile, tionscadail atá dírithe ar thacú le táirgeadh na gceall le haghaidh ceallraí feithiclí leictreacha ( 16 ), tionscadail atá dírithe ar phróisis thionsclaíocha a dhícharbónú (e.g. táirgeadh stroighne ísealcharbóin) ( 17 ), táirgeadh hidrigine in‑athnuaite ( 18 ) agus long chúrsála farraige astaíochtaí nialasacha atá in ann 400 duine a iompar ar feadh 30 lá ( 19 ). Mar chomhlánú leis sin, tá an Ciste don Nuálaíocht ag tacú le slabhra luacha ceallraí na hEorpa freisin: san áireamh le straitéis 2025 um threisiú leis an tionscal ceallraí, bhí Saoráid maidir le Treisiú leis an Tionscal Ceallraí dar méid EUR 1.5 billiún arna maoiniú ag an gCiste don Nuálaíocht, lena soláthrófar iasachtaí saor ó ús.

Chuidigh InvestEU le borradh a chur faoi infheistíochtaí ar fud na hEorpa tríd an riosca d’institiúidí airgeadais a laghdú agus trína chuidiú le caipiteal príobháideach a mhealladh. Trí ráthaíochtaí a bhfuil buiséad an Aontais mar thaca leo, thacaigh sé le tionscadail i réimsí amhail bonneagar inbhuanaithe, infheistíocht shóisialta agus scileanna, fiontair bheaga agus mheánmhéide, taighde, nuálaíocht agus digitiú. Faoi dheireadh 2025, is é EUR 26,8 billiún a bhí i gceist le méid iomlán na ráthaíochta formheasta. Shroich méid na n‑oibríochtaí de chuid InvestEU a d’fhormheas comhpháirtithe cur chun feidhme EUR 80,6 billiún agus tá coinne leis go slógfar infheistíochtaí dar méid EUR 329,1 billiún dá thoradh sin, agus 69,2 % de sin le teacht ón earnáil phríobháideach. Le tacaíocht ó InvestEU, faoi 2025, tugadh tacaíocht do 91 294 fiontar agus fuair 2,1 milliún teaghlach agus fiontar leathanbhanda mear-rochtana. Trí oibríochtaí atá formheasta ag InvestEU, déantar infheistíocht i bhfuinneamh, mar shampla le EUR 500 milliún i dtionscadal SG Pan EU Wind Package [Pacáiste Gaoithe Uile-Aontais le SG] ( 20 ), bonneagar inbhuanaithe, mar shampla le EUR 100 milliún i dtionscadal ‘Marguerite III (CDPE)’ ( 21 ), agus nascacht dhigiteach agus bonneagar digiteach, mar shampla le EUR 350 milliún sa tionscadal chun snáithíní criostail a rolladh amach ( 22 ).

In 2025 neartaíodh iomaíochas na hEorpa leis an mbeartas comhtháthaithe, go háirithe tar éis an athscrúdaithe meántéarma ar an mbeartas comhtháthaithe, lenar ath‑leithdháileadh EUR 15.2 billiún ar an iomaíochas, agus formhór na n‑infheistíochtaí ag dul i dtreo teicneolaíochtaí agus tionscail chriticiúla faoin ardán um theicneolaíochtaí straitéiseacha don Eoraip chun spleáchais theicneolaíocha ar thíortha nach de chuid an Aontais iad a laghdú. Cuimsíodh infheistíocht leis freisin i bhforbairt scileanna atá nasctha le hacmhainneachtaí táirgeachta a dhícharbónú. Thacaigh an beartas comhtháthaithe le cistiú iomaíochais don taighde agus nuálaíocht ar an leibhéal réigiúnach agus idir-réigiúnach, dícharbónú, aistriú fuinnimh agus nuálaíocht, lena n‑áirítear tríd an Ionstraim um Infheistíocht Nuálaíochta Idir-Réigiúnach. Thacaigh an ionstraim sin le 70 tionscadal nuálaíochta i gcéim an mhéadaithe agus an tráchtálaithe, ag díriú ar réigiúin bheagfhorbartha a chomhtháthú i slabhraí luacha Eorpacha, agus rinneadh infheistíocht EUR 301 mhilliún de chistiú ón Aontas go dtí seo.

Chun borradh a chur faoi iomaíochas na réigiún is mó a ndéanann iarrachtaí ar son an dícharbónaithe difear dóibh, bhí an Coimisiún ag brath ar an Sásra um Aistriú Cóir freisin. Faoi dheireadh 2025, leithdháileadh 58,4 % de bhuiséad iomlán an Chiste um Aistriú Cóir (EUR 15,45 billiún), an chéad cholún den sásra, ar thionscadail a roghnaíodh. Faoin dara colún den sásra, thuairiscigh comhpháirtithe cur chun feidhme Chiste InvestEU gur slógadh EUR 9,13 billiún d’infheistíocht san iomlán de thoradh oibríochtaí an Chiste. Thairis sin, sholáthair an tSaoráid Iasachta don Earnáil Phoiblí, an tríú colún den Sásra um Aistriú Cóir, tacaíocht trí mheascán d’iasachtaí ón mBanc Eorpach Infheistíochta agus de dheontais ó bhuiséad an Aontais, dar méid EUR 679 milliún in 2025, lena dtacaítear le hinfheistíochtaí ar fiú EUR 868 milliún iad. Thacaigh an sásra le tionscadail amhail ospidéal ollscoile sa Spáinn ( 23 ) agus monarcha maighnéad dúl tearc-chré san Eastóin ( 24 ). Thairis sin, le colún na Saoráide Iasachta don Earnáil Phoiblí den Sásra um Aistriú Cóir, soláthraíodh tacaíocht ríthábhachtach d’údaráis phoiblí i réigiúin a raibh dúshláin shocheacnamaíocha rompu ón aistriú go dtí an aeráidneodracht, trí mheascán d’iasachtaí ón mBanc Eorpach Infheistíochta agus de dheontais ó bhuiséad an Aontais, dar méid EUR 86 mhilliún in 2025, lena dtacaítear le hinfheistíochtaí ar fiú EUR 868 mhilliún iad.

Tá buiséad an Aontais ag tacú leis an iomaíochas tríd an gclár don Eoraip Dhigiteach freisin, rud a chuidíonn leis an teicneolaíocht dhigiteach a thabhairt do shaoránaigh, do ghnólachtaí agus do riaracháin phoiblí. Faoi dheireadh 2025, baineadh éachtaí amach leis an gclár amhail na nithe seo a leanas.

•Cuireadh tús le 19 monarcha IS a chur in úsáid i 16 Bhallstát, agus mar chuid de sin, soláthraíodh 15 shár-ríomhaire nua atá optamaithe le haghaidh na hintleachta saorga, agus rinneadh aon uasghrádú mór córais chun go ndéanfaí méadú faoi chúig ar acmhainneacht ríomhaireachta intleachta saorga an Aontais. Roghnaíodh 13 Aeróg Monarchana IS freisin chun seirbhísí Monarchana IS a leathnú chuig FBManna, gnólachtaí nuathionscanta, comhlachtaí taighde áitiúla, agus institiúidí poiblí ar fud na hEorpa.

•Conarthaí a thabhairt i gcrích le haghaidh trí shár-ríomhaire nua (Daedalus sa Ghréig; Arrhenius sa tSualainn agus Alice Recoque sa Fhrainc), mar aon le huasghráduithe ar shár-ríomhairí atá ann cheana (Leonardo go Lisa san Iodáil; Discoverer go Discoverer+ sa Bhulgáir).

•Bhain Jupiter, an chéad sár-ríomhaire eicsea-scála de chuid an Aontais, a fheidhmíocht iomlán amach, arb é aon eicseaFLOPS atá i gceist, nó níos mó ná 1 chuintilliún oibríocht in aghaidh an tsoicind.

•Tríd an gComhghnóthas Ríomhaireachta Ardfheidhmíochta Eorpach, soláthraíodh 6 ríomhaire chandamacha, ar baineadh úsáid as 2 ríomhaire chandamacha díobh den chéad uair in 2025, agus baineadh úsáid as 2 ionsamhlóir chandamacha analógacha bhreise den chéad uair faoin tionscadal HPCQS (ríomhaire ardfheidhmíochta – ionsamhlóir candamach).

•Tá 14 Spás Coiteann Sonraí Eorpacha á gcur in úsáid, lena n‑áirítear bonneagair ar féidir leo tairbhiú d’acmhainní teanga idir-inoibritheacha agus de sheirbhísí sonraí ilteangacha.

•Seoladh cúig líne phíolótacha leathsheoltóra, inar féidir le tionscal an Aontais teicneolaíochtaí agus dearaí sliseanna den chéad ghlúin eile a thástáil, turgnaimh a dhéanamh leo agus iad a bhailíochtú.

•Seoladh 30 lárionad inniúlachta sna Ballstáit uile (agus san Iorua) chun tacú le cuideachtaí, go háirithe FBManna agus gnólachtaí nuathionscanta, rochtain a fháil ar theicneolaíochtaí leathsheoltóra trí oiliúint, aistriú teicneolaíochta agus tacaíocht forbartha.

Tá buiséad an chláir don Eoraip Dhigiteach ag tacú le teicneolaíochtaí digiteacha straitéiseacha freisin, lena n‑áirítear leathsheoltóirí, trí ionstraimí airgeadais. Gealladh EUR 83,63 milliún chun tacú le teicneolaíochtaí digiteacha straitéiseacha, amhail IS, teicneolaíocht chandamach nó cibearshlándáil. Faoin gCiste um Shliseanna, gealladh EUR 98 milliún le haghaidh infheistíochtaí i dteicneolaíochtaí agus feidhmeanna leathsheoltóirí. Tá coinne leis, de thoradh na n‑infheistíochtaí sin, go slógfar 14,2 oiread na méideanna a gealladh, rud a éascóidh an rochtain ar mhaoiniú do phríomhchuideachtaí ar fud na hEorpa.

In 2025, dámhadh EUR 389 milliún san iomlán ar thionscadail trí shnáithe digiteach na Saoráide um Chónascadh na hEorpa. Áiríodh ar chomhaontuithe deontais a tugadh i gcrích le linn na bliana cistiú do thionscadail a bhaineann le Global Gateways a chur in úsáid (cáblaí fomhuirí go príomha), treoirthionscadail mhórscála 5G a chur in úsáid i bpobail chliste agus feadh mórchonairí iompair, agus leanúint de bhonneagar cumarsáide candamaí Eorpach idirnasctha (EuroQCI) a chur in úsáid.

In 2025, mhaoinigh an Coimisiún bonneagar iompair leis an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa. Leithdháileadh EUR 3,02 billiún ar thionscadail lena dtugtar gréasán iompair inbhuanaithe, cliste, éiceabhách agus athléimneach chun cinn. I measc na samplaí de thacaíocht ón tsaoráid tá forbairt líne iarnróid chaighdeánaigh Rail Baltica san Eastóin, sa Laitvia agus sa Liotuáin ( 25 ), mar aon le gréasán uile-Eorpach a fhorbairt de bhonneagar athluchtaithe atá inrochtana don phobal agus idir-inoibritheach agus atá tiomnaithe d’fheithiclí tromshaothair leictreacha ( 26 ).

An t‑ardán um theicneolaíochtaí straitéiseacha don Eoraip

Ceapadh an t‑ardán um theicneolaíochtaí straitéiseacha don Eoraip (STEP) chun cumas an Aontais, chun teicneolaíochtaí straitéiseacha a chruthú agus borradh a chur fúthu, a neartú, rud a fhágfaidh go mbeidh sé níos iomaíche ar bhonn domhanda. Ó dheireadh 2025 agus ó tionscnaíodh é in 2024, tá acmhainní dar méid EUR 24 bhilliún comhthiomsaithe go carnach ag STEP ar fud 11 chlár cistiúcháin de chuid an Aontais, chun tacú le teicneolaíochtaí straitéiseacha ar fud earnálacha amhail nuálaíocht dhigiteach agus nuálaíocht domhainteicneolaíochta, teicneolaíochtaí glana atá tíosach ar acmhainní agus bith‑theicneolaíocht. Is toradh é sin ar chomhiarrachtaí na gcúig chlár de chuid an Aontais atá á mbainistiú go díreach ag an gCoimisiún agus ar ath‑chlársceidealú na n‑imchlúdach airgeadais ag na Ballstáit agus ag réigiúin an Aontais faoin mbeartas comhtháthaithe. San iomlán le haghaidh 2025 amháin, ba é EUR 5,3 billiún, an buiséad tosaigh a cuireadh in áirithe ag cláir atá faoi bhainistíocht dhíreach chun tacú le teicneolaíochtaí atá ábhartha do STEP, arb é sin méadú 14,6 % bliain ar bhliain go dtí an figiúr EUR 4,6 billiún a tuairiscíodh le haghaidh 2024. Go carnach, is é atá ann buiséad iomlán thart ar EUR 10 mbilliún a leithdháileadh ar ghlaonna ar thograí atá ábhartha do STEP ar fud na cúig chlár de chuid an Aontais ó tionscnaíodh STEP i mí an Mhárta 2024.

Acmhainní atá curtha in áirithe do STEP ag cláir atá faoi bhainistíocht dhíreach, de réir earnála in 2024 agus 2025 (i milliúin EUR) ( 27 )

Maidir le cistí an bheartais comhtháthaithe, ó dheireadh mhí na Nollag 2025, glacadh 96 leasú STEP i 19 mBallstát, dar méid EUR 13.9 billiún. Is níos mó ná méadú faoi dhó é sin i gcomparáid le 2024. In 2025, tugadh earnáil nua STEP le haghaidh teicneolaíochtaí cosanta isteach tríd an athbhreithniú meántéarma ar an mbeartas comhtháthaithe a glacadh i mí Mheán Fómhair 2025 ( 28 ) agus tríd an Rialachán Mion‑omnibus maidir le Cosaint a glacadh i mí na Nollag 2025 ( 29 ).

Go dtí seo, dhámh an Coimisiún níos mó ná 600 Séala STEP ar na tionscadail is fearr feidhmíocht ina meastóireachtaí faoi seach. Ina measc sin, is in 2025 amháin a dámhadh tromlach na 451 séala. Cuideoidh an lipéad cáilíochta sin le tionscnóirí tionscadail cistiú comhlántach a dhaingniú dá dtionscadail, i gcás inar dhámh an Coimisiún cistiú orthu cheana féin chun cuid de chostais an tionscadail a chumhdach nó i gcás nár coinníodh iad le haghaidh cistiúcháin, mar gheall ar bhuiséad teoranta an ghlao.

Leithdháiltí iomlána STEP i gcláir an bheartais comhtháthaithe a glacadh ó dheireadh 2025 
(i milliúin EUR)

Foilsíodh an mheastóireacht eatramhach ar STEP i mí Iúil 2025, agus tugtar le fios inti gur éirigh le STEP infheistíocht an Aontais a stiúradh go héifeachtach i dtreo teicneolaíochtaí nuálacha agus rochtain ar chistiú ón Aontas a shimpliú trí thairseach ilfhreastail ar líne, is é sin, Tairseach STEP.

•

Ré nua do chosaint agus do shlándáil na hEorpa

Ní mór gurb é seo Tráth Neamhspleáchais na hEorpa. Creidim gurb é sin misean an Aontais seo againne. A bheith in ann aire a thabhairt dár gcosaint agus dár slándáil féin ( 30 ).

Ursula von der Leyen

Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh

Infheistíocht a dhéanamh sa chosaint

Chuir an tAontas dlús lena iarrachtaí cosanta in 2025 tríd an bplean dar teideal ReArm Europe / Ullmhacht 2030, lenar slógadh ionstraimí airgeadais nua chun cumais chosanta na hEorpa a neartú agus chun bearnaí infheistíochta a dhúnadh ar mhaithe le hullmhacht cosanta iomlán faoi 2030. Áirítear sa Phlean ReArm Europe / Ullmhacht 2030 Gníomhaíocht Slándála don Eoraip, lena soláthrófar suas le EUR 150 billiún in iasachtaí chun tacú le hinfheistíochtaí práinneacha cosanta agus chun aghaidh a thabhairt ar bhearnaí criticiúla cumais. Léirigh na Ballstáit spéis mhór san ionstraim, agus chuir 19 mBallstát pleananna infheistíochta náisiúnta um an tionscal cosanta isteach faoin 30 Samhain 2025, lena gcumhdaítear 691 thionscadal, a raibh soláthar comhpháirteach i gceist le 65 % díobh.

Rinne an tAontas infheistíocht i dtaighde, forbairt agus nuálaíocht chomhoibríoch i réimse na cosanta freisin tríd an gCiste Eorpach Cosanta. Ina chlár oibre do 2025, leithdháil an Ciste Eorpach Cosanta beagnach EUR 1 bhilliún de chistiú agus fuair sé 410 dtogra tionscadail, an líon is mó riamh, mar fhreagairt air sin, agus cisteofar tionscadail le linn 2026 dá bharr. Faoi 2025, bhí EUR 5,1 billiún geallta don taighde agus don fhorbairt i réimse na cosanta, lenar tacaíodh le 225 thionscadal chomhoibríocha de chuid an Chiste Eorpaigh Cosanta agus gealltanas 2025 san áireamh. Fágann sé sin go bhfuil an ciste i measc na n‑infheisteoirí is mó san Aontas sa taighde agus san fhorbairt i réimse na cosanta. Mar chuid den Chiste sin, lean Scéim Nuálaíochta Cosanta an Aontais dá thacaíocht do ghníomhaithe cosanta neamhthraidisiúnta, lena n‑áirítear FBManna. Eagraíodh dhá haiceatón cosanta i 16 shuíomh san Eoraip agus seoladh dhá thionscnamh nua: Luasaire Gnó Scéim Nuálaíochta Cosanta an Aontais, ar clár tacaíochta 8 mí é lena soláthraítear tacaíocht spriocdhírithe shaincheaptha do ghnólachtaí nuathionscanta agus FBManna cosanta agus dé-úsáide (lenar tacaíodh le 20 cuideachta in 2025); agus Comhar-Ardán Scéim Nuálaíochta Cosanta an Aontais, lena mbunaítear ardán chun naisc a chothú idir nuálaithe cosanta, infheisteoirí, úsáideoirí deiridh, corparáidí agus páirtithe leasmhara ábhartha eile i réimse na cosanta, agus trínar eagraíodh ceithre himeacht ar fud na mBallstát in 2025.

In 2025, chuidigh an Gníomh maidir le Tacú le Táirgeadh Armlóin le borradh a chur faoi tháirgeadh an armlóin san Aontas, rud a rannchuidigh lena uathriail straitéiseach agus le hiomaíochas bhonn teicneolaíoch agus tionsclaíoch cosanta an Aontais. Thacaigh sé le 31 thionscadal a chur chun feidhme i réimsí amhail pléascáin, púdar, sliogáin, diúracáin agus tástáil agus athchóiriú, lena soláthraítear tacaíocht iomlán thart ar EUR 514 mhilliún.

In 2025, de thoradh an athscrúdaithe meántéarma ar an mbeartas comhtháthaithe, aistríodh EUR 11,9 billiún i dtreo tacaíocht a thabhairt do thionscadail a bhaineann leis an gcosaint, ón tsoghluaisteacht mhíleata go dtí an tionscal cosanta agus an ullmhacht shibhialta. Den mhéid sin, leithdháileadh EUR 1,3 billiún go sonrach chun tacú le hacmhainneachtaí an tionscail cosanta.

Infheistíocht a dhéanamh i gcumais spáis

Den chéad uair riamh ar domhan, dearbhaíodh go raibh feidhm fíordheimhniúcháin seirbhíse oscailte Galileo le haghaidh na dteachtaireachtaí loingseoireachta i seirbhís i mí Iúil 2025, tar éis do dhá shatailít a bheith curtha lena bhuíon. Tugtar isteach leis sásra chun barántúlacht na sonraí loingseoireachta a tharchuirtear ó shatailítí Galileo a fhíorú, rud a chuidíonn chun cosaint a thabhairt ar bhréagriocht (tarchur comharthaí bréagacha), agus cuireann sé go mór leis an muinín as córas satailíte Galileo an Aontais, an t‑aon chóras ar domhan a bhfuil an ghné slándála sin aige.

Thairis sin, trí thionscadal suaitheanta tosaíochta an Aontais maidir le Nascacht Shlán a chomhlíonadh chun buíon satailítí ilfhithiseach a fhorbairt ina bhfuil thart ar 290 satailít – IRIS² (Bonneagar um Athléimneacht, Idirnascacht agus Slándáil trí Shatailít) –, leanadh den obair sin ar lánluas ar bhonn comhpháirtíocht phríobháideach phoiblí iomaíoch agus nuálach arna bunú faoi chonradh lamháltais 12 bhliain a síníodh le cuibhreannas SpaceRISE in 2024. In 2025, síníodh roinnt fochonarthaí tábhachtacha le baill de chroífhoireann an chuibhreannais agus le príomhsholáthróirí.

Shaothraigh an Coimisiún bunú comhaontuithe idirnáisiúnta leis an Íoslainn agus leis an Iorua freisin chun go nglacfaidís páirt i gclár an Aontais um nascacht shlán agus i gclár cumarsáide satailíte rialtais an Aontais (GOVSATCOM). Tá próiseas den chineál céanna ar siúl chun go bhféadfar tús a chur le caibidlíocht fhoirmiúil leis an Úcráin.

Don chéad chreat airgeadais ilbhliantúil eile, tá sé beartaithe ag an gCoimisiún borradh dar méid EUR 131 bhilliún a chur faoin mbuiséad cosanta agus spáis, cúig oiread an bhuiséid atá ann faoi láthair laistigh den Chiste Eorpach um Iomaíochas.

Ullmhacht agus bainistiú géarchéime an Aontais a fheabhsú

Agus é ag foghlaim ó dhúshláin a bhí ann roimhe seo agus bagairtí roimhe nach bhfacthas a leithéid riamh, tá sé d’aidhm go leanúnach ag an Aontas feabhas a chur ar a chumas coinne a bheith aige leo, iad a chosc agus freagairt dóibh. In 2025, chuir an tAontas os cionn EUR 245 mhilliún ar fáil do Shásra an Aontais um Chosaint Shibhialta. Ina theannta sin, chun tacú le hathléimneacht sna Ballstáit agus i dtíortha nach de chuid an Aontais iad atá rannpháirteach sa sásra, chómhaoinigh an Coimisiún 27 dtionscadal um chosc agus ullmhacht, lena n‑áirítear 13 thionscadal faoi na deontais do thír aonair d’údaráis bainistithe riosca tubaistí agus 14 thionscadal faoi na deontais ilnáisiúnta. Neartaíodh an Díorma Eorpach um Chosaint Shibhialta a thuilleadh mar phríomh‑chúltaca na n‑acmhainneachtaí freagartha a bhíonn ar fáil d’oibríochtaí freagartha faoi Shásra an Aontais um Chosaint Shibhialta. Tháinig méadú 19,4 % ar na hacmhainní faoin Díorma Eorpach um Chosaint Shibhialta le bliain anuas. In 2025, cuireadh acmhainneachtaí an Díorma Eorpaigh um Chosaint Shibhialta in úsáid le haghaidh aslonnuithe consalacha agus leighis, comhrac dóiteáin foraoise agus tacaíocht leighis éigeandála.

Freagairt Shásra an Aontais um Chosaint Shibhialta ar fhalscaithe in 2025

Le linn shéasúr falscaithe na hEorpa 2025, gníomhachtaíodh Sásra an Aontais um Chosaint Shibhialta 18 n‑uaire mar fhreagairt ar fhalscaithe, agus gníomhachtaíodh 16 huaire san Eoraip é agus faoi dhó lasmuigh den Eoraip.

I measc na dtíortha a bhí buailte, bhí an Albáin, an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin, an Bhulgáir, an Ghréig, Montainéagró, an Phortaingéil, an Spáinn agus an tSiria. Chomh maith leis sin, chómhaoinigh an Coimisiún an infhaighteacht chúltaca le haghaidh na n‑acmhainneachtaí aerchomhraic dóiteáin foraoise de chuid rescEU, lena n‑áirítear 18 n‑eitleán comhraic dóiteáin agus 4 héileacaptar i gcás iarrataí ar chúnamh.

Dóiteáin foraoise – limistéir dhóite san Aontas in 2025 (i heicteáir)

Neartaíodh rescEU, stoc-charn ullmhachta an Choimisiúin féin, in 2025, agus é ag athrú chun bheith níos gaire d’aerfhlít lánfheidhme comhraic dóiteáin ar an leibhéal Eorpach. Lean an Coimisiún den obair le socrú idirthréimhseach rescEU chun an méadú atá ag teacht ar bhagairt na bhfalscaithe ar fud na hEorpa a chomhrac. Le linn earrach 2025, rinne an Lárionad Comhordaithe Práinnfhreagartha acmhainneachtaí comhraicthe dóiteáin a shuí ar fud an Aontais roimh ré roimh shéasúr falscaithe an tsamhraidh.

Cuidiú le daoine déileáil le tubaistí nádúrtha

In 2025, slógadh EUR 1,3 billiún trí Chiste Dlúthpháirtíochta an Aontais Eorpaigh chun cabhrú leis an téarnamh agus leis an atógáil i sé Bhallstát agus in dhá thír aontachais a bhí buailte le tubaistí nádúrtha in 2024 agus 2025. Leithdháil an ciste EUR 280 milliún ar an mBoisnia agus an Heirseagaivéin, ar an Moldóiv, ar an Ostair, ar an bPolainn, ar an tSeicia agus ar an tSlóvaic tar éis tuilte, agus chuir sé EUR 1 057 milliún ar fáil don Spáinn (tuilte) agus don Fhrainc (dhá chioclón). I gcás na Spáinne, tar éis do stoirm Dana réigiún Valencia a bhualadh i mí Dheireadh Fómhair 2024, slógadh EUR 946 mhilliún, leis an gciste, arb é an dara ranníocaíocht is mó i stair an chiste é.

Slándáil inmheánach, rialú teorann agus bainistiú imirce a fheabhsú

Chun sábháilteacht agus slándáil agus rialú teorann a fheabhsú ar fud na hEorpa, agus imirce a bhainistiú, cistítear gníomhaíochtaí le buiséad an Aontais trí roinnt cistí, amhail:

•an Ciste Slándála Inmheánaí, atá dírithe ar an sceimhlitheoireacht agus ar an radacú, ar an gcoireacht eagraithe agus ar an gcibearchoireacht a chosc agus a chomhrac;

•an Ciste um Thearmann, Imirce agus Lánpháirtíocht, lena gcuirtear chun cinn bainistiú éifeachtúil ar shreabha imirce; agus

•an Ionstraim le haghaidh Tacaíocht Airgeadais don Bhainistiú Teorainneacha agus don Bheartas Víosaí, lena dtugtar aghaidh ar dhúshláin a bhaineann le bainistiú teorainneacha seachtracha.

EUR 336,6 milliún a bhí i mbuiséad 2025 don Chiste Slándála Inmheánaí. Áiríodh leis an méid sin EUR 195,5 milliún le haghaidh leithdháiltí tosaigh ar chláir na mBallstát, a ndírítear an sciar is mó de chun cumais na mBallstát a neartú sa chomhrac in aghaidh na coireachta eagraithe agus na sceimhlitheoireachta (41 %). Rud a chuirtear chun cinn go háirithe leis an gciste, sin é idir-inoibritheacht na gcóras teicneolaíochta cumarsáide agus na sásraí um malartú faisnéise ar fud na mBallstát, agus tacaíonn sé le hoibríochtaí trasteorann an tráth céanna atá dírithe ar dhrugaí a urghabháil (22 196 kg faoi 2025) nó airm (302 faoi 2025). Faoi Shaoráid Théamach an Chiste Slándála Inmheánaí, mhaoinigh an Coimisiún 13 thionscadal freisin a thosaigh in 2025, agus EUR 30 milliún i gceist chun cosaint spásanna poiblí amhail ionaid siopadóireachta, iompar poiblí, ionaid siamsaíochta agus ionaid adhartha a neartú ( 31 ).

 EUR 1,9 billiún a bhí i mbuiséad 2025 don Chiste um Thearmann, Imirce agus Lánpháirtíocht. Áiríodh leis an méid sin EUR 972,9 milliún le haghaidh leithdháiltí tosaigh ar chláir na mBallstát, a bhfuil an sciar is mó de sin ann chun an Comhchóras Eorpach Tearmainn a neartú agus a fhorbairt (36 %). Faoi 2025, chláraigh an Ciste um Thearmann, Imirce agus Lánpháirtíocht 15 635 rannpháirtí a rinne iarratas ar stádas fadtéarmach, 107 739 bhfillí dheonacha, 14 602 fhillí a aistríodh agus 4 771 iarratasóir ar chosaint idirnáisiúnta agus tairbhí cosanta idirnáisiúnta a aistríodh ó Bhallstát amháin go Ballstát eile.

EUR 1.2 billiún a bhí i mbuiséad 2025 don Ionstraim le haghaidh Tacaíocht Airgeadais don Bhainistiú Teorainneacha agus don Bheartas Víosaí. Déantar an sciar is mó de ranníocaíocht airgeadais an Aontais le cláir na mBallstát a leithdháileadh ar bhainistiú comhtháite teorainneacha san Eoraip (87 %). Is é an comhbheartas maidir le víosaí 8 % den bhuiséad a leithdháiltear ar chláir na mBallstát, agus baineann na príomhéachtaí le próiseáil víosaí a dhigitiú.

I bhfianaise go bhfuil timpeallacht na bagartha ag athrú go tapa agus na rioscaí atá ag teorainneacha seachtracha an Aontais, cuireadh cistiú breise ar fáil ón Ionstraim le haghaidh Tacaíocht Airgeadais don Bhainistiú Teorainneacha agus don Bheartas Víosaí chun cumais rialaithe teorann a fheabhsú a thuilleadh, agus EUR 169,6 milliún chun trealamh ilghnéitheach gan chriú a cheannach, a úsáidfear le haghaidh faireachais ar theorainneacha ar an leibhéal náisiúnta agus a chuirfear ar fáil don Ghníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta (trealamh Frontex) agus EUR 250 milliún chun dróin agus córais comhraic drón a cheannach. Faoin Ionstraim le haghaidh Tacaíocht Airgeadais don Bhainistiú Teorainneacha agus don Bheartas Víosaí, cuireadh EUR 50,55 milliún ar fáil freisin chun tacú leis na tíortha atá comhlachaithe le limistéar Schengen Comhshocrú an Aontais maidir le hImirce agus Tearmann a chur chun feidhme. Soláthraíodh cistiú le haghaidh bainistiú teorainneacha leis an gclár Custaim freisin, rud a chuidigh le tús a chur le foireann saineolaithe Chomhghuaillíocht Chustaim an Aontais maidir le Teorainneacha, lenar feabhsaíodh comhar oibríochtúil i measc údaráis chustaim na mBallstát.

Thairis sin, tá an tslándáil inmheánach á feabhsú ag an Aontas trí infheistíocht a dhéanamh i slándáil na gcáblaí sonraí fomhuirí. Iompraíonn na cáblaí sin 99 % den trácht idirlín idir-ilchríochach, rud a fhágann go bhfuil siad fíor-riachtanach do shaol an lae inniu agus do gheilleagar na hEorpa. In 2025, ghéaraigh an Coimisiún ar a iarrachtaí chun slándáil agus athléimneacht an bhonneagair chriticiúil sin a mhéadú. I bplean gníomhaíochta an Aontais um shlándáil cáblaí a glacadh in 2025, chuir an tAontas EUR 20 milliún i leataobh chun slándáil cháblaí fomhuirí na hEorpa a neartú, tríd an gclár don Eoraip Dhigiteach, chun tacú le moil réigiúnacha cáblaí a chruthú agus chun tástáil struis a dhéanamh ar athléimneacht an bhonneagair cáblaí faoin bhfarraige. Thairis sin, faoin tSaoráid um Chónascadh na hEorpa, roghnaíodh 25 thionscadal in 2025 arb é is aidhm dóibh borradh a chur faoi athléimneacht agus faoi shlándáil na gcáblaí fomhuirí agus na bpríomhnasc trastíre, agus b’fhiú EUR 186 mhilliún san iomlán i ranníocaíochtaí an Aontais iad.

Tacú le daoine, ár sochaithe agus ár samhail shóisialta a neartú

Ní mór dár ngeilleagar oibriú ar son daoine ach oiread le gnólachtaí. Agus má dhéanaimid an gnó, an tionscal agus an áit oibre a nuachóiriú, ní mór dúinn an margadh saothair agus na dálaí oibre a nuachóiriú freisin. Ní mór don Eoraip beart a dhéanamh ar son mhuintir uile na hEorpa ( 32 ).

Ursula von der Leyen

Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh

Fuinneamh glan inacmhainne a sholáthar

In 2025, rinne an Coimisiún beart arb é is aidhm dó faoiseamh a sholáthar do thomhaltóirí láithreach agus claochlú fadtéarmach i dtreo córas fuinnimh dícharbónaithe, iomaíoch agus slán á shaothrú an tráth céanna aige. I mí Feabhra, thíolaic an Coimisiún plean gníomhaíochta um fhuinneamh inacmhainne ( 33 ). Is é is aidhm don phlean faoiseamh a thabhairt do theaghlaigh a bhfuil billí arda fuinnimh rompu agus do thionscail atá ag streachailt le costais arda táirgthe. Réamh‑mheastar gurb é EUR 45 bhilliún an coigilteas foriomlán a bhí ann in 2025, ag ardú go EUR 130 billiún in aghaidh na bliana faoi 2030 agus EUR 260 billiún faoi 2040.

I gcomhréir leis an bPlean Gníomhaíochta um Fhuinneamh Inacmhainne, cuireadh tosaíocht nua maidir leis an aistriú fuinnimh chun cinn leis an athscrúdú meántéarma ar an mbeartas comhtháthaithe, a bhí dírithe ar dheireadh a chur leis an iliomad scrogall inár mbonneagar eangaí agus a chuidigh leis an Aontas Fuinnimh a iomlánú. Rinneadh thart ar EUR 1.2 billiún a ath‑leithdháileadh ar an tosaíocht nua sin don tréimhse go dtí 2027. Thairis sin, thacaigh an beartas comhtháthaithe leis an ngeilleagar ciorclach trí infheistíocht a dhéanamh i gcórais réigiúnacha agus áitiúla um bainistiú dramhaíola i dtreo na ciorclaíochta (cosc, athúsáid, athchúrsáil), agus ar an gcaoi sin laghdú a dhéanamh ar spleáchais sheachtracha ar ábhair in‑athchúrsáilte.

In 2025, dhámh an Coimisiún thart ar EUR 650 milliún ar 14 thionscadal trasteorann um bonneagar fuinnimh faoi shnáithe fuinnimh na Saoráide um Chónascadh na hEorpa. I measc na dtionscadal a roghnaíodh lena gcistiú, baineann sé thionscadal díobh le bonneagar leictreachais, lena n‑áirítear eangacha cliste leictreachais, agus is infheistíochtaí i mbonneagar hidrigine iad ocht dtionscadal. Sholáthair an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa an chéad deontas freisin le haghaidh oibreacha ar mhaithe le tionscadal hidrigine.

I mí Iúil, d’eisíoc an Coimisiún agus an Banc Eorpach Infheistíochta EUR 3.66 billiún ón gCiste don Nuachóiriú chun tacú le 34 thionscadal um fuinneamh glan. I mí Mheán Fómhair, sheol siad an Tionscnamh um Éifeachtúlacht Fuinnimh do FBManna freisin, ar clár maoiniúcháin dar méid EUR 17,5 billiún atá ann, lena bhfuil coinne go gcuideoidh sé le níos mó ná 350 000 cuideachta a dtomhaltas fuinnimh a laghdú.

I bhFeabhra 2025, rinne an Eastóin, an Laitvia agus an Liotuáin a n‑eangacha leictreachais a shioncrónú le Líonra Mhór-roinn na hEorpa, i gcomhar leis an bPolainn. Fágann sé sin go bhfuil na stáit Bhaltacha comhtháthaithe go hiomlán i margadh fuinnimh an Aontais anois, rud a chuireann deireadh leis an spleáchas ar chórais na Bealarúise agus na Rúise. Cuireadh tús leis an tionscadal suaitheanta sin na Saoráide um Chónascadh na hEorpa don Fhuinneamh in 2014, agus fuair sé níos mó ná EUR 1,2 billiún i gcistiú, arb é sin 75 % de na costais infheistíochta ( 34 ).

Tá an tAontas ag tacú le fuinneamh glan tríd an gclár LIFE freisin. Ó bunaíodh é in 2021, cistíodh 267 dtionscadal leis an aistriú chuig fuinneamh glan faoi LIFE, trí ranníocaíocht iomlán EUR 427 milliún ón Aontas lena dtugtar aghaidh ar fhothú acmhainneachta, ar shlógadh infheistíochta agus ar ghlacadh sa mhargadh chun tacú leis an aistriú chuig fuinneamh glan. Áirítear ar na tionscadail, i measc nithe eile, taighde ar réitigh chaighdeánaithe le teaschaidéil do thionscal an bhia agus ar úsáid foinsí in‑athnuaite ísealteochta agus dramhtheasa le haghaidh téamh ceantair.

Infheistíocht a dhéanamh i ndaoine

Idir 2021 agus 2027, tá breis agus EUR 150 billiún á infheistiú ag an Aontas chun tacú le daoine, gnólachtaí, institiúidí oideachais agus daoine eile chun an t‑oideachas agus na scileanna is gá a fhorbairt le haghaidh geilleagar Eorpach rathúil iomaíoch. Faoi Chiste Sóisialta na hEorpa Plus, cuireadh dlús leis an gcur chun feidhme, agus sroicheadh thart ar EUR 92,5 billiún faoi mhí na Nollag 2025 leis na tionscadail a roghnaíodh, agus rinneadh beagnach EUR 7 mbilliún in íocaíochtaí eatramhacha leis na Ballstáit in 2025. Tairbhíonn na daoine sin nach bhfuil ag obair mar gheall ar neamhghníomhaíocht nó dífhostaíocht de Chiste Sóisialta na hEorpa Plus go príomha, agus daoine sa chatagóir sin ab ea 11,8 milliún rannpháirtí. Maidir le níos mó ná leath na rannpháirtithe uile (8,2 milliún) tá siad ar bheagán oiliúna, tá oideachas meánscoile íochtaraí nó níos lú ná sin acu. Agus tacaíocht á tabhairt do 3,6 milliún leanbh agus 3,9 milliún duine óg idir 18 agus 29 mbliana d’aois, soláthraíonn Ciste Sóisialta na hEorpa Plus cúnamh nach beag do na glúnta óga. Tairbhíonn grúpaí leochaileacha go substaintiúil de thacaíocht ó Chiste Sóisialta na hEorpa Plus freisin, lena n‑áirítear 1,3 milliún duine faoi mhíchumas, 2 mhilliún náisiúnach tríú tír agus 312 000 rannpháirtí gan dídean go dtí seo. Ina theannta sin, trí bhearta lena dtugtar aghaidh ar dhíth ábharach, thairbhigh 35,2 milliún faighteoir deiridh de thacaíocht dhíreach bhia nó de chúnamh ábharach, nó tacaíocht indíreach trí dhearbháin.

Tá infheistíocht á déanamh ag an Aontas i ndaoine, i réigiúin agus i gcríocha trí chistí an bheartais comhtháthaithe freisin. Ó mhí na Nollag 2025, eisíocadh glaníocaíochtaí iomlána dar méid EUR 39,9 billiún faoi Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa agus faoin gCiste Comhtháthaithe. Faoi dheireadh 2025, bhí oibríochtaí roghnaithe ag na Ballstáit arbh fhiú 63,4 % iad de na leithdháiltí don dá chiste sin don tréimhse 2021-2027 (i.e. EUR 185 bhilliún faoi Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa agus EUR 30 billiún faoin gCiste Comhtháthaithe), agus tá coinne leis go gcuirfear dlús le rátaí íocaíochta in 2026 dá thoradh sin  Tairbhíonn na réigiúin uile den bheartas comhtháthaithe, agus léiríonn measúnú ar an mbeartas faoin gclárthréimhse a bhí ann roimhe seo (2014-2020) go bhfuarthas beagnach EUR 3 ar gach euro dá cistíodh leis ( 35 ). Faoi 2025, tríd an dá chiste, maoiníodh níos mó ná 3 550 000 meigeavatuair in aghaidh na bliana de choigilteas ar an tomhaltas príomhúil bliantúil, nuachóiríodh saoráidí cúraim sláinte, rud a chuir ar a gcumas dóibh freastal ar níos mó ná 9 milliún duine in aghaidh na bliana agus cumhdaíodh os cionn 26 mhilliún duine i dtionscadail dá dtugtar tacaíocht ó na cistí faoi chuimsiú na straitéisí um fhorbairt chríochach chomhtháite.

Trí Aontas na Scileanna, tacaíonn an Coimisiún le daoine oideachas agus oiliúint ardchaighdeáin a fháil agus tacaítear le foghlaim ar feadh an tsaoil. Chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin maidir le scileanna san Eoraip, sheol an Coimisiún Aontas na Scileanna in 2025 ( 36 ). Dírítear sa straitéis seo ar iarrachtaí ar son athsciliú agus uas‑sciliú, agus ar fheabhas a chur ar oideachas, oiliúint agus foghlaim ardchaighdeáin ar feadh an tsaoil. Mar chuid de sin, tá gealltanas tugtha ag an gCoimisiún freisin an Comhshocrú um Scileanna a fheabhsú chun cuidiú le hoibrithe ar fud earnálacha straitéiseacha scileanna nua a fháil, agus é d’aidhm ann 25 mhilliún oibrí a uas‑sciliú faoi 2030. In 2025, thairbhigh 3,9 milliún duine de thionscnaimh oiliúna faoin gComhshocrú um Scileanna. Leis an gcomhshocrú, slógadh líonra de 277 600 páirtí leasmhar, a rinne infheistíocht os cionn EUR 1 bhilliún i dteannta a chéile i ngníomhaíochtaí ar son athsciliú agus uas‑sciliú in 2025, agus is é a bhí i gceist le 82 % de sin infheistíocht a rinne údaráis phoiblí trí úsáid a bhaint as cistí agus cláir náisiúnta nó de chuid an Aontais amhail Erasmus+, Fís Eorpach nó Ciste Sóisialta na hEorpa Plus ( 37 ). Comhlánaítear é sin le EUR 5,7 billiún le haghaidh bonneagar oideachais, trealaimh, forbairt scileanna agus comhar oideachais thar theorainneacha faoi Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa (lena n‑áirítear Interreg).

Ag tacú leis an tsoghluaisteacht foghlama agus oideachais

I gcaitheamh 2025, chuidigh clár Erasmus+ le soghluaisteacht thrasnáisiúnta foghlama agus comhar tras‑eagraíochta a chur chun cinn agus le saol na ndaoine san Eoraip a shaibhriú. Ó bhí 2021 ann, thacaigh Erasmus+ le níos mó ná 3,8 milliún foghlaimeoir ina ngníomhaíochtaí soghluaisteachta, agus bhain os cionn 1,5 milliún foghlaimeoir leas as soghluaisteacht Erasmus+ in 2025. In 2025, roghnaíodh 321 thionscadal fothaithe acmhainneachta, arb é is aidhm dóibh comhar idirnáisiúnta a chur chun cinn idir eagraíochtaí atá gníomhach san ardoideachas, sa ghairmoideachas agus sa ghairmoiliúint, san óige agus sa spórt laistigh den Aontas agus lasmuigh de.

Thairis sin, ó thús chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, tá os cionn EUR 200 milliún slógtha ag an gCoimisiún trí Erasmus+ chun tacú le tionscadail lena gcuirtear gníomhaíochtaí oideachais chun cinn agus lena ndéantar lánpháirtiú daoine aonair atá ag teitheadh ón gcogadh i dtimpeallachtaí foghlama nua a éascú. Díríodh tuilleadh ar thosaíochtaí earnáilsonracha faoi ‘comhpháirtíochtaí le haghaidh comhair’. Ó bhí 2023 ann, tugadh deontais dar méid EUR 48 milliún chun tacú leis an tosaíocht sin. Soláthraíodh tacaíocht freisin d’eagraíochtaí, d’fhoghlaimeoirí agus do bhaill foirne san Úcráin. Ó bhí 2022 ann, rinneadh conarthaí dar luach EUR 31 mhilliún san iomlán le haghaidh deontas d’eagraíochtaí de chuid na hÚcráine atá dírithe ar thionscadail fothaithe acmhainneachta san ardoideachas, sa ghairmoideachas agus sa ghairmoiliúint, san óige agus sa spórt.

An dlúthpháirtíocht a chothú trí obair dheonach

Tugann an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach deis do dhaoine óga idir 18 agus 30 bliain d’aois (35 bliana d’aois i gcás gníomhaíochtaí cabhrach daonnúla) páirt a ghlacadh i ngníomhaíochtaí oibre deonaí agus dlúthpháirtíochta ar an gcoigríoch nó ina dtír féin. Ó bhí 2021 ann, cruthaíodh os cionn 120 000 deis do dhaoine óga, agus thairbhigh 12 000 tionscadal de dheontais. Thug an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach tacaíocht do thionscadail agus do ghníomhaíochtaí maidir le ceithre thosaíocht trasnaí: cuimsiú agus éagsúlacht a chur chun cinn; rannchuidiú leis an aistriú glas agus leis an aistriú digiteach; rannchuidiú le rannpháirtíocht dhaonlathach; agus rannchuidiú le luachanna an Aontais. In 2025, leathnaigh an Coimisiún na tosaíochtaí sin chun réitigh le haghaidh bainistiú dramhaíola agus athchúrsála a chur chun cinn. Chuir na deiseanna oibre deonaí trí shnáithe na Cabhrach Daonnúla ar a gcumas do nach mór 400 duine óg tacú le pobail leochaileacha i 35 thír.

Infheistíocht a dhéanamh sa chultúr

Is é clár Eoraip na Cruthaitheachta clár suaitheanta an Aontais chun tacú leis na hearnálacha cultúir agus closamhairc, trí bhuiséad don tréimhse 2021-2027 dar méid EUR 24,4 billiún, agus EUR 364,2 milliún le haghaidh 2025. Cloch mhíle mhór in 2025 ab ea an Compás Cultúir don Eoraip a ghlacadh, arb é creat straitéiseach nua do bheartas cultúir na hEorpa atá ann. Mar gheall ar an 20 tionscnamh suaitheanta atá ina gcuid de, soláthróidh an Compás Cultúir prionsabail chomhroinnte ar son comhair maidir le beartais chultúir amach anseo ar leibhéal an Aontais.

Agus buiséad EUR 182 mhilliún aige, mheall sraith na Meán 2 165 thogra incháilithe in 2025. Tugadh aitheantas gairmiúil idirnáisiúnta do roinnt mhaith saothar a cruthaíodh le tacaíocht ó shraith na Meán, lena n‑áirítear ainmniúcháin Oscar le haghaidh sé scannán a eisíodh in 2025. Mheall snáithe an Chultúir an líon is mó iarratasóirí riamh in 2025 (1 648) agus roghnaíodh 122 thionscadal.

In 2025 freisin, ceiliúradh 40 bliain a bhunaithe le haghaidh thionscnamh Phríomhchathracha Cultúir na hEorpa. Ó bhí 1985 ann, d’úsáid breis agus 70 cathair an teideal chun an éagsúlacht a cheiliúradh, chun a bhféiniúlacht Eorpach a neartú agus chun a dtodhchaí a mhúnlú tríd an gcultúr.

Sláinte daoine a fheabhsú

Comhlánaítear beartais náisiúnta le gníomhaíochtaí ar leibhéal an Aontais maidir leis an tsláinte. Tá sé d’aidhm ag na gníomhaíochtaí sin sláinte shaoránaigh an Aontais a chosaint agus feabhas a chur ar a sláinte, tacú le nuachóiriú agus digitiú na gcóras agus na mbonneagar sláinte, aghaidh a thabhairt ar éagothromaíochtaí críochacha maidir le rochtain ar sheirbhísí sláinte ardchaighdeáin (go háirithe i gceantair faoi mhíbhuntáiste, agus i gceantair thuaithe agus iargúlta), feabhas a chur ar athléimneacht chórais sláinte na hEorpa agus na Ballstáit a chumasú chun paindéimí amach anseo a chosc agus aghaidh a thabhairt orthu ar bhealach níos fearr.

Tá an Coimisiún ag tacú le cuideachtaí nuálacha atá dírithe ar an tsláinte freisin trí HERA Invest. Faoi dheireadh 2025, chistigh HERA Invest trí fhiontar bheaga agus mheánmhéide nuálacha Eorpacha, trí iasachtaí dar méid EUR 20 milliún an ceann.

In 2025, rinne an Coimisiún infheistíocht sa mheardhiagnóisic freisin chun cuidiú le haghaidh a thabhairt ar bhunchúiseanna na frithsheasmhachta in aghaidh ábhair fhrithmhiocróbacha. Tríd an gclár EU4Health, soláthraíodh tacaíocht airgeadais dar méid EUR 8,85 milliún do chúig chomhpháirtí ó cheithre Bhallstát chun feiste dhiagnóiseach a fhorbairt agus a thabhairt ar an margadh lena soláthraítear torthaí i dtréimhse níos lú ná uair an chloig, rud a chuideoidh le cliniceoirí an chóireáil is iomchuí a roghnú d’othair a bhfuil antaibheathaigh ag teastáil uathu.

Caitheadh níos mó ná leath de bhuiséad bliantúil EU4Health le haghaidh 2025 ar infheistíochtaí san ullmhacht le haghaidh géarchéimeanna agus i ngníomhaíochtaí freagartha, lena n‑áirítear bagairtí tromchúiseacha trasteorann ar an tsláinte. Áirítear ar na gníomhaíochtaí sin méadú a dhéanamh ar ullmhacht, ar chosc agus ar phleanáil na freagartha in aghaidh galair veicteoir-iompartha, Saotharlanna Tagartha AE a bhunú, feabhas a chur ar chórais chomhtháite faireachais i dtíortha rannpháirteacha agus oiliúint a sholáthar do ghairmithe sláinte (poiblí). Bhí infheistíochtaí EU4Health ag tacú leis an Spás Eorpach Sonraí Sláinte a bhunú freisin, agus bonneagair sláinte digití trasteorann á bhforbairt, comhlachtaí rochtana sonraí sláinte á mbunú agus á leathnú chun athúsáid sonraí sláinte a chumasú.

Trí infheistíochtaí EU4Health lena dtugtar aghaidh ar ghalair neamhchoitianta, díríodh ar uirlisí TF le haghaidh diagnóise agus cóireála, amhail an uirlis teilileighis dar teideal Córas Cliniciúil um Bainistiú Othar 2.0. In 2025, rinneadh tuilleadh forbartha ar chóras na líonraí tagartha Eorpacha, trí thacaíocht dar méid EUR 77,4 milliún i ndeontais EU4Health don tréimhse 2023-2027. In 2025, thairbhigh 2,7 milliún othar a bhfuil riochtaí neamhchoitianta orthu de rochtain ar dhiagnóis agus ar chóireáil sna 24 líonra tagartha Eorpacha.

Plean Sáraithe Ailse na hEorpa

Faoi EU4Health, seoladh 24 ghníomhaíocht in 2025 faoi chur chun feidhme an chur chuige leathain maidir le hailse. Áirítear ar na gníomhaíochtaí, mar shampla, obair chomhoibríoch i réimse na hailse faoin nGníomhaíocht Chomhpháirteach ‘Cumais Dhigiteacha na nIonad Ailse san Eoraip a Fheabhsú chun Feabhas a chur ar Chosc agus ar Chúram’ chun feabhas a chur ar ríomhsheirbhísí sláinte, ar theilileigheas agus ar chórais chianfhaireacháin, agus chun feabhas a chur ar rochtain ar shonraí sláinte agus ar mhalartú na sonraí sin in ionaid ailse atá ann cheana agus a bheidh ann amach anseo. Thairis sin, in 2025, trí thacaíocht dar méid EUR 90 milliún faoi EU4Health, sheol an Coimisiún Líonra an Aontais d’Ionaid Chuimsitheacha Náisiúnta Ailse, arb é is aidhm dó a áirithiú go mbeidh rochtain ag 90 % d’othair incháilithe ailse ar chosc, diagnóisiú, cóireáil agus cúram ardcháilíochta faoi 2030.

Mar pháirt de dhlúth‑ailíniú agus sineirge leis an bPlean Sáraithe Ailse, lean Misean Ailse an Aontais faoin gclár Fís Eorpach de thorthaí a fháil trí ghníomhaíochtaí a tabhairt chun cinn maidir le nochtadh comhshaoil i ndaoine óga, cóireálacha nuálacha le haghaidh ailse i leanaí agus i ndéagóirí, trialacha cliniciúla máinliachta agus idirghabhálacha i leith cothú d’othair ailse scothaosta. In 2025, d’fhorbair an Misean Ailse 25 thriail chliniciúla ilnáisiúnta, 42 uirlis nua ar mhaithe le cosc, brath agus cóireáil, agus breis agus 850 comhar lenar cuimsíodh taighde, cúram sláinte agus beartais.

Ár gcáilíocht saoil a choinneáil ar bun: slándáil bia, uisce agus an dúlra

Ní mór dár ndaonlathas beart a dhéanamh ar a son siúd atá thíos le tionchair an athraithe aeráide freisin. Ní mór dúinn daoine agus an dúlra a chosaint ar fhalscaithe fíordhíobhálacha. Ní mór dúinn ár n‑uisce luachmhar a chaomhnú, arb é an acmhainn is ríthábhachtaí i measc na n‑acmhainní nádúrtha uile. Agus ní mór dúinn an eolaíocht is fearr a chur in úsáid chun ár nAigéan a chosaint ( 38 ).

Ursula von der Leyen

Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh

Córas talmhaíochta agus bia atá iomaíoch athléimneach a fhorbairt

Thug an tAontas iarrachtaí chun cinn chun córas agraibhia inbhuanaithe, iomaíoch agus athléimneach a thógáil, lena soláthrófar slándáil bia agus caighdeáin chothroma maireachtála do phobail feirmeoireachta agus tuaithe. Lean an comhbheartas talmhaíochta (CBT) dá thacaíocht don earnáil trí phleananna straitéiseacha CBT a chur chun feidhme, trí ioncaim a mhéadú agus trí athléimneacht a chothú. Tugadh aird ar leith ar thacaíocht ioncaim d’fheirmeacha beaga. In 2025, fuair 5,5 milliún feirmeoir tacaíocht dhíreach ó CBT.

Trí phacáiste simpliúcháin CBT mhí na Nollag 2025, tacaítear le hiomaíochas, athléimneacht agus digitiú na hearnála talmhaíochta trí thacaíocht spriocdhírithe a thabhairt d’fheirmeoirí óga agus feirmeoirí orgánacha. D’fhéadfadh na bearta sin suas le EUR 1,6 billiún in aghaidh na bliana a choigilt d’fheirmeoirí agus EUR 210 milliún do riaracháin náisiúnta. Tá solúbthacht agus simpliú ag baint leis an bpacáiste freisin maidir le láimhseáil íocaíochtaí, ceanglais áirithe agus uirlisí géarchéime.

Thairis sin, in 2025, sholáthair an tAontas, faoi CBT, tacaíocht éigeandála d’fheirmeoirí i réigiúin a bhí buailte le tubaistí ( 39 ):

•EUR 73 mhilliún i dtacaíocht éigeandála d’fheirmeoirí a bhí buailte leis an athrú aeráide agus le tubaistí nádúrtha sa Chipir, sa Chróit, sa Laitvia, sa tSeicia, sa Spáinn, sa tSlóivéin agus san Ungáir ( 40 );

•EUR 1,7 milliún de thacaíocht eisceachtúil d’earnálacha an bhainne agus na muiceola sa Ghearmáin ( 41 );

•EUR 49,5 milliún de thacaíocht éigeandála d’fheirmeoirí torthaí, cnónna agus glasraí a bhí buailte leis an athrú aeráide sa Bhulgáir, sa Laitvia, sa Liotuáin, sa Pholainn, sa Rómáin agus san Ungáir ( 42 );

•EUR 7,3 milliún chun cuidiú le feirmeoirí i limistéir a bhí buailte le ráigeanna d’fhliú na n‑éan sa Pholainn a chúiteamh ( 43 );

•Athruithe eisceachtúla ar POSEI (an clár de roghanna a bhaineann go sonrach le hiargúltacht agus le hoileánacht) chun cuidiú le feirmeoirí in Mayotte tosú ar an táirgeadh an athuair tar éis Chioclón Chido ( 44 ).

Thairis sin, sholáthair an snáithe bia de chlár an mhargaidh aonair níos mó ná EUR 240 milliún in 2025 i réimsí an rialaithe galar ainmhithe agus plandaí, shaotharlanna tagartha an Aontais agus bhanc vacsaíní an Aontais le haghaidh galair ainmhithe, rud lenar laghdaíodh rioscaí don tslándáil bia trí athléimneacht a áirithiú in aghaidh ráigeanna mórghalar trasteorann ainmhithe.

Infheistíocht a dhéanamh i ngeilleagar cliste maidir leis an uisce, na haigéin agus na hiascaigh

Cuimsíodh tosaíocht thiomnaithe nua maidir le hathléimneacht uisce leis an athscrúdú meántéarma ar an mbeartas comhtháthaithe. Is é is aidhm do na gníomhaíochtaí sin feabhas a chur ar an rochtain ar uisce glan, ar bhainistiú inbhuanaithe an uisce agus ar athléimneacht ó thaobh uisce de le linn triomaigh a bhíonn ann go minic agus tionchair eile de dheasca athrú aeráide, mar aon le truailliú uisce a laghdú. Ath‑leithdháileadh EUR 3,1 billiún ar an tosaíocht sin, sa bhreis ar EUR 13 bhilliún atá á chur chun feidhme cheana féin. Mar a cuireadh i dtábhacht sa Chompás Iomaíochais agus sa straitéis maidir le hathléimneacht i réimse an uisce, is colún tábhachtach do shlándáil eacnamaíoch na hEorpa é cothú sochaí a bheidh cliste ó thaobh uisce de.

Rannchuidíonn Ciste Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe an Aontais le geilleagar gorm inbhuanaithe  i gceantair chósta, oileánacha agus intíre, agus le forbairt na bpobal iascaireachta agus dobharshaothraithe. Fuair na Ballstáit EUR 544,9 milliún in íocaíochtaí. Mhaoinigh na híocaíochtaí sin tionscadail amhail uas‑sciliú agus athsciliú do dhaoine a oibríonn i gcalafoirt agus timpeall orthu ( 45 ) agus taighde ar an meath ar phobail eascann agus bradán na hEorpa ( 46 ), mar aon le taighde ar threalamh trálaeireachta optamaithe d’fhonn ídiú breosla a laghdú ( 47 ). Chun tacú le caomhnú na n‑aigéan, eolaíochtaí na n‑aigéan, iascaigh inbhuanaithe, dobharshaothrú agus an geilleagar gorm, chuir an Coimisiún an Comhshocrú Eorpach um an Aigéan i láthair ag Comhdháil 2025 na Náisiún Aontaithe maidir leis na hAigéin, mar aon le hinfheistíocht EUR 1 bhilliún le haghaidh an aigéin ( 48 ).

In 2025 bhí leathbhreac digiteach Eorpach an Aigéin i seirbhís iomlán. Comhtháthaíodh Copernicus agus sonraí breathnóireachta muirí de chuid na hEorpa ann, rud a d’fhág go rabhthas in ann an t‑oiriúnú don athrú aeráide a shamhaltú ar bhonn ardtaifigh agus acmhainní a bhainistiú ar bhealach inbhuanaithe. Thairis sin, lean an Líonra Breathnóireachta agus Sonraí Muirí Eorpach de shonraí muirí a sholáthar ar bhonn inaimsithe, inrochtana, idir-inoibritheach agus in‑athúsáidte, rud a fhágann go bhfuil tairbhí bliantúla idir EUR 150 milliún agus EUR 400 milliún ann trí tháirgiúlacht agus nuálaíocht mhéadaithe d’úsáideoirí agus trí fhaisnéis níos fearr maidir lenár bhfarraigí agus ár n‑aigéin.

Thacaigh Misean Fís Eorpach ‘Ár n‑aigéan agus ár n‑uiscí a athbhunú’ leis an aistriú gorm agus le cosaint agus le hathbhunú na n‑éiceachóras muirí agus fionnuisce sna himchuacha farraige uile a neartú. Faoi dheireadh 2025, bhí réitigh nuálacha á bhforbairt ag 80 tionscadal ar fiú EUR 400 milliún iad i 223 shuíomh taispeána áitiúla.

Geilleagar ciorclach, athléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide agus bithéagsúlacht a chur chun cinn

Is é is aidhm don chlár LIFE tacú le haistriú an Aontais chuig geilleagar glan ciorclach iomaíoch atá athléimneach ó thaobh na haeráide de. Ó bhí 2021 ann, leis an bhfochlár geilleagar ciorclach agus cáilíocht saoil faoi LIFE, cistíodh 180 tionscadal lena ndírítear ar éifeachtúlacht acmhainní, cáilíocht an aeir agus na hithreach, athléimneacht uisce agus bainistiú dramhaíola agus ceimiceán contúirteach. Infheistíocht os cionn EUR 1 bhilliún atá i gceist leis na tionscadail sin, agus ranníocann LIFE EUR 530 milliún, agus áirítear ar na tionscadail gníomhaíochtaí amhail teicneolaíocht nua a fhorbairt chun grianphainéil a bhfuil a ré caite a athchúrsáil, cac feithidí (fuíoll feithidí) a thiontú ina leasacháin, mar aon le taighde ar réitigh chun mearcair in ithreacha éillithe a chobhsú.

Maoiníodh 123 thionscadal le fochlár LIFE um maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú sin go dtí 2025 I gcaitheamh na clárthréimhse, comhfhreagraíonn sé sin do luach tionscadail iomlán dar méid EUR 681 mhilliún agus ranníocaíocht EUR 399,2 milliún ón Aontas. I measc na dtionscadal a dámhadh in 2025 tá EUR 66 mhilliún do 24 thionscadal chaighdeánacha gníomhaíochta agus EUR 25,8 milliún le haghaidh tionscadail straitéiseacha. Leis na glaonna ar thionscadail chaighdeánacha ghníomhaíochta agus ar thionscadail straitéiseacha a seoladh in 2025, dámhfar EUR 61,5 milliún agus 30 milliún faoi seach ar thograí rathúla.

Mhaoinigh fochlár dúlra agus bithéagsúlachta LIFE 170 tionscadal lenar rannchuidíodh le dálaí feabhsaithe le haghaidh thart ar 560 speiceas fiáin agus níos mó ná 2 mhilliún heicteár de ghnáthóga faoi 2025. Cuimsítear leis na samplaí:

•an tionscadal dar luach EUR 4,8 milliún ar a dtugtar mósáic na beatha, lena n‑athbhunaítear os cionn 550 heicteár de ghnáthóga féarthalún ar fud ocht láithreán Natura 2000 sa Chróit;

•tionscadal faoi LIFE a bhaineann leis an sreabhadh abhann méid EUR 8,5 milliún, lena gcuirtear feabhas ar nascacht na n‑abhann ar fud ocht n‑abhainn sa Laitvia agus lena n‑athbhunaítear os cionn 1 034 km d’uiscebhealaí; agus

•tionscadal faoi LIFE dar méid EUR 17 milliún agus atá á chur i gcrích an athuair, lena n‑athbhunaítear 1 044 heicteár de phortaigh ardaithe agus d’eanaigh i dtrí láithreán Natura 2000 i réigiún Hannover.

Tacaíonn cistí an bheartais comhtháthaithe leis an oiriúnú don athrú aeráide, agus leithdháileadh níos mó ná EUR 14 bhilliún don tréimhse 2021-2027. Díríonn na hinfheistíochtaí sin ar rioscaí aeráide a chosc agus tugann siad tosaíocht do réitigh dhúlrabhunaithe. Dá thoradh sin, tairbheoidh níos mó ná 97 milliún duine de chosaint ar thuilte, agus níos mó ná 288 milliún duine de chosaint ar fhalscaithe. Ina theannta sin, tríd an athscrúdú meántéarma, d’ath‑leithdháil na Ballstáit cistí i dtreo an oiriúnaithe don athrú aeráide, go háirithe an riosca maidir le tuilte agus triomaigh, faoin tosaíocht ‘athléimneacht uisce’.

Ár ndaonlathas a chosaint, ár luachanna a chaomhnú

Baineann neamhspleáchas na hEorpa le cosaint saoirsí. An tsaoirse chun cinneadh a dhéanamh. Labhairt amach. Bogadh timpeall na mór-roinne ar fad. An tsaoirse chun vóta a chaitheamh. Grá a thabhairt. Guí. Maireachtáil in Aontas a bhfuil comhionannas ann. Is iad ár ndaonlathas agus an smacht reachta a ráthaíonn na saoirsí sin ( 49 ).

Ursula von der Leyen

Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh

Daonlathas na hEorpa a chosaint

In 2025, threisigh an tAontas an athléimneacht dhaonlathach in aghaidh brúnna inmheánacha agus seachtracha agus, an tráth céanna, chumhachtaigh sé saoránaigh  chun páirt ghníomhach a ghlacadh i gceapadh beartas agus lena bpobail a mhúnlú. Ag tógáil ar an bPlean Gníomhaíochta um an Daonlathas Eorpach agus ar an bpacáiste maidir le cosaint an daonlathais, tíolacadh an Sciath Eorpach don Daonlathas i mí na Samhna chun institiúidí daonlathacha a neartú, sláine na dtoghchán a chosaint agus tacú le saoirse agus le hiolrachas na meán.

Chuidigh an clár um Shaoránaigh, Comhionannas, Cearta agus Luachanna le tacú leis an daonlathas rannpháirteach. In 2025 leithdháil an clár os cionn EUR 1,9 milliún chun tacú le sásra an Tionscnaimh Eorpaigh ó na Saoránaigh (TES), rud a chuir na saoránaigh i gcroílár dhaonlathas na hEorpa trí rannpháirtíocht dhíreach i bhforbairt bheartais an Aontais a chur chun cinn. I rith na bliana, cláraíodh sé thionscnamh nua, a d’fhág go raibh 49 dtionscnamh ann idir 2021-2025, agus shroich an líon is mó riamh – ceithre thionscnamh – tairseach na milliún sínithe, rud a dheimhníonn go bhfuil méadú ag teacht ar rannpháirtíocht na saoránach ar leibhéal an Aontais ( 50 ). 

Fíoraontas an chomhionannais a thógáil agus an smacht reachta a chaomhnú

Leis an gclár um shaoránaigh, comhionannas, cearta agus luachanna, cuirtear cearta agus luachanna a chumhdaítear i gconarthaí an Aontais agus sa Chairt um Chearta Bunúsacha chun cinn freisin. Faoi dheireadh 2025, bhí tacaíocht tugtha leis an gclár do 6 737 n‑eagraíocht sochaí sibhialta ar fud na mBallstát uile agus na dtíortha incháilithe uile nach de chuid an Aontais iad. Sholáthair an clár tacaíocht oibríochtúil agus gníomhaíochtaí fothaithe acmhainneachta, go háirithe tacaíocht d’eagraíochtaí sochaí sibhialta áitiúla, réigiúnacha, náisiúnta agus trasnáisiúnta. Thairis sin, idir 2021 agus 2025, tá coinne leis go dtairbheoidh 79 milliún duine ar a laghad de 2 155 thionscadal cistithe. I measc na samplaí de thionscadail tá comhar idir bardais agus eagraíochtaí na sochaí sibhialta chun idirdhealú a chomhrac agus cuimsiú a chur chun cinn, gníomhaíochtaí múscailte feasachta in aghaidh fuathchainte agus fuath ar líne agus imeachtaí trasnáisiúnta do shaoránaigh lena spreagtar díospóireacht ar stair, luachanna daonlathacha agus todhchaí na hEorpa agus imeachtaí trasnáisiúnta a eagrú chun machnamh a dhéanamh ar an Eoraip san am a chuaigh thart, sa lá atá inniu ann agus ar thodhchaí na hEorpa.

Tacaíonn an clár um shaoránaigh, comhionannas, cearta agus luachanna le scéimeanna dámhachtana freisin atá dírithe ar inrochtaineacht, cuimsiú agus comhionannas a chur chun cinn ar an leibhéal áitiúil. Tríd an nGradam don Chathair is Inrochtana agus tríd an nGradam do Phríomhchathracha Cuimsithe agus Éagsúlachta na hEorpa, thug an clár aitheantas do bhailte agus do chathracha a rinne gníomhaíochtaí coincréiteacha maidir le hinrochtaineacht a thabhairt chun cinn do dhaoine faoi mhíchumas agus le pobail chuimsitheacha atá saor ó idirdhealú a chothú. Tríd an méid sin a dhéanamh, tharraing an Coimisiún aird ar obair eisceachtúil ar an leibhéal áitiúil, rud lenar comhroinneadh dea-chleachtas agus lenar spreagadh piarfhoghlaim i measc údaráis áitiúla.

Tacaíonn an clár um cheartas le ceartas agus le cearta bunúsacha freisin. Tacaíonn an clár um cheartas le comhar breithiúnach in ábhair shibhialta agus choiriúla, le hoiliúint do bhreithiúna agus le rochtain ar cheartas. In 2025, agus an clár á chur chun feidhme, cumhdaíodh deontais gníomhaíochta maidir le comhar breithiúnach, oiliúint do bhreithiúna agus rochtain ar cheartas agus buiséad táscach iomlán dar méid EUR 15,4 milliún aige. Thairis sin, lean an clár dá thacaíocht do ghníomhaíochtaí ó Chomhairle na hEorpa i réimse an cheartais: líonra na gcomhlachtaí faireacháin príosúin, tuarascáil SPACE a sholáthar (tuarascáil bhliantúil maidir le staitisticí príosúin ina soláthraítear léargais shoiléire ar chásanna coinneála sna Ballstáit) agus staidéar bliantúil ó Choimisiún Eorpach um Éifeachtúlacht an Cheartais Chomhairle na hEorpa maidir le héifeachtúlacht, cáilíocht agus neamhspleáchas na gcóras ceartais i measc Bhallstáit an Aontais. Ina theannta sin, tugadh conarthaí soláthair, dar luach EUR 9,2 milliún san iomlán, i gcrích in 2025 chun tacú le huirlisí TF a fhorbairt agus a chothabháil agus le príomhbheartais an Aontais i réimse an cheartais trí ghníomhaíochtaí lena n‑áirítear staidéar chun tacú leis an measúnú tionchair don athbhreithniú ar Rialachán Eurojust.

An Eoraip dhomhanda: Ár gcumhacht agus ár gcomhpháirtíochtaí a ghiaráil

Trí chomhpháirtíochtaí, sin é an bealach chun cinn. Comhpháirtíochtaí atá bunaithe ar leasanna coiteanna agus ar urraim don cheannasacht. Is é sin a thugann le chéile sinn anseo inniu. Is é sin cur chuige na hEorpa ( 51 ).

Ursula von der Leyen

Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh

Tacaíocht bhuanseasmhach an Aontais don Úcráin a choinneáil ar bun

Tá an tAontas tiomanta dá thacaíocht don Úcráin agus do mhuintir na hÚcráine i gcónaí. Faoi dheireadh 2025, bhí thart ar EUR 193,3 billiún soláthraithe ag an Aontas agus a Bhallstáit, ar cumasaíodh EUR 88,3 billiún de sin le buiséad an Aontais. In 2025 amháin, chumhdaigh an tAontas 84 % de riachtanais maoiniúcháin sheachtraigh na hÚcráine. Lean an Coimisiún de chúnamh an Aontais a chomhordú le comhpháirtithe eile tríd an Ardán Ilghníomhaireachtaí Comhordaithe Deontóirí don Úcráin.

Tacaíocht airgeadais agus eacnamaíoch

In 2025, d’eisíoc an tAontas EUR 18,1 billiún leis an Úcráin trí iasacht eisceachtúil Cúnaimh Macrairgeadais, mar chuid de thionscnamh G7 na nIasachtaí lena nGéaraítear an tIoncam Urghnách don Úcráin, ar tionscnamh é a comhaontaíodh in 2024. Chun tionscnamh G7 a chumasú, chur an tAontas an Sásra Comhair le haghaidh Iasachtaí don Úcráin ar bun chun tacaíocht airgeadais neamh‑inaisíoctha a thairiscint don Úcráin, arna maoiniú tríd an ranníocaíocht airgeadais, a cruinníodh ar bhrabús amhantair urghnácha a eascraíonn as sócmhainní blocáilte Bhanc Ceannais na Rúise, a ghiaráil. Is féidir leis an Úcráin an tacaíocht sin a úsáid chun iasachtaí ón Aontas agus iasachtaí incháilithe eile ó G7 a aisíoc, lena n‑áirítear ús agus costais ghaolmhara eile.

Ina theannta sin, lean an tSaoráid don Úcráin dá thacaíocht do théarnamh, atógáil agus nuachóiriú na hÚcráine i gcomhréir lena conair i dtreo an Aontais. Ó rolladh amach í, tá EUR 26,8 billiún eisíoctha ag an tSaoráid don Úcráin mar mhaoiniú eisceachtúil agus faoi phlean na hÚcráine. Leis an tsaoráid, fóirdheonaíodh na costais iasachtaíochta ar na hiasachtaí don Úcráin a soláthraíodh faoin tsaoráid den chéad uair in 2025, rud a thug faoiseamh do chistí náisiúnta na hÚcráine dar luach EUR 321 mhilliún.

Tá EUR 9,5 billiún san iomlán de thacaíocht ón Aontas faighte ag an gCreat Infheistíochta don Úcráin, arb é sin brainse infheistíochta na Saoráide don Úcráin, i bhfoirm ráthaíocht bhuiséadach ón Aontas agus oibríochtaí measctha agus tá coinne leis go slógfar suas le EUR 21.8 billiún in infheistíocht phoiblí agus phríobháideach dá thoradh sin. Go dtí seo, leithdháileadh EUR 6,9 billiún chun cláir infheistíochta a chistiú a théann chun tairbhe do mhuintir na hÚcráine go díreach – agus poist nua á gcruthú, leictreachas, teas agus uisce glan á soláthar, ag tacú le tithíocht inacmhainne, foscadáin buamála á dtógáil, bonneagar a ndearnadh damáiste dó de dheasca an chogaidh á athchóiriú agus tuilleadh nach é.

Chun toilleadh criticiúil fuinnimh a athbhunú agus chun eangach náisiúnta na hÚcráine a threisiú go díreach, thacaigh an tAontas le stáisiún cumhachta teirmí iomlán a athlonnú ón Liotuáin go dtí an Úcráin i mí na Nollag 2025. Tá an stáisiún in ann cumhacht a sholáthar do thart ar mhilliún Úcránach – an oibríocht aonair is mó go dtí seo faoin Sásra Aontais um Chosaint Shibhialta ( 52 ).

Leis na Lánaí Dlúthpháirtíochta, a leagadh amach i mí na Bealtaine 2022, leantar de bheith ag cinntiú gur féidir leis an Úcráin na hearraí atá de dhíth uirthi a iompórtáil agus táirgí talmhaíochta agus táirgí eile a easpórtáil. Cé go raibh na Lánaí Dlúthpháirtíochta ríthábhachtach d’onnmhairí talmhaíochta na hÚcráine go dtí lár -2023, d’éirigh leis an Úcráin troid in aghaidh na Rúise ó shin chun conair na Mara Duibhe a dhaingniú. Tacaíonn an tAontas le trádáil na hÚcráine atá nasctha leis an Muir Dhubh trí thacú leis an gconair sin, rud a chuireann ar chumas shoithí na hÚcráine leanúint de bheith ag easpórtáil. Ag an am céanna, tá infheistíocht déanta ag an Aontas i mbonneagar agus i gcomhordú chun a chinntiú go leanfaidh an bealach muirí sin de bheith inmharthana agus slán.

Lean an tAontas d’ionstraimí ráthaíochta creidmheasa easpórtála a úsáid le linn na bliana chun tacú le trádáil. Mar shampla, i mí an Mheithimh, rinneadh an chéad chomhaontú faoi Shaoráid Ráthaíochta Creidmheasanna Onnmhairiúcháin an Aontais don Úcráin, lenar soláthraíodh EUR 20 milliún i ráthaíochtaí d’onnmhairí an Aontais chuig an Úcráin trí Oifig Onnmhairiúcháin‑Allmhairiúcháin na Danmhairge ( 53 ).

Chun feabhas a chur ar naisc iompair idir an tAontas, an Úcráin agus an Mholdóiv, faoi 2025 tá an tAontas tar éis níos mó ná EUR 2.3 billiún, lena n‑áirítear EUR 0,6 billiún de chistiú, a shlógadh ón tSaoráid um Chónascadh na hEorpa. Mar shampla, i mí Iúil, síníodh tionscadal nua tríd an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa chun nasc iarnróid chaighdeánaigh‑AE a thógáil ón bPolainn go Sknyliv (gar do Lviv) san Úcráin le ranníocaíocht EUR 73,5 milliún ón Aontas ( 54 ). I mí Mheán Fómhair, d’oscail an Úcráin a an chéad iarnród caighdeánach‑AE , lenar cumasaíodh taisteal díreach traenach ón Úcráin go cathracha amhail Búdaipeist san Ungáir agus Vín san Ostair ( 55 ).

Tacaíocht dhaonnúil don Úcráin

In 2025, lean an tAontas de chabhair dhaonnúil a sholáthar san Úcráin agus sa Mholdóiv le haghaidh cúnamh éigeandála. Áiríodh leis sin EUR 40 milliún a leithdháileadh chun cuidiú le muintir na hÚcráine an ceathrú geimhreadh de chogadh foghach na Rúise a sheasamh, agus é ag cabhrú le comhpháirtithe cabhrach daonnúla an Aontais ábhair dídine a sheachadadh, tithe agus ionaid a ndearnadh damáiste dóibh a dheisiú do dhaoine easáitithe agus feabhas a chur ar rochtain ar uisce, sláintíocht agus téamh. Ó thosaigh mhór-ionradh na Rúise i mí Feabhra 2022, tá os cionn EUR 1,2 billiún leithdháilte ag an gCoimisiún le haghaidh cláir cabhrach daonnúla san Úcráin, lena n‑áirítear EUR 220 milliún in 2025.

Cabhair dhaonnúil don Úcráin agus don Mholdóiv ón Aontas agus óna Bhallstáit (2022–2025)

Ag tacú le daoine san Úcráin

Ó 2022 go 2025, sholáthair an tAontas an méid seo a leanas do mhuintir na hÚcráine ( 56 ):

·EUR 220 milliún de chistiú cabhrach daonnúla lena bhfreagraítear ar riachtanais na ndaoine is leochailí;

·EUR 100 milliún a tiomnaíodh do thacaíocht go mbeidh rochtain shábháilte ar oideachas ag leanaí san Úcráin;

·EUR 60 milliún do thionscadail atá dírithe ar acmhainneacht ollscoileanna, institiúidí gairmoideachais agus gairmoiliúna, agus eagraíochtaí spóirt agus eagraíochtaí don óige na hÚcráine a fhorbairt faoi Erasmus+;

·EUR 65 mhilliún le haghaidh lón scoile sláintiúil saor in aisce do 700 000 dalta bunscoile san Úcráin;

·níos mó ná EUR 50 milliún chun tacú le hearnálacha chultúr agus chruthaitheachta na hÚcráine, lena n‑áirítear os cionn EUR 11,5 milliún a tiomnaíodh don oidhreacht chultúrtha;

·níos mó ná EUR 700 000 i ndeontais soghluaisteachta d’ealaíontóirí agus do ghairmithe cultúir;

·EUR 123 mhilliún chun tacú le heagraíochtaí na sochaí sibhialta san Úcráin.

Tacaíocht mhíleata agus taighde ar an gcosaint

Tá thart ar EUR 69,3 billiún de thacaíocht mhíleata soláthraithe ag an Aontas agus ag na Ballstáit ó bhí 2022 ann tríd an tSaoráid Eorpach Síochána. Treoraíodh EUR 6,1 billiún den mhéid sin ón tSaoráid Eorpach Síochána. Ina theannta sin, tá EUR 3,7 billiún soláthraithe ag an Aontas ó fháltais shócmhainní blocáilte na Rúise, as ar treoraíodh EUR 3,3 billiún chuig an tSaoráid Eorpach Síochána agus EUR 0,4 billiún chuig an tSaoráid don Úcráin. Cuireann an tAontas oiliúint ar Fhórsaí Armtha na hÚcráine trí Mhisean Cúnaimh Mhíleata an Aontais Eorpaigh mar thaca leis an Úcráin, lenar cuireadh oiliúint ar thart ar 85 000 de phearsanra míleata ón Úcráin go dtí seo.

Tá ionstraimí taighde agus nuálaíochta cosanta á soláthar ag an Aontas freisin, tríd an gCiste Eorpach Cosanta go príomha. In 2025, ghlac an tAontas an rialachán chun infheistíochtaí a bhaineann leis an gcosaint i mbuiséad an Aontais a dhreasú, rud lenar cumasaíodh comhlachú na hÚcráine leis an gCiste Eorpach Cosanta, arb é ba chuspóir dó sin an comhar tionsclaíoch idir an tAontas agus an Úcráin a fheabhsú a thuilleadh. Thairis sin, d’fhógair an tAontas seoladh BraveTechEU, tionscnamh comhpháirteach idir an tAontas agus an Úcráin atá dírithe ar éiceachórais nuálaíochta cosanta an Aontais agus na hÚcráine a thabhairt níos dlúithe le chéile chun réitigh, ar cruthaíodh a gcumas ar an láthair chatha, a fhorbairt.

Bearta sriantacha

Ghlac an tAontas ceithre phacáiste bhreise de smachtbhannaí in aghaidh na Rúise agus na Bealarúise mar fhreagairt ar a cogadh foghach in aghaidh na hÚcráine, rud lenar gearradh thuilleadh an rochtain ar theicneolaíocht chriticiúil, ar earraí tionsclaíocha agus ar sheirbhísí airgeadais, agus lenar laghdaíodh sruthanna ioncaim na Rúise, go háirithe ó fhuinneamh. Chun éifeachtacht agus tionchar na smachtbhannaí a mhéadú, lean an tAontas ag cur tuilleadh béime fós ar bhearta chun teacht timpeall a sheachaint i réimse na trádála agus an fhuinnimh, lena n‑áirítear spriocdhíriú ar an scáthchabhlach a úsáideann an Rúis chun an chaidhp phraghais ar ola a imghabháil. An tráth céanna, threisigh an tAontas a chomhar agus a fhor-rochtain le tíortha nach Ballstáit den Aontas iad.

Méadú an Aontais agus comharsanacht níos leithne an Aontais

In 2025, sholáthair an tAontas raon leathan tacaíochta do thíortha de chuid an mhéadaithe, lena n‑áirítear an méid seo a leanas.

•EUR 184 mhilliún de thacaíocht a eisíocadh faoin tSaoráid Athchóirithe agus Fáis le haghaidh na mBalcán Thiar.

•Ó mhí an Mheithimh, bhí an chuid dheireanach dá EUR 60 milliún de chistí ón Aontas geallta trí Ráthaíocht na mBalcán Thiar d’Athléimneacht FBManna, rud a d’fhág go raibh EUR 886 mhilliún san iomlán de mhaoiniú ar fáil chun tacú le fás inbhuanaithe na bhfiontar beag agus meánmhéide sa réigiún.

•Eisíocadh EUR 288,9 milliún faoin tSaoráid nua Athchóirithe agus Fáis le haghaidh na Moldóive.

In 2025, chuir an Coimisiún bailchríoch ar an gclársceidealú le haghaidh na bpleananna gníomhaíochta ilbhliantúla ilnáisiúnta agus déthaobhacha a bhaineann leis an Ionstraim um Chúnamh Réamhaontachais III i bhfabhar na mBalcán Thiar agus na Tuirce,, cé is moite den Chosaiv( 57 ) . Áirítear ar na gníomhaíochtaí a glacadh saoráid ilnáisiúnta agus sochaí sibhialta agus plean gníomhaíochta ilbhliantúil le haghaidh na meán do 2025-2027 ar fiú EUR 553,9 milliún é; plean gníomhaíochta ilbhliantúil lena gcumhdaítear gníomhaíochtaí déthaobhacha i bhfabhar na hAlbáine, na Boisnia agus na Heirseagaivéine, na Macadóine Thuaidh, Mhontainéagró agus na Seirbia do 2025-2027, dar méid EUR 491,9 milliún iad; plean gníomhaíochta ilbhliantúil i bhfabhar na Tuirce do 2025-2027 dar méid EUR 311,7 milliún; agus gníomhaíocht ilbhliantúil lena dtacaítear le riachtanais fhíor-riachtanacha ar mhaithe le bainistiú dídeanaithe agus imirce sa Tuirc do 2025-2027 dar méid EUR 1,15 billiún. 

Rinneadh tír is iarrthóir den Mholdóiv in 2022. Chomhoibrigh an tAontas leis an Moldóiv faoi chuimsiú Bheartas Comharsanachta na hEorpa agus Chomhpháirtíocht an Oirthir. I mí Feabhra 2025, i gcomhthéacs na géarchéime fuinnimh arbh í neamhshlándáil sholáthairtí na Rúise ba chúis léi, tháinig an Coimisiún agus an Mholdóiv ar chomhaontú maidir le straitéis chuimsitheach 2 bhliain um neamhspleáchas agus athléimneacht fuinnimh, lena soláthrófaí tacaíocht thapa suas le EUR 160 milliún ón Aontas don tír. I mí an Mhárta, cruthaíodh an tSaoráid Athchóirithe agus Fáis le haghaidh Phoblacht na Moldóive, ar uirlis maoiniúcháin nua í dar méid EUR 1,9 billiún (2025-2027) chun an Plean Fáis a chur i ngníomh. I mí an Mheithimh 2025, fuair an Mholdóiv EUR 270 milliún in iasachtaí réamh‑mhaoiniúcháin faoin tsaoráid, agus scaoileadh EUR 24,3 milliún mar thacaíocht neamh‑inaisíoctha. Tá tacaíocht airgeadais leanúnach faoin tsaoráid ag brath ar an athchóiriú a bheith curtha chun feidhme go rathúil. I mí Mheán Fómhair 2025, tar éis don Choimisiún a shuí gur chomhlíon an Mholdóiv ceithre tháscaire maidir leis an athchóiriú ón gClár Oibre, rinne sé a chéad íocaíocht thráthrialta faoin tsaoráid, lenar scaoileadh EUR 18,9 milliún in iasachtaí. Áirítear ar na hathchóirithe margaí oscailte agus iomaíocha leictreachais agus gáis a fhorbairt, mar aon le bearta chun slándáil fuinnimh a ráthú.

I gComharsanacht an Oirthir, is é Comhpháirtíocht an Oirthir an creat beartais uileghabhálach i gcónaí chun comhar réigiúnach a fheabhsú, cobhsaíocht agus fás eacnamaíoch a chur chun cinn agus tíortha comhpháirtíochta a thabhairt níos gaire don Aontas. Rinneadh cúnamh trí chláir gníomhaíochta ilbhliantúla lena gcumhdaítear an tréimhse 2025-2027 a fhormheas i mí Iúil don Airméin, don Asarbaiseáin, don Bhealarúis, don Mholdóiv agus don tSeoirsia dar méid EUR 668,2 milliún san iomlán é.

I gComharsanacht an Deiscirt, glacadh clár comhair ilbhliantúil don Libia, lena ngabhann buiséad EUR 102 mhilliún chun tacú le rialachas agus cobhsú (EUR 55 mhilliún), fás eacnamaíoch agus claochlú digiteach (EUR 23,5 milliún), mar aon le gníomhú ar son na haeráide, an fhuinnimh agus an chomhshaoil (EUR 23,5 milliún). Thairis sin, in 2025, thacaigh an Chomhpháirtíocht Straitéiseach Chuimsitheach leis an Éigipt (a tugadh i gcrích in 2024) le haistriú glas na hÉigipte agus lena forbairt fhoriomlán shóisialta agus eacnamaíoch. Áirítear leis an gcomhpháirtíocht oibríocht leanúnach cúnaimh macrairgeadais freisin dar méid suas le EUR 4 bhilliún chun tacú le staid airgeadais na hÉigipte, as ar eisíocadh EUR 1 bhilliún i mí Eanáir 2026. Thairis sin, i mí Mheán Fómhair 2025, d’eisíoc an tAontas an chéad tráthchuid den oibríocht leanúnach cúnaimh macrairgeadais leis an Iordáin, dar méid EUR 250 milliún. Ina theannta sin, soláthraíodh creat nua don chaidreamh idir an tAontas agus an Mheánmhuir Theas nuair a glacadh an Comhshocrú don Mheánmhuir.

In 2025, chuir an staid mhíshocair sa Mheánoirthear i dtábhacht an gá atá le cur chuige níos struchtúrtha agus níos comhordaithe maidir le comhar sa réigiún. Thíolaic an tAontas togra le haghaidh clár cuimsitheach ilbhliantúil ar mhaithe le téarnamh agus athléimneacht na Palaistíne don tréimhse 2025-2027, dar méid EUR 1,6 billiún. Thairis sin, neartaíodh an comhar agus an rannpháirtíocht le Comhairle Comhair Stáit Arabacha na Murascaille (CCSAM) agus le tíortha aonair na Murascaille, go háirithe i réimsí na slándála, an athraithe aeráide, an chomhair dhigitigh, agus an aistrithe fuinnimh. Ina theannta sin,tugadh tacaíocht EUR 139 milliún d’iarrachtaí na Siria lena geilleagar a atosú, lena n‑áirítear iarrachtaí trí fhothú treisithe acmhainneachta agus trí thacaíocht do phríomhearnálacha eacnamaíocha.

Beartas eachtrach agus caidreamh idirnáisiúnta an Aontais

Comhpháirtíochtaí idirnáisiúnta

Tá ról lárnach ag Global Gateway sa tacaíocht do chomhpháirtíochtaí idirnáisiúnta an Aontais. In 2025, lean an tAontas agus a Bhallstáit de bheith ag cur go mór le straitéis Global Gateway. Eagraíodh an dara Fóram Global Gateway agus d’fhógair an tUachtarán von der Leyen go raibh os cionn EUR 306 bhilliún d’infheistíochtaí slógtha ag an Aontas, ag na Ballstáit agus ag institiúidí airgeadais Eorpacha, de réir chur chuige Fhoireann na hEorpa, rud a sháraigh an sprioc bhunaidh de EUR 300 billiún.

Ceiliúradh 25 bliana na comhpháirtíochta idir an tAontas Eorpach agus an tAontas Afracach in 2025. Trí Global Gateway, faoi 2025 bhí EUR 120 billiún slógtha ag an Aontas le haghaidh tionscadal ar fud na hAfraice. Ag Cruinniú Mullaigh G20 san Afraic Theas, ag an imeacht gealltanais deireanach den fheachtas de chuid Global Gateway dar teideal Scaling up Renewables in Africa [Ag Cur go Mór le Foinsí In‑athnuaite Fuinnimh san Afraic], slógadh EUR 15,5 billiún le haghaidh fuinneamh glan agus rochtain ar leictreachas ar fud na mór-roinne ( 58 ).

Le linn 2025, soláthraíodh torthaí inbhraite de bharr Chlár Oibre Infheistíochta Global Gateway idir an tAontas agus Meiriceá Laidineach agus Muir Chairib, rud a d’athdhearbhaigh seasamh an Aontais mar an príomhinfheisteoir sa réigiún. Chuaigh níos mó ná 80 tionscadal chun cinn ó thaobh a gcur chun feidhme de, rud a léiríonn neart chur chuige Fhoireann na hEorpa agus a thionchar coincréiteach ar an láthair, lena n‑áirítear, mar shampla: comhtháthú réigiúnach an leictreachais, an líonra ríomhaireachta ardfheidhmíochta idir an tAontas agus Meiriceá Laidineach agus Muir Chairib agus aisghabháil sargassum i Muir Chairib.

In 2025, slógadh EUR 12 bhilliún don Áise Láir trí phacáiste infheistíochta Global Gateway de chuid Fhoireann na hEorpa agus, ag an gcéad Fhóram Gnó riamh idir an tAontas agus an tAigéan Ciúin, d’fhógair an Coimisiún beagnach EUR 300 milliún d’infheistíochtaí de chuid Global Gateway atá tiomnaithe do réigiún iomlán an Aigéin Chiúin. Thug an tAontas tionscnamh dar luach EUR 42 mhilliún isteach freisin chun acmhainneachtaí an Aigéin Chiúin agus na hÁise a neartú maidir le sonraí Copernicus a úsáid le haghaidh pleanáil spásúlachta agus maolú ar an athrú aeráide.

Rannchuidigh an Ciste Eorpach um Fhorbairt Inbhuanaithe Plus le leathnú Global Gateway trí rioscaí na gcomhpháirtithe airgeadais forbraíochta a chomhroinnt agus a n‑acmhainní dílse á slógadh acu, agus ar an gcaoi sin infheisteoirí breise á mealladh, go háirithe ón earnáil phríobháideach. In 2025, soláthraíodh cumhdach dar méid thart ar EUR 4 bhilliún le buiséad an Aontais le haghaidh iasachtaí ón mBanc Eorpach Infheistíochta, agus tá coinne leis go ndéanfar EUR 14 bhilliún d’infheistíocht iomlán a ghiaráil dá mbarr. Leis an ráthaíocht leathnaithe, cumhdaíodh ráthaíochtaí maidir le hollstruchtúr oscailte le haghaidh EUR 2,5 billiún freisin, agus infheistíocht mheasta iomlán dar méid EUR 5 bhilliún ar a laghad i gceist léi.  I measc na samplaí de ráthaíochtaí maidir le hollstruchtúr oscailte faoin gCiste Eorpach um Fhorbairt Inbhuanaithe Plus tá maoiniú inbhuanaithe a bhfuiltear ag cur go mór leis san Afraic ( 59 ), rud atá ag rannchuidiú le soláthar fuinnimh iontaofa agus inbhuanaithe san Afraic agus i réigiún an Aigéin Chiúin agus na hÁise ( 60 ) agus rochtain ar mhaoiniú d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide, go háirithe gnólachtaí nuathionscanta agus fiontair faoi stiúir na mban, san Afraic agus i gComharsanacht na hEorpa ( 61 ).

Mar chuid den chomhar idir an tAontas agus Tíortha agus Críocha Thar Lear, thacaigh an Cinneadh maidir le Comhlachú Thar Lear, lena n‑áirítear an Ghraonlainn, le gníomhaíochtaí chomh fada le 2025 dar méid EUR 366,3 milliún iad. In 2025, glacadh na chéad trí ghníomhaíocht idir-réigiúnacha nua dar méid EUR 4,8 milliún san iomlán: aon chlár idir-réigiúnach amháin do Chríocha an Deiscirt agus an Antartaigh de chuid na Fraince, clár atá tiomnaithe don chultúr agus clár beart tacaíochta, agus cumhdaítear na tíortha agus na críocha uile thar lear leis an dá chlár. Lean an comhar críochach de roinnt earnálacha a chumhdach ó uisce go fuinneamh, turasóireacht nó caipiteal nádúrtha. Thacaigh an tAontas, mar shampla, le cásanna amhail beartas Saint‑Barthélemy maidir le riosca tubaiste a laghdú, le tacaíocht EUR 2,5 milliún, agus leis sin, bhí ceithre fheithicil tarrthála agus cúnta faighte ag an gcríoch faoi 2025, bhí cúrsaí oiliúna reáchtáilte maidir le cuardach agus tarrtháil agus córas foláirimh súnámaí suiteáilte ann.

Tacú leis an tsíocháin agus an tslándáil

Faoin Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta – an Eoraip Dhomhanda, in 2025 thacaigh an tAontas le 85 idirghabháil freagartha ar ghéarchéimeanna dar méid EUR 228,85 milliún, agus le hidirghabhálacha eile a bhaineann le riachtanais ó thaobh beartas eachtrach de dar méid EUR 112,45 milliún san iomlán. Bhí an fhreagairt ar chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine san áireamh leis sin, tacaíocht do phróiseas síochána an Mheánoirthir, aghaidh a thabhairt ar éagobhsaíocht sa Liobáin, sa tSúdáin agus sa tSiria agus an bhréagaisnéis sa tSaiheil agus sa Mholdóiv a chomhrac. Thairis sin, soláthraíodh EUR 121,5 milliún don athléimneacht agus do chothú na síochána. I gcás na hAfganastáine, in 2025 ghlac an Coimisiún clár dar méid EUR 83 mhilliún chun tacú le bunriachtanais agus slite beatha faoin bprionsabal ‘ó mhná do mhná’ agus leithdháil sé EUR 38,5 milliún breise chun aghaidh a thabhairt ar ghéarchéim an easáitithe. Chun tacú le síocháin agus le slándáil san Áise Theas, sheol an tAontas clár dar méid EUR 5 mhilliún dar teideal Supporting Asian countries’ resilience to violent extremism in the digital space [Tacú le hathléimneacht thíortha na hÁise in aghaidh an antoisceachais fhoréignigh sa spás digiteach] agus ghlac sé clár réigiúnach chun tacú leis an athléimneacht agus leis an gcomhar trasteorann, go háirithe chun freagairt do dhúshláin a bhaineann le coireacht arna cumasú leis an teicneolaíocht agus le sceimhlitheoireacht.

Faoin gcomhbheartas eachtrach agus slándála, in 2025 mhaoinigh an tAontas, le EUR 416,7 milliún san iomlán, 13 mhisean shibhialtacha de chuid an chomhbheartais slándála agus cosanta; 13 Ionadaí Speisialta AE; agus 30 gníomhaíocht maidir le neamhleathadh agus dí‑armáil atá ar siúl faoi láthair, agus seoladh 12 ghníomhaíocht in 2025.

I gcomhthéacs an Chomhaontais Dhomhanda chun Smuigleáil Imirceach a Chomhrac, sheol an Coimisiún gníomhaíocht maidir leis na gnéithe airgeadais agus digiteacha a bhaineann le smuigleáil imirceach mar chuid de phacáiste cistiúcháin ón Aontas dar méid EUR 78 milliún. Baineann an Coimisiún úsáid as cistí ón gCiste um Thearmann, Imirce agus Lánpháirtíocht freisin i dtreo gníomhaíochtaí faoin gComhaontas Domhanda chun Smuigleáil Imirceach a Chomhrac, lena n‑áirítear EUR 10 milliún in 2025, agus le ranníocaíocht de thart ar EUR 12 mhilliún tríd an gCiste Slándála Inmheánaí leis an gComhpháirtíocht Oibríochtúil Choiteann le tíortha nach de chuid an Aontais iad chun smuigleáil imirceach agus gáinneáil ar dhaoine a chomhrac.

Cabhair dhaonnúil á soláthar ag an Aontas

Mar gheall ar an bhfaobhar atá ag teacht ar an gcomhthéacs geopholaitiúil faoi láthair agus de dheasca thionchair an athraithe aeráide, tá teannais ag dul in olcas, tá coinbhleachtaí atá ann cheana ag géarú agus tá síneadh á chur le géarchéimeanna atá ann ar feadh i bhfad. Sa chomhthéacs sin, leanann an tAontas de bheith ina ghníomhaí daonnúil iontaofa prionsabálta.

In 2025, lean an tAontas dá thacaíocht don Phalaistín ( 62 ). Tá meath as cuimse tagtha ar an staid sa chríoch Phalaistíneach faoi fhorghabháil tar éis na n‑ionsaithe sceimhlitheoireachta a rinneadh ar Iosrael i mí Dheireadh Fómhair 2023 agus na n‑oibríochtaí míleata a rinne Iosrael dá ndeasca sin in Gaza agus sa Bhruach Thiar, rud a d’fhág go bhfuil staid dhaonnúil thubaisteach, scrios agus fulaingt ar mórscála ann, agus daonra iomlán Gaza (2,1 milliún) faoi réir rioscaí slándála agus cosanta níos déine ná a chonacthas riamh roimhe seo ann. Faoin gclár um chabhair dhaonnúil, gealladh EUR 220 milliún chun aghaidh a thabhairt ar riachtanais na gcríoch Phalaistíneach faoi fhorghabháil ina bhfuil géar-neamhshlándáil bia roimh dhaonra iomlán Gaza. I mí Aibreáin 2025, thíolaic an Coimisiún togra le haghaidh clár ilbhliantúil agus cuimsitheach dar luach EUR 1,6 billiún do théarnamh agus athléimneacht na Palaistíne (2025-2027). Gealladh cuid de na cistí (i.e. EUR 0,5 billiún) in 2025.

Thairis sin, sholáthair an tAontas EUR 2,56 billiún in 2025 de chabhair dhaonnúil do na daoine ba leochailí. Ar an iomlán, tá thart ar 33,8 % de sciar domhanda na ranníocaíochtaí cabhrach daonnúla atá geallta á sholáthar ag an Aontas agus a Bhallstáit. I measc na samplaí den tacaíocht sin tá:

•EUR 273 mhilliún mar fhreagairt ar an ngéarchéim sa tSúdáin, arb í an ghéarchéim easáitithe is mó ar domhan fós;

•EUR 129 milliún do Réigiún Mór-Lochanna na hAfraice, mar fhreagairt ar an ngéarú suntasach ar an gcoinbhleacht in oirthear Phoblacht Dhaonlathach an Chongó;;

•EUR 124 mhilliún i gcabhair dhaonnúil, go príomha slándáil bia agus cothú, do réigiún na Saiheile Láir, gan beann ar an méadú atá ag teacht ar na srianta ar rochtain na cabhrach daonnúla, chun aghaidh a thabhairt ar an ngéarchéim a spreagadh de dheasca easáitiú éigeantais an phobail chuig Murascaill na Guine agus chuig an Máratáin;

•EU 55 mhilliún chun aghaidh a thabhairt ar an gcoinbhleacht i Maenmar, mar aon le breis agus 1 000 tona méadrach cabhrach trí aerdhroichid dhaonnúla iomadúla;

•EUR 39 milliún i gcabhair dhaonnúil do dhídeanaithe Róihinseacha sa Bhanglaidéis;

•EUR 52 mhilliún chun cuidiú le daoine i Veiniséala rochtain a fháil ar sheirbhísí sláinte agus ar uisce glan, i measc nithe eile.

Cabhair dhaonnúil ón Aontas in 2025

NB: Tá EUR2 mhilliún don Áise Láir san áireamh leis an tacaíocht do Mholdóiv, don Tuirc, don Úcráin agus do Chugas Theas, arna leithdháileadh laistigh den Phlean Cur Chun Feidhme Daonnúil don Tuirc.

In 2025, leithdháileadh os cionn EUR 110 milliún le haghaidh ghníomhaíochtaí oibríochtúla ReliefEU. Le linn 2025, slógadh cistiú ó ReliefEU 118 n‑uaire san iomlán i 60 tír, agus EUR 53,5 milliún san iomlán á sholáthar i gcistiú daonnúil éigeandála céadlíne. Le hacmhainneachtaí ReliefEU, freagraíodh do 20 géarchéim a ndearna difear do 18 dtír.

Torthaí a bhaint amach le chéile agus ár nAontas a ullmhú don todhchaí

Teastaíonn buiséad uainn lena n‑áiritheofar acmhainn saorghníomhaíochta na hEorpa i ndomhan atá ag athrú go tapa. Buiséad atá níos tapúla agus níos uaillmhianaí. Níos simplí agus níos solúbtha. Buiséad láidir d’uair an neamhspleáchais don Eoraip ( 63 ).

Ursula von der Leyen

Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh

Ag obair ar bhuiséad uaillmhianach don todhchaí

In 2025, ghlac an Coimisiún a thogra le haghaidh chreat airgeadais ilbhliantúil 2028-2034, a ceapadh chun buiséad níos simplí, níos solúbtha, a sheasfaidh an aimsir a sholáthar, agus chun freagairt don mhéadú atá ag teacht ar dhúshláin gheopholaitiúla, eacnamaíocha agus ó thaobh na hinbhuanaitheachta de. I bhfianaise go bhfuil beagnach EUR 2 thrilliún ann (comhionann le 1,26 % d’ollioncam náisiúnta an Aontais), agus thart ar EUR 25 bhilliún in aghaidh na bliana (0,11 % d’ollioncam náisiúnta an Aontais) chun na hiasachtaí arna n‑úsáid le haghaidh mhaoiniú NextGenerationEU a aisíoc, sholáthródh sé buiséad níos simplí, níos solúbtha agus níos spriocdhírithe chun tacú le neamhspleáchas, slándáil, rathúnas, cuimsitheacht agus athléimneacht an Aontais sa deacáid amach romhainn.

Tá an togra ón gCoimisiún bunaithe ar thrí phríomhcholún:

•baint amach thosaíochtaí an Aontais a chothú ar an leibhéal áitiúil, réigiúnach agus náisiúnta leis na pleananna comhpháirtíochta náisiúnta agus réigiúnaí nua ar fiú EUR 865 bhilliún é;

•Eoraip níos iomaíche a bhaint amach tríd an gCiste Eorpach um Iomaíochas agus Fís Eorpach, ar fiú EUR 409 mbilliún é;

•comhpháirtíochtaí fadtéarmacha, a rachaidh chun tairbhe do gach aon chomhpháirtí, a thógáil le tíortha nach de chuid an Aontais iad tríd an Eoraip Dhomhanda, ar fiú EUR 200 billiún é.

Comhlánaítear na príomhcholúin sin le cláir eile,,  lena n‑áirítear cláir shuaitheanta an Aontais le haghaidh infheistíochtaí bonneagair (an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa) agus chun infheistíocht a dhéanamh i ndaoine agus i luachanna (Erasmus+ agus AgoraEU).

Ar an iomlán, dhéanfaí an méid seo a leanas leis an gcéad chreat airgeadais ilbhliantúil eile atá beartaithe:

•níos mó solúbthachta a sholáthar ar fud bhuiséad an Aontais, rud a chuirfidh ar a chumas don Aontas gníomhú agus freagairt go tapa nuair a bheidh imthosca gan choinne nó tosaíochtaí beartais nua roimhe;

•bheadh sé níos simplí, agus na cláir airgeadais de chuid an Aontais níos cuíchóirithe agus níos comhchuibhithe, rud a fhágfaidh go mbeidh sé níos éasca do dhaoine agus do ghnólachtaí rochtain a fháil ar dheiseanna cistiúcháin;

•bheadh sé níos inoiriúnaithe do riachtanais áitiúla, agus deis sna pleananna comhpháirtíochta náisiúnta agus réigiúnacha tionchair níos spriocdhírithe a bhaint amach agus níos mó solúbthachta a bheith iontu chun tacú le comhtháthú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach ar fud an Aontais;

•borradh a chur faoi iomaíochas trí thacaíocht níos fearr do nuálaíocht, forbairt theicneolaíoch agus slabhraí soláthair slána;

•acmhainní dílse nua a bhunú chun ioncaim iomchuí a áirithiú le haghaidh thosaíochtaí an Aontais agus an brú ar an airgeadas poiblí náisiúnta á íoslaghdú an tráth céanna.

Foráiltear maidir le maoiniú nuálach leis an togra freisin, trí chúig acmhainn dhílse nua, chun an brú ar bhuiséid náisiúnta a laghdú Cuirfidh siad sin ar acmhainn an Aontais a thosaíochtaí a chistiú agus an méid atá faighte ar iasacht ag an Aontas faoi NextGenerationEU a aisíoc agus teorainn a chur leis na ranníocaíochtaí náisiúnta le buiséad an Aontais an tráth céanna. Áirítear orthu sin ioncaim ó Chóras Trádála Astaíochtaí an Aontais, fáltais ón Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha, acmhainn dhílis nua atá bunaithe ar dhramhthrealamh leictreach agus leictreonach neamhbhailithe, dleacht mháil tobac agus ranníocaíocht ó chuideachtaí a oibríonn agus a dhíolann san Aontas agus a bhfuil glanláimhdeachas EUR 100 milliún ar a laghad acu.

Togra le haghaidh chreat airgeadais ilbhliantúil 2028-2034

4. Tosaíochtaí beartais cothrománacha i mbuiséad an Aontais

Soláthraítear faisnéis sa roinn seo faoi mhaoiniú na dtionscnamh a bhaineann leis na cuspóirí aeráide, bithéagsúlachta, comhionannais inscne agus spriocanna forbartha inbhuanaithe (SFInna), dá bhforáiltear i bpointe 16(d‑g) de chomhaontú idirinstitiúideach an 16 Nollaig 2020 ( 64 ). Soláthraítear faisnéis maidir le ranníocaíocht bhuiséad an Aontais leis an aistriú digiteach a chur chun cinn freisin.

Buiséadú glas

Úsáideann an Coimisiún an buiséadú glas chun trédhearcacht chistiú an Aontais a fheabhsú agus chun tacú le cuspóirí aeráide agus comhshaoil a bhaint amach, i gcomhréir le Comhaontú Pháras agus leis an gComhaontú Glas don Eoraip.

Chun a thiomantas dá spriocanna aeráide agus comhshaoil a chur i dtábhacht, tá spriocanna caiteachais cainníochtúla leagtha síos ag an Aontas dá chreat airgeadais ilbhliantúil 2021-2027 agus do chistiú NextGenerationEU. Go háirithe, tá gealltanas tugtha ag an Aontas 30 % ar a laghad dá chreat airgeadais ilbhliantúil agus dá bhuiséad NextGenerationEU a thiomnú do chaiteachas is ábhartha don aeráid, agus 7,5 % de bhuiséad bliantúil 2024 agus 10 % de bhuiséid bhliantúla 2026 agus 2027 a thiomnú do chosaint agus d’fheabhsú na bithéagsúlachta.

An ranníocaíocht aeráide agus bhithéagsúlachta ionchasach (gealltanais bhuiséadacha) sa tréimhse 2021-2027 (milliún EUR)

NB: Ós féidir leis an ngníomhaíocht chéanna rannchuidiú le níos mó ná cuspóir amháin, tá sé tábhachtach a mheabhrú nach féidir tosaíochtaí cothrománacha (e.g. figiúirí aeráide agus bithéagsúlachta) a shuimiú chun áireamh dúbailte a sheachaint.

Foinse: An Coimisiún Eorpach

Léiríonn na sonraí atá ar fáil don tréimhse 2021-2027 go bhfuil buiséad an Aontais, lena n‑áirítear NextGenerationEU,  
ar an mbóthar ceart chun a sprioc 30 % maidir le príomhshruthú an athraithe aeráide a bhaint amach i gcaitheamh na tréimhse, a bhuí leis an ranníocaíocht láidir ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta agus ó phlean REPowerEU. Leis na figiúirí a chuirtear i láthair
sa tuarascáil seo, úsáidtear gealltanais a rinneadh roimhe seo le haghaidh 2021-2025 agus leithreasuithe faoi chomhair gealltanais lena bhfuil coinne
le haghaidh 2026-2027 ( 65 ).

Leis an gCiste don Nuálaíocht, a mhaoinítear le hioncaim ón gCóras Trádála Astaíochtaí agus a láimhseáiltear trí bhuiséad an Aontais, soláthraítear ugach tábhachtach ar mhaithe leis na cuspóirí aeráide. Rannchuidíonn an Ciste don Nuachóiriú, ionstraim sheachbhuiséid arna maoiniú ag an gCóras Trádála Astaíochtaí, le hiarrachtaí aeráide na mBallstát freisin.

Maidir le príomhshruthú na bithéagsúlachta, cé gur baineadh amach uaillmhian 2024, meastar go dtitfidh spriocanna 2026 agus 2027 faoi bhun na n‑uaillmhianta tosaigh. Tá tuilleadh sonraí le fáil sa roinn thiomnaithe maidir leis an mbithéagsúlacht thíos.

Ríomhtar na ranníocaíochtaí aeráide agus bithéagsúlachta agus iad bunaithe ar leithreasuithe faoi chomhair gealltanas, mar a léirítear thíos.

·Maidir le bainistíocht dhíreach, ullmhaítear meastacháin agus iad bunaithe ar na sonraí is nuashonraithe atá le fáil. I gcás meastacháin amach anseo, úsáidtear cláir oibre, spriocanna earnála agus luachanna stairiúla.

·I gcás bainistíocht chomhroinnte, cuirtear figiúirí a bhí ann roimhe seo agus figiúirí a bheidh ann amach anseo i láthair ar bhonn na gclár agus phleananna straitéiseacha CBT arna gcomhaontú leis na Ballstáit agus arna dtabhairt cothrom le dáta i gcomhréir leis na tuarascálacha bliantúla.

·I gcás bainistíocht indíreach, tá na figiúirí bunaithe ar na spriocanna agus na comhaontuithe atá ann cheana le comhpháirtithe cur chun feidhme, mar aon lena dtuarascálacha bliantúla.

·Déantar athbhreithniú bliantúil ar chaiteachas roimhe seo tar éis athbhreithniú cáilíochta arna dhéanamh ag ranna an Choimisiúin, ina n‑ionchorpraítear faisnéis bhreise atá ar fáil maidir leis an tionscadal roghnaithe.

Díriú ar thorthaí ( 66 )

Tá sé ríthábhachtach go ndíreofar go grinn ar thorthaí chun buiséadú glas agus buiséad an Aontais i gcoitinne a chur chun feidhme go héifeachtach. Na torthaí a eascraíonn as na táscairí atá ar fáil, is féidir iad a úsáid chun caiteachas níos spriocdhírithe a bhaint amach agus chun feabhas a chur ar stiúradh bhuiséad an Aontais. Is féidir an t‑aistriú glas a dhéanamh níos éifeachtúla leis freisin trí fheabhas a chur ar chuntasacht. Tá an ceann deireanach sin tábhachtach freisin i bhfianaise an ghá atá le rannchuidiú le gealltanais idirnáisiúnta iomadúla.

Tá sé ríthábhachtach díriú ar laghduithe ar astaíochtaí trí éifeachtúlacht fuinnimh agus leathnú fuinnimh in‑athnuaite chun spriocanna aeráidneodrachta an Aontais a bhaint amach agus chun spriocanna 2030 a bhaint amach. Léiríonn na torthaí thuas go bhfuil buiséad an Aontais ag cuidiú leis na Ballstáit a meascán fuinnimh a éagsúlú agus a spleáchas ar bhreoslaí iontaise a laghdú de réir a chéile. Is é a bhíonn mar thoradh air sin costais fuinnimh níos ísle agus astaíochtaí gás ceaptha teasa agus truailleáin aeir laghdaithe, rud a chuidíonn leis an athrú aeráide a chomhrac.

Tionchar infheistíocht NextGenerationEU a thomhas

I mí na Nollag 2025, d’fhoilsigh an Coimisiún an tríú tuarascáil tionchair bhliantúil maidir le bannaí glasa NextGenerationEU. Is éacht mór ó thaobh trédhearcachta de iad an dá thuarascáil, rud a fhágann gur féidir tionchar coincréiteach aeráide na hinfheistíochta a mhaoinítear leis na bannaí sin a thomhas.

Mar fhorbairt ar chreat láidir bannaí glasa an Aontais, tá an tuarascáil bunaithe ar anailísí mionsonraithe ar na clocha míle agus na spriocanna i dtaobh infheistíocht a mhaoinítear le bannaí glasa faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta. Feidhmíonn sé sin mar bhonn chun a dtionchar ar an aeráid a ríomh, lenar féidir an dul chun cinn ar an gconair i dtreo todhchaí inbhuanaithe a thomhas agus nasc díreach idir cistiú agus tionchar aeráide a áirithiú.

Léirítear leis an anailís go bhféadfadh infheistíochtaí bannaí glasa NextGenerationEU 53,4 milliún tona de choibhéis dé-ocsaíde carbóin ó astaíochtaí gás ceaptha teasa a sheachaint in aghaidh na bliana – is é sin 1,5 % d’astaíochtaí iomlána an Aontais in 2022. Tugtar meastachán sa tuarascáil gurb é laghdú 14,0 milliún tona de choibhéis dé-ocsaíde carbóin an laghdú bliantúil atá dhéanamh faoi láthair, arb é an figiúr sin 26,2 % den mhéid iomlán a réamh‑mheasadh, agus leanann an figiúr sin dá mhéadú de réir mar a chuirtear dlús le cur chun feidhme na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta (i gcomparáid le 2,7 % in 2024).

Gníomhaíochtaí a fhaigheann tacaíocht ón Aontas agus tacsanomaíocht an Aontais le haghaidh airgeadas inbhuanaithe

Don tríú bliain as a chéile, sna ‘ráitis ar fheidhmíocht cláir’ (Iarscríbhinn 4 a ghabhann leis an tuarascáil seo) a ghabhann le roinnt príomhchlár buiséid AE, áirítear anailís ar an gcaoi a bhfuil na gníomhaíochtaí dá gcuid dá dtugtar tacaíocht bainteach le tacsanomaíocht an Aontais le haghaidh gníomhaíochtaí inbhuanaithe. Tá an méid sin ina thúsphointe tábhachtach d’anailísí amach anseo ar an gcaoi a rannchuidíonn caiteachas an Aontais le todhchaí níos glaise ( 67 ).

Cé gur tugadh mionsonraí na hanailíse ar an ngaolmhaireacht idir na gníomhaíochtaí dá dtugtar tacaíocht agus an tacsanomaíocht sa tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta roimhe seo i gcomhthéacs an tuairiscithe ar bhannaí glasa NextGenerationEU,
cumhdaítear cláir bhreise leis an raon feidhme, lena bhféadfaí infheistíocht a dhéanamh i ngníomhaíochtaí a chumhdaítear le tacsanomaíocht an Aontais.
Leis an gcur chuige sin, tugtar léargas níos cuimsithí ar ghealltanas an Aontais i leith maoiniú inbhuanaithe ar fud a thionscnamh éagsúil.

Tacaíocht do chuspóirí aeráide agus comhshaoil i mbuiséad
fadtéarmach 2028-2034

Sa mheasúnú tionchair ( 68 ) atá mar bhonn taca ag an togra ón gCoimisiún le haghaidh Rialachán Feidhmíochta, cuireadh i dtábhacht na ceachtanna a foghlaimíodh ón gclárthréimhse atá ann faoi láthair. Sainaithníodh ann roinnt forbairtí agus dúshláin dhearfacha, amhail easpa modheolaíochta comhchuibhithe chun ranníocaíochtaí le cuspóirí glasa a rianú ar fud chláir bhuiséadacha an Aontais, cásanna ina bhfuil an rianú idir an aeráid agus an bhithéagsúlacht ag forluí ar a chéile agus easpa spriocanna clárshonracha don bhithéagsúlacht.

Dá thoradh sin, le haghaidh chreat airgeadais ilbhliantúil 2028-2034, bheartaigh an Coimisiún sprioc chaiteachais 35 % de bhuiséad an Aontais, lena gcumhdaítear na cuspóirí aeráide agus comhshaoil uile, lena n‑áirítear an geilleagar ciorclach, uisce agus aer glan, sa bhreis ar an maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú sin, agus an bhithéagsúlacht, agus rioscaí go mbeadh áireamh dúbailte ann á seachaint an tráth céanna. Thairis sin, áirítear leis an togra spriocanna caiteachais clárshonracha do pleananna comhpháirtíochta náisiúnta agus réigiúnaí, don Chiste Eorpach um Iomaíochas, do Fís Eorpach, don tSaoráid um Chónascadh na hEorpa agus don Eoraip Dhomhanda. Rianófar an ranníocaíocht ó chláir bhuiséid uile an Aontais le beartais aeráide agus chomhshaoil de réir modheolaíocht chomhchuibhithe a leagtar amach sa Rialachán Feidhmíochta, rud a fhágfaidh go mbeifear in ann ranníocaíochtaí atá ábhartha don Chomhaontú Glas don Eoraip a rianú.

Leis an Rialachán Feidhmíochta atá beartaithe , tugtar isteach thairis sin, den chéad uair, tacar comhchuibhithe táscairí maidir le haschuir agus torthaí, is infheidhme ar fud chláir bhuiséadacha uile an Aontais. D’fhágfadh sé sin go bhféadfaí sonraí feidhmíochta a chomhiomlánú ar leibhéal bhuiséad an Aontais agus go neartófaí an faireachán ar an ngníomhú ar son na haeráide agus ar chosaint an chomhshaoil. Cuimsítear táscairí leis an gcreat amhail ‘astaíochtaí bliantúla gás ceaptha teasa a seachnaíodh (tCO2e)’, ‘toilleadh fuinnimh nua nó breise a suiteáladh sa ghiniúint leictreachais (MW)’ agus ‘heicteáir limistéar atá faoi chosaint nó a athbhunaíodh’.

Bheartaigh an Coimisiún cur chuige cothrománach agus córasach freisin maidir leis an bprionsabal ‘gan dochar suntasach a dhéanamh’ a chomhtháthú ar fud chláir uile an Aontais. Le treoraíocht maidir leis an bprionsabal ‘gan dochar suntasach a dhéanamh’, saineofar coinníollacha comhshaoil agus aeráide, ag tógáil ar na ceachtanna a foghlaimíodh ó chur chun feidhme an phrionsabail ‘gan dochar suntasach a dhéanamh’ i gcláir atá ann cheana.

Príomhshruthú aeráide

Samplaí d’éachtaí

Cé mhéad a chaithimid?

Ranníocaíocht aeráide sa tréimhse 2021-2027 (i milliúin EUR)

Foinse: An Coimisiún Eorpach

Le haghaidh na tréimhse 2021-2027, meastar go ranníocfaidh buiséad an Aontais – lena n‑áirítear NextGenerationEU – EUR 662 bhilliún le cuspóirí príomhshruthaithe aeráide, arb é atá ann 34 % d’imchlúdach an bhuiséid, rud a sháraíonn an sprioc tosaigh 30 %. Ina theannta sin, tríd an gclár InvestEU, tá coinne leis go gcuideoidh buiséad an Aontais le níos mó ná EUR 128 mbilliún d’infheistíocht a shlógadh chun spriocanna aeráide an Aontais a bhaint amach.

Idirdhealú a dhéanamh idir caiteachas ar mhaolú ar an athrú aeráide agus caiteachas ar oiriúnú don athrú sin

Faoi chomhaontú idirinstitiúideach an 16 Nollaig 2020, gheall an Coimisiún go dtuairisceodh sé caiteachas aeráide, agus idirdhealú á dhéanamh idir maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú sin, i gcás inarb indéanta. Chun go mbeifí in ann an tuairisciú sin a dhéanamh, coimisiúnaíodh staidéar seachtrach chun cuidiú le modheolaíocht a fhorbairt chun caiteachas aeráide thar an dá ghné sin a imdhealú.

Ceapadh an mhodheolaíocht sa chaoi nach gcruthófaí ualaí breise riaracháin trína bheith ag cur leis an gcóras réimsí idirghabhála atá ann cheana a úsáidtear faoi Rialachán na bhForálacha Coiteanna le haghaidh cistí comhtháthaithe agus faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta. I gcás cláir gníomhaíochta seachtraí, úsáideadh modheolaíochtaí a bhí ann cheana, agus i gcás CBT, forbraíodh an mhodheolaíocht mar chuid de staidéar sonrach a coimisiúnaíodh le haghaidh an bheartais sin.

Ranníocaíocht aeráide sa tréimhse 2021-2025 arna himdhealú de réir maolú ar an athrú aeráide
agus oiriúnú don athrú aeráide

NB: Ní thagraíonn na figiúirí do CBT ach don tréimhse 2023-2025.

Foinse: An Coimisiún Eorpach

Príomhshruthú bithéagsúlachta

Samplaí d’éachtaí

Cé mhéad a chaithimid?

Ranníocaíocht bithéagsúlachta sa tréimhse 2021-2027 (i milliúin EUR)

Foinse: An Coimisiún Eorpach

Le haghaidh na tréimhse 2021-2027, tá buiséad an Aontais – lena n‑áirítear NextGenerationEU – ag ranníoc EUR 113 bhilliún, nó 5,8 % den bhuiséad iomlán, le cuspóirí príomhshruthaithe bithéagsúlachta. Cé gur baineadh amach an uaillmhian go ndéanfaí 7,5 % de bhuiséad an Aontais a leithdháileadh ar an mbithéagsúlacht in 2024, meastar go dtitfidh na spriocanna 10 % do 2026 agus 2027 faoi bhun na n‑uaillmhianta tosaigh.

Le modheolaíocht CBT don tréimhse 2023-2027, tugtar torthaí níos gráinní agus níos cruinne i gcomparáid leis an tréimhse roimhe sin. Ó rinneadh dréachtbhuiséad 2024, déanann an Coimisiún meastachán ar an ranníocaíocht ó CBT leis an mbithéagsúlacht trí chomhéifeachtaí an Aontais (100 %, 40 % agus 0 %) agus tosca ualúcháin (100 %, 70 % agus 50 %) a chur i bhfeidhm arb é is aidhm dóibh léiriú a thabhairt ar ranníocaíocht dhifreáilte gach cineáil idirghabhála i dtreo na gcuspóirí bithéagsúlachta. Thairis sin, i bhfianaise dhearadh CBT agus an bheartais comhtháthaithe – agus chlárú airgeadais an dá chláir – ní féidir acmhainní a shannadh do bhlianta sonracha, ós rud é go bhfuil na tionscadail de chineál ilbhliantúil nach féidir a chur i leith bliain aonair.

Príomhshruthú comhionannais inscne

Mar fhreagairt ar bhearnaí inscne leanúnacha agus ar neamhionannais thrasnacha, tá dlús curtha ag an Aontas leis na hiarrachtaí chun
a bhuiséad agus a cheapadh beartais a dhéanamh níos cuimsithí. Dúshláin amhail an ghéarchéim costais maireachtála, éagothromaíochtaí maidir leis an ualach cúraim agus rochtain mhíchothrom ar phoist dhigiteacha agus ghlasa, cuireann siad i dtábhacht gur gá infheistíocht leanúnach a dhéanamh
sa chomhionannas inscne.

Dá thoradh sin, tá príomhshruthú inscne leabaithe anois ar fud mhórbheartais agus chláir chistiúcháin an Aontais, lena n‑áirítear Ciste Sóisialta na hEorpa Plus, Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa, an Ciste um Aistriú Cóir, Fís Eorpach, CBT agus an Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta – an Eoraip Dhomhanda. Leis na huirlisí sin, cuirtear chun cinn rochtain chomhionann ar acmhainní, rannpháirtíocht eacnamaíoch agus cosaint shóisialta, mar aon le cosc an fhoréigin a bhaineann le coinbhleacht agus rannpháirtíocht i bpróisis síochána – go háirithe do mhná agus do ghrúpaí faoi ghannionadaíocht.

Ag féachaint chun cinn, foilsíodh straitéis nua um chomhionannas inscne do 2026–2030 i mí an Mhárta 2026, mar obair leantach ar threoirlínte polaitiúla 2024 do Choimisiún 2024-2029. Ní hamháin go gcuireann an straitéis le héachtaí roimhe seo ach leagtar tagarmharc nua síos inti freisin maidir le comhionannas inscne a thabhairt chun cinn, agus í ina céim chinntitheach ar aghaidh ó thaobh na huaillmhéine agus na cuntasachta araon de. Freagraítear sa straitéis do dhúshláin atá ag teacht chun cinn le cur chuige níos láidre agus níos réamhbhreathnaithí, agus feabhsaítear go mór leis an straitéis an chaoi a ndéantar ranníocaíochtaí airgeadais le comhionannas inscne a rianú agus a thomhas an tráth céanna.

Samplaí d’éachtaí

Cé mhéad a chaithimid?

I gcomhréir leis an Straitéis um Chomhionannas Inscne 2020-2025, tacaíonn creat airgeadais ilbhliantúil 2021-2027 agus NextGenerationEU le raon tionscnamh lena gcuirtear chun cinn rannpháirtíocht na mban sa mhargadh saothair, cothromaíocht oibre is saoil, bonneagar cúraim, fiontraíocht na mban agus cothromaíocht inscne san oideachas agus i ngairmeacha. Tacaíonn cistiú tiomnaithe freisin leis an tsochaí shibhialta agus le hinstitiúidí poiblí a théann i ngleic leis an bhforéigean inscnebhunaithe.

D’fhorbair an Coimisiún modheolaíocht chun caiteachas a bhaineann le hinscne a rianú ar leibhéal an chláir, i gcomhar leis an Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne agus bunaithe ar thuarascáil 2021 ó Chúirt Iniúchóirí na hEorpa maidir le príomhshruthú inscne i mbuiséad an Aontais ( 69 ).

Ó bhí bliain airgeadais 2023 ann, feabhsaíodh an faireachán ar chaiteachas inscne trí
na sonraí atá imdhealaithe de réir inscne agus atá le fáil in aghaidh an chláir i ráitis feidhmíocht na gclár a chuimsiú (Iarscríbhinn 4 a ghabhann leis an tuarascáil seo).

Leithdháileadh bhuiséad an Aontais ar scóir chomhionannais inscne

Leagtar amach thíos leithdháileadh bhuiséad an Aontais ar scóir chomhionannais inscne, bunaithe ar chomhiomlánú idirghabhálacha 2025 a cháilíonn do gach scór. I gcomhréir leis an modheolaíocht, féadfaidh clár cáiliú do scór inscne amháin nó níos mó bunaithe ar na cuspóirí atá á saothrú lena idirghabhálacha faoi seach.

·Scór 2: idirghabhálacha arb é is príomhchuspóir dóibh feabhas a chur ar chomhionannas inscne, chomhfhreagair siad do
1 % de bhuiséad an Aontais a cuireadh chun feidhme in 2025 agus áiríodh i 13 chlár iad.

·Scór 1: idirghabhálacha a bhfuil comhionannas inscne de chuspóir tábhachtach lántoiliúil acu (ach nach é is príomhchúis leis an idirghabháil), chomhfhreagair siad do 19 % de bhuiséad an Aontais a cuireadh chun feidhme in 2025 agus áiríodh in 22 chlár iad.

·Scór 0*: idirghabhálacha a d’fhéadfadh rannchuidiú le comhionannas inscne, chomhfhreagair siad do 5 % de bhuiséad an Aontais a cuireadh chun feidhme in 2025 agus áiríodh i dtrí gclár iad.

·Scór 0: idirghabhálacha nach n‑imríonn tionchar mór ar chomhionannas inscne, chomhfhreagair siad do 76 % de bhuiséad an Aontais a cuireadh chun feidhme in 2025 agus áiríodh i 53 chlár iad.

In 2025, leithdháileadh beagnach 20 % de bhuiséad an Aontais ar bhearta a thacaíonn le comhionannas inscne (scóir 2 agus 1), rud a léiríonn leanúnachas láidir ón mbliain roimhe sin agus lena ndeimhnítear go bhfuil comhionannas inscne fós ina thosaíocht láidir chomhsheasmhach laistigh de chreat airgeadais an Aontais. Léiríonn an leibhéal marthanach uaillmhéine sin nach iarracht aonuaire é comhionannas inscne a chur chun cinn, ach cuspóir a chuirtear san áireamh go córasach bliain i ndiaidh bliana i gcinntí buiséadacha. Is léiriú ar thiomantas inchreidte seasmhach é, agus go bhfuil an príomhshruthú inscne á chomhtháthú níos doimhne ar fud ionstraimí buiséadacha chomh maith leis sin. Ar bhonn níos leithne, taispeánann sé go bhfuil breithnithe inscne á leabú níos mó agus níos mó ag an Aontas i gcroílár a chaiteachais, á áirithiú go ndírítear acmhainní airgeadais ar bheartais agus ar chláir go comhsheasmhach lena dtugtar comhionannas inscne chun cinn ar fud na mBallstát.

I dtéarmaí coincréiteacha, is ionann an tosaíocht leanúnach sin agus tacaíocht airgeadais nach beag: in 2025, leithdháil an tAontas EUR 37,5 billiún san iomlán ar thionscadail lena gcuirtear comhionannas inscne chun cinn (scóir inscne 2 agus 1), rud a threisíonn scála agus inchreidteacht a ghealltanais sa réimse sin.

Ar an iomlán,  is léiriú iad torthaí 2025 ar dhul chun cinn leanúnach ar fud chláir an Aontais, maidir le cur chun feidhme agus acmhainneacht neartaithe an tuairiscithe araon, rud a chumasaíonn tuiscint níos beaichte agus níos gráinní ar an gcaoi a rannchuidíonn buiséad an Aontais le comhionannas inscne. Leis an laghdú breise ar chaiteachas a aicmítear mar 0*, léirítear iarrachtaí leanúnacha chun modheolaíochtaí a bheachtú, feabhas a chur ar shoiléireacht agus caiteachas atá ábhartha ó thaobh inscne de a shainaithint ar bhealach níos fearr – rud a thacaíonn le gné inscne bhuiséad an Aontais a aithint ar bhealach níos cruinne.

An tráth céanna, tá 0* tar éis leibhéal 5 % a bhaint amach anois, ar gnáthleibhéal é sin lena bhfuil coinne, agus rud atá i gcodarsnacht shuntasach leis an méid tosaigh a tuairiscíodh in 2021, is é sin 95 %. Sa lá atá inniu ann, is léiriú é 0* go príomha ar an aga moille bunúsach a bhíonn i gceist le cineálacha áirithe tionscadal nach féidir a dtionchair ar chúrsaí inscne a léiriú ach le himeacht ama. Deimhnítear leis sin nach iad bearnaí modheolaíochta nó acmhainneachta is príomhchúis le 0* a thuilleadh, ach go gcomhfhreagraíonn sé do shaolré nádúrtha na n‑idirghabhálacha, rud a thugann le fios go bhfuil an córas ag feidhmiú anois mar a bheartaítear. Is é sin le rá, níl sé córasach a thuilleadh, comhfhreagraíonn sé do ráta nádúrtha. Mar shampla, i gcás gníomhaíochtaí áirithe ina bhfuil sé sainordaitheach an ghné inscne a chomhtháthú sa taighde agus sa nuálaíocht, amhail taighde faoin gclár Fís Eorpach, tá gá le measúnú ex post chun an chaoi ar cuireadh an méid sin chun feidhme a fhíorú. Go dtí go mbeidh fianaise den sórt sin ar fáil, sanntar 0* do na gníomhaíochtaí sin, rud a léiríonn gur dócha – ach nár léiríodh go fóill – go raibh tionchar dearfach ar chomhionannas inscne acu. Sa lá atá inniu ann, ní bhaineann 0* ach leis na cineálacha sin tionscadal.

Scóir inscne mar chéatadán de bhuiséad iomlán an Aontais in 2025

Foinse: An Coimisiún Eorpach

Torthaí comhiomlána 2021-2025

Déantar athbhreithniú bliantúil ar chaiteachas roimhe seo tríd an athbhreithniú cáilíochta a dhéanann ranna an Choimisiúin, lena n‑ionchorpraítear faisnéis bhreise atá ar fáil maidir leis na tionscadail roghnaithe. Is amhlaidh sin go háirithe i gcás bearta dar sannadh scór inscne 0* sna blianta roimhe seo. Sa chomhthéacs sin, thángthas ar an gconclúid san athmheasúnú, i gcaitheamh na tréimhse 2021-2025, gur rannchuidigh 13 % de chaiteachas bhuiséad an Aontais le hinscne a chur chun cinn (scóir inscne 1 agus 2), arbh é a bhí ann méid mór de EUR 190 billiún i gcaitheamh na 5 bliana sin.

An tráth céanna, tá laghdú seasta tagtha ar an sciar de bhuiséad an Aontais faoi scór inscne 0* agus níl ann anois ach 3 % le haghaidh na tréimhse 4 bliana (). Léiríonn sé sin éifeachtacht iarrachtaí leanúnacha athmheasúnaithe an Choimisiúin, rud a chuir le tuiscint níos beaichte agus níos soiléire ar thacaíocht bhuiséadach an Aontais don chomhionannas inscne. Le haghaidh na tréimhse 2021-2025, sannadh scór 0 do 84 % de na leithdháiltí, i ngeall ar an athmheasúnú córasach ar chaiteachas 0* ó 2021 go 2025.

Bhí tionchar inbhraite ag na gealltanais airgeadais a rinneadh i gcaitheamh na tréimhse 5 bliana sin ar réimsí éagsúla, lena n‑áirítear fostaíocht, cosaint shóisialta agus cumhachtú eacnamaíoch, rud a threisigh ról an Aontais mar cheannaire domhanda i maoiniú comhionannais inscne.

Scóir inscne mar chéatadán de bhuiséad iomlán an Aontais (2021-2025)

Foinse: An Coimisiún Eorpach

Sonraí imdhealaithe de réir inscne

I mbliana, den tríú huair, feabhsaíodh na ráitis ar fheidhmíocht an chláir (Iarscríbhinn 4 a ghabhann leis an tuarascáil seo), lena soláthraítear faisnéis feidhmíochta mhionsonraithe ar leibhéal an chláir, ionas go gcuirfí san áireamh an fhaisnéis ábhartha imdhealaithe de réir inscne atá ar fáil le haghaidh gach cláir. Áirítear leis sin réimse leathan sonraí imdhealaithe de réir inscne arb é is aidhm dóibh feabhas a chur ar an bhfaireachán a dhéantar ar fheidhmíocht an chláir i ndáil le comhionannas inscne. I gcás cláir áirithe, go háirithe na cláir sin atá faoi bhainistíocht chomhroinnte agus faoi bhainistíocht indíreach, cuireann rialacháin na gclár agus na comhaontuithe cur chun feidhme srian ar infhaighteacht sonraí imdhealaithe de réir inscne. Ag féachaint chun cinn ar an gcreat airgeadais ilbhliantúil tar éis 2027, ceanglaítear le hAirteagal 44 den Rialachán Airgeadais go ndéanfar sonraí a bhaineann le táscairí feidhmíochta na gclár airgeadais a imdhealú de réir inscne i gcás inarb indéanta, agus inarb iomchuí i gcomhréir leis na rialacha earnáilsonracha ábhartha. Ag tógáil air sin, bheartaigh an Coimisiún Rialachán Feidhmíochta i mí Iúil 2025. Foráiltear leis go ndéanfar sonraí den sórt sin a imdhealú de réir inscne le haghaidh tacar táscairí, i gcás inarb ábhartha agus inarb indéanta. Is céim thábhachtach é sin chun feabhas a chur ar an bhfaireachán ar chomhionannas inscne i gcláir an Aontais. Comhlánaíonn sé na treoirlínte nuashonraithe maidir le rialáil níos fearr freisin, lena n‑áirithítear go gcuirfear comhionannas inscne san áireamh ón tús i measúnuithe tionchair ex ante a dhéanfar amach anseo ar chláir caiteachais ábhartha.

Samplaí de shonraí imdhealaithe de réir inscne a thuairiscítear sna ráitis ar fheidhmíocht cláir (Iarscríbhinn 4 a ghabhann leis an tuarascáil seo)

·Faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, tuairiscíonn na Ballstáit sonraí atá imdhealaithe de réir inscne le haghaidh torthaí agus aschuir a baineadh amach le tacaíocht ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta laistigh de chomhtháscairí 8, 10, 11 agus 14. Mar shampla, d’fhostaigh saoráidí taighde a fhaigheann tacaíocht ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta 34 900 taighdeoir fireann ar coibhéis lánaimseartha iad agus 23 400 taighdeoir baineann ar coibhéis lánaimseartha iad in 2025 (comhtháscaire 8), Go dtí seo, bhí 12,9 milliún rannpháirtí san iomlán ar fud na n‑aoisghrúpaí uile páirteach san oideachas agus san oiliúint a fhaigheann tacaíocht ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta. As an iomlán, tuairiscíodh 7,7 milliún bean agus 5,2 milliún fear (comhtháscaire 10). Maidir leis an líon iomlán de 7 milliún duine i ngníomhaíochtaí fostaíochta nó cuardaigh poist a fhaigheann tacaíocht ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, foroinntear é sin agus is é 3,7 milliún bean agus 3,3 milliún fear atá ann ar fud na n‑aoisghrúpaí uile (comhtháscaire 11). Maidir leis an líon daoine óga idir 15 agus 29 mbliana d’aois a bhí ag fáil tacaíochta ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, ba é sin 863 200 fear agus 893 400 bean (comhtháscaire 14).

·Faoin gclár Fís Eorpach, ó mhí Eanáir 2026, bhí 32 % de thionscadail an chláir Fís Eorpach á gcomhordú ag mná (6 281 bhean). Tá éagsúlachtaí móra ann ar fud an chláir: tá sciar na mban níos airde i ngníomhaíochtaí atá dírithe ar an eolaíocht shóisialta (Cnuasach 2: 45 %) agus níos ísle i ngníomhaíochtaí atá dírithe ar an tionscal (Cnuasach 4: 23 %). Is mná iad 53,1 % de chomhaltaí bhoird agus de ghrúpaí saineolaithe Fís Eorpach, agus is iad 55,6 % de ghrúpaí saineolaithe oifigiúla (70 bean) agus 49,3 % de ghrúpaí speisialta (40 bean). I measc thaighdeoirí Fís Eorpach, ba mhná iad 38,3 % (101 142), i gcomparáid le 61,6 % i gcás na bhfear (162 705), agus chuir 0,05 % iad féin in iúl mar dhaoine neamh‑dhénártha (128).

·Faoin gclár Erasmus+, in 2024, ghlac mná le 60 % de na deiseanna soghluaisteachta a cuireadh ar fáil. Tá éagsúlacht sa dáileadh inscne ag brath ar réimse an oideachais: is san oideachas aosach atá an céatadán is airde ban (69,3 %), agus ina dhiaidh sin an t‑oideachas scoile (65,3 %), an t‑ardoideachas (60,4 %), an óige (57,6 %), an gairmoideachas agus an ghairmoiliúint (54,3 %) agus an spórt (41,7 %)

·Faoi CBT, ba é 5 604 178 an líon iomlán feirmeoirí a fhaigheann tacaíocht dhíreach (sonraí sealadacha le haghaidh 2024), lena n‑áirítear: mná: 1 768 426 (31,6 %); fir: 3 553 350 (63,4 %); neamh‑dhénártha 250(0.0 %); gan leitheadúlacht: 209 340 (3,7 %) agus b’fhearr leo gan a rá:  72 812 (1,3 %).

·Faoi Chiste Sóisialta na hEorpa Plus, déantar na comhtháscairí uile maidir le rannpháirtithe a mhiondealú de réir inscne. Faoi dheireadh 2025, tacaíodh le 16,0 milliún rannpháirtí, ar mhná 8,4 milliún díobh, fir 7,5 milliún díobh agus daoine neamh‑dhénártha ab ea 0,1 milliún díobh.

·Faoin Ionstraim um Chúnamh Réamhaontachais III, thairbhigh 393 418 nduine go díreach d’idirghabhálacha a dtacaíonn an tAontas leo, arb é is aidhm dóibh neamhionannas sóisialta agus eacnamaíoch a laghdú. Léiríonn na sonraí imdhealaithe de réir inscne atá ar fáil gur mná iad 202 532 ar a laghad agus gur fir iad 191 068 díobh ().

·Faoin gclár um chabhair dhaonnúil, is mar a leanas céatadán na dtairbhithe arna n‑imdhealú de réir inscne in 2025: mná 50 % , fir 42 % agus anaithnid 8 %  ( 70 ).

Tacú le comhionannas inscne i mbuiséad fadtéarmach 2028-2034

Le linn chreat airgeadais ilbhliantúil 2021-2027, neartaíodh buiséadú inscne trí mhodheolaíocht thiomnaithe don rianú caiteachais a thabhairt isteach in 2021 agus trí phríomhshruthú i gcláir éagsúla áirithe de chláir bhuiséadacha an Aontais. De thoradh an dul chun cinn sin, bhí thart ar 13 % de bhuiséad an Aontais ag tacú le comhionannas inscne i gcaitheamh na tréimhse 2021-2025. An tráth céanna, tá deis shoiléir ann tuilleadh dul chun cinn a dhéanamh, ós rud é go bhfuil tromlach mór an chaiteachais (thart ar 84 %) fós aicmithe faoi bhun scór 0, rud a léiríonn nach bhfuil aon ranníocaíocht shainaitheanta ann. Cuid den scéal a léirítear leis sin, sin é go bhfuil forálacha ar fud na gclár atá ar neamhréir le chéile, lena n‑áirítear forálacha maidir le faireachán, sonraí teoranta le fáil maidir le comhionannas inscne, agus mar aon leis sin, nach gcomhtháthaítear breithnithe i leith comhionannas inscne ach ar bhealach teoranta i measúnuithe tionchair atá mar bhonn taca ag bunghníomhartha chláir 2021-2027. Chuir na teorainneacha sin srian ar éifeachtacht fhoriomlán an bhuiséadaithe inscne agus cuireann siad i dtábhacht go bhfuil gá le creat níos láidre agus níos comhchuibhithe le haghaidh bhuiséad an Aontais chun tacú le cuspóirí comhionannais inscne agus chun faireachán a dhéanamh orthu.

Mar fhreagairt ar na dúshláin sin, tá an Rialachán Feidhmíochta beartaithe ag an gCoimisiún le haghaidh chreat airgeadais ilbhliantúil 2028-2034. Faoin togra ón gCoimisiún, leanfar de chomhionannas inscne a chomhtháthú go hiomlán mar phrionsabal cothrománach ar fud chláir bhuiséadacha an Aontais, i gcomhréir leis na ceanglais ón Rialachán Airgeadais . Leis sin, beifear in ann tacaíocht a threisiú do chuspóirí amhail rochtain chomhionann ar an margadh saothair, dálaí oibre cothroma, fiontraíocht na mban, rannpháirtíocht sa taighde agus sa nuálaíocht agus an troid in aghaidh an fhoréigin inscnebhunaithe.

Den chéad uair, tugtar rialacha cothrománacha, ceangailteacha isteach leis an Rialachán Feidhmíochta chun comhionannas inscne a oibríochtú ar fud na modhanna bainistíochta uile, lena n‑áirithítear go ndéanfar breithnithe i leith comhionannas inscne a chomhtháthú i gcaitheamh an timthrialla beartais – ó phleanáil go cur chun feidhme agus meastóireacht. Neartaítear faireachán agus cuntasacht leis sin freisin trí shonraí atá imdhealaithe de réir inscne a éileamh i dtáscairí feidhmíochta i gcás inarb ábhartha agus inarb indéanta. Ina theannta sin, tugtar modheolaíocht fheabhsaithe don rianú caiteachais isteach leis, ag tógáil ar cheachtanna ón tréimhse 2021-2027, lena n‑aicmítear caiteachas de réir a rannchuidithe le comhionannas inscne (scóir 2, 1 agus 0). Tacóidh treoraíocht thiomnaithe maidir le comhionannas inscne leis an modheolaíocht rianaithe a chur chun feidhme.

Ar an iomlán, leis an gcreat atá beartaithe do chreat airgeadais ilbhliantúil 2028-2034, ardaítear an comhionannas inscne mar phrionsabal cothrománach ar fud chláir chistiúcháin uile an Aontais, rud a neartaíonn a mhéid a chomhtháthaítear é i ndearadh, i gcur chun feidhme agus i bhfaireachán chaiteachas an Aontais. Is é is aidhm dó a áirithiú go leanfaidh comhionannas inscne de bheith lárnach mar ábhar a spreagann cur chun feidhme bhuiséad an Aontais.

Rianú digiteach

Is eilimint lárnach de chlár oibre iomaíochais an Choimisiúin é an t‑aistriú digiteach. Chomh maith le hiomaíochas an Aontais a fheabhsú, lena n‑áirítear ceannaireacht i nuálaíocht IS, tá ról ríthábhachtach aige maidir leis an rathúnas, an téarnamh eacnamaíoch agus an athléimneacht a spreagadh agus réitigh nuálacha a chumasú chun dul i ngleic le dúshláin dhomhanda an tráth céanna.

In 2021, chuir an Coimisiún i láthair a fhís maidir le claochlú digiteach an Aontais faoi 2030, lena ngabhann compás digiteach le haghaidh na deacáide digití a bhfuil ceithre ghné dhigiteacha ann:

•scileanna,

•bonneagar digiteach slán agus inbhuanaithe,

•claochlú digiteach gnólachtaí, agus

•digitiú seirbhísí poiblí.

An 14 Nollaig 2022, ghlac na comhreachtóirí Clár Beartais 2030 don Deacáid Dhigiteach, lena nglactar an compás digiteach agus an fhís atá aige, leag siad síos spriocanna cainníochtúla an Aontais i dtaobh na gceithre phríomhphointe atá le baint amach faoi 2030 agus bhunaigh siad sásra comhair leis na Ballstáit chun dul chun cinn a dhéanamh i dtreo na spriocanna sin.

Samplaí d’éachtaí

Cé mhéad a chaithimid?

Cleachtadh athbhreithniúcháin 2026 chun meastachán a dhéanamh ar chaiteachas an Aontais ar an aistriú digiteach, rinneadh é chun buiséad 2021-2027 an Aontais a chur chun feidhme i gcaitheamh na tréimhse 2021-2025. Léiríonn na torthaí go bhfuil ranníocaíochtaí móra á gcur i dtreo phríomhghnéithe uile an aistrithe dhigitigh ag buiséad an Aontais, lena n‑áirítear NextGenerationEU. Is é uaillmhian an Choimisiúin cur leis na torthaí chun modheolaíocht chuimsitheach láidir a fhorbairt chun rannchuidiú foriomlán bhuiséad an Aontais leis an aistriú digiteach ar fud na gclár uile a thomhas.

Ar bhonn thorthaí an chleachtaidh athbhreithniúcháin, tiomnaíodh beagnach EUR 229 mbilliún de bhuiséad an Aontais (lena n‑áirítear NextGenerationEU) don aistriú digiteach idir 2021 agus 2025, arb é atá ann beagnach 14,5 % de bhuiséad iomlán an Aontais le haghaidh na tréimhse sin ( 72 ). Tháinig sciar mór den mhéid sin ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, a thiomnaigh EUR 150,9 mbilliún don aistriú digiteach le linn na tréimhse céanna.

Ranníocaíochtaí measta le haistriú digiteach chláir bhuiséadacha an Aontais, in 2021-2025 (go carnach) (*)

(*) Lena n‑áirítear NextGenerationEU, i milliúin EUR.
NB: Tá an scála briste ar mhaithe le hinléiteacht, ós rud é go soláthraíonn an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta os cionn 10 n‑oiread níos mó tacaíochta don aistriú digiteach ná an chéad chlár eile is mó a rannchuidíonn leis. Is éard a chiallaíonn na giorrúcháin: STA – An tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta; HORIZONEU – Fís Eorpach; NDICI – An Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta – an Eoraip Dhomhanda; DIGITALEU – an clár don Eoraip dhigiteach; ESF PLUS– Ciste Sóisialta na hEorpa Plus; JTM – Sásra um Aistriú Cóir; SPACE– clár spáis an Aontais; CEF – an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa; IPA III – Ionstraim um Chúnamh Réamhaontachais III; IBMF – Ciste um Bainistiú Comhtháite Teorainneacha; ISF– an Ciste Slándála Inmheánaí; CREATIVEEU – Clár Eoraip na Cruthaitheachta; CAP – an comhbheartas talmhaíochta; EMFAF – An Ciste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe; SECURE CONNECTIVITY – Clár an Aontais um Nascacht Shlán;
TSI – Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil; ESC – an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach; OCT – An Cinneadh maidir le Comhlachas Thar Lear, lena n‑áirítear leis an nGraonlainn; RIGHTS – an Clár um Shaoránaigh, Comhionannas, Cearta agus Luachanna; TCC – pobal Turcach na Cipire; EDF – an Ciste Eorpach Cosanta;  
WBF – Saoráid na mBalcán Thiar.

Foinse: An Coimisiún Eorpach

Rannchuidíonn beagnach gach clár buiséid de chuid an Aontais leis an aistriú digiteach. I ngeall ar theorainneacha sonraí, áfach, ní fhéadfaí caiteachas a bhaineann leis an digitiú don tréimhse 2021-2025 a rianú ach amháin le haghaidh 32 cheann de na 53 chlár caiteachais a cuireadh chun feidhme in 2025.

Maidir le comhchruinniú téamach, tá iarrachtaí nach beag á ndéanamh chun tacú le digitiú na seirbhísí poiblí (go háirithe réitigh TFC rialtais agus digitiú an chúraim sláinte) agus na ngnólachtaí, agus tacaíocht láidir á díriú i dtreo fiontair bheaga agus mheánmhéide. Tá tuilleadh eolais le fáil sna ranna seo a leanas.

Ranníocaíochtaí measta leis an aistriú digiteach de réir príomhghnéithe digiteacha (2021-2025) (*)

(*) Lena n‑áirítear NextGenerationEU, i mbilliúin EUR.

(**) Lena n‑áirítear cláir nach bhféadfaí a imdhealú de réir catagóirí sonracha mar gheall ar theorainneacha modheolaíochta (Erasmus+, clár an Chóir Dlúthpháirtíochta Eorpaigh, Eoraip na Cruthaitheachta, CBT agus an comhbheartas iascaigh, an Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil, clár LIFE, an Ciste Eorpach Cosanta agus Clár an Aontais um Nascacht Shlán).

Foinse: An Coimisiún Eorpach, bunaithe ar chleachtadh athbhreithniúcháin 2026.

Digitiú gnólachtaí agus seirbhísí poiblí

Ranníocann buiséad an Aontais (lena n‑áirítear NextGenerationEU) go mór le digitiú na n‑earnálacha príobháideacha agus poiblí. Le haghaidh na tréimhse 2021-2025, tiomnaíodh thart ar EUR 63,2 billiún do thacaíocht bhuiséad an Aontais do sheirbhísí poiblí (lena n‑áirítear digitiú na gcóras sláinte agus ceartais) agus tiomnaíodh EUR 46,2 billiún chun tacú le digitiú na ngnólachtaí. Is ranníocóirí tábhachtacha leis an infheistíocht sin iad an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa agus an Ciste Comhtháthaithe. Ó 2021 go 2025, úsáideadh 11.8 % de na méideanna ó Chiste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa agus ón gCiste Comhtháthaithe chun idirghabhálacha lena gcuirtear an t‑aistriú digiteach chun cinn a mhaoiniú, go háirithe chun tacú le fiontair bheaga agus mheánmhéide agus le seirbhísí poiblí.

Ranníocaíochtaí measta bhuiséad an Aontais le digitiú na seirbhísí poiblí
(2021-2025) (*)

(*) Lena n‑áirítear NextGenerationEU.

(**) Fuarthas na méideanna sin de thoradh an bhirt athbhreithniúcháin a rinneadh le haghaidh 2021 go 2025 agus ní chuimsítear leo na cláir gníomhaíochta seachtraí, caiteachas faoi bainistíocht indíreach, Erasmus+, clár an Chóir Dlúthpháirtíochta Eorpaigh, Eoraip na Cruthaitheachta, CBT agus an comhbheartas iascaigh, an Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil, clár LIFE, an Ciste Eorpach Cosanta, agus Clár an Aontais um Nascacht Shlán mar gheall ar theorainneacha modheolaíochta.

Foinse: An Coimisiún Eorpach, bunaithe ar chleachtadh athbhreithniúcháin 2026.

Tacú le forbairt agus cur in úsáid teicneolaíochtaí digiteacha agus taighde

Ó 2021 go 2025, léiríonn meastacháin gur ranníoc an tAontas EUR 29,6 billiún le hinfheistíocht in acmhainneachtaí digiteacha agus le cur in úsáid ardteicneolaíochtaí, agus EUR 17,5 billiún le taighde. Áirítear ar na huimhreacha sin ranníocaíocht leis an gcuspóir digiteach ó Fhís Eorpach, arb é is príomhchuspóir dó tacú le taighde. Níl na figiúirí sin críochnaitheach go fóill agus tabharfar cothrom le dáta iad de réir mar a bheidh tuilleadh faisnéise ó thionscadail chistithe ar fáil.

Is iad an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, an clár Fís Eorpach, clár spáis an Aontais, Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa, an Ciste Comhtháthaithe, agus an clár don Eoraip dhigiteach na príomhchláir rannchuidithe i dtreo infheistíocht in acmhainneachtaí digiteacha agus cur in úsáid ardteicneolaíochtaí agus taighde.

Infheistíocht a dhéanamh i scileanna digiteacha

Ó 2021 go 2025, chuir buiséad an Aontais, lena n‑áirítear NextGenerationEU, go mór le bunscileanna agus ardscileanna digiteacha araon, agus meastar go ndearnadh infheistíocht EUR 32,4 billiún san iomlán. Chomh maith le tacú le forbairt scileanna digiteacha ar gach leibhéal, mar aon le seirbhísí teicneolaíochta faisnéise agus feidhmchláir le haghaidh scileanna digiteacha agus cuimsiú digiteach, cuireadh béim ar leith ar a bheith ag tacú le daoine óga. Is iad na príomhchláir a rannchuidíonn le feabhas a chur ar scileanna digiteacha an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (EUR 22,0 billiún) agus Ciste Sóisialta na hEorpa Plus (EUR 8,1 billiún), lena soláthraítear tacaíocht um fhostaíocht don aos óg agus um lánpháirtiú socheacnamaíoch daoine óga.

Nascacht dhigiteach a fheabhsú

Tá buiséad an Aontais, lena n‑áirítear NextGenerationEU, ag rannchuidiú le nascacht dhigiteach a fheabhsú, rud a thabharfaidh deiseanna nua do shaoránaigh agus do ghnólachtaí tairbhe iomlán a bhaint as an margadh aonair digiteach agus a chuirfidh dlús leis an bhfás eacnamaíoch. Idir 2021 agus 2025, meastar gur bhain infheistíocht sa nascacht dhigiteach, lena n‑áirítear infheistíocht i líonraí leathanbhanda fíor-ardacmhainneachta agus cumhdach líonra 5G, EUR 19,0 billiún amach. Is iad na príomhchláir a rannchuidíonn leis sin an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (EUR 12,7 billiún), cistí beartais comhtháthaithe (EUR 1,0 billiún) agus an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa. Ba ghá figiúirí a tuairiscíodh cheana féin maidir leis an ranníocaíocht ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta a choigeartú mar gheall ar leasuithe ar na pleananna náisiúnta téarnaimh agus athléimneachta a rinneadh in 2025.

Tá ról tábhachtach ag CBT maidir le feabhas a chur ar rochtain ar leathanbhanda i limistéir thuaithe, trí thacaíocht a thabhairt do bhonneagar leathanbhanda agus rochtain fheabhsaithe ar ríomhsheirbhísí rialtais. Tá beagnach 13 mhilliún duine atá ina gcónaí i gceantair thuaithe ag tairbhiú de rochtain níos fearr ar sheirbhísí agus ar bhonneagar TFC de thoradh tacaíochta ó bhuiséad an Aontais.

Faoin tSaoráid um Chónascadh na hEorpa, cruthaíodh 10 300 teirighiotán in aghaidh an tsoicind de thoilleadh breise trí líonraí cnámh droma a chur in úsáid, lena n‑áirítear cáblaí fomhuirí. Dámhadh breis agus EUR 800 milliún ar
45 thionscadal chun tacú le digitiú an ghréasáin thras‑Eorpaigh iompair, go háirithe trí thacaíocht
le haghaidh theicneolaíocht an Chórais Eorpaigh um Bainistiú Tráchta Iarnróid. Tá sé d’aidhm ag an gclár freisin eangacha fuinnimh a nuachóiriú agus bonneagar nascachta digití a chur in úsáid chun tacú le haistriú digiteach an Aontais. Go sonrach, tacóidh an clár le córais 5G agus líonraí digiteacha ardacmhainneachta a chur in úsáid chun earnálacha éagsúla a athrú ó bhonn, lena n‑áirítear cúram sláinte, oideachas agus monaraíocht. Feabhsóidh sé sin an ullmhacht dhigiteach, an t‑iomaíochas agus an chuimsitheacht, go háirithe sna réigiúin is forimeallaí, agus rannchuideoidh sé le téarnamh agus fás eacnamaíoch an Aontais. Trí InvestEU, tá rochtain faighte ag níos mó ná dhá mhilliún teaghlach, fiontar nó saoráid phoiblí ar idirlíon ardluais. Rinne an Ciste Eorpach Infheistíochta EUR 3,6 billiún a leithdháileadh chun tacú le fiontair bheaga agus mheánmhéide sa nuálaíocht agus sa digitiú trí ráthaíocht thiomnaithe a dtacaíonn an clár InvestEU léi. Tacaíonn an ráthaíocht sin le hiarrachtaí éagsúla ar son an digitithe, lena n‑áirítear samhlacha gnó nuálacha, bainistiú slabhra soláthair agus fáil scileanna digiteacha. Agus béim á leagan ar fhiontair bheaga agus mheánmhéide chomhpháirteacha, tacaíonn an ciste le hinfheistíochtaí lena gcothaítear forbairt réiteach le haghaidh an tionscail dhigitigh agus tionscail an chultúir agus na cruthaitheachta freisin.

An dá aistriú: sineirgí a shaothrú

Tá an t‑aistriú glas agus an t‑aistriú digiteach fite fuaite ina chéile, rud a d’fhéadfadh sineirgí móra a chruthú. Tá buiséad an Aontais ríthábhachtach sa phróiseas sin, agus é ag gníomhú mar phríomhchumasóir chun leas a bhaint as na sineirgí sin. Soláthraíonn sé an tacaíocht airgeadais is gá le haghaidh tionscnaimh atá ailínithe le cuspóirí an dá aistriú, agus ar an gcaoi sin áirithítear gur féidir na tairbhí féideartha a bhaint amach ina n‑iomláine. Tugtar samplaí léiritheacha sa tábla thíos de roinnt de na sineirgí atá á mbaint amach le tacaíocht ó bhuiséad an Aontais.

Buiséad an Aontais agus na spriocanna forbartha inbhuanaithe

Cad a dhéanaimid?

Le Clár Oibre 2030 na Náisiún Aontaithe don Fhorbairt Inbhuanaithe, agus na 17 spriocanna forbartha inbhuanaithe agus  
169 sprioc atá ann, tugadh ugach nua d’iarrachtaí domhanda chun forbairt inbhuanaithe a bhaint amach.
Bhí ról tábhachtach ag an Aontas maidir leis an gclár oibre a mhúnlú, trí chomhairliúcháin phoiblí, trí idirphlé le comhpháirtithe agus trí ghrinntaighde. Tá an tAontas tiomanta do ról gníomhach a bheith aige chun an dul chun cinn i dtreo SFInna a uasmhéadú, mar a leagtar amach, mar shampla, sa teachtaireacht ón gCoimisiún ‘Next steps for a sustainable European future’ [Na chéad chéimeanna eile i dtreo todhchaí inbhuanaithe don Eoraip], sa doiciméad inmheánach oibre de chuid an Choimisiúin ‘Delivering on the UN’s Sustainable Development Goals – A comprehensive approach’ [Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe a bhaint amach – Cur chuige cuimsitheach] agus sa chéad athbhreithniú deonach riamh de chuid an Aontais ar an dul chun cinn maidir le cur chun feidhme Chlár Oibre 2030 don Fhorbairt Inbhuanaithe, a glacadh an 15 Bealtaine 2023. Thairis sin, foilsíonn Eurostat tuarascáil faireacháin go bliantúil ar an dul chun cinn i dtreo spriocanna forbartha inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe i gcomhthéacs an Aontais.

I gcomhréir le teachtaireacht 2021 ón gCoimisiún maidir leis an gclár oibre um rialáil níos fearr agus cuspóirí an chreata airgeadais ilbhliantúil reatha, rinne an Coimisiún comhtháthú SFInna i dtimthriall beartais agus buiséadach an Aontais a neartú a thuilleadh. Ar an iomlán, áirithítear leis an gcur chuige sin go ndéanfar measúnú ar na mórthograí reachtacha agus airgeadais uile i ndáil lena rannchuidiú le Clár Oibre 2030 don Fhorbairt Inbhuanaithe, rud a threisíonn tiomantas an Aontais don inbhuanaitheacht, don fhadbhreathnaitheacht straitéiseach agus do cheapadh beartas fianaisebhunaithe. Chuige sin, ó bhí 2021 ann, tá SFInna ábhartha le haghaidh gach togra á sainaithint go córasach ag an gCoimisiún agus tá scrúdú á dhéanamh aige ar an gcaoi a dtacaíonn an tionscnamh lena mbaint amach. Ina theannta sin, cuimseofar naisc leis na SDGanna i meastóireachtaí agus i measúnuithe tionchair tríd síos. Ar leibhéal an Aontais, tugtar aghaidh ar dhúshláin na forbartha inbhuanaithe trí bheartais agus ionstraimí rialála. A mhéid a bhaineann le beartais, rannchuidíonn buiséad an Aontais go mór leis an bhforbairt inbhuanaithe trína chláir chaiteachais trí na buiséid náisiúnta a chomhlánú, i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta. Agus an méid sin á dhéanamh, tá sé d’aidhm ag dearadh agus cur chun feidhme chláir chaiteachais an Aontais na cuspóirí i ngach réimse beartais a bhaint amach, agus an inbhuanaitheacht á cur chun cinn an tráth céanna trí thionscnaimh agus idirghabhálacha na gclár ábhartha ar bhealach nasctha comhsheasmhach. Go sonrach, rannchuidigh 49 gceann den 53 chlár caiteachais atá ag an Aontas le haghaidh 2021-2027 le sprioc SFI amháin ar a laghad a bhaint amach in 2025.

Líon na gclár 2021-2027 a rannchuidíonn le forbairt inbhuanaithe aonair  
spriocanna in 2025

Foinse: An Coimisiún Eorpach

I bhfianaise chineál leathan na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe, agus chun cur chuige iomlánaíoch a áirithiú i leith aghaidh a thabhairt ar an bhforbairt inbhuanaithe, rannchuidíonn 99 % de bhuiséad an Aontais le SFInna. Ina theannta sin, tá formhór mór chláir 2021-2027 (43 as 53) ceaptha aghaidh a thabhairt ar SFInna iomadúla trína mbearta beartais. Sna ráitis ar fheidhmíocht cláir (Iarscríbhinn 4 a ghabhann leis an tuarascáil seo), cuireann an Coimisiún i láthair SFInna a rannchuidíonn gach clár cistiúcháin de chuid an Aontais leo, mar aon le samplaí dá rannchuidiú. Soláthraítear samplaí sa ghrafaic eolais thíos, ar bhealach neamh‑uileghabhálach, lena léirítear an chaoi a rannchuidíonn cláir an Aontais le SDGanna.

Le hathbhreithniú deonach 2023 an Aontais ar chur chun feidhme Chlár Oibre 2030 don Fhorbairt Inbhuanaithe, in éineacht le Forbairt Inbhuanaithe 2026 san Aontas Eorpach – Tuarascáil faireacháin ar an dul chun cinn i dtreo na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe i gcomhthéacs an Aontais eagrán 2026, athdhearbhaíodh buiséad an Aontais mar phríomhspreagadh chun dul chun cinn suntasach a dhéanamh maidir le Clár Oibre 2030 don Fhorbairt Inbhuanaithe ( 73 ). Ag féachaint chun cinn, threisigh an tAontas a thiomantas maidir le cur chun feidhme SFInna a chomhtháthú agus a thuairisciú go córasach ar fud chláir ábhartha uile an Aontais, lena n‑áirithítear comhleanúnachas beartais agus neart marthanach fáis i dtreo na spriocanna uile a bhaint amach.

(1) ()    Áirítear leis an méid sin EUR 190,9 billiún ón mbuiséad críochnaitheach a glacadh; EUR 1,6 billiún ó leithreasuithe a tugadh anonn nó a cuireadh ar fáil arís ó 2024; agus EUR 14,1 billiún ó leithreasuithe a eascraíonn as ioncaim shannta (ar tháinig EUR 0,4 billiún de ó NextGenerationEU).

(2) ()    Ó mhí Eanáir 2026.

(3) ()    Sonraí comhiomlánaithe príomhtháscairí feidhmíochta, lena léirítear an tionchar measta agus an tionchar a bhfuil coinne leis ó thionscadal bhuiséad an Aontais ó 2014.

(4) ()    Arna maoiniú ag na cláir seo a leanas ó chlárthréimhse 2021-2027: Fiscalis; an clár Custaim; an Ciste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe; An tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta; Euratom; Ciste Sóisialta na hEorpa Plus; Sásra um Aistriú Cóir; Erasmus+; an Ciste Eorpach um Choigeartú don Domhandú d’Oibrithe Iomarcacha; Eoraip na cruthaitheachta; an Cór Dlúthpháirtíochta Eorpach; an Clár um Cheartas; an Ciste um Thearmann, Imirce agus Lánpháirtíocht; an Ciste Slándála Inmheánaí; Fís Eorpach; InvestEU; Clár an Mhargaidh Aonair; an clár don Eoraip Dhigiteach; beartas réigiúnach; an Ciste Eorpach um Ráthaíocht Talmhaíochta.

(5) ()    Mar a fhoráiltear le pointe 16(d–g) den chomhaontú idirinstitiúideach do chreat airgeadais ilbhliantúil 2021-2027.

(6) ()    Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear creat rianaithe caiteachais agus feidhmíochta buiséid agus rialacha cothrománacha eile le haghaidh chláir agus ghníomhaíochtaí an Aontais, COM(2025) 545 final an 16 Iúil 2025, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52025PC0545&qid=1753797488776 .

(7)

()    Teachtaireacht ón gCoimisiún Eorpach chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún – Enhancing the accession process – A credible EU perspective for the Western Balkans, COM(2020) 57 final of 5 Feabhra 2020, https://enlargement.ec.europa.eu/enhancing-accession‑process‑credible-eu-perspective-western‑balkans_ga .

(8) ()    Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2024/1447 ón gComhairle an 14 Bealtaine 2024 maidir le formheas an mheasúnaithe ar Phlean na hÚcráine (IO L, 2024/1447, 24.5.2024, ELI:  http://data.europa.eu/eli/dec_impl/2024/1447/oj ).

(9) ()    Ní dhéanfar an t‑ainmniú sin a fhorléiriú mar aitheantas do Stát na Palaistíne agus tá sé gan dochar do sheasaimh éagsúla na mBallstát i leith na ceiste sin.

(10) ()    Sonraí carnacha le haghaidh na hIonstraime um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta – an Eoraip Dhomhanda don tréimhse 2021-2025.

(11) ()    An Coimisiún Eorpach: Ard‑Stiúrthóireacht na Cumarsáide, Speech by President von der Leyen at the Copenhagen Competitiveness Summit [Óráid ón Uachtarán von der Leyen ag Cruinniú Mullaigh Iomaíochais Chóbanhávan], alt nuachta, an 1 Deireadh Fómhair 2025, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_25_2272 .

(12) ()    An Coimisiún Eorpach, ‘Clár Oibre Fís Eorpach 2026-2027 – 14. Gníomhaíochtaí cothrománacha’, Cinneadh C(2025) 8493 ón gCoimisiún Eorpach an 11 Nollaig 2025, glaonna HORIZON-CID-2026-01 AGUS HORIZON-CID-2027-01, https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/docs/2021-2027/horizon/wp-call/2026-2027/wp-14-horizontal-activities_horizon‑2026-2027_ga.pdf .

(13) ()    Rialachán (AE) 2025/2005 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2025 lena leasaítear Rialacháin (AE) 2015/1017, (AE) 2021/523, (AE) 2021/695 agus (AE) 2021/1153 a mhéid a bhaineann le héifeachtúlacht ráthaíocht AE a mhéadú faoi Rialachán (AE) 2021/523 agus ceanglais tuairiscithe a shimpliú (IO L, 2025/2005, 23.12.2025, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2025/2005/oj ).

(14) ()    An Chomhairle Nuálaíochta Eorpach, Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide, Mol Sonraí CNE, arna scagadh le haghaidh sruth cistiúcháin an Luasaire, arna rochtain an 24.4.2026 –  https://eic.ec.europa.eu/impact/eic-data-hub_ga .

(15) ()    An Coimisiún Eorpach (gan dáta), ‘Cláir oibre Fís Eorpach 2026-2027’, Suíomh gréasáin taighde agus nuálaíochta, Cláir oibre an chláir Fís Eorpach — Taighde agus nuálaíocht .

(16) ()    An Coimisiún Eorpach, ACCEPT: Automotive Cells Company European Production Take-off, [Borradh faoi Tháirgeadh na gCeall Gluaisteáin ag Cuideachtaí Eorpacha], Bileog eolais faoi thionscadal ón gCiste don Nuálaíocht, https://ec.europa.eu/assets/cinea/project_fiches/innovation_fund/101250958.pdf .

(17) ()    An Coimisiún Eorpach, MeCaClay: Green Cement Production through Mechano-Chemical Activation of Clay, [MeCaClay: Stroighin Ghlas a Tháirgeadh trí Ghníomhachtú Meicnicheimiceach na Cré], Bileog eolais faoi thionscadal ón gCiste don Nuálaíocht, https://ec.europa.eu/assets/cinea/project_fiches/innovation_fund/101250933.pdf .

(18) ()    An Coimisiún Eorpach, H2CRI: RFNBO hydrogen production plant in Zaragoza [Gléasra táirgthe hidrigine breoslaí in‑athnuaite de thionscnamh neamh‑bhitheolaíoch in Zaragoza], Bileog eolais faoi thionscadal ón gCiste don Nuálaíocht, https://ec.europa.eu/assets/cinea/project_fiches/innovation_fund/101241587.pdf .

(19) ()    An Coimisiún Eorpach, Swap2Zero [Babhtáil go Nialasach] Bileog eolais thionscadal ón gCiste don Nuálaíocht, https://ec.europa.eu/assets/cinea/project_fiches/innovation_fund/101191050.pdf .

(20) ()    An Coimisiún Eorpach: An Ard‑Stiúrthóireacht um an Margadh Inmheánach, Tionsclaíocht, Fiontraíocht agus Fiontair Bheaga agus Mheánmhéide (gan dáta), SG Pan EU Wind Package [Pacáiste Gaoithe Uile-Aontais le SG], suíomh gréasáin InvestEU, https://investeu.europa.eu/investeu-operations/investeu-operations‑list/sg-pan‑eu-wind‑package_ga .

(21) ()    An Coimisiún Eorpach: An Ard‑Stiúrthóireacht um an Margadh Inmheánach, Tionsclaíocht, Fiontraíocht agus Fiontair Bheaga agus Mheánmhéide (gan dáta), ‘Marguerite III (CDPE)’, suíomh gréasáin InvestEU, https://investeu.europa.eu/investeu-operations/investeu-operations‑list/marguerite-iii-cdpe_ga .

(22) ()    An Coimisiún Eorpach: An Ard‑Stiúrthóireacht um an Margadh Inmheánach, Tionsclaíocht, Fiontraíocht agus Fiontair Bheaga agus Mheánmhéide (gan dáta), Cristal Fiber Rollout [Snáithíní Criostail a Rolladh Amach], suíomh gréasáin InvestEU, https://investeu.europa.eu/investeu-operations/investeu-operations‑list/cristal-fibre-rollout_ga .

(23) ()    An Coimisiún Eorpach (gan dáta), ‘2024-7-ES-SP-CHUAC’, suíomh gréasáin Kohesio, https://kohesio.ec.europa.eu/ga/projects/Q7421383 .

(24) ()    An Coimisiún Eorpach (gan dáta), Magnetic plant Narva [Gléasra maighnéad Narva], suíomh gréasáin Kohesio, https://kohesio.ec.europa.eu/ga/projects/Q7423897 .

(25) ()    An Coimisiún Eorpach (2026), Rail Baltica – 1 435 mm standard gauge railway line development in Estonia, Latvia and Lithuania (Part IX C), [Forbairt líne iarnróid chaighdeánaigh Rail Baltica 1 435 mm san Eastóin, sa Laitvia agus sa Liotuáin (Cuid IX C), Clár Iompair SCE, https://ec.europa.eu/assets/cinea/project_fiches/cef/cef_transport/23-EU-TC-RBGP%20Part%20IX%20C.pdf .

(26) ()    An Coimisiún Eorpach (2026), MILES General: Mobility Infrastructure for Logistics – Electric & Sustainable in AT, BE, DE, DK, ES, FR, IT, NL, and SE [Bonneagar Soghluaisteachta le haghaidh Lóistíochta – Leictreach agus Inbhuanaithe in AT, BE, DE, DK, ES, FR, IT, NL, agus SE], Clár Iompair SCE, 24-EU-TG-MILES General.pdf .

(27) ()    Tagraíonn ‘il-earnála’ don bhuiséad a leithdháiltear ar STEP ó ghlaonna ar thograí agus ar thairiscintí lena ndírítear ar níos mó ná earnáil amháin atá ábhartha do STEP.

(28) ()    Rialachán (AE) 2025/1914 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 18 Meán Fómhair 2025 lena leasaítear Rialacháin (AE) 2021/1058 agus (AE) 2021/1056 a mhéid a bhaineann le bearta sonracha chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin straitéiseacha i gcomhthéacs an athbhreithnithe meántéarma (IO L, 2025/1914, 19.9.2025, ELI:  http://data.europa.eu/eli/reg/2025/1914/oj ).

(29) ()    Rialachán (AE) 2025/2653 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 19 Nollaig 2025 lena leasaítear Rialacháin (AE) 2021/694, (AE) 2021/695, (AE) 2021/697, (AE) 2021/1153, agus (AE) 2024/795, a mhéid a bhaineann le hinfheistíocht maidir le cosaint a dhreasú i mbuiséad an Aontais chun an Plean ReArm Europe a chur chun feidhme (IO L, 2025/2653, 22.12.2025, ELI:   http://data.europa.eu/eli/reg/2025/2653/oj ).

(30) ()    An Coimisiún Eorpach: Ard‑Stiúrthóireacht na Cumarsáide, ‘Aitheasc 2025 ar Staid an Aontais ón Uachtarán von der Leyen’, an 10 Meán Fómhair 2025, https://commission.europa.eu/strategy-and‑policy/state-union/state-union‑2025_ga .

(31) ()    An Coimisiún Eorpach (gan dáta), Projects funded under the Internal Security Fund call for proposals on the protection of public spaces [Tionscadail arna gcistiú faoin nglao ar thograí ón gCiste Slándála Inmheánaí maidir le spásanna poiblí a chosaint]: ISF-2024-TF2-AG-PROTECT’, https://home-affairs.ec.europa.eu/document/download/cc4034e6-bc2a-4d71-9238-9f61d465c91b_en?filename=Projects%20funded%20under%20ISF_booklet.pdf .

(32) ()    An Coimisiún Eorpach: Ard‑Stiúrthóireacht na Cumarsáide, Speech by President von der Leyen in the European Parliament plenary debate on the Commission Work Programme [Óráid ón Uachtarán von der Leyen i ndíospóireacht iomlánach Pharlaimint na hEorpa maidir le Clár Oibre an Choimisiúin], alt nuachta, an 21 Deireadh Fómhair 2025, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/speech_25_2462 .

(33) ()    Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle Eorpach, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún dar teideal ‘An Plean Gníomhaíochta um Fhuinneamh Inacmhainne: Leas a bhaint as fíorluach ár nAontais Fuinnimh chun fuinneamh glan éifeachtúil inacmhainne a sholáthar do mhuintir uile na hEorpa’, COM(2025) 79 final an 26 Feabhra 2025, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:52025DC0079  

(34) ()    An Coimisiún Eorpach: An Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol (gan dáta), CEF Energy: Instrumental funding to achieve the Baltic synchronisation with the Continental European Network [Saoráid um Chónascadh na hEorpa don Fhuinneamh: Cistiú lárnach chun sioncrónú na stát Baltach le Líonra Mhór-Roinn na hEorpa a bhaint amach], https://cinea.ec.europa.eu/cef-energy-instrumental-funding-achieve-baltic-synchronisation‑continental-european‑network_ga .

(35) ()    Ionsamhlúcháin na samhla le haghaidh mheastóireacht ex post 2014-2020. EUR 2,9 go beacht, 15 bliana tar éis dheireadh na tréimhse.

(36) ()    Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle Eorpach, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún – Aontas na Scileanna, COM(2025) 90 final an 5 Márta 2025, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=celex:52025DC0090 .

(37) ()    An Coimisiún Eorpach (2025), Pact for Skills Annual Report 2025 [Tuarascáil Bhliantúil 2025 maidir leis an gComhshocrú um Scileanna], https://pact‑for-skills.ec.europa.eu/document/download/84378a3e-3380-488f-b35a-9bd97a024ab1_ga?filename=Annual%20Report%202025_FINAL.pdf .

(38) ()    An Coimisiún Eorpach: Ard‑Stiúrthóireacht na Cumarsáide, Speech by President von der Leyen in the European Parliament plenary debate on the Commission Work Programme [Óráid ón Uachtarán von der Leyen i ndíospóireacht iomlánach Pharlaimint na hEorpa maidir le Clár Oibre an Choimisiúin], alt nuachta, an 21 Deireadh Fómhair 2025, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/speech_25_2462 .

(39) ()    An Coimisiún Eorpach (2026), ‘An tAontas Eorpach in 2025: Tuarascáil ghinearálta ar ghníomhaíochtaí an Aontais Eorpaigh’, Caibidil 5: Eoraip atá oiriúnach don ré dhigiteach, https://op.europa.eu/webpub/com/general-report‑2025/ga/chapter5.html#subchapter5-2 .

(40) ()    Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) 2025/441 ón gCoimisiún an 6 Márta 2025 lena ndéantar foráil maidir le tacaíocht airgeadais éigeandála le haghaidh na n‑earnálacha talmhaíochta atá buailte le teagmhais dhíobhálacha aeráide agus le tubaistí nádúrtha sa Spáinn, sa Chróit, sa Chipir, sa Laitvia agus san Ungáir, i gcomhréir le Rialachán (AE) Uimh. 1308/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (IO L, 2025/441, 10.3.2025, ELI:   http://data.europa.eu/eli/reg_impl/2025/441/oj and IO L, 2025/1137, 11.6.2025, ELI:  http://data.europa.eu/eli/reg_impl/2025/1137/oj ).

(41) ()    Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) 2025/1145 ón gCoimisiún an 10 Meitheamh 2025 maidir le bearta tacaíochta eisceachtúla le haghaidh earnálacha an bhainne agus na muiceola sa Ghearmáin (IO L, 2025/1145, 11.6.2025, ELI:   http://data.europa.eu/eli/reg_impl/2025/1145/oj ).

(42) ()    Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) 2025/2061 ón gCoimisiún an 10 Deireadh Fómhair 2025 lena ndéantar foráil maidir le tacaíocht airgeadais éigeandála le haghaidh na n‑earnálacha talmhaíochta atá buailte le teagmhais dhíobhálacha aeráide sa Bhulgáir, sa Laitvia, sa Liotuáin, san Ungáir, sa Pholainn agus sa Rómáin, i gcomhréir le Rialachán (AE) Uimh. 1308/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (IO L, 2025/2061, 13.10.2025, ELI:   http://data.europa.eu/eli/reg_impl/2025/2061/oj ).

(43) ()    Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) 2025/1485 ón gCoimisiún an 24 Iúil 2025 maidir le bearta margaidh eisceachtúla le haghaidh earnálacha na n‑uibheacha agus na feola éanlaithe clóis sa Pholainn (IO L, 2025/1485, 25.7.2025, ELI:   http://data.europa.eu/eli/reg_impl/2025/1485/oj ).

(44) ()    Rialachán (AE) 2025/1276 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 24 Meitheamh 2025 lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 228/2013 a mhéid a bhaineann le cúnamh breise do na réigiúin is forimeallaí atá buailte ag tubaistí nádúrtha tromchúiseacha agus solúbthacht bhreise ina leith i gcomhthéacs an léirscriosta in Mayotte arb é an cioclón Chido ba chúis leis (IO L, 2025/1276, 27.6.2025, ELI:   http://data.europa.eu/eli/reg/2025/1276/oj ).

(45) ()    An Coimisiún Eorpach: An Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol (gan dáta), Blue ports: Empowering ports for a greener future [Poirt ghorma: Calafoirt a chumhachtú ar mhaithe le todhchaí níos glaise], https://cinea.ec.europa.eu/featured‑projects/blue-ports‑empowering-ports‑greener-future_ga .

(46) ()    An Coimisiún Eorpach: An Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol (gan dáta), Diaspara project: Unlocking the secrets of Europe’s endangered eel and salmon [Tionscadal Diaspara: Scaoileadh rúin eascanna agus bhradáin na hEorpa atá i mbaol], https://cinea.ec.europa.eu/featured‑projects/diaspara-project‑unlocking-secrets‑europes‑endangered‑eel-and‑salmon_ga .

(47) ()    An Coimisiún Eorpach: An Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol (gan dáta), ‘Decarbonyt – Decarbonising the fishing fleet in the Mediterranean and Black Sea’ [Decarbonyt – An cabhlach iascaireachta sa Mheánmhuir agus sa Mhuir Dhubh a dhícharbónú], https://cinea.ec.europa.eu/featured‑projects/decarbonyt‑decarbonising-fishing-fleet‑mediterranean‑and‑black-sea_ga .

(48) ()    An Coimisiún Eorpach (2026), ‘An tAontas Eorpach in 2025: Tuarascáil ghinearálta ar ghníomhaíochtaí an Aontais Eorpaigh’, Caibidil 5: Eoraip atá oiriúnach don ré dhigiteach, https://op.europa.eu/webpub/com/general-report‑2025/ga/chapter5.html#subchapter5-2 .

(49) ()    An Coimisiún Eorpach: Ard‑Stiúrthóireacht na Cumarsáide, ‘Aitheasc 2025 ar Staid an Aontais ón Uachtarán von der Leyen’, an 10 Meán Fómhair 2025, https://commission.europa.eu/strategy-and‑policy/state-union/state-union‑2025_ga .

(50) ()    Tá eolas faoi na tionscnaimh le fáil ag https://citizens‑initiative.europa.eu/find‑initiative_ga .

(51) ()    An Coimisiún Eorpach Ard‑Stiúrthóireacht na Cumarsáide, ‘Keynote speech by President von der Leyen at the Global Gateway Forum’, [Eochairóráid ón Uachtarán von der Leyen ag Fóram Global Gateway], alt nuachta, an 9 Deireadh Fómhair 2025, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/speech_25_2337 .

(52) ()    An Coimisiún Eorpach, ‘Commission delivers thermal plant to supply power for 1 million Ukrainians’, [Soláthraíonn an Coimisiún stáisiún teirmeach chun cumhacht a sholáthar do 1 mhilliún Úcránach], preaseisiúint, an 22 Nollaig 2025,   https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/ip_25_3137 .

(53) ()    An Coimisiún Eorpach, First deal under EU’s Ukraine export credit guarantee facility: EUR 20 million for EU exports to Ukraine through Denmark’s EIFO [An chéad chomhaontú faoi shaoráid ráthaíochta creidmheasanna onnmhairiúcháin an Aontais don Úcráin: EUR 20 milliún le haghaidh onnmhairí an Aontais chuig an Úcráin trí Oifig Onnmhairiúcháin‑Allmhairiúcháin na Danmhairge], preaseisiúint, an 5 Meitheamh 2025, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/ip_25_1429 .

(54) ()    An Coimisiún Eorpach (2026), ‘Implementation of the 1435 connectivity PL/UA border – Mostyska II – Sknyliv (Lviv) Stage 1’, [Nascacht 1435 na Teorann idir PL/UA – Mostyska II – Sknyliv (Lviv) Céim 1 a Chur chun Feidhme], Clár Iompair SCE, https://ec.europa.eu/assets/cinea/project_fiches/cef/cef_transport/24-UA-TG-EUUA1435PLUABCPML1.pdf .

(55) ()    An Coimisiún Eorpach: Ard‑Stiúrthóireacht na Soghluaisteachta agus an Iompair, ‘New EU-funded railway line brings Ukraine even closer to EU’ [Tugtar an Úcráin níos gaire fós don Aontas trí iarnród nua arna chistiú ag an Aontas], alt nuachta, an 5 Meán Fómhair 2025, https://transport.ec.europa.eu/news‑events/news/new-eu-funded‑railway-line-brings‑ukraine-even‑closer-eu-2025-09-05_ga .

(56) ()    An Coimisiún Eorpach (2026), ‘An tAontas Eorpach in 2025: Tuarascáil ghinearálta ar ghníomhaíochtaí an Aontais Eorpaigh’, Caibidil 1: Tacaíocht an Aontais don Úcráin https://op.europa.eu/webpub/com/general-report‑2025/ga/chapter1.html#subchapter1-1 .

(57) ()    Tá an t‑ainmniú seo gan dochar do sheasaimh maidir le stádas, agus tá sé ag teacht le UNSCR 1244/1999 agus le Tuairim CBI maidir le dearbhú neamhspleáchais na Cosaive.

(58) ()    An Coimisiún Eorpach, An Eoraip ar thús cadhnaíochta san iarracht gealltanas maidir le feachtas lena slógtar EUR 15,5 billiún le haghaidh fuinneamh glan san Afraic, preaseisiúint, an 21 Samhain 2025, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/ip_25_2781 .

(59) ()    An Coimisiún Eorpach: Ard‑Stiúrthóireacht um Chomhpháirtíochtaí Idirnáisiúnta (gan dáta), African Local Currency Bond Fund [Ciste Bannaí Airgeadra Áitiúil na hAfraice], https://international-partnerships.ec.europa.eu/funding-and‑technical-assistance/funding-instruments/european‑fund‑sustainable-development‑plus/african‑local-currency-bond‑fund_ga  

(60) ()    An Coimisiún Eorpach: Ard‑Stiúrthóireacht um Chomhpháirtíochtaí Idirnáisiúnta (gan dáta), Accelerate the Energy Transition AccelerET, [Dlús a chur leis an Aistriú Fuinnimh AccelerET], https://international-partnerships.ec.europa.eu/funding-and‑technical-assistance/funding-instruments/european‑fund‑sustainable-development‑plus/accelerate-energy-transition‑acceleret_ga  

(61) ()    An Coimisiún Eorpach: Ard‑Stiúrthóireacht um Chomhpháirtíochtaí Idirnáisiúnta (gan dáta), ‘Access to Finance’ [Rochtain ar Airgeadas], https://international-partnerships.ec.europa.eu/funding-and‑technical-assistance/funding-instruments/european‑fund‑sustainable-development‑plus/access‑finance_ga  

(62) ()    Ní dhéanfar ainmniú na Palaistíne a fhorléiriú mar aitheantas do Stát na Palaistíne agus tá sé gan dochar do sheasaimh éagsúla na mBallstát ar an gceist sin.

(63) ()    An Coimisiún Eorpach: Ard‑Stiúrthóireacht na Cumarsáide, ‘Speech by President von der Leyen at the European Parliament plenary debate on the new 2028-2034 Multiannual Financial Framework: architecture and governance’ [Óráid ón Uachtarán von der Leyen ag díospóireacht iomlánach Pharlaimint na hEorpa maidir le Creat Airgeadais Ilbhliantúil nua 2028-2034: ollstruchtúr agus rialachas’], alt nuachta, an 12 Samhain 2025, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/speech_25_2673 .

(64) ()    Comhaontú Idirinstitiúideach idir Parlaimint na hEorpa, Comhairle an Aontais Eorpaigh agus an Coimisiún Eorpach maidir leis an smacht buiséadach, le comhar in ábhair bhuiséadacha agus le bainistíocht fhónta airgeadais, agus maidir le hacmhainní dílse nua, lena n‑áirítear treochlár i dtreo acmhainní dílse nua a thabhairt isteach Comhaontú Idirinstitiúideach an 16 Nollaig 2020 idir Parlaimint na hEorpa, Comhairle an Aontais Eorpaigh agus an Coimisiún Eorpach maidir leis an smacht buiséadach, le comhar in ábhair bhuiséadacha agus le bainistíocht fhónta airgeadais, agus maidir le hacmhainní dílse nua, lena n‑áirítear treochlár i dtreo acmhainní dílse nua a thabhairt isteach (IO L 433I, 22.12.2020, ELI:  http://data.europa.eu/eli/agree_interinstit/2020/1222/oj ).

(65) ()    Na sonraí maidir le clársceidealú buiséid le haghaidh 2026 agus 2027 a chuirtear i láthair sa tuarascáil seo, léiríonn siad an fhaisnéis atá le fáil ón 31 Bealtaine 2026.

(66) ()    Sonraí comhiomlánaithe croítháscairí feidhmíochta lena léirítear an tionchar measta ionchasach a bheidh ag cláir bhuiséadacha an Aontais le linn na tréimhse 2014-2025 (ranníocaíochtaí ón mbeartas réigiúnach, ó chlár LIFE, ó chlár InvestEU, ón gCiste don Nuálaíocht, ón Sásra um Aistriú Cóir agus ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta).

(67) ()    Ní réamhriachtanas le haghaidh cistiúcháin é ailíniú leis an tacsanomaíocht.

(68) ()    Doiciméad inmheánach oibre de chuid an Choimisiúin – Impact assessment report accompanying the document Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council establishing a budget expenditure tracking and performance framework and other horizontal rules for the Union programmes and activities[/i] [[Measúnú tionchair a ghabhann leis an doiciméad Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear creat rianaithe caiteachais agus feidhmíochta buiséid agus rialacha cothrománacha eile le haghaidh chláir agus ghníomhaíochtaí an Aontais], SWD(2025) 590 final an 16 Iúil 2025, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/PDF/?uri=CELEX:52025SC0590 .

(69) ()    Cúirt Iniúchóirí na hEorpa, Gender Mainstreaming in the EU budget: Time to turn words into action, [An Príomhshruthú Inscne i mbuiséad an Aontais: Is mithid beart a dhéanamh de réir ár mbriathair], Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh, Lucsamburg, 2021, https://www.eca.europa.eu/lists/ecadocuments/sr21_10/sr_gender_mainstreaming_ga.pdf .

(70) ()    An líon tairbhithe de réir aoise agus gnéis a thairbhigh d’oibríochtaí cabhrach daonnúla atá ar fáil i sonraí oibríochtúla ghníomhaíochtaí EVA (léiríonn na sonraí sin faisnéis atá ionchódaithe in Fiche Opérationnelle agus i gCónaidhm Eorpach na nOspidéal agus an Chúraim Sláinte).

(71) ()    The Game Awards, The Indie Game Awards, Tribeca Games, Game Developers Choice Awards, IGF, DEVGAMM, A Maze, Gradaim Chluichí na Sualainne, Gradaim Golden Joystick, Gradaim TIGA, Venice Immersive, VR Awards.

(72) ()    Ós rud é nár bunaíodh modheolaíocht rianaithe lánfheidhme le haghaidh ranníocaíochtaí digiteacha bhuiséad an Aontais go fóill, ba cheart a bheith cúramach agus aon chomhiomlánú ar ranníocaíochtaí clár aonair ag an gcéim seo á léirmhíniú. Is amhlaidh sin toisc go bhféadfadh sé nach mbeadh na modheolaíochtaí a úsáideann cláir chaiteachais aonair inchomparáide go cruinn. D’ainneoin sin, is féidir leis an gcomhiomlánú sin meastachán ginearálta a sholáthar fós ar an ranníocaíocht dhigiteach iomlán ó bhuiséad an Aontais. D’fhéadfaí beagnach 70 % den chaiteachas digiteach a tuairiscíodh i mbliana a chur i leith na gceithre chatagóir den chompás digiteach.

(73) ()    An Coimisiún Eorpach: Eurostat, Sustainable development in the European Union – Overview of progress towards the SDGs in an EU context – 2026 edition [Forbairt inbhuanaithe san Aontas Eorpach – Forbhreathnú ar an dul chun cinn i dtreo na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe i gcomhthéacs an Aontais – eagrán 2026], Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh, 2026, https://data.europa.eu/doi/10.2785/9931334 ; https://ec.europa.eu/eurostat/product?code=KS-01-25-064 .

AN COIMISIÚN EORPACH

Strasbourg, 16.6.2026

COM(2026) 824 final

IARSCRÍBHINNÍ

a ghabhann le

TUARASCÁIL ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE AGUS CHUIG AN gCÚIRT INIÚCHÓIRÍ

Tuarascáil Bhliantúil ar Bhainistíocht agus ar Fheidhmíocht Bhuiséad an Aontais Eorpaigh – bliain airgeadais 2025

Clár Ábhair

Iarscríbhinn 2 – Rialú inmheánach agus bainistíocht airgeadais    

1Uirlisí láidre chun buiséad an Aontais a bhainistiú i dtimpeallacht chasta

2.Rialuithe costéifeachtacha lena gcosnaítear Buiséad AE23

3.Dearbhú bainistíochta61

4.Ionchas do 2026 agus ina dhiaidh sin69

Iarscríbhinn 3 – An tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta faoi NextGenerationEU..    71

1.An tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta–uirlis nuálach rathúil chun freagairt ar ghéarchéimeanna73

2.Deimhnítear le torthaí rialaithe gur comhlíonadh go sásúil na clocha míle agus na spriocanna uile le haghaidh íocaíochtaí a rinneadh in 202581

Iarscríbhinn 2 – Rialú inmheánach agus bainistíocht airgeadais

1Uirlisí láidre chun buiséad an Aontais a bhainistiú i dtimpeallacht chasta

Ní mór don Choimisiún Eorpach a ról ríthábhachtach a chomhlíonadh maidir le beartais an Aontais Eorpaigh a mhúnlú agus a chur chun feidhme agus, an tráth céanna, an úsáid is fearr is féidir a bhaint as airgead na gcáiníocóirí. Dá bhrí sin, tá sé fíor-riachtanach a áirithiú go bhfuil caiteachas an Aontais éifeachtach, éifeachtúil agus barainneach, agus go gcomhlíontar na rialacha is infheidhme an tráth céanna. Déanann an Coimisiún a dhícheall na caighdeáin is airde bainistíochta airgeadais a bhaint amach agus an chothromaíocht cheart á baint amach idir leibhéal íseal earráide, íocaíochtaí prasa agus costais rialaithe réasúnta.

1.1.Buiséad an Aontais Eorpaigh: éagsúlacht leathan réimsí, faighteoirí agus caiteachais i dtimpeallacht chasta

In 2025 ba é EUR 166,7 billiún an caiteachas arna bhainistiú ag an gCoimisiún (féach na figiúirí thíos) ( 1 ). Cuimsítear leis sin an sciar de bhuiséad an Aontais arna bhainistiú ag an gCoimisiún, mar aon leis an gCiste Eorpach Forbraíochta ( 2 ) agus cistí iontaobhais an Aontais. Rinneadh an caiteachas sin trí bheagnach 328 000 íocaíocht, idir cúpla céad euro in aghaidh an tairbhí (le haghaidh dheontais soghluaisteachta Erasmus+) agus na céadta milliún euro (le haghaidh tionscadail mhóra amhail imoibreoir teirmeanúicléach an Imoibreora Trialach Theirmeanúicléaigh Idirnáisiúnta (ITER) nó Galileo agus Copernicus, mar aon le tacaíocht bhuiséadach do thíortha comhpháirtíochta) agus fiú na billiúin euro (le haghaidh na mBallstát faoi chistí comhtháthaithe, cistí talmhaíochta agus faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, nó le haghaidh na hÚcráine). Léiríonn sé sin go bhfuil faighteoirí cistí AE an‑éagsúil agus an‑iomadúil. Baineann an caiteachas sin le clárthréimhsí 2014-2020 agus 2021-2027 araon. In 2025, d’éirigh méid na n‑íocaíochtaí a bhaineann leis an gclárthréimhse dheireanach sin níos airde ná méid na n‑íocaíochtaí a bhaineann leis an gcéad chlárthréimhse.

Caiteachas ábhartha bhuiséad an Aontais arna chur chun feidhme ag an gCoimisiún in 2025, de réir réimse beartais

Foinse: Tuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí an Choimisiúin Eorpaigh le haghaidh 2025.

Faoi bhuiséad an Aontais, is é caiteachas dá gcomhroinntear an bhainistíocht ina leith idir an Coimisiún agus na Ballstáit ( 3 ) (go háirithe caiteachas ar an mbeartas comhtháthaithe agus ar thalmhaíocht) an sciar is mó den chaiteachas iomlán. Chuir an Coimisiún an chuid eile den bhuiséad chun feidhme go díreach nó go hindíreach trí eintitis a gcuirtear cúram orthu amhail eagraíochtaí idirnáisiúnta, an Banc Eorpach Infheistíochta agus bainc náisiúnta le haghaidh spreagadh. Tugtar tuairisc sa tábla seo a leanas ar na trí mhodh bainistíochta.

Caiteachas 2025 ó bhuiséad an Aontais Eorpaigh de réir modh bainistíochta

Foinse: Dréachtchuntais bhliantúla an Choimisiúin Eorpaigh 2025 – Ráiteas maidir le feidhmíocht airgeadais.

Ina theannta sin, chaith an Coimisiún beagnach EUR 115,9 billiún ag úsáid na méideanna a fuarthas ar iasacht ar mhargaí caipitil. Is é an Coimisiún a chuireann na cistí sin uile chun feidhme go díreach. In 2025, úsáideadh formhór na gcistí sin don tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, le haghaidh iasachtaí (EUR 47,2 billiún) agus tacaíocht neamh‑inaisíoctha (EUR 33,2 billiún) araon. Úsáideadh na méideanna a bhí fágtha le haghaidh iasachtaí cúnaimh macrairgeadais don Úcráin (EUR 18,1 billiún) agus don Iordáin (EUR 250 milliún), iasachtaí faoi na Saoráidí Athchóirithe agus Fáis le haghaidh na mBalcán Thiar (EUR 184,4 milliún), le haghaidh Phoblacht na Moldóive (EUR 288,9 milliún); agus faoin tSaoráid don Úcráin (EUR 10,1 billiún). Ina theannta sin, úsáideadh EUR 6,6 billiún le haghaidh tacaíocht neamh‑inaisíoctha faoi NextGenerationEU seachas faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta.

Úsáid na méideanna a fuarthas ar iasacht in 2025 ar mhargaí caipitil

(*)    An tSaoráid Athchóirithe agus Fáis le haghaidh na mBalcán Thiar, an tSaoráid Athchóirithe agus Fáis le haghaidh Phoblacht na Moldóive agus Cúnamh Macra-Airgeadais
don Iordáin.

Foinse: Dréachtchuntais bhliantúla an Choimisiúin Eorpaigh 2025 – Ráiteas maidir le feidhmíocht airgeadais.

1.2.Córas rialachais láidir mar bhonn taca faoi fhreagracht an Choláiste

Ina cháil mar oifigeach údarúcháin an Choimisiúin, tá freagracht pholaitiúil ar Choláiste na gCoimisinéirí as buiséad an Aontais a bhainistiú agus, dá bhrí sin, tá sé freagrach as obair ranna an Choimisiúin. Tá rialachas bhuiséad an Aontais bunaithe ar roinnt shoiléir na bhfreagrachtaí idir na leibhéil pholaitiúla agus bhainistíochta; iniúchóireacht inmheánach neamhspleách dá dtugann an Coiste um Dhul Chun Cinn Iniúchóireachta tacaíocht, ar a n‑áirítear saineolaithe seachtracha; cuntasóir neamhspleách; tiomantas láidir do bhainistiú feidhmíochta agus do chomhlíonadh an chreata dhlíthiúil; trédhearcacht agus ardchaighdeáin eiticiúla; agus tuairisciú trédhearcach.

Tá córas rialachais agus slabhra freagrachtaí an Choimisiúin saincheaptha dá shamhail uathúil cinnteoireachta díláraithe i gcur chun feidhme an bhuiséid. Tarmligeann Coláiste na gCoimisinéirí an bhainistíocht oibríochtúil laethúil chuig 52 oifigeach údarúcháin trí tharmligean ( 4 ) a bhainistíonn agus a stiúrann a ranna chun na cuspóirí ina bpleananna straitéiseacha a bhaint amach, agus na hacmhainní atá ar fáil á gcur san áireamh. Tá gach oifigeach údarúcháin trí tharmligean cuntasach as an sciar de bhuiséad an Aontais a chuirtear chun feidhme ina roinn féin.

Ina dtuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí, déanann na hoifigigh údarúcháin trí tharmligean tuairisciú trédhearcach ar an bhfeidhmíocht agus ar na torthaí a baineadh amach, ar fheidhmiú a gcóras rialaithe inmheánaigh agus ar bhainistíocht airgeadais a sciar de bhuiséad an Aontais – agus an dearbhú a sholáthair na Ballstáit faoi bhainistíocht chomhroinnte agus na comhpháirtithe cur chun feidhme faoi bhainistíocht indíreach á chur san áireamh. Tá dearbhú dearbhaithe i ngach tuarascáil bhliantúil ar ghníomhaíochtaí. Féadfar é a cháiliú le forchoimeádas má shainaithníonn oifigeach údarúcháin trí tharmligean laigí a bhfuil tionchar mór acu.

Sa tuarascáil bhliantúil bhainistíochta agus feidhmíochta, déantar na torthaí bliantúla do bhuiséad an Aontais a shintéisiú ar leibhéal an Choimisiúin, ar bhonn an dearbhaithe agus na bhforchoimeádas atá sna tuarascálacha bliantúla uile ar ghníomhaíochtaí. Is cuid de phacáiste tuairiscithe chomhtháite airgeadais agus cuntasachta an Choimisiúin í an tuarascáil seo, a ghlacann Coláiste na gCoimisinéirí ( 5 ).

Leis an nós imeachta bliantúil um urscaoileadh buiséadach ina dhiaidh sin, ceadaítear do Pharlaimint na hEorpa agus do Chomhairle an Aontais Eorpaigh freagracht pholaitiúil as cur chun feidhme bhuiséad an Aontais a chur ar an gCoimisiún. Cuirtear san áireamh sa chinneadh ón bParlaimint tuairisciú comhtháite airgeadais agus cuntasachta an Choimisiúin; tuarascálacha bliantúla agus speisialta na Cúirte Iniúchóirí, mar aon le ráiteas dearbhaithe na Cúirte Iniúchóirí i dtaobh bheachtas na gcuntas agus dhlíthiúlacht agus rialtacht na n‑idirbheart is bun leo; éisteachtaí Coimisinéirí agus Ard‑Stiúrthóirí; agus moladh ón gComhairle.

Cuidíonn na socruithe láidre rialachais sin le Coláiste na gCoimisinéirí cuspóirí an Choimisiúin a bhaint amach, úsáid éifeachtúil éifeachtach a bhaint as acmhainní agus a áirithiú go gcuirtear buiséad an Aontais chun feidhme i gcomhréir le prionsabail na bainistíochta fónta airgeadais. Cuirtear forbhreathnú i láthair sa chairt thíos.

1.3.Creat rialaithe inmheánaigh aibí a rannchuidíonn
le cuspóirí an Choimisiúin a bhaint amach i dtimpeallacht atá ag athrú

1.3.1.Creat rialaithe inmheánaigh aibí a choigeartaítear go leanúnach chun aghaidh a thabhairt ar mhionlaigí

Braitheann an Coimisiún ar chreat láidir corparáideach um rialú inmheánach bunaithe ar na caighdeáin idirnáisiúnta is airde. Baineann sé úsáid freisin as beartas láidir bainistithe riosca chun rioscaí a shainaithint, a mheasúnú agus a bhainistiú ar gach leibhéal den eagraíocht, d'fhonn dearbhú a sholáthar maidir le baint amach a chuspóirí. In 2025, lean an Coimisiún de bheith ag áirithiú go ndéantar na méideanna a leithdháiltear ó bhuiséad an Aontais a infheistiú chun na críche atá beartaithe dóibh i ndianchomhlíonadh na rialacha airgeadais chun earráidí a íoslaghdú, a bhrath agus a chosc, cistiú dúbailte a sheachaint, calaois a chosc, trédhearcacht a fheabhsú agus an bealach a réiteach don urscaoileadh.

Ar an iomlán, in 2025, tháinig ranna an Choimisiúin ar an gconclúid go raibh na prionsabail rialaithe inmheánaigh is bun lena gcórais rialaithe inmheánaigh i láthair agus ag obair mar a bhí beartaithe agus go raibh siad cobhsaí i gcaitheamh na mblianta (féach an graf thíos) fiú más gá mionfheabhsuithe a dhéanamh i réimsí áirithe. Deimhníodh leis an measúnú foriomlán sin gur lean ranna an Choimisiúin dá n‑iarrachtaí aghaidh a thabhairt ar na heasnaimh ina gcórais rialaithe inmheánaigh a sainaithníodh in 2024. D’eascair an dul chun cinn a rinneadh in 2025, i measc nithe eile, as feabhas a cuireadh ar straitéisí áitiúla i réimsí éagsúla (e.g. acmhainní daonna, frithchalaois), as rannpháirtíocht mhéadaithe i ngníomhaíochtaí foghlama, as pleananna leanúnachais gnó agus pleananna um athshocrú a glacadh, agus as feabhas a cuireadh ar cháilíocht na faisnéise a sholáthraítear ar inlíonta áitiúla.

Measúnú ar fheidhmiú na gcomhpháirteanna agus na bprionsabal rialaithe inmheánaigh (*)

(*)    Líon ranna an Choimisiúin a thuairiscigh gur seasadh le comhpháirteanna agus prionsabail rialaithe inmheánaigh agus gur fheidhmigh siad i gceart in 2023, 2024 agus 2025.

Foinse: Tuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí an Choimisiúin Eorpaigh.

Lean ranna an Choimisiúin, le tacaíocht ón tSeirbhís Lárnach Airgeadais, dá gcórais rialaithe inmheánaigh a fheabhsú, a nuashonrú agus a mhionchoigeartú i gcás inar gá. Tá feabhsuithe ar roinnt prionsabail rialaithe inmheánaigh fós ag teastáil, a chomhfhreagraíonn go príomha do mhioneasnaimh. Ar an gcaoi chéanna le blianta roimhe seo, is minic a bhaineann éifeachtacht pháirteach le tosca seachtracha. Is gné dhílis é an measúnú sin den staid pholaitiúil éagobhsaí i dtíortha agus i réigiúin áirithe nach de chuid an Aontais iad ina mbíonn oibríochtaí á ndéanamh. Cuireann an luaineacht mhéadaithe sin cosc ar chur chun feidhme iomlán gníomhaíochtaí caighdeánacha faireacháin, meastóireachta agus rialaithe gan deireadh a chur leis an seachadadh práinneach agus fíor-riachtanach ar chúnamh airgeadais. An chuid is mó den am, braitheadh éifeachtacht pháirteach trí iniúchtaí (inmheánacha nó seachtracha) agus dá thoradh sin, rinneadh moltaí iniúchóireachta ar forbraíodh pleananna gníomhaíochta ina leith a bhfuil tús curtha lena gcur chun feidhme cheana féin ach nach bhfuil curtha i gcrích go fóill. Na ranna lena mbaineann agus na réimsí a bhfuil feabhas le cur orthu, athraíonn siad ó bhliain go bliain. Sin é an fáth a mbíonn na hathruithe i gcaitheamh na mblianta ar leibhéal an Choimisiúin fós fíorbheag. Is féidir forbhreathnú a fháil sa dearbhú a sholáthair an tSeirbhís um Iniúchóireacht Inmheánach in Imleabhar III, Iarscríbhinn 6.

1.3.2.Dul chun cinn maidir le claochlú digiteach an Choimisiúin

I bhfianaise dúshláin nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo, tá claochlú digiteach an Choimisiúin ag dul chun cinn trína bheith ag leanúint d'uirlisí teicneolaíochta faisnéise corparáideacha níos éifeachtúla a fhorbairt chun éifeachtúlacht a phróisis ghnó a mhéadú agus trí chumais mhéadaithe bainistithe sonraí agus tuairiscithe a chur ar fáil.

In 2025, i gcomhréir le straitéis dhigiteach an Aontais, lean an Coimisiún dá ardán airgeadais corparáideach nua, SUMMA, a chur chun feidhme agus a chur in úsáid. Ba chloch mhíle thábhachtach í sin i gclaochlú digiteach an Choimisiúin a bhí dírithe ar ghnó. Ba athrú agus nuashonrú é a bhí níos mó ná mar a rinneadh riamh roimhe seo (féach an bosca thíos).

SUMMA –ardán airgeadais corparáideach nua an Choimisiúin

Cuireadh an t‑ardán i bhfeidhm go gníomhach i ranna agus i ngníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin i mí Eanáir 2025, agus é ag teacht in ionad iomlán an iarchórais lárnaigh cuntasaíochta, buiséadaigh agus cisteáin. I mí Eanáir 2026, thosaigh an tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí agus 22 ghníomhaireacht dhíláraithe de chuid an Aontais ar úsáid a bhaint as SUMMA freisin. Faoi 2027, cuirfear SUMMA in úsáid a thuilleadh i ngach ceann de na 27 n‑eintiteas atá fós ag úsáid an chórais airgeadais a bhí ann roimhe seo, agus sa Chomhscéim Árachais Breoiteachta agus sa Chiste Eorpach Forbraíochta.

Is córas airgeadais nua-aimseartha é SUMMA, atá deartha i ndlúthchomhar leis na húinéirí gnó, bunaithe ar na caighdeáin tionscail is fearr agus atá comhtháite go hiomlán i dtimpeallacht teicneolaíochta faisnéise chorparáideach an Choimisiúin. De bharr a chomhtháthaithe leis na príomhchórais chorparáideacha agus áitiúla, méadaíodh leibhéal foriomlán uathoibrithe oibríochtaí an Choimisiúin.

Is foinse thábhachtach é SUMMA don mhol lárnach sonraí agus tuairiscithe, a cheapann agus a sholáthraíonn réitigh nua-aimseartha don tuairisciú, idir dheaiseanna idirghníomhacha agus thuarascálacha corparáideacha, do réimse leathan páirtithe leasmhara: an Coimisiún, na gníomhaireachtaí feidhmiúcháin agus comhlachtaí, institiúidí agus gníomhaireachtaí díláraithe eile. Fágann an mol tuairiscithe go mbíonn na sonraí airgeadais soiléir, iontaofa agus éasca le húsáid. Tríd an mol sonraí agus tuairiscithe, soláthraítear réitigh don phleanáil agus don réamhaisnéisiú freisin, rud a chuireann ar a gcumas d’eintitis an Aontais a gcaiteachas a chlársceidealú ar bhealach níos fearr.

Tá creat rialachais láidir ag clár SUMMA agus úsáideann sé córas dearbhaithe cáilíochta críochnúil, bunaithe ar thástálacha tráthrialta ar phróisis agus ar chomhtháthuithe SUMMA.

Tríd is tríd, cuireann SUMMA go mór le héifeachtúlacht ghnó, chomh maith le solúbthacht trí anailísíocht fhíor-ama chomhtháite, agus laghdóidh sé costais úinéireachta agus chothabhála amach anseo.

1.3.3.Creat feabhsaithe um bainistiú riosca oibríochtaí airgeadais

Ó seoladh clár iasachtaíochta NextGenerationEU ag deireadh 2021, tá méadú mór tagtha ar oibríochtaí airgeadais an Aontais ó thaobh méide agus raon feidhme de chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin atá ag teacht chun cinn. Ráthaíochtaí buiséadacha agus iasachtaí chun cuspóirí beartais an Aontais a bhaint amach, arna gcistiú trí urrúis fiachais a eisiúint, baineadh úsáid astu ar mórscála chun dul i ngleic le dúshláin atá ag teacht chun cinn agus le géarchéimeanna comhleanúnacha. Chuir an Coimisiún a chlár cistiúcháin le haghaidh 2025 i gcrích, lenar tiomsaíodh EUR 155 bhilliún san iomlán i gcaitheamh na bliana. Le heisiúint 2025, ba é EUR 560 billiún méid iomlán bhannaí an Aontais gan íoc faoi dheireadh na bliana, agus eisíodh EUR 78,5 billiún i bhfoirm bhannaí glasa NextGenerationEU.

Sa chomhthéacs sin, tá Príomhoifigeach Riosca ceaptha ag an gCoimisiún chun creat iomchuí bainistithe riosca agus comhlíontachta a cheapadh, a fhorbairt agus a chur chun feidhme chun leasanna airgeadais an Aontais a chosaint agus chun a áirithiú go ndéanfar na rioscaí éagsúla a eascraíonn as na hoibríochtaí iasachtaíochta a shainaithint, a bhainistiú agus a mhaolú go leormhaith in am trátha. Feabhsaíodh an creat sin go leanúnach trí phróisis, pointí rialaithe agus formhaoirseacht riosca a chur i bhfeidhm ar fud na bpríomhghníomhaíochtaí iasachtaíochta agus iasachtaithe uile, lena n‑áirítear pleanáil cistiúcháin, forghníomhú idirbheart iasachtaíochta, bainistíocht leachtachta, ríomh costas agus leithdháileadh.

Agus castachtaí agus scála méadaithe oibríochtaí airgeadais uile an Aontais á gcur san áireamh, ba ghá don Choimisiún creat bainistithe riosca níos cuimsithí agus níos sofaisticiúla, a bheadh ailínithe le dea-chleachtas sa tionscal, a fhorbairt go tapa. Baineadh é sin amach ag tús 2025 trí ról an Phríomhoifigigh Riosca a leathnú ó oibríochtaí iasachtaíochta an Aontais agus óna oibríochtaí gaolmhara iasachtaithe agus bainistithe fiachais chuig oibríochtaí bainistithe sócmhainní, ráthaíochtaí buiséadacha agus cúnamh airgeadais do thíortha nach de chuid an Aontais iad ( 6 ). I gcomhréir le dea-chleachtas, tá an tsamhail bainistithe riosca ‘trí líne chosanta’ curtha chun feidhme ag an gCoimisiún:

•tá an chéad líne chosanta comhdhéanta de na hardstiúrthóireachtaí atá freagrach as oibríochtaí airgeadais an Aontais i gcomhréir leis an Rialachán Airgeadais, ar cheart dóibh próisis bainistithe fhónta riosca airgeadais a chur chun feidhme, comhlíonadh an chreata bainistithe riosca a áirithiú agus aon diallas a thuairisciú;

•gníomhaíonn an Príomhoifigeach Riosca mar an dara líne chosanta ar an leibhéal corparáideach agus tá sé freagrach as creat comhchoiteann bainistithe riosca airgeadais a bhunú le haghaidh oibríochtaí airgeadais uile an Aontais agus as measúnú riosca neamhspleách agus tuairisciú a dhéanamh;

•an tríú líne chosanta is ea an tSeirbhís um Iniúchóireacht Inmheánach, a fheidhmíonn a ról i gcomhréir le hAirteagal 118 den Rialachán Airgeadais.

Tá an creat lena rialaítear bainistiú riosca airgeadais agus comhlíonadh á fhorbairt ag an gCoimisiún anois le haghaidh na gcatagóirí éagsúla d’oibríochtaí airgeadais an Aontais. Áiritheofar leis an gcreat sin go mbeidh cineálacha comhsheasmhacha agus comhchuibhithe cur chuige ann maidir le riosca ar fud sheirbhísí an Choimisiúin. Áiritheofar leis na beartais go mbeifear ailínithe le caighdeáin idirnáisiúnta trí dhea-chleachtais a ghlacadh maidir le riosca a thomhas agus faireachán a dhéanamh air.

Tá an creat lena rialaítear bainistiú riosca airgeadais agus comhlíonadh á fhorbairt ag an gCoimisiún anois le haghaidh na gcatagóirí éagsúla d’oibríochtaí airgeadais an Aontais. Áiritheofar leis an gcreat sin go mbeidh cineálacha comhsheasmhacha agus comhchuibhithe cur chuige ann maidir le riosca ar fud sheirbhísí an Choimisiúin. Áiritheofar leis na beartais go mbeifear ailínithe le caighdeáin idirnáisiúnta trí dhea-chleachtais a ghlacadh maidir le riosca a thomhas agus faireachán a dhéanamh air.

1.4.Straitéisí rialaithe ilbhliantúla chun a áirithiú go bhfuil an caiteachas
dlíthiúil agus rialta

Mar bhainisteoirí ar bhuiséad an Aontais, cuireann oifigigh údarúcháin straitéisí rialaithe ilbhliantúla i bhfeidhm chun earráidí a chosc, a bhrath agus a cheartú. I gcomhréir leis an bhfreagracht atá orthu maidir le híocaíochtaí aonair a dhéanamh, ní mór dóibh a ndearbhú a fhorbairt ón mbun aníos agus ar bhealach mionsonraithe, (i.e. de réir cláir nó de réir mír caiteachais ábhartha eile). Cuireann sé sin ar chumas an Choimisiúin laigí agus earráidí a bhrath ar bhealach mionsonraithe difreáilte le haghaidh gach cláir nó gach deighleoige caiteachais; na bunchúiseanna le hearráidí sistéamacha a shainaithint (e.g. castacht rialacha i réimsí beartais áirithe, amhail taighde nó comhtháthú); bearta ceartaitheacha spriocdhírithe comhréireacha a dhéanamh; agus a áirithiú go n‑úsáidfear na ceachtanna a foghlaimíodh chun feabhas a chur ar na córais bhainistíochta agus rialaithe agus ar dhearadh na gclár airgeadais a bheidh ann amach anseo.

Ceaptar cláir chaiteachais an Aontais chun bheith ina gcláir ilbhliantúla, agus is amhlaidh an cás maidir leis na straitéisí rialaithe gaolmhara. Tugann sé sin le tuiscint go bhféadfar earráidí a bhrath agus a cheartú go leanúnach, go dtí go ndúnfar an clár. Thairis sin, tá na straitéisí rialaithe difreáilte ó thaobh riosca de (i.e. coigeartaítear de réir na saintréithe agus na rioscaí a bhaineann le modhanna bainistíochta éagsúla, leis na gníomhaithe lena mbaineann, le réimsí beartais agus/nó le socruithe cistiúcháin). Is é a bhíonn i gceist le straitéisí rialaithe de ghnáth rialuithe coisctheacha (rialuithe ex ante) a dhéantar roimh íocaíocht an Choimisiúin agus rialuithe ceartaitheacha (rialuithe ex post) a dhéantar tar éis na híocaíochta.

Cuirtear i láthair sa léaráid thíos an cur chuige atá ann faoi láthair maidir le caiteachas costasbhunaithe, agus maidir le caiteachas a gcinntear ráta earráide ina leith. Sonraítear in Imleabhar III, Iarscríbhinn 5 príomhshásraí coisctheacha agus ceartaitheacha an Choimisiúin.

Timthriall rialaithe ilbhliantúil an Choimisiúin Eorpaigh

Foinse: An Coimisiún Eorpach

I gcás ionstraimí costasbhunaithe, cinntear an riosca tráth na híocaíochta agus an riosca tráth an dúnta ag pointí éagsúla ama, mar a mhínítear sa léaráid thíos.

Riosca tráth na híocaíochta agus riosca tráth an dúnta

Foinse: An Coimisiún Eorpach

Chun faisnéis bhreise a fháil maidir le riosca tráth na híocaíochta agus tráth an dúnta i gcás 2025, féach Roinn 2.1 thíos agus Imleabhar III, Iarscríbhinn 5, Ranna 5.1 agus 5.2.

Le haghaidh íocaíochtaí feidhmíochtbhunaithe, tá seicheamh na rialuithe fós comhchosúil leis an seicheamh ar a dtugtar tuairisc thuas ach ní dhéantar an riosca tráth na híocaíochta ná an riosca tráth an dúnta a ríomh. Maidir le caiteachas faoin tsamhail nua seachadta do chomhbheartas talmhaíochta 2023-2027, dírítear ar fheidhmiú na gcóras atá i bhfeidhm sna Ballstáit agus ar iniúchtaí córas, ó na húdaráis iniúchóireachta náisiúnta ( 7 ) agus ón gCoimisiún araon. Maidir leis an gcaiteachas faoin tSaoráid don Úcráin, i bhfianaise go bhfuil saolré na hionstraime ag céim luath, agus an dul chun cinn atá déanta cheana féin maidir lena cur chun feidhme, agus an staid ar an láthair á cur san áireamh, tá an measúnú bunaithe go príomha ar athbhreithnithe deisce ex ante. Cosúil le hionstraimí costasbhunaithe, déantar coigeartuithe agus ceartúcháin fós de thoradh na rialuithe, bíodh sin sula ndéantar an íocaíocht in éineacht le fionraíochtaí agus laghduithe nó tar éis don íocaíocht a bheith déanta in éineacht le ceartúcháin airgeadais agus aisghabhálacha.

Maidir leis na cláir chistiúcháin eile le haghaidh chreat airgeadais ilbhliantúil 2021-2027, i bhfianaise an luasghéaraithe ar íocaíochtaí in 2025, tá an Coimisiún in ann a straitéisí rialaithe a chur chun feidhme go hiomlán anois. Ciallaíonn tuilleadh íocaíochtaí go mbeidh tuilleadh idirbheart ann lena sampláil le haghaidh a n‑iniúchta agus, dá bhrí sin, gur lú an gá le dul i muinín rátaí comhréidhe, ach ciallaíonn sé freisin go bhféadfaí a bheith in ann brath ar thorthaí iniúchóireachta le haghaidh na rátaí earráide, a éiríonn níos cruinne, agus cur chuige coimeádach á choimeád ina leith.

1.5.An comhrac in aghaidh na calaoise: Straitéis frithchalaoise an Choimisiúin
agus tograí breise

1.5.1.Cur chun feidhme straitéis frithchalaoise an Choimisiúin
plean gníomhaíochta

Ní fhulaingíonn an Coimisiún calaois ar chor ar bith. De bhun Airteagal 325 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, cosnaíonn an Coimisiún agus na Ballstáit buiséad an Aontais ar an gcalaois agus ar ghníomhaíochtaí neamhdhleathacha eile.

I gcaitheamh 2025, rinne seirbhísí an Choimisiúin agus an Oifig Eorpach Frith‑Chalaoise dul chun cinn maidir le cur chun feidhme an phlean gníomhaíochta a ghabhann le straitéis frithchalaoise an Choimisiúin ( 8 ) ó 2019. Tá ról mór ag an straitéis maidir le cosc a chur ar an mí‑úsáid a d’fhéadfaí a bhaint as airgead an Aontais. Tá plean gníomhaíochta ag gabháil leis, arna athbhreithniú in 2023 ( 9 ), lena n‑áirítear 44 bheart faoi sheacht dtéama lena gcumhdaítear tosaíochtaí an Choimisiúin maidir leis an gcalaois a chomhrac. Tá spriocdhátaí éagsúla ann do na bearta éagsúla, ó 2023 go 2026, ach tá an cur chun feidhme ‘déanta’, nó ‘déanta agus ar siúl go leanúnach’ i gcás fhormhór na mbeart. Thug an Oifig Eorpach Frith‑Chalaoise tuilleadh tacaíochta do sheirbhísí an Choimisiúin agus a straitéisí frithchalaoise á gceapadh acu agus lean sí de na forbairtí is déanaí maidir le beartas frithchalaoise a chomhroinnt laistigh den Líonra um Chosc agus Brath Calaoise.

Le linn na bliana, thug an Oifig Eorpach Frith‑Chalaoise a hobair anailíseach straitéiseach chun cinn, ar obair í a úsáidtear mar bhonn eolais le haghaidh na measúnuithe riosca calaoise ag ranna an Choimisiúin agus na Ballstáit, go háirithe trí anailísí ar neamhrialtachtaí agus ar chalaois in earnálacha difriúla a bhrath agus a thuairisciú agus ar thionchar na calaoise agus ar an leochaileacht i leith na calaoise i réimsí éagsúla an bheartais comhtháthaithe.

Chuaigh an Oifig Eorpach Frith‑Chalaoise i dteagmháil le húdaráis náisiúnta chun feabhas a chur ar thuairisciú na neamhrialtachtaí agus na calaoise, agus sholáthair sí anailís straitéiseach mar bhonn eolais le haghaidh na measúnuithe riosca calaoise ag ranna an Choimisiúin agus na Ballstáit. Lean an Oifig Eorpach Frith‑Chalaoise de bheith i dteagmháil leis na Ballstáit, i gcomhthéacs an Choiste Chomhairligh chun an Cosc Calaoise a Chomhordú chomh maith le tacaíocht ar éileamh a sholáthar dá ngníomhaíochtaí frithchalaoise, lena n‑áirítear do thíortha is iarrthóirí, amhail an Úcráin. Bhí measúnú cáilíochtúil nuashonraithe ar na straitéisí náisiúnta frithchalaoise san áireamh le tuarascáil bhliantúil 2024 maidir le cosaint leasanna airgeadais an Aontais ( 10 ).

De thoradh na hoibre imscrúdaithí dá cuid, in 2025 mhol an Oifig Eorpach Frith‑Chalaoise go n‑aisghabhfaí EUR 597 milliún, agus go gcuirfí cosc ar chaitheamh míchuí EUR 18,1 milliún. Tuairiscíonn an Oifig Eorpach Frith‑Chalaoise ar a cuid gníomhaíochtaí imscrúdaitheacha ina tuarascáil bhliantúil ( 11 ).

Athbhreithniú ar ollstruchtúr frithchalaoise an Aontais

I mí Iúil 2025 sheol an Coimisiún athbhreithniú ar ollstruchtúr frithchalaoise an Aontais ( 12 ). Tá sé d’aidhm ag an athbhreithniú frithchalaoise seo éifeachtúlacht a chur chun cinn ag gach céim den timthriall frithchalaoise, tacú le comhlántacht idir gníomhaithe frithchalaoise maidir le calaois a chosc, a bhrath, a imscrúdú, a cheartú agus a ionchúiseamh agus méideanna do bhuiséad an Aontais a aisghabháil ar bhealach níos éifeachtúla agus níos éifeachtaí. Iarradh sa Pháipéar Bán ar pháirtithe leasmhara agus ar ghníomhaithe san ollstruchtúr frithchalaoise rannchuidiú leis an athbhreithniú freisin. Cuirfear toradh an athbhreithnithe i láthair in 2026 agus d’fhéadfadh tograí reachtacha a bheith ag gabháil leis.

Córas luathbhraite agus eisiaimh

In 2025, ag tógáil ar na nuálaíochtaí a tugadh isteach le Rialachán Airgeadais 2024, chuir an Coimisiún dlús lena iarrachtaí an córas luathbhraite agus eisiaimh a chur chun cinn – ar príomhuirlis í chun leasanna airgeadais an Aontais a chosaint ar chalaois, ar éilliú agus ar chineálacha eile mí‑iompair, amhail sáruithe ar rialacha maidir le coinbhleacht leasa nó gríosú chun fuatha agus idirdhealú. Áiríodh leis sin gníomhaíochtaí múscailte feasachta a bhí dírithe ar institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí uile an Aontais. Dá thoradh sin freisin, cuireadh creat an chórais luathbhraite agus eisiaimh i bhfeidhm ar bhealach níos comhchuibhithe agus rinneadh grinnscrúdú ar chásanna eisiaimh ar fud seirbhísí. Ina theannta sin, in 2025, rinneadh athbhreithniú ar rialacha nós imeachta phainéal an chórais luathbhraite agus eisiaimh chun dlús a chur le cinntí na n‑oifigeach údarúcháin agus chun feabhas a chur ar éifeachtúlacht fhoriomlán an chórais.

1.5.2.An chibearshlándáil a áirithiú

Tá an tslándáil, an tsábháilteacht, an chibearshlándáil agus an leanúnachas gnó go mór chun tosaigh i gclár oibre an Choimisiúin. In 2024-2025 sheol agus reáchtáil an Coimisiún feachtas ‘Bí ullamh’, an tionscnamh suaitheanta inmheánach chun feasacht foirne ar na saincheisteanna sin a mhúscailt. Trí leas a bhaint as na leideanna ‘Bí ullamh’ a seoladh chuig foireann uile an Choimisiúin, na snap-amharcíomhánna ‘Bí ullamh’ a thaispeántar ar scáileáin ar fud fhoirgnimh an Choimisiúin, na seónna bóthair ‘Bí ullamh’ agus na tionscnaimh thiomnaithe ‘Bí ullamh’, déanann na seirbhísí cothrománacha atá i gceannas ar shlándáil, sábháilteacht, cibearshlándáil agus leanúnachas gnó feasacht chomhthéacsúil fhoireann an Choimisiúin ar ábhair ábhartha shonracha sna ceithre réimse sin a mhúscailt. Ag tógáil ar na torthaí rathúla, cuireadh síneadh leis an bhfeachtas go dtí tréimhse 2026-2027, rud a chuireann rannpháirtíocht ghníomhach dhinimiciúil leis an bhfoireann chun cinn a thuilleadh.

A mhéid a bhaineann leis an gcibearshlándáil, imshrianadh ionsaithe in aghaidh an Choimisiúin go rathúil agus cuireadh teorainn le tionchar na dteagmhas go rathúil. Leanann an Coimisiún de bheith ina sprioc tharraingteach do ghníomhaithe cibearbhagairtí sa chomhthéacs geopholaitiúil agus sa timpeallacht bagartha atá ann faoi láthair, arb atá le sonrú ar na príomh‑shaintréithe atá i gceist an teacht i dtír ar leochaileachtaí teicniúla agus daonna ar bhealaí atá ag éirí níos sofaisticiúla. Sa chomhthéacs sin, déanann an Coimisiún infheistíocht go leanúnach chun feabhas a chur ar a sheasamh ó thaobh na cibearshlándála de agus chun a fhaisnéis faoi bhagairtí a fhorbairt, chomh maith lena chumais lena mbrath agus le freagairt dóibh.

Mar a cheanglaítear leis an rialachán maidir leis an gcibearshlándáil in institiúidí, comhlachtaí, oifigí agus gníomhaireachtaí an Aontais ( 13 ), bhunaigh an Coimisiún athbhreithniú cibearshlándála tosaigh, reáchtáil sé an measúnú ar an aibíocht agus thuairiscigh sé ar a phlean cibearshlándála, ag tógáil ar an gcreat inmheánach um rialachas, faireachán agus tuairisciú cibearshlándála atá ann cheana, agus ar an straitéis chorparáideach chibearshlándála. Bhí cur chun feidhme an chéad timthrialla iomláin den tuairisciú a cheanglaítear leis an rialachán ina rannchuidiú le creat cuimsitheach ceangailteach a bhunú chun ardleibhéal coiteann cibearshlándála a áirithiú ar fud eintitis an Aontais, lena n‑áirítear oibleagáidí maidir le rialachas, bainistiú riosca, tuairisciú teagmhas agus comhar.

Sa chomhthéacs geopholaitiúil atá ann faoi láthair, tagann an cheannasacht dhigiteach chun cinn mar réimse criticiúil freisin. I mí na Samhna 2025, thug comhlacht rialachais teicneolaíochta faisnéise corparáidí an Choimisiúin a thacaíocht do phlean gníomhaíochta maidir le ceannasacht dhigiteach, arb é is aidhm dó an rialú ar shócmhainní digiteacha dílse an Choimisiúin a mhéadú. Comhroinneadh an plean gníomhaíochta go réamhghníomhach tríd an gCoiste Idirinstitiúideach um Chlaochlú Digiteach, chun fónamh mar thagairt d’institiúidí eile de chuid an Aontais a choinníonn neamhspleáchas riaracháin dá roghanna digiteacha féin.

Tá ceannaireacht, nuálaíocht agus uathriail straitéiseach na hEorpa á gcur chun cinn go gníomhach ag an gCoimisiún, agus tá bearta déanta aige cheana féin chun spleáchas ar sholáthraithe nach de chuid an Aontais iad le haghaidh bonneagar criticiúil a laghdú, chun an athléimneacht a mhéadú agus chun iomaíochas a choimirciú. I mí Dheireadh Fómhair 2025, sheol an Coimisiún tairiscint maidir le néal ceannasach dar luach EUR 180 milliún a dhámhfaí faoi chreat nua néalcheannasachta. Trí bhreithnithe ceannasachta a leabú ina nósanna imeachta um sholáthar teicneolaíochta faisnéise agus trí thagarmharc a leagan síos le haghaidh úsáid cheannasach na néalseirbhísí, rannchuidíonn an Coimisiún le cleachtais mhargaidh a mhúnlú lena dtacaítear le réitigh cheannasacha agus lena dtugtar dea-shampla maidir leis na Ballstáit.

1.6.Uirlisí eile chun cosaint
leasanna airgeadais an Aontais a áirithiú

1.6.1.Córas coinníollachta

Ó bhí 2021 ann, leis an rialachán maidir le córas ginearálta coinníollachta chun buiséad an Aontais a chosaint ( 14 ) (an Rialachán maidir le Coinníollacht), cosnaíodh an buiséad ar sháruithe ar phrionsabail an smachta reachta a dhéanann difear, nó a bhfuil baol tromchúiseach ann go ndéanfadh siad difear, do leasanna airgeadais an Aontais ar bhealach sách díreach. Comhlánaíonn an Rialachán maidir le Coinníollacht nósanna imeachta eile arna mbunú le reachtaíocht an Aontais chun buiséad an Aontais a chosaint. Sheas Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh go hiomlán le bailíocht an Rialacháin maidir le Coinníollacht in dhá bhreithiúnas uaithi in 2022 ( 15 ). Tar éis na mbreithiúnas sin, ghlac an Coimisiún a threoirlínte i ndáil le cur i bhfeidhm an Rialacháin maidir le Coinníollacht ( 16 ). Ó shin i leith, tá faireachán á dhéanamh ag an gCoimisiún ar an staid ar fud na mBallstát uile faoin Rialachán maidir le Coinníollacht agus tionscnóidh sé an nós imeachta faoin rialachán má chomhlíontar a choinníollacha uile.

Ag deireadh 2022, seoladh nós imeachta amháin, a bhain leis an Ungáir. Chinn an Chomhairle go gcuirfí 55 % de na gealltanais bhuiséadacha ar fionraí i gcás trí chlár ( 17 ) faoin mbeartas comhtháthaithe, a chomhfhreagraíonn do thart ar EUR 6,4 billiún le haghaidh na tréimhse 2021-2027, agus chuir sí cosc ar an gCoimisiún gealltanais dhlíthiúla nua a dhéanamh le hiontaobhais leasa phoiblí nó le heintitis arna gcoinneáil ar bun acu (ar ollscoileanna iad roinnt mhaith acu) faoi aon chlár de chuid an Aontais atá á bhainistiú go díreach nó go hindíreach ag an gCoimisiún.
An toirmeasc i gcás an dara beart, rinneadh agóid ina aghaidh os comhair na Cúirte Ginearálta (tá an cás fós ar feitheamh).

In 2025, lean an Coimisiún d’fhaireachán a dhéanamh ar an staid sna Ballstáit uile agus bhí bearta cosanta fós i bhfeidhm a mhéid a bhaineann leis an Ungáir. Rinne an Coimisiún athmheasúnú ar an staid don Ungáir ag deireadh 2023 ar a thionscnamh féin, agus ag deireadh 2024 tar éis dó fógra i scríbhinn a fháil ón Ungáir maidir le bearta feabhais chun aghaidh a thabhairt ar na hábhair imní a bhí fós gan réiteach. Gach uair, ba é a chonclúid go raibh buiséad an Aontais ar an leibhéal céanna riosca fós agus níor mhol sé deireadh a chur leis na bearta cosanta ná iad a oiriúnú. In 2025 níor thug an Ungáir fógra faoi bhearta feabhais nua chun aghaidh a thabhairt ar na saincheisteanna a shainaithin an Chomhairle. Tá tuilleadh sonraí le fáil sa tuarascáil bhliantúil ar an smacht reachta ( 18 ).

1.6.2.Úsáid na huirlise aonair mianadóireachta sonraí agus scórála riosca – Arachne

Leis an Rialachán Airgeadais (athmhúnlú), a glacadh i mí Mheán Fómhair 2024, tá gá le huirlis nuachóirithe mianadóireachta sonraí agus scórála riosca, a úsáidfear sna modhanna bainistíochta uile. Tá an uirlis mianadóireachta sonraí agus scórála riosca atá ann cheana, Arachne, ar a mbeidh an uirlis a bheidh ann amach anseo bunaithe, in úsáid cheana féin ag seirbhísí an Choimisiúin agus ag roinnt Ballstát ar bhonn deonach sa bhainistíocht chomhroinnte agus le haghaidh na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta. Bunaíodh grúpa saineolaithe leis na Ballstáit in 2025 d’fhonn measúnú a dhéanamh ar ullmhacht na huirlise sin, a gcuirfear de cheanglas éigeantach ar na Ballstáit uile sonraí a chur isteach inti ón gcéad chlárthréimhse eile, ag tosú in 2028. Bunaithe ar an measúnú sin, féadfaidh na comhreachtóirí plé a dhéanamh arís ar an bhféidearthacht úsáid na huirlise ag na Ballstáit a dhéanamh éigeantach.

2.Rialuithe costéifeachtacha lena gcosnaítear
Buiséad AE

I gcomhréir le hAirteagal 33 den Rialachán Airgeadais, chun a áirithiú go leanfaidh rialuithe de bheith costéifeachtach, tá sé d’aidhm ag an gCoimisiún an chothromaíocht cheart a bhaint amach idir na nithe seo a leanas.

•Éifeachtacht. An leibhéal earráide arna fháil ar bhonn na rialuithe a dhéantar, lena bhfágtar gur féidir an caiteachas a ghrúpáil i gcatagóirí riosca éagsúla.

•Éifeachtúlacht. An meán‑am a ghlactar chun íocaíocht a dhéanamh. Seachas sin, bíonn bealaí nua á lorg agus á bhforbairt ag an gCoimisiún i gcónaí chun éifeachtúlacht a mhéadú, go háirithe trí shineirgí a chruthú nuair is féidir.

•Barainneacht. An chomhréireacht idir costais na rialuithe agus na gcistí a bhainistítear.

Baintear costéifeachtacht amach trí na rialuithe a dhifreáil: spreagann réimsí lena mbaineann níos mó rioscaí leibhéal grinnscrúdaithe agus/nó minicíochta agus déine rialuithe níos airde, ach i gcás réimsí lena mbaineann riosca íseal, ba cheart rialuithe a bheith dá bharr sin nach mbeidh chomh dian ná chomh costasach céanna ná nach mbeidh an t‑ualach céanna ag baint leo. Ar na bealaí eile chun costéifeachtacht rialuithe a áirithiú, tá an riosca earráidí a laghdú trí rialacha agus próisis shimplithe, amhail roghanna costais simplithe (i.e. cnapshuimeanna, rátaí comhréidhe agus costais aonaid), trasiontaoibh ar mheasúnuithe, iniúchtaí agus rialuithe atá ann cheana arna ndéanamh ag eintitis eile agus barainneachtaí scála a bhaint amach trí na feidhmeanna rialaithe a chomhthiomsú.

I gcomhréir le prionsabal na bainistíochta fónta airgeadais, i gcás níos mó ionstraimí, táthar ag baint úsáide as an dul chun cinn maidir le cuspóirí a bhaint amach, agus faireachán á dhéanamh orthu trí tháscairí feidhmíochta, mar thoisc chun íoc chistí an Aontais a spreagadh. Chuige sin, ní mór rialuithe a choigeartú agus tá gá le cur chuige difriúil chun an dearbhú a fhorbairt.

2.1.Le torthaí rialaithe an Choimisiúin, deimhnítear go bhfuil buiséad an Aontais
dea-chosanta

2.1.1.Torthaí foriomlána le haghaidh 2025

Leis an méadú atá ag teacht ar an sciar den chaiteachas feidhmíochtbhunaithe a bhíonn ann – formhór chaiteachas an chomhbheartais talmhaíochta ó bhí 2024 ann agus an caiteachas faoi shaoráidí na hÚcráine, na mBalcán Thiar agus Phoblacht na Moldóive ó bhí 2025 ann – cuireann an Coimisiún na torthaí rialaithe i láthair ar leibhéal cheannteidil aonair an chreata airgeadais ilbhliantúil. Le haghaidh bhuiséad iomlán an Aontais, cuirtear caiteachas i láthair le haghaidh gach catagóir riosca: íseal, meánach agus ard.

I gcás íocaíochtaí costasbhunaithe agus bunaithe ar chomhlíonadh, measann an Coimisiún go gcosnaítear an buiséad go héifeachtach nuair a bhíonn an riosca tráth an dúnta faoi bhun 2 % tráth dhúnadh na gclár ar a dhéanaí (i.e. nuair a bheidh na rialuithe, na ceartúcháin agus na haisghabhálacha uile curtha chun feidhme). Is é sin an tairseach ábharthachta chéanna a úsáideann an Chúirt Iniúchóirí. Chun tuilleadh sonraí a fháil faoi na coincheapa sin agus faoin modheolaíocht a úsáidtear chun na meastacháin sin a chinneadh, in éineacht leis na torthaí rialaithe maidir le gach réimse beartais, féach Imleabhar III, Iarscríbhinn 5. Bunaithe ar na hiniúchtaí agus ar na rialuithe a dhéantar, déanann ranna an Choimisiúin meastachán gach bliain i ndáil le leibhéal an riosca a bhaineann le dlíthiúlacht agus le rialtacht chaiteachas an Aontais ag dhá chéim den timthriall rialaithe ilbhliantúil: tráth na híocaíochta agus tráth dhúnadh na gclár.

Foinse: An Coimisiún Eorpach

Go dtí 2023, ba é sin an t‑aon táscaire a úsáideadh chun leibhéal cosanta bhuiséad an Aontais a thomhas, agus úsáideadh é don Choimisiún ina iomláine freisin. Leantar den táscaire sin a chur i bhfeidhm maidir leis na ceannteidil sin faoina mbíonn íocaíochtaí bunaithe ar chostais agus ar chomhlíontacht, agus dá bhrí sin maidir le ceannteidil 1, 2, 4, 5 agus 7 de 2025.

Forbhreathnú ar an riosca tráth na híocaíochta agus ar an riosca tráth an dúnta le haghaidh caiteachas atá bunaithe ar chostas agus ar chomhlíontacht

Foinse: Tuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí an Choimisiúin Eorpaigh le haghaidh 2025.

I gcás ionstraimí ina mbíonn caiteachas feidhmíochtbhunaithe, déantar measúnú cáilíochtúil lenar féidir sciar an chaiteachais i ngach catagóir (riosca, íseal, meánach agus ard) a chinneadh. Bhain sé sin leis na ceannteidil seo a leanas.

•Acmhainní nádúrtha agus comhshaol. Ó bhí 2024 ann, leis an tsamhail nua seachadta faoi chomhbheartas talmhaíochta 2023-2027, díríodh ar fheidhmíocht, bunaithe ar thorthaí a bhaint amach, agus ar fheidhmiú cuí na gcóras rialachais sna Ballstáit. Ós rud é nach dtuairiscíonn na Ballstáit don Choimisiún a thuilleadh maidir le staitisticí rialaithe ar leibhéal an tairbhí, ní féidir an riosca tráth na híocaíochta ná an riosca tráth an dúnta a chinneadh. Ina ionad sin, déantar an caiteachas comhfhreagrach a ghrúpáil i dtrí chatagóir riosca (íseal, meánach agus ard), bunaithe ar an measúnú ar fheidhmiú na gcóras atá i bhfeidhm sna Ballstáit chun dlíthiúlacht agus rialtacht na mbun‑idirbheart a áirithiú, mar aon le cáilíocht na dtorthaí feidhmíochta agus an dul chun cinn atá déanta ó thaobh na feidhmíochta de. Mar shampla, má mheastar go bhfuil córas ag feidhmiú go maith, measfar go bhfuil riosca íseal ag baint leis an gcaiteachas uile a dhéantar tríd an gcóras sin. Táthar ag leanúint de fhionraíochtaí, laghduithe, ceartúcháin airgeadais agus aisghabhálacha a dhéanamh de thoradh rialuithe a dhéantar.

•An chomharsanacht agus an domhan Ó bhí 2025 ann, maidir le saoráidí na hÚcráine ( 19 ), na mBalcán Thiar agus Phoblacht na Moldóive, measadh go raibh an caiteachas feidhmíochtbhunaithe, i bhfianaise go ndéantar íocaíochtaí a luaithe a chomhlíontar céimeanna réamhshainithe (ar comhionann iad le clocha míle agus spriocanna) go sásúil. Maidir leis an dearbhú, déanann an Coimisiún measúnú cáilíochtúil ar chomhlíonadh sásúil na gcéimeanna a cuireadh isteach le haghaidh íocaíochta. Tá sé deacair an measúnú cáilíochtúil sin a chur i dtéarmaí cainníochtúla lena ngabhann ráta earráide. Ina theannta sin, tá na hinfheistíochtaí agus na hathchóirithe a chuimsítear i bpleananna na dtíortha tairbhíocha an‑éagsúil, rud a chuireann bac ar eachtarshuíomh staitistiúil. Sa chomhthéacs seo, ní féidir ráta fóinteach earráide a chinneadh. Ansin freisin, déantar caiteachas a ghrúpáil i dtrí chatagóir riosca (íseal, meánach agus ard), bunaithe ar an measúnú ar leibhéal riosca na gcéimeanna atá bainteach leis an íocaíocht a dhéantar, arna gcomhlánú le toradh na rialuithe ex ante agus ex post ( 20 ). Mar shampla, má bhaineann céim le hathchóiriú a ghlacadh, meastar gur riosca íseal a bhaineann leis sin de ghnáth, agus meastar go mbaineann riosca íseal leis an méid a bhíonn le híoc a chomhfhreagraíonn don chéim sin freisin. Féach tuilleadh sonraí i Roinn 2.1.2, faoi ‘Ceannteideal 6 – an chomharsanacht agus an domhan’. Mar a fhoráiltear sa rialachán, déanfar fionraíochtaí, laghduithe, ceartúcháin airgeadais agus aisghabhálacha de thoradh rialuithe nuair a shainaithneofar earráidí nó i gcásanna sáruithe tromchúiseacha ar oibleagáidí na dtairbhithe.

Dá dheasca sin, tuairiscítear torthaí rialaithe in aghaidh an cheannteidil, cuid acu lena mbaineann riosca tráth na híocaíochta agus lena mbaineann riosca tráth an dúnta, cuid acu lena mbaineann sciar de chaiteachas ísealriosca, meánriosca agus ardriosca. Úsáidtear an léargas deireanach sin i leith chaiteachas an Aontais ina iomláine freisin.

Le haghaidh 2025, tá riosca tráth an dúnta faoi bhun 2 % ag baint leis na ceannteidil uile a bhainistítear faoin tsamhail seachadta íocaíochta atá bunaithe ar chostais agus bunaithe ar chomhlíontacht. Le haghaidh an cheannteidil maidir le hacmhainní nádúrtha agus comhshaol, is é 64 % sciar na n‑íocaíochtaí ísealriosca, rud atá i gcomhréir leis an raon don tréimhse 2020 - 2024 (50,6 % go 77,6 %). Le haghaidh an cheannteidil maidir leis an gcomharsanacht agus an domhan, is é 89,6 % sciar na n‑íocaíochtaí ísealriosca, rud i gcomhréir leis an raon don tréimhse 2020 - 2024 (ó 76,6 % go 100 %). Tá an caiteachas comhfhreagrach cosanta go maith dá réir.

Le haghaidh na gceannteideal maidir leis an margadh aonair, an nuálaíocht agus cúrsaí digiteacha agus comhtháthú, athléimneacht agus luachanna, tá an riosca tráth na híocaíochta os cionn 2 % agus an riosca tráth an dúnta faoi bhun 2 %. I gcás na gceannteideal sin, leanann an Coimisiún dá iarrachtaí an leibhéal riosca tráth na híocaíochta a laghdú a thuilleadh. Ós rud é go bhfuil an riosca tráth an dúnta faoi bhun 2 %, ciallaíonn sé sin go bhfuil an caiteachas comhfhreagrach cosanta go maith sa deireadh thiar thall a bhuí le hiarrachtaí an Choimisiúin (agus na mBallstát) tar éis íocaíochta, trí rialuithe agus ceartúcháin a leanann iad.

Chun go mbeifear in ann comparáid a dhéanamh agus forbhreathnú a fháil, cuirtear an fhaisnéis i láthair thíos in aghaidh na catagóire riosca (íseal, meánach agus ard) le haghaidh gach ceannteideal (féach Roinn 2.1.2) agus le haghaidh an Choimisiúin ar fad.

Forbhreathnú ar chaiteachas in aghaidh na catagóire riosca le haghaidh an Choimisiúin ina iomláine

Foinse: Tuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí an Choimisiúin Eorpaigh le haghaidh 2025.

Bearta coisctheacha agus ceartaitheacha

Níl aon tionchar ag an gcur chuige nua sin maidir le dearbhú i leith íocaíochtaí feidhmíochtbhunaithe ar bhearta coisctheacha agus ceartaitheacha atá á gcur i bhfeidhm fós.

Iomlán na mbeart coisctheach agus ceartaitheach (an Coimisiún agus na Ballstáit): EUR 9,0 billiún (2024: EUR 2,7 billiún).

Baineann an méadú sin le cistí an bheartais comhtháthaithe agus is é is cúis leis an gcuid is mó de na ceartúcháin a rinneadh ar chláir 2014-2020, ar cuireadh cuntais deiridh isteach ina leith agus a cuireadh san áireamh i mbliain airgeadais 2025.

Féach Roinn 2.1.3 thíos, ceannteideal ‘comhtháthú, athléimneacht agus luachanna’, agus Imleabhar III, Iarscríbhinn 5, Roinn 5.4 chun tuilleadh sonraí a fháil.

Forchoimeádais: 32 (18 in 2024), ar bhain 30 forchoimeádas díobh le caiteachas ó bhuiséad an Aontais a bhfuil tionchar airgeadais iomlán dar méid EUR 867 milliún acu (17 agus EUR 330,9 milliún in 2024) agus ar bhain dhá fhorchoimeádas díobh le caiteachas ón tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta a bhfuil tionchar airgeadais EUR 343 mhilliún acu (EUR 17,5 milliún in 2024).

Féach Roinn 3.1 thíos agus Imleabhar III, Iarscríbhinn 5, Roinn 5.3 chun tuilleadh sonraí a fháil.

2.1.2.Torthaí rialaithe de réir deighleoga cláir lena mbaineann ísealriosca, meánriosca agus ardriosca

Tá faisnéis iontaofa fhianaisebhunaithe ag an gCoimisiún a léiríonn staid éagsúlaithe na gcistí a bhainistíonn sé. Sainaithnítear ann na cláir nó na deighleoga caiteachais lena mbaineann riosca níos airde, rud a chuireann ar a chumas a thacaíocht a chur ar fáil go héifeachtúil agus aghaidh a thabhairt ar laigí sonracha fiú i gcás beartais a bhfuil riosca níos ísle ag baint leo go ginearálta, amhail an comhbheartas talmhaíochta.

I gcás caiteachas costasbhunaithe, tá an deighilt idir na catagóirí riosca bunaithe ar an riosca tráth na híocaíochta (i.e. sula mbeidh aon cheartú amach anseo curtha chun feidhme): ísealriosca – riosca tráth na híocaíochta faoi bhun 2,0 %; meánriosca – riosca tráth na híocaíochta idir 2,0 % agus 2,5 %; agus ardriosca – riosca tráth na híocaíochta os cionn 2,5 %. Maidir le comhtháthú, cuirtear an anailís sin i bhfeidhm freisin ar leibhéal na gclár aonair sna Ballstáit.

Déantar caiteachas feidhmíochtbhunaithe a dheighilt go díreach idir na catagóirí ísealriosca, meánriosca agus ardriosca de réir an mheasúnaithe a dhéantar bunaithe ar mhodheolaíochtaí arna saincheapadh de réir na modhanna íocaíochta. Maidir le caiteachas faoin tsamhail nua seachadta de chomhbheartas talmhaíochta 2023-2027, tá sé sin bunaithe ar an measúnú ar fheidhmiú na gcóras sna gníomhaireachtaí íocaíochta, ar leibhéal na hidirghabhála. Maidir le caiteachas faoi na saoráidí, tá sé sin bunaithe ar an measúnú riosca ar na clocha míle agus ar na spriocanna (céimeanna) a chuirtear isteach le haghaidh íocaíochta. Dá thoradh sin, coinnítear an ghráinneacht ar bun leis an gcur chuige nua nó méadaítear í fiú: i gcás an chomhbheartais talmhaíochta, toisc go bhfuil an fhaisnéis faoi na laigí agus na heasnaimh ar leibhéal níos ísle ná leibhéal na gníomhaireachta íocaíochta; i gcás na saoráidí, toisc go bhfuil an fhaisnéis ar leibhéal gach íocaíochta aonair.

Caiteachas an Choimisiúin Eorpaigh a aicmiú i ndeighleoga lena mbaineann ísealriosca, meánriosca agus ardriosca, mar chéatadán den chaiteachas ábhartha iomlán i gcás 2025

Foinse: Tuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí an Choimisiúin Eorpaigh le haghaidh 2025.

In 2025, tháinig laghdú ar an gcaiteachas ábhartha ó EUR 179 mbilliún in 2024 go EUR 166,7 billiún in 2025. Bhí sciar na ndeighleog lena mbaineann ísealriosca, meánriosca nó ardriosca faoi seach cobhsaí ar an iomlán fós, agus rinneadh athruithe áirithe ar na comhpháirteanna.

•Riosca níos ísle. Ba é EUR 97,6 billiún an caiteachas sa chatagóir sin in 2025, arbh é a bhí ann 58,6 % den chaiteachas iomlán,(54,7 % in 2024). Is é is cúis leis an méadú sin, faoi chlárthréimhse 2021-2027, go bhfuil rátaí ísle earráide ag baint le mórán clár um chomhtháthú, ós rud é nach mbítear chomh tugtha céanna d’earráidí i leith na méideanna tosaigh caiteachais a dhearbhaítear, i gcomparáid le caiteachas a dhearbhaítear ag céimeanna níos déanaí den chur chun feidhme.
Mar ab amhlaidh sna blianta roimhe seo, rud a áirítear leis an gcatagóir sin lena mbaineann riosca níos ísle freisin, sin é formhór an chaiteachais arna bhainistiú faoi shamhail nua seachadta an chomhbheartais talmhaíochta (ar níos mó ná EUR 31,5 billiún é, méid a chomhfhreagraíonn do 2 188 n‑idirghabháil le córas rialachais ar tugadh de mheasúnú air go raibh sé ag feidhmiú go maith, as 2 865 san iomlán).
Áirítear leis sin freisin caiteachas arna bhainistiú ag 49 as 68 ngníomhaireacht íocaíochta agus ag an Ríocht Aontaithe le haghaidh forbairt tuaithe; formhór an chaiteachais arna chur chun feidhme faoi bhainistíocht chomhroinnte i réimsí na ngnóthaí muirí agus an iascaigh; agus caiteachas a bhaineann leis an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa – clár iompair don tréimhse 2014-2020, Erasmus+, gníomhaíochtaí Marie Skłodowska-Curie, ionstraimí airgeadais Fís Eorpach, formhór mór na ranníocaíochtaí le comhlachtaí eile de chuid an Aontais agus le heagraíochtaí idirnáisiúnta (e.g. Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis, an Comhghnóthas Eorpach um ITER agus um Fhuinneamh Comhleá a Fhorbairt agus an Ghníomhaireacht Eorpach Spáis), 87,6 % den Chiste um Thearmann, Imirce agus Lánpháirtíocht, 83,7 % den Chiste Slándála Inmheánaí, cabhair dhaonnúil, caiteachas i réimse beartais na comharsanachta agus an domhain (89,6 % de chaiteachas iomlán an cheannteidil sin), agus caiteachas riaracháin i gcoitinne.

•Meánriosca. Ba é EUR 42,0 billiún in 2025 méid an chaiteachais sa chatagóir seo, nó 25,2 % den chaiteachas iomlán, i gcomparáid le EUR 43,9 billiún in 2024, nó 24,5 %. Maidir leis an gcobhsaíocht is cosúil a bheith ann ar an iomlán, mínítear é sin le méadú ar chaiteachas faoi shamhail nua seachadta an chomhbheartais talmhaíochta a leithdháiltear ar an gcatagóir riosca sin (ó EUR 4,7 billiún in 2024 to EUR 11,2 billiún in 2025), mar aon le sciar níos airde de chórais rialachais ar tugadh de mheasúnú orthu go raibh siad ag feidhmiú go páirteach (448 as 2 865 in 2025 i gcomparáid le 152 as 1 526 in 2024), rud a fhritháirítear den chuid is mó le laghdú ar chaiteachas faoin gcomhtháthú, a meastar a bheith sa chatagóir sin de thoradh rátaí earráide a bhí faoi bhun 2 %.  
Áirítear leis an gcatagóir sin freisin caiteachas ar thaighde agus nuálaíocht, go háirithe deontais faoin tSaoráid um Chónascadh na hEorpa – clár iompair don tréimhse 2021-2027, mar aon le caiteachas eile a bhaineann leis an gcomhbheartas talmhaíochta, amhail bearta margaidh agus bearta forbartha tuaithe.

•Ardriosca. Tháinig laghdú ar chaiteachas sa chatagóir seo ó EUR 37,2 billiún in 2024, nó 20,8 % den chaiteachas iomlán, go EUR 27,1 billiún in 2025, nó 16,2 % den chaiteachas iomlán. In 2025, roinneadh 98,5 % den chaiteachas sa chatagóir riosca seo idir trí cheannteideal go cothrom: (1) an margadh aonair, nuálaíocht agus cúrsaí digiteacha (33,1 % in 2025 i gcomparáid le 13,8 % in 2024); (2) comhtháthú, athléimneacht agus luachanna (32,5 % in 2025 i gcomparáid le 64,6 % in 2024); agus (3) acmhainní nádúrtha agus comhshaol (32,9 % in 2025 i gcomparáid le 19,7 % in 2024). Comhfhreagraíonn sé sin do na deontais faoin gclár Fís Eorpach agus faoin gclár don Eoraip Dhigiteach go príomha; don líon níos ísle de chláir um chomhtháthú lenar bhain ardráta earráide in 2025 i gcomparáid le 2024; agus don líon níos airde d’idirghabhálacha ar tugadh de mheasúnú orthu nach raibh siad ag feidhmiú in 2025 (229 as 2 865) i gcomparáid le 2024 (268 as 1 526). Chun mínithe mionsonraithe a fháil, féach Roinn 2.1.2 faoi na ceannteidil ábhartha.

Deimhnítear le hanailís mhionsonraithe an Choimisiúin go bhfuil dlúthbhaint ag leibhéal earráide agus sciar an chaiteachais ardriosca le cineál an chistithe. Formhór na gclár nó na ndeighleog caiteachais, a chomhfhreagraíonn do níos mó ná 50 % de chaiteachas ábhartha na bliana, meastar go mbaineann siad leis an gcatagóir ísealriosca toisc go gcuimsítear leo níos mó íocaíochtaí bunaithe ar theidlíocht. Ar an taobh eile, is cosúil go bhfuil riosca réasúnta níos airde tráth na híocaíochta ag baint le roinnt clár nó deighleoga caiteachais a bhfuil rialacha casta acu bunaithe ar aisíocaíocht (mar is gnách faoin mbeartas comhtháthaithe, a bhfuil feidhm ag roinnt mhaith rialacha náisiúnta, réigiúnacha nó cláir maidir leo i dteannta rialacha an Aontais). Mar sin féin, leis na córais rialaithe atá i bhfeidhm, is féidir maolú a dhéanamh ar na rioscaí a bhaineann le cuid de na cláir is casta agus, dá thoradh sin, is féidir an leibhéal riosca tráth na híocaíochta a laghdú.

Tá dlúthfhaireachán á dhéanamh ag an gCoimisiún ar na rioscaí tráth na híocaíochta agus tráth an dúnta le haghaidh na gclár agus na ndeighleog éagsúil caiteachais agus tá gníomhaíocht bhreise á déanamh aige chun iad a laghdú. I gcás na gcatagóirí meánriosca agus ardriosca go háirithe, bíonn an Coimisiún i gcónaí ag lorg bealaí chun iad a laghdú a thuilleadh trí fheasacht tairbhithe agus comhpháirtithe cur chun feidhme ar shaincheisteanna a mhéadú, trí na straitéisí rialaithe a choigeartú i gcás inar gá, trí na ceachtanna a foghlaimíodh a chur i bhfeidhm maidir le cláir a bheidh ann amach anseo agus trí rialacha a shimpliú i gcás inar féidir.

2.1.3.Torthaí rialaithe de réir réimse beartais

Is éard atá i dTuarascáil Bhliantúil Bhainistíochta agus Feidhmíochta Bhuiséad an Aontais Eorpaigh achoimre ar na tuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí ó 52 roinn de chuid an Choimisiúin. Déantar an caiteachas a chumhdaítear i ngach ceann de na tuarascálacha sin a leithdháileadh ina iomláine ar cheann de sheacht gceannteideal an chreata airgeadais ilbhliantúil. Ó bhí 2022 ann, i bhfianaise a mhéad atá sé, tá caiteachas slándála agus cosanta na hArd‑Stiúrthóireachta um an Tionscal Cosanta agus an Spás roinnte idir ceannteideal 1 agus ceannteideal 5. Ó bhí 2025 ann, tá caiteachas na hArd‑Stiúrthóireachta um Ghnóthaí Eacnamaíocha agus Airgeadais deighilte idir ceannteideal 2 agus ceannteideal 6 (caiteachas a bhaineann leis an Úcráin) agus tá caiteachas na hArd‑Stiúrthóireachta um an mBuiséad deighilte idir ceannteideal 2 (ús a íoctar ar iasachtaíocht NextGenerationEU), ceannteideal 6 (caiteachas a bhaineann leis an Úcráin) agus ceannteideal 7. Tugtar tuairisc thíos ar staid gach réimse beartais.

Ceannteideal 1 – margadh aonair, nuálaíocht agus cúrsaí digiteacha

Caiteachas ábhartha iomlán: EUR 25,0 billiún (2024: EUR 24,2 billiún).

Riosca tráth na híocaíochta: 2,1 % (2024: 1,6 %).

Riosca tráth an dúnta: 1,7 % (2024: 1,2 %).

Iomlán na mbeart coisctheach agus ceartaitheach: EUR 232,9 milliún (2024: EUR 348,5 milliún):

•bearta coisctheacha: EUR 153,3 milliún (2024: EUR 244,7 milliún);

•bearta ceartaitheacha: EUR 79,6 milliún (2024: EUR 103,8 milliún).

Forchoimeádais: 13 (2024: forchoimeádas clú amháin gan tionchar airgeadais ( 21 )).

In 2025, tháinig méadú 0,5 pointe céatadáin ar na rioscaí tráth na híocaíochta (2,1 %) agus ar na rioscaí tráth an dúnta (1,7 %) i gcomparáid le 2024. Is é is cúis leis sin an méadú ar an riosca tráth na híocaíochta do dheontais faoin gclár Fís agus do dheontais faoin gclár don Eoraip Dhigiteach araon.

Le haghaidh Fís 2020, mhéadaigh an riosca tráth na híocaíochta ó 3,55 % go 3,83 %, ach tháinig laghdú ar chaiteachas iomlán an cheannteidil sin ó 20,3 % go 16,9 %. Mar a tharla sna blianta roimhe seo, agus d’ainneoin iarrachtaí atá ar siúl faoi láthair agus feabhsuithe, bhí an riosca tráth na híocaíochta os cionn 2 % fós mar gheall ar an gcastacht is gné dhílis de na rialacha agus ar an gcineál íocaíochtaí a bhí i gceist. Comhfhreagraíonn íocaíochtaí a rinneadh in 2025 d’íocaíochtaí deiridh le haghaidh tionscadail níos mó agus níos casta go príomha, a mbítear níos tugtha d’earráidí a dhéanamh ina leith ná is amhlaidh i gcás íocaíochtaí eatramhacha. Ar an gcaoi chéanna le blianta roimhe seo, níor cháiligh na ranna taighde a ndearbhú urrúis le forchoimeádas i ndáil leis an gclár Fís 2020 ( 22 ). An tráth céanna, tá an riosca tráth an dúnta, ag 1,78 %, i gcomhréir le 2024, ag 1,79 %, agus bhí sé faoi bhun na tairsí ábharthachta fós.

Le haghaidh Fís Eorpach, mhéadaigh an riosca tráth na híocaíochta ó 2 % go 4,38 %( 23 ) agus mhéadaigh an sciar de chaiteachas iomlán an cheannteidil sin ó 17,9 % go 25,8 %. Meastar gurb é 4,05 % an riosca tráth an dúnta ar an iomlán in 2025. Tá an leibhéal níos airde sin d’earráidí ann de dheasca dhá chúis chomhcheangailte (1) pobal tairbhithe atá páirteach sa chlár den chéad uair agus tairbhithe fiontar beag agus meánmhéide, agus bíonn siad níos tugtha d’earráidí a dhéanamh i leith na n‑éileamh ar chostais de ghnáth; (2) earráidí móra a sainaithníodh i dtrí rannpháirtíocht/thionscadal a raibh tionchar mór acu ar an ráta earráide i bpobal iniúchta a bhí fós sách teoranta, toisc go rabhthas fós ag tús an fheachtais iniúchóireachta ar an gclár; agus (3) tionchar teoranta na ndeontas cnapshuime sna torthaí rialaithe le haghaidh Fís Eorpach, ós rud é gur beag deontas atá íoctha agus athbhreithnithe go fóill. Cosúil le Fís 2020, baineann na hearráidí is minice a dhéantar le costais phearsanra (e.g. córas tuairiscithe ama atá ar lár nó neamhiontaofa, rátaí laethúla á ríomh go mícheart).

Chun na rátaí earráide sin a laghdú, tá an Coimisiún ag díriú a chuid iarrachtaí ar an gcumarsáid, idir chumarsáid sheachtrach  
agus inmheánach. Eagraíodh seimineáir ghréasáin agus seisiúin oiliúna thiomnaithe i gcaitheamh na bliana le haghaidh Fís Eorpach a bhí dírithe ar thairbhithe. I gcomhthéacs an tionscadail um lárnacht na gcliant, in 2025, leanadh den fheachtas a seoladh in 2024 chun an ráta earráide a laghdú, agus seoladh trí bhabhta bhreise d’fhógraí pearsantaithe chuig na tairbhithe is mó a bhíonn tugtha d’earráidí agus iad ag druidim lena sprioc-amanna tuairiscithe. Rinneadh athbhreithniú ar na fógraí sin chun a dtionchar a uasmhéadú agus cuimsíodh leideanna praiticiúla leo faoin mbealach chun na hearráidí is coitianta a sheachaint.

Tá rolladh amach na gcnapshuimeanna faoin gclár Fís Eorpach á shaothrú ag an gCoimisiún freisin agus é de sprioc aige gur deontais chnapshuime a bheidh i líon chomh hard le 50 % ar a laghad de bhuiséad an ghlao i bpríomhchlár oibre 2026-2027. De réir na meastóireachta meántéarma ar Fís Eorpach, ( 24 ) cuidíonn cnapshuimeanna le hearráidí airgeadais a sheachaint agus leas airgeadais an Aontais á chosaint ag an am céanna, agus de thoradh rialuithe orthu, tá laghduithe deontais ann ag na céimeanna meastóireachta agus íocaíochta. Ina theannta sin, cuidíonn an tsamhail sin leis an bhfócas le linn chéim an chur chun feidhme a aistriú ó rialuithe airgeadais go hábhar an tionscadail. Mar sin féin, ní bhraithfear an tionchar ar an ráta earráide roimh 2029, nuair a íocfar níos mó deontas den sórt sin agus nuair a chuirfear tús le torthaí rialaithe ex post a chur ar fáil.

Maidir leis an gclár don Eoraip Dhigiteach, ar an gcaoi chéanna leis an mbliain seo caite, is é an ráta earráide don chlár Fís Eorpach a úsáideadh, i bhfianaise an lín teoranta torthaí iniúchóireachta a bhí ar fáil ag deireadh 2025 agus na cosúlachtaí leis an gclár sin (critéir incháilitheachta, an líon tairbhithe atá sa dá chlár agus an cineál tairbhithe) á gcur san áireamh.

In 2025, eisíodh 13 fhorchoimeádas san iomlán, méadú 12 fhorchoimeádas i gcomparáid le 2024. Eisíodh forchoimeádais le haghaidh na gclár sin a bhfuil an ráta earráide ina leith i ndiaidh ceartúchán os cionn na tairsí ábharthachta 2 % fós: le haghaidh na ndeontas faoin gclár Fís Eorpach, i ndearbhúcháin dearbhaithe na n‑ocht roinn a chuireann chun feidhme iad agus i gcás nach bhfuil feidhm ag riail de minimis; le haghaidh na ndeontas faoin gclár don Eoraip Dhigiteach, sa dá roinn a chuireann chun feidhme iad; agus le haghaidh na gclár um tháirgí talmhaíochta a chur chun cinn (roinn amháin). Ina theannta sin, eisíodh forchoimeádas sa dá roinn a chuireann an Chomhairle Nuálaíochta Eorpach chun feidhme maidir le laigí a dhéanann difear don phróiseas cinnteoireachta dámhachtana. Tá pleananna gníomhaíochta curtha i bhfeidhm chun aghaidh a thabhairt ar na laigí agus laghdú a dhéanamh ar leibhéal an ráta earráide. Soláthraítear tuilleadh mionsonraí in Imleabhar III, Iarscríbhinn 5, Roinn 5.3.3.

An laghdú ar an líon beart coisctheach, ó EUR 244,7 milliún in 2024 go EUR 103,3 milliún in 2025, is de thoradh an aistrithe chuig córas cuntasaíochta nua an Choimisiúin, SUMMA, go príomha a bhí sé, toisc nach dtuairiscítear in SUMMA ach bearta coisctheacha ar mó iad ná EUR 500 000. Faoin gceannteideal sin, titeann cuid nach beag de na bearta coisctheacha sin faoi bhun na tairsí sin, agus dá bhrí sin tá siad lasmuigh de raon feidhme an tuairiscithe.

An creat airgeadais ilbhliantúil ceannteideal 1– an margadh aonair, nuálaíocht agus cúrsaí digiteacha  –
forbhreathnú ar dheighilt riosca le haghaidh 2023-2025

Foinse: Tuarascálacha bliantúla ar ghníomhaíochtaí an Choimisiúin Eorpaigh le haghaidh 2025.

Ceannteideal 2 – comhtháthú, athléimneacht agus luachanna

Caiteachas ábhartha iomlán: EUR 54,0 billiún (2024: EUR 64,1 billiún) ( 25 ).

Riosca tráth na híocaíochta: 2,3 % (2024: 2,9 %).

Riosca tráth an dúnta: 0,8 % (2024: 1,7 %).

Iomlán na mbeart coisctheach agus ceartaitheach (an Coimisiún agus na Ballstáit): EUR 7 191 milliún (2024: EUR 1 028,6 milliún):

•bearta coisctheacha: EUR 590,2 milliún (2024: EUR 579,9 milliún);

•bearta ceartaitheacha: EUR 6 600,8 milliún (2024: EUR 448,7 milliún).

Forchoimeádais: cúig fhorchoimeádas a bhfuil tionchar airgeadais EUR 304 mhilliún acu (2024: cúig fhorchoimeádas a bhfuil tionchar airgeadais EUR 73 mhilliún acu).

Tá an laghdú ar an gcaiteachas ábhartha iomlán faoin gceannteideal seo ó EUR 62 bhilliún in 2024 go EUR 54 bhilliún in 2025 inchurtha den chuid is mó i leith uainiú na gcuntas a chuir na Ballstáit isteach le haghaidh 2014-2020. Ní áirítear leis an gcaiteachas le haghaidh 2025 ach 20 % de na cuntais chríochnaitheacha a cuireadh isteach, agus bhí an 80 % eile iarchurtha go dtí 2026 mar gheall ar an Rialachán maidir leis an Ardán um Theicneolaíochtaí Straitéiseacha don Eoraip ( 26 ), rud a chuir an sprioc-am chun na cuntais a chur isteach siar aon bhliain amháin.
Tháinig laghdú ar an riosca tráth na híocaíochta don cheannteideal seo ó 2,9 % go 2,3 %, agus maidir leis an laghdú ar an riosca tráth an dúnta

tháinig laghdú air ó 1,7 % go 0,8 % ( 27 ). Na méideanna a íocadh as cistí beartais comhtháthaithe ( 28 ) arna mbainistiú faoi bhainistíocht chomhroinnte, arbh é a bhí iontu thart ar 84 % den chaiteachas ábhartha iomlán le haghaidh an cheannteidil sin, ba iad go príomha ba chúis leis an riosca tráth na híocaíochta agus an riosca tráth an dúnta.

I gcás na gcistí beartais comhtháthaithe uile, b’ábhartha i gcónaí an riosca tráth na híocaíochta agus é idir 2,0 % agus 2,7 %, laghdú ón raon 2,3 % go 3,2 % a breathnaíodh in 2024. Is é go príomha is cúis leis an laghdú an cur chuige stuama a ghlac an Coimisiún maidir le caiteachas a chomhfhreagraíonn do chlárthréimhse 2021-2027 trí úsáid a bhaint as ráta comhréidh 2 %, arna mhéadú i gcás inar gá ar bhonn clár ar chlár bunaithe ar an bhfaisnéis atá ar fáil, mar gheall ar na torthaí iniúchóireachta teoranta a fuarthas do bhliain chuntasaíochta 2024-2025 ( 29 ) agus sciar méadaithe an chaiteachais sin i gcaiteachas iomlán an chomhtháthaithe, ó 15,3 % in 2024 (EUR 8,4 billiún) go 80,5 % (EUR 36 bhilliún) in 2025. In 2024, chomhfhreagair an chuid is mó de chaiteachas an chomhtháthaithe do chlárthréimhse 2014-2020, tráth a bhí an riosca tráth na híocaíochta níos airde.

Ar an iomlán, tá dearbhú réasúnta ag an gCoimisiún go bhfeidhmíonn na córais bhainistíochta agus rialaithe go leormhaith i gcás 85 % de na cláir ( 30 ). Mar sin féin, d’fhan an riosca tráth na híocaíochta os cionn na tairsí ábharthachta 2 %. Is é is príomhchúis leis sin an chastacht is gné dhílis de na tionscadail a mhaoinítear leis na cistí sin, éagsúlacht na ngníomhaithe lena mbaineann agus an deacracht a bhaineann le dul i ngleic le rialacha casta ar leith ar an leibhéal náisiúnta agus ar leibhéal an Aontais araon, go háirithe iad siúd a bhaineann le soláthar poiblí agus státchabhair. Is ar leibhéal na n‑údarás bainistíochta nó a gcomhlachtaí idirmheánacha atá formhór na laigí fágtha. Tá na príomhchatagóirí neamhrialtachtaí a shainaithin údaráis iniúchóireachta na mBallstát agus an Coimisiún comhchosúil leo siúd a shainaithin an Chúirt Iniúchóirí: caiteachas neamh‑incháilithe; tionscadail nó tairbhithe neamh‑incháilithe; earráidí i nósanna imeachta soláthair phoiblí; agus faisnéis nó doiciméadacht tacaíochta atá ar lár.

I gcás na gcistí comhtháthaithe, chuir an Coimisiún ceartuithe airgeadais breise i bhfeidhm le haghaidh na gclár sin inar dheimhnigh sé rátaí earráide aonair os cionn 2 %, ionas go mbeidh an riosca tráth an dúnta faoi bhun 2 % i gcás na gclár uile ar deireadh. Bhí ceartúcháin mheasta amach anseo comhfhreagrach le raon 1,24 % go 2,05 %, rud a d’fhág go raibh riosca measta 0,76 % ann tráth an dúnta.

Ba iad bearta ceartaitheacha a bhain le cláir oibríochtúla faoi chlárthréimhse 2014-2020, a tháinig chuig céim a ndúnta, ba mhó ba chúis leis an méadú géar ar bhearta coisctheacha agus ceartaitheacha in 2025 i gcomparáid le 2024. Thuairiscigh na Ballstáit EUR 6 518 milliún i mbearta ceartaitheacha ( 31 ) le haghaidh cistí comhtháthaithe faoi chlárthréimhse 2014-2020. Is méadú mór é sin ó EUR 211 mhilliún sa bhliain roimhe sin, méid a bhí thar a bheith íseal mar gheall ar an líon teoranta cuntas deiridh a cuireadh isteach (i.e. gan ach 20 % a bheith faighte, mar gheall ar an mbliain bhreise a soláthraíodh faoin Rialachán maidir leis an Ardán um Theicneolaíochtaí Straitéiseacha don Eoraip ( 32 ) chun iad a chur isteach). I bhfianaise go raibh an tréimhse cuntasaíochta dheireanach ag teacht chun deiridh chomh maith le clárthréimhse 2014-2020 an tráth céanna, rud lenar comhchruinníodh na méideanna is airde de chuntais ( 33 ), agus mar gheall ar an tráthchlár breise a bhí ann, bhí scála na gcoigeartuithe a bhí le déanamh méadaithe go mór, agus athbhreithniú críochnaitheach cuimsitheach á dhéanamh ag údaráis na gclár sna Ballstáit ar na blianta cuntasaíochta atá ann faoi láthair agus ar na blianta cuntasaíochta roimhe sin araon. Sa chomhthéacs sin, ghníomhaigh an dúnadh mar choimirce chriticiúil, lenar áirithíodh gur sainaithníodh agus gur eisiadh an caiteachas neamhrialta nó míchruinn a bhí fágtha.